Niki benn ci màndarga yu jiitu yi ñeel téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi, Peter taxaw na ca Panium ci atum 2026, di liggéey ngir jubanti wax ju dul dëgg ji ñu waxoon ci lu waroon a am 18 Sulet 2020. Liggéeyam ci wàll woowu méngoo na ak liggéey bi Josiah Litch defoon ci njubanti gi ñeel 11 Ut 1840, ak bi Samuel Snow defoon ci xàmme bésu 22 Oktoobar 1844. Njubantig Litch dooleel na yégleb malaaka mu njëkk mi, te xàmmeb Snow dooleel na yégleb malaaka mu ñaareel mi. Ni ñu dooleele yégleb malaaka mu njëkk mi ak yégleb malaaka mu ñaareel mi mooy misaal ni ñuy dooleele yégleb malaaka mu ñatteel mi. Melokaani bu njëkk bi ak bu ñaareel bi feeñ nañu ci bu ñatteel bi, ci anam wu boole benn yégleb musiba bu biti ak yégleb biir bi ñeel wooteb digg-guddi bi ci léebu fukki janq yi.

Ci jëfandikoo ab waxyu ci ñetti anam, bu jëkk bi ak bu ñetteel bi, te ñooy njàlbéen ga ak mujj ga itam, dinañu am melokaan yu niro. Ci fan yii, benn mbokk feeñal na ay dëgg yu aju ci musiba bu jëkk bi ci Peeñu saar juróom-ñeent; dëgg yooyu, bu ñu leen jëfandikoo ci sàrtu Alfa ak Omega, dañuy wone beneen firnde bu xóot buy dëggal “yengu-yengub suuf” bi ci Peeñu saar fukk ak benn. Yoonu Dibéer bi ci réewum Amerig moo di “yengu-yengub suuf” bi njëkk a mat ca Fippug Faraas, bi ñu daanee Faraas, mi doon benn ci fukki réew yi doon sos tëgginub Room gu jaamu tuur ci waxyu gi ci téereb Dañeel. Kon, saar fukk ak benn wax na ne benn ci fukki xaaji dëkk ba daanu na.

Te waxtu boobu am nekk woon yengu-yengu suuf bu réy, te benn fukki cër ci dëkk ba daanu, te ca yengu-yengu suuf ga ñaari junni ak juróom-ñaar ñu rey ci nit ñi; te ñi ci des tiit daldi leen, ñu jox ndam Yàlla asamaan ji. Peeñu Yóhaana 11:13.

Ci gannaaw benn aaya bii, Islaam bu ñetteelu musiba bi dikk na.

Ñaare ñaareel bi weesu na; te gisleen, ñaareelu musiba gu ñetteel gi ngi ñëw gaaw. Apokalips 11:14.

Ñi jëkkëryi yaa ngi yaakaar ne “ñetteelu ay” dina topp ci saa si ñaareelu ay; waaye baat bi ñu tekki ne “gaaw” tekki na ne, léegi ak ci lu kenn seetaanul, te loolu mooy melokaanu tasaaroo yiislaam ci seeni metit yu neexul. Ñetteelu ay warul a aksi 22 Oktoobar 1844, ni jëkkëryi yaa ko séentu woon; waaye bu aksi, dina am “léegi ak ci lu kenn seetaanul,” ni mu ame woon ci 9/11, noonu muy seede ne tàmbali na tëj miiru ñetti téeméeri ak ñeent-fukk ak ñeent junni, te loolu di jeex tuuti lu jiitu yëngu-yëngu bi yoonu Dibéer.

“Suuxu” bi ci yoonu dibeer mooy yëngu-yëngub rabu “suuf” ba, te ba 9/11 agsee, Sister White wax na ne Boroom bi jóg ngir “yëngal suuf si ak ragal gu tar.” Ca njàlbéenu màndarga gi ak ca mujjam, rab suuf bi yëngu na, moo tax “suuxu bu mag bi.”

“Waxuma ma wax laa wax ma wax waxu maasul. Dama naa wax laa ne, bi maay xooloo kër yu mag yi di tabax fa, étage ci kaw étage, ‘Ay xew-xew yu tiis lool dina am bu Boroom bi jogee ngir yëngal suuf si ak doole ju metti! Noonu, baat yi nekk ci Révélation 18:1–3 dinañu mat.’” Review and Herald, 5 Sulet 1906.

Boroom bi dafay “jóg” bu amee coppite ci liggéeyam bu aju ci tëralinu jamono yi, ni mu ame woon bi ñu sànnee Stephen ay doj, ak ci 22 oktoobar 1844, bi àtteb ñi dee tàmbalee. Bi àtteb ñi dund tàmbalee ci 9/11, Boroom bi dellu na jóg, daldi yëngal rab wi jóge ci suuf, ni mu koy defe bu ñu noppee màndargaal téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi, bu mu toxalee liggéeyam bu aju ci tëralinu jamono yi, jóge ci mbooloom ñi gëm jëm ci beneen géttam gi ñi des ba tey ci Babilon bokk.

Li mbokk Daniel gis mooy melokaani musiba bu njëkk bi, yi dëppoo ak seede si jëm ci “yëngu-yëngu suuf bu réy bi” ci saar fukk ak benn, ci anam gu dëppoo ak taariix ak ni ñi njëkk a ubbi yoon wi déggé taariix bi matal musiba bu njëkk bi.

Noonu malaaka bu juróom ba wol, te gis naa biddiw buy rot ci asamaan ba ñëw suuf: te jox nañu ko caabi bëti ku xóot te amul suuf. Mu ubbi bëti ku xóot te amul suuf ga; te saxaar ga génn ca bëti ga, ni saxaaru saafara bu mag; te jant bi ak jaww ji lëndëm ndax saxaaru bëti ga. Te ay mbalit génn ci saxaar ga, daldi wàcc ci suuf; te jox nañu leen kàttan, ni alaxeru suuf yi amee kàttan. Te digle nañu leen ne buñu lor ñaxu suuf si, mbaa benn luy greeñ, mbaa benn garab; waaye nit ñi rekk ñi amul màndargay Yàlla ci seen jë. Peeñu 9:1–4.

Ñi jëkkër yi jëfandikoo ay kàddu yooyu bu baax ci jaar-jaaru nettali bi indiwoon Mohammed, mi juddoo ca 570, booloo xeet yi ca 606, jot yëgleem bu njëkk ca 610, toxoo Medina ca 622, tàmbalee xareem ca 624 te dee ca 632. “Këru xootu’ul” gi ci waxu yonent yii dafay tegtal ci lu bees ci feeñug Seytaane, waaye Mohammed tàmbalee ca Arabi, bi ñuy itam wax ne mooy “këru xootu’ul” ndax ndox-dex yu yaatu yi.

Mohammed nekk na buur bu yëgle woon, walla ni ñu ko tudde, “ki am kóllëre,” ci atum 606, ba mu dajalee jàppante bi nekkoon ci diggante xeet yu bare ya, yi nekkoon ci njàqare ci kan mooy yelloo delloo “xeer wu ñuul wi,” di xeeru kër ga gën a njëkk ci Kaaba. Kaaba mooy ab kër gu mel ni kub (moo tax ñu koy wax “Kaaba,” te lii tekki na “kub” ci làkku Araab), te nekk na ci diggu Jàkka ju Mag ji ci Maka ci réewum Saawudi Araabi. Kaaba ga am na lu tollu ci 43 feetub kawe, 11 feetub yaatuwaay ak 10 feetub gudd, te tabaxees na ko ak garaniti ak marbar, te ab mbubb mu ñuul, defarees ak sëriy silk ak koton, moo koy muur. Kaaba amoon na lu jiitu Muhammad bu yàgg, te ci cosaanu Islaam, Ibraayma ak doomam Ismayla ñoo ko njëkk a tabax ni kërug jaamu Yàlla kenn ki (Allah). Ci ay téeméeru at, dafa fees ba noppi ak xëcc, te xeeti Araab yi jëfandikoo ko ni ab kër gu bokk ci jaamu ay tuur.

Kaaba bi mooy digg bu xelal bu àdduna Islaam—tabax bu yomb te yàgg, buy melal benn Yàlla, benn-doole, ak jokkoo gi nekk ci diggante ngëmug Ibraaima ak Islaam. Jullit yi duñu ko jàpp ne mooy “këru Yàlla” ci dëgg-dëggam bu tar, waaye dañuy ko jàpp ni ab njëlbéen bu Yàlla tànn ngir jaamu. Jëf yi Mohammed defoon ca jamono ja Kaaba daanu woon ba noppi ñu tabaxaat ko, foofa la njitteem tàmbalee.

Ab ndox gu yàq Kaaba, te xeet wu Quraysh tabaxaat ko. Bi jotsee ngir delloo Doj wu Ñuul wa (Hajar al-Aswad) ca wetam, ay bànqaas yu wuute yi xuloo ci kan moo war a am teranga boobu. Ñu déggoo ne nit ku njëkk a dugg ci bérab ba mooy dogal. Muhammad duggsi, te mu faj xuloo ba ak xel mu rafet: mu teg Doj wu Ñuul wa ci benn mbubb, def ba kenn ku bokk ci bànqaas bu nekk yékkati ko ak ñoom ñépp benn, yóbbu ko ak benn, ba noppi mu boppam mu samp ko ci barabam. Xew-xew bii indil na ko kersa gu réy ak turu Al-Amin (“Ku Wóor Ki”) ci biir nit ñi ci Màkka. Moo bokk ci xew-xew yu mag yu jiitu yonent gi, yi ñuy fésal ci yeneen at-màndarga yu bare. “Doj wu Ñuul wa” moo doon doj wu cosaan wi Mohammed teg, moom mi di buur buy waxal ci yoonu Islam. Doj wu ñuul wu cosaan woowu mooy fenn gu leer buy weddi Kirist (moom mi di doj wu dëgg, wu cosaan), te yàqute kërug Kaaba bi ginnaaw at yu bare yu dugal ay xérëm, itam Mohammed moo ko lijjanti.

Gannaaw gi Quraysh yàggaloon Kàddug Hudaybiyyah, Muhammad jëmm ci Màkka ak benn mbooloo xare buy tollu ci 10,000 ay Musulman. Dëkk ba jébbalu ak xare gu néew lool. Noonu Muhammad duggu ci Kaaba, yàq 360 xërëm yi nekkoon ci biiram, te delloo kër jaamu ji ci màggal Yàlla kenn ki (Allah). Noonu la Mohammed, buurub Islam, teg xeetu tabax ba, te moom moo setal kër Yàlla ga ci bokk-limal xërëm.

Ci téereb Peeñu bi, am na ñetti kàttan yu jóge ci kàmb gu amul suuf, te benn bu ci nekk dafay màndargaal ab Almasi bu dëggul. Seytaane, ninki-nànka bi, dafa bëgg a mel ni Aji Kawe ji, di toog ci ngànguneem ak ci mbooloom ñi ko gëm.

Noo nga ngay rotée asamaan, yaa Lusifeer, doomu suba si! Noo nga ngay dagge ba daanu suuf, yaw mi daan wàññi xeeti xeeti réew yi! Ndaxte wax nga ci sa xol ne: Dinaa yéeg asamaan, dinaa yékati sama nguur-gàddaay ca kaw biddéew yi Yàlla moom; itam dinaa toog ca tundu ndaje ma, ci wet yu bëj-gànnaar; dinaa yéeg ca kaw ndëndi yi; dinaa mel ni Kawe gi gën a Kowe. Waaye dees na la wàcce safara, ba ci suufu kàmb ga. Esayi 14:12–15.

Jinaxu weddi-gëm, bi yonnee ci Kàddug Yàlla, jóge na ci xóot bu amul àdd ci Peeñu 11, te rabbu Katolisism bi di yéeg jóge ci xóot bu amul àdd ba ñu fajee jàngaaleem ju dee.

Rabu ga nga gisoon nekkoon, te amul fi; dina yéeg ci xottu ku amul suuf, te dem ca alkande ga: te ñi dëkk ci kaw suuf dinañu waaru, ñoom ñi seen tur binduwul woon ci téereb dund gi li dale ci sosug àddina, bu ñu gis rab ba nga gisoon ne nekkoon, te amul fi, te moom la. Njàlbéen ga 17:8

Rabu Katolisism bi di yéeg ba ci gàngune suuf bi ci yoonu Dibeer bi, bu ñett-fànn gu boolee gi sampoo. Ni jirim buy mel ni ngor, Katolisism di bëgg a wax ne mooy Yàlla, ni Pool waxe ko bu leer te yàqu.

Buleen kenn na leen nax ci benn anam: ndaxte bés boobu du ñëw, bu ñëkkul jëkk njëkkug dàggeeku ga, te nit ku bàkkaar ka feeñ, moom doomu alkande. Moom mooy aji-juboo, te mooy yékkati boppam ci kaw lépp lu ñuy wax Yàlla walla lu ñuy jaamu; ba tax mu toog ni Yàlla ci kër Yàlla ga, di wonne boppam ne mooy Yàlla. 2 Thessalonians 2:3, 4.

Ni jaan ju mag ji, rabu diiney katolig bi Bañu Almasi la; ñoom ñaar ñépp dañuy wax ne Yàlla lañu, te ñoom ñaar, seen alkande gu mujj dafa lëkkaloo ak seede bi Mbind mi joxe ci ñoom, ndaxte jaan ju mag ji, dañu koy wàcce ci safara, te rab wi mooy doomu sànkute. Sànkute mooy alkande gu mujj.

“Dogalu antikiris bi am séq ngir amal rébelyoŋ bi mu tàmbalee woon ci asamaan dina wéy di liggéey ci doom yi dëggadiwul.” Testimonies, volume 9, 230.

“Ci biir Paap bu Room, benn liggéey boobu lañu ci yoon wi di defe fii ci suuf, ni ñu ko doon defe ci kër yu asamaan, bala ñu dàq boroom lëndëm gi. Seytaane dafa bëggoon yeesal yoonu Yàlla bi ci asamaan, te yokk ci ab soppi bu mu boppam. Moom dafa yékkatiwoon ay àtteem ci kaw àtteb Kiy ko Bind, te mu teg ay bëgg-bëggam ci kaw bëgg-bëggu Yowa; te ci noonu, lu ci dëgg mooy ne dafa wax ne Yàlla man naa juum. Paap bi itam jël na benn yoon boobu, te ndax li mu wax ne moom du juum, dafa di wut a sàmmal yoonu Yàlla ngir mu ànd ak ay xalaatam, di foog ne man na jubanti njuumte yi mu yaakaar ne gis na leen ci ay sart ak ndigal yi Boroom asamaan ak suuf bi. Ci dëgg-dëgg dafa ne àddina si, Man dinaa leen jox yeneen yoon yu gën a baax yu Yowa. Ana toroxalte bu réy bi mu di jëf ci Yàllay asamaan!” Signs of the Times, November 19, 1894.

Diine Lislaam, bi Mohammed doon teewal ci jaar-jaaru xarnu bu juróom-ñaareel bi, génn na itam ci kàmb gu amul suuf gi, bi ñu wëññee caabi ji ñu joxoon Mohammed. Bi ñu ubbee kàmb gi, “saxaar” génn na ca, lëndëmal jant bi ak jaww ji. Ñi jiitu woon xàmmee nañu bu jub ne “caabi” ji ubbi woon kàmb gi, xareb Nineveh la woon.

Bu nu seetee ñetti aaya yu njëkk yi ci saaru juróom-ñeent ci téereb Peeñu ma, di sukkandiku ci ni leen ñi njëkk a ubbi yoon wi déggee, te teg leen ci biir jëfandikoo waxyu ci ñetti anam, danuy gis ne melokaani waxyu yi nekk ci aaya yooyu, yi di màndargaal musiba bu njëkk bi, ñoo di misaali melokaani waxyu yu ñetteelu musiba bi, biy agsi “ci lu gaaw” ci yëngug suuf bu mag bi. Yoonu dibéer bi, xareb Niniw bi moo koy màndargaal.

Piyeer dafa yebale ci jubanti wax ju dul dëgg ji ci mbind mi jëm ci ay bolu safara yu Nashville, te moom xam na ne jëfandikoo bu jub wi ci waxtu Ellen White ci bolu safara yi wër Nashville mooy tàmbali “sankug junniy dëkk yu bare, te lu ëpp ci ñoom joxees na leen ba noppi ci bokk-ci-xërëm.”

Mballi safara yi ci Nashville ñoo màndargaal ndoortel diir bu yàqu-yàqu di dal ci dëkk yu mag yi, te ñoo màndargaal itam ndoortel yégle xibaar bu gàtt bi, di xibaaru woote bi ci digg guddi. Xibaar boobu day tàmbali ak song bu ñu séenuwul bu jóge ci Lislaam, te diir boobu di jeex ak song bu ñu séenuwul bu jóge ci Lislaam ci jamonoy yengu-yengub suuf bu réy bi. Diiru yégle xibaaru woote bi ci digg guddi mooy màndargaal njeexitalu diir bi ñuy màndargaal téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi, diir bi tàmbalee woon ak songu Lislaam bu ñu séenuwul bi amoon ci 9/11.

Noonu la màndargaalug téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni yi tàmbalee, ci anam gu méngoo ak rëddub Balaam ak mbaam ma, fa am ñetti dóor yu mujje ci yoonu dibéer bi, waaye fa ñaareelu song bi ñu séenuwul ëmb 7 Oktoobar 2023, ci réew mu yàgg te fees ak ndam ma, ak, gannaaw loolu, bali safara yi ca Nashville. Rëdd yi yépp méngoo nañu, te Piyeer xam na ne dindi màndarga yi tëjoon dëgg yii, yu ñu misaale ak góor gi yor bëroosu pënd bi te di dajale gànjar yu tasaaroo yi di leen sànni ci boyet bi, liggéeyu Gayndeg giirug Yuda la.

Lionu Yuda mi ngi wax ne ndigal wuñuël bi Piyeer yégle ci Nashville amna ci jamono ju mujj ci sellalug ñaari téeméeri ñeent-fukki ñeent junni, te loolu mooy li ñu tegu ci jaar-jaaru mboolem bi nëbbu ci aaya ñeent-fukk bi ci Daniel benn-fukk ak benn, te gën a xóot ci wàll wi ci jaar-jaaru mboolem boobu nëbbu, wi aaya fukk ak benn ba fukk ak juróom ci benn sarxal boobu di tegu. Ci aaya yooyu, xarebu Raphia ak xarebu Panium ñooy yóbbu ba ci yoonu Dibeer bu aaya fukk ak juróom benn, bi ñu tegu ci xarebu Actium. Su xarebu Panium boolee ak xarebu Actium ci yoonu Dibeer, xarebu Nineveh itam delluñu ko.

“Caabi” biñ jox Mohammed, buurug Islaam, mi turam du rekk melokaanu Isilaam, waaye itam mooy bëriw yàq gi xareb Nineweh màndargeel. Turu buur bi, “ci làkku Ebrë, Abaddon la,” te “ci làkku Gereeg, turam mooy Apollyon.” Gereeg ak Ebrë dañuy dëggal Kóllëre Gu Yàgg ga ak Kóllëre Gu Bees ga, te di nu jàngal ne Abaddon tekki na “bëriw yàq,” te Apollyon tekki na “ki di yàq.” Ci aaya fukki ak benn ci Peeñu-yi juróom-ñeent, buur bi nekk ci kaw Isilaam mooy Mohammed, waaye itam mooy “malaka mu xur waadi bi amul pënd,” mi di Seytaane. Naka la paap bi di antikrist bi mel ni nit ku nekk ndeyjooru loxo Seytaane ci suuf, noonu itam Mohammed mi ngi nekk ci saytu gu jubgujubaloo bu Seytaane, malakamu xur waadi bi amul pënd.

Ca jamono Yàlla bi ci dibeer, mbooleem boole bu ñetti wàll a ngiñ ko ci kaw àddina, te gaañu dee ga ñu joxoon papauté bi ci atum 1798, te loolu di màndargaalug jeexital Jamono Iñaan gi, dañu koy faj. Bu gaañu dee ga fajee, ñaareelu période bu Jamono Iñaan gi agsi, te ci yëngu-yëngu su mag si, mooy yoonu dibeer bi, Islaam dafay walbatikoo ca caabi ba, te saxaar gu mel ni buy tàkk ci furnóo muuru jant bi ak biddéew yi, ni lëndëm delloo. Xareb Nineve dees na ko delloo ca yoonu dibeer bi, ndaxte mooy caabi ji indi ñaareelu période bu lëndëm. Foofa, renjaange réew mi topp na ko yàqu réew mi. Foofa “active despotism” moom mooy yor nguur gu mat sëkk, ndaxte saxaaru Islaam, bi lëndëmal jant bi ak biddéew yi ca xareb Nineve, dafay mel ni furnóo buy tàkk. “Furnóo buy tàkk” mooy benn mbir ci kóllëreg Yàlla ak Ibraaima.

Te ba noppee, bi jant bi sowee, te lëndëm na, xoolal, ab furnaas buy sëq, ak ab làmp buy taal moo weesu ci diggante yaça yàqu ya. Genesis 15:17.

Jàll bi saxaar bi jaaroon ci diggante saraxi kóllëre yi Abràam joxe mooy wax ne jaamug Misra, ni ko màndargaal ci xibaar bi nekk ci ñaareelu-fukki at ak ñett.

Te mu ne Abram ne ko: Xam ne wóor ne sa askan dina nekk gan ci réew wu dul seen te dinañu leen liggéeyal; te dinañu leen sonal diiru ñeenti téeméeri at. Génésis 15:13.

Ab “fuurnu buy tàkk”, mel ni fuurnu Nebuchadnezzar bi ñuy wax ci ñetteelu saaru téereb Daniel, dafay màndargaal nooteel ak njaam, te noonu la Shadrach, Meshach ak Abednego nekke woon.

“Waaye ni biddéew yi ci yoon wu yaatu wi ñu leen digal, yëngu-yëngu yi Yàlla teg ci xelam amuñu gaawteefu mbaa yéex. Jaarale ko ci misaal yi ñuy tudde lëndëm gu réy ak forno buy saxaar, Yàlla wonoon Ibraaima ne Israyil dinañu nekk ci jaamug Misra, te waxoon na ne seen yokkute boobu dina am ñaari téeméeri at ak ñent. “Gannaaw loolu,” mu ne, “dinañu génn ak alal ju bare.” Génesis 15:14.” The Desire of Ages, 33.

Waaye Boroom bi jël na leen, te génne leen ci furnoo bu weexug fer bi, maanaam Misra, ngir ngeen nekk ay nit ñu mu moom ci céram, ni ngeen mel tey jii. Deuteronom 4:20.

Saxaar bi lëndëm su jant ak weer bi bu ubbeeku bi ci xareb Ninive bindee, mooy màndargay fitna bi di tàmbali ci lu dëgg te réy ci yoonu dibeer bi. Noonu itam fitna ji ci Jamono yu Lëndëm yaa ngi dellu. Ñi jiitu woon siiw nañu ci njub, ne xareb Ninive moo nekkoon “caabi” bi jëfandikoo ngir dugal Islam ci tariixu kàddug waxyu ci anam wa jëkk, muy njàqareb mu jëkk, ci atum 627. Xare ba nekkoon na diggante Room ak Perse, te moo doon ndamlu Room; waaye ndam loolu moo doon li ñuy wax ndamlu Piris. Muy ndam luy yàq ki ko am. Wax jooju jóge na ci ndam lu buur Piris bu Epiir am. Gannaaw ñaari xare ak waa Room (Heraclea ci 280 BC ak Asculum ci 279 BC), mu daan mbooloom xarekat yu Room, waaye mu sànni benn cér bu réy ci ay askaram boppam. Ni mbind mi ko di nettalee, mu teg ca ne: “Su ma amee beneen ndam lu ni mel, dees na nu yàq.”

Xareb Niniw ab ndam la woon ngir Room ci wàllu pexey xare, waaye bi mu jeexee, Room ak Pers, kenn ci ñoom amul woon doole bu doy ngir mën a gàllankoor songub Lislaam ginnaaw loolu. Pers mooy Réewi Amerig yu Bennoo, te Room mooy nguurug paap bi, ci matug xareb Niniw ci jamonoy tey. Medi-Pers, ci nekkam nguur gu am ñaari béjjén, dafay màndargaal nguurug Réewi Amerig yu Bennoo gi am ñaari béjjén. Ci jamonoy yoonu Dibéer bi, Réewi Amerig yu Bennoo benn béjjén rekk la, ndaxte ci jamono ji jiitu yoonu Dibéer bi, nataalu rab wi sosu na ba noppi, te sos googu mooy boole ñaari béjjén yi, def leen benn. Ci Dañeel juróom-ñett, am na ñaari béjjén yuy màndargaal Nguurug Medi-Pers, te béjjénu Pers bi moo mujj a feeñ.

Noonu maa yékkati sama bët, ma gis, te xool, amoon na fa kanam dex ba, xar gu góor gu am ñaari weñ; te ñaari weñ ya yéegoon nañu; waaye benn moo gën a yéeg beneen bi, te bi gën a yéeg dellu woon na ci mujj. Daniel 8:3.

Ñaari Yuuniit dëkkaandoo ñaari bët yu Republikaanis ak Protestantis bokk-benn lañu nekk bu kerceen ak réew booloo ngir sos nataalu rab wi. Sos googu mat na ba noppi bu màndargay rab wiñ koy dalde ci yoonu Dibéer. Loolu mooy xamle ne Ñaari Yuuniit dafa nekk rekk Perse ci yoonu Dibéer. Perse dafa daanu ci kanam Room ci xareb Ninib. Naka la Room daane Perse am na solo ci taarix, ndax i pexe yu Eraakliyus, Buurub Room.

Ci wax neex, Heraclius defoon naxeeku bu yëggoon, wu wuutu ak dajale bu jub te jëm kanam. Jëfandikoom ngir am nax seetlu nañu ko ci taariix. Nax boobu dafa bokkoon ci ne mu tànn ngir song ci nooru jamono, te loolu lu nekkul woon ci jamonoy taariix yooyu, waaye foofu rekk la jaarul. Heraclius tàmbalee ay dugubam ci diggante weeru Sàttumbar 627, jóge fa bëj-gànnaar (tundu Armeeni). Bés bu ñu yaakaar woon, mu jaar yoon wu jub jëm bëj-saalum ngir tàkk ci péeyub Fars bi di Ctesiphon, waaye mu def benn doxalin wu yaatu, di dem bëj-penku, jaar ci suuf yi ci wetug diggante réew yi (lu tollook diggante Turki ak Iraŋ tey). Gannaaw loolu, mu walbatiku jëm bëj-saalum ak sowu, te jàll Dexu Great Zab ci 1 Desàmbar 627. Loolu tax ay xareem daldi nekk ci Tundub Nineveh (bànk bu penku bu Dexu Tigris), jege yàqute Nineveh gu yàgg ga. Doxalin boobu, ci mbirum xerem Fars yi, dafa doon jóge bëj-saalum jëm gànnaar — mooy lu toppandoowul ak li Fars yi yaakaar woon. Ñoom yaakaar nañu woon ne dina wéyal di bëm bëj-saalum jëm Ctesiphon. Loolu jàpp na kilifag xareb Fars bi, Rhahzadh, ci mbetteel, ba mu war a topp Heraclius ba dugg ko ci suuf su baaxul ci moom. Loolu may na Romain yi ñu tànn pexe xare bi ci mbànda yi nekk jege Nineveh. Doxalin boobu tere na it Romain yi ñu tëjante seen bopp diggante mbooloom xareb Fars yi, te may leen yoonu rawante bu fekkee ne soxla am na. Boo yokkee ci noonu njaxlaf gi nekkoon bésub xare ba ak pexe bu mel ni ñuy daw ci biir xeex bi sax, am na ay xeetu nax yu bare. Dugub bu dëgër boobu ci nooru jamono ak yoon wu wër te dugg bu xóot ci suufu Fars, ñu ngi ko jàppe ni mooy benn ci gënaam jëfandikoo yu mag yu xare yi Heraclius amoon. Mu dimbali woon lool ci tas kóoluteb Fars yi, te am cër gu réy ci ndam li Romain yi mujjee am ci xare bu gudd boobu.

“Ci xarebu Ninees, bi ñu xeexee bu tar dale ci fajar ba ci waxtu fukk ak benn, ñaar-fukk ak juróom-ñett i raaya, lu moy yi manoon a damm walla xar, jëlees nañu ci Pers yi; li ëpp ci seen mboolem xarekat daggees na ko ay xàjjaat, te ñi daan (Roomain yi), daan nañu tëj seen yàqu-yaram bopp, te ñu yendu guddi gi ci bétt ba. Dëkk yi ak kër yu mag yi Assiri jubbanti nañu ngir Roomain yi ci yoon wi njëkk.”

“Buur Roomaa bi gindi yu mu amee doolewul; te benn yoon sax ñu xàllaloon ci benn jamono boobu, ak ci ay ndimbal yu mel noonu, ngir mbooloom Sarasen yi jóge Arabii, ni tànk yu bari jóge ci réew moomu, ñuy tasaaroo ci seen doxalin këréed gu lëndëm te naxuk Mohammedaan, ba ñu gaaw lakk mbooloom nguurug Fars ak nguurug Rooma.”

“Leneen li gën mat set ci wone ne dëgg boobu amul luñu man a bëgg, lu dul li ñu joxe ci baat yi mujje yu kër gi, ci Gibbon, fu ñu jële wax yu jiitu yi. ‘Doonte daan naa sos benn mbooloom xare bu daan ci suufu rakkalug Heraclius, jëf ju dul yaram te di lu ñàkk yar mel na ne dafa jeexal seen doole gën a ko yëngal. Bi buur ba di am ndam ca Constantinople walla ca Jerusalem, benn dëkk bu suufe bu kenn xamul bu nekk ca weti diggante Syria dañu ko sàccal ko te Saracènes yi dagg ay xarit-xare yu demoon ngir wallu ko,—lu doon lu bes te tuuti, bu dul ne moo doon njël lu jiitu ci benn yëngu-yëngu bu mag. Sàcc yii, ñoo doon ndaw yi Mohammed; seen fit bu dof bu am kersa génn na ca màndiŋ ma; te ci juróom-ñaaru at yu mujj yu nguuruam, Heraclius ñàkkaloon Arab yi yeen-wàll yi benn yi muccaloon ci Perses yi.”

“‘Xelinu nax ak coow ak bëgg-bëgg, mi dëkkuwaayem nekkul ca asamaan ya,’ ñu bàyyi ko mu génn ci suuf. Kër gu xóot te amul pënd ma, ab caabi rekk moo ko war a ubbil, te caabi boobu mooy doon bërebu Chosroes. Moom dafa xaste ak toroxal bataaxal bu jëme woon ci moom, bi ko nit ku ñàkk turu dëkk Mecca bindee. Waaye ba mu jógee ci ‘leeram gu tàng te am ndam’ daldi suux ci ‘kër gu kawe gi lëndëm’ ga benn bët mënul a dugg, turu Chosroes dafa gaaw a dem ci fàttewaay balaa turu Mohammed; te weeru-wex buy màgg mi mel ni dafa doon xaar rekk ba biddiw bi rot ngir mu fenk. Chosroes, gannaaw ay yàquleem yu mat sëkk ak ñàkk gi mu ñàkk ay nguuram, ñu rey ko ci atum 628; te atum 629 màndarga ne mooy ‘not gu Arabia,’ ak ‘njiital xarey Mohammedaan yi ak nguurug Rooma.’ ‘Noonu malaaka juróomeel bi wol, te gis naa biddiw bu rot joge asamaan ba dikk ci suuf; te ñu jox ko caabi kër gu xóot te amul pënd ma. Te mu ubbil kër gu xóot te amul pënd ma.’ Mu rot ba dikk ci suuf. Bi doole nguurug Rooma jeexee, te buur bu mag bu Penku gi tëdd dee ci këram gu kawe gi lëndëm, sàccug benn dëkk bu ñàkk tur ci kemtaanu Siri moo doon ‘jiitu gu ab yëngu-yëngu gu mag.’ ‘Sàcc yi ñooyoon yonnent yi Mohammed, te seen fit gu dof génn na ca màndiŋ ma.’” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 495–497.

Xareb Ninee bi dafay tegtal Room bu tay jii bi di nootaat États-Unis ci yoonu Dibeer bi, waaye ndam la bu yàqul boppam, ndaxte àtte gu jëm kanam ci Room tàmbali na ca yoonu Dibeer bi.

Chosroes moo nekkoon njiitu nguuru Pers gi, kon Pers, miy màndargaal daanu Etaasini bi ci jamonoy yoonu dibéer bi, mooy caabi jiy ubbi pax mi amul suuf ca daanu nguur gu juróom-benn gi ci waxyuy Biibël bi. Loolu dafay màndargaal yoonu dibéer bi ñuy wax ci aaya fukk ak juróom-benn, fanweer ak benn ak ñent-fukk ak benn yi ci Daniel saar fukk ak benn, ak itam ci Peeñu saar fukk ak ñett, aaya fukk ak benn.

Seetal xalaat yi mujj ma ñuy wax ci benn ay aaya ak taarix boobu, ci li pioneer Stephen Haskell wax:

“Arab yi, walla Sarasen yi, kennuñu mas a am benn jëfandikoo ci suuf si. Ci jaar-jaaru xeet yi, nit ñi yor seen bopp te dëkk ca màndiŋ ma, jaar nañu fa ak tuuti xamle rekk. Moometism booloo na xeet yi tasaaroo woon, yónni leen ñu dem nekk nitu nott gu xeet yi. Gaawug yokk gu andoon ak loxo Sarasen yi, ci lu bare, jóge na ci xulóo bi nekkoon diggante Roman yi ak Chosroes, boppu embaaru Pers gu bees gi. Xulóo boobu indi na mbëggeelu kii mujj. Pers gu bees gi doonoon miir wu taxaw ngir tere doole Moomet; waaye bi doole boobu daanee, miir ma neenal na, “kër gu amul suuf” gi ubbi na, te Sarasen yi féey addina si. Bi “kër gu amul suuf” gi ubbee, sax na saa si genn saxaar bu nëbb kanamu jant bi. Niru wax jii am na doole lool, di wone lu Moometism di lëndëmël, bi muy tas ci kaw suuf si.” Stephen Haskell, The Story of the Seer of Patmos, 164, 165.

Tata jooju ci taarixu Rome mooy tata ji di xaajale Eglis bi ak nguur gi, te dees koy dindi ci jamonoy yoonu dibéer bi. Am na beneen wàllu maana ci ndam li Rome amoon ci kaw Persia ca xareb Nineveh, ndam lu li ñu ci ñàkk ëpp li ñu ci jariñoo, ndaxte amoon na xareb Nineveh bu ko jiitu, buy màndargaal Alpha, te xare ba amoon ci 627 di màndargaal Omega. Xare ba jiitu amoon na ci atum 612 bala juddug Kirist, lu tollu ci junni ak ñaari téeméeri at la jiitu xare ba amoon ci 627. Ca xare boobu, mbootaay bu ñetti wàll ànd taxawal moo daan Assyria, loolu di màndargaal njeexitalu Nguuru Assyria gu Mag.

A.T. Jones wax ci xareb alfa bu Ninew.

“Njalo yi ci nguuru Asiri dañoo dem ba gëna bon, ba tax ci atum 612 b.c. amaat na beneen réewlu gu mag ci wàllu ñetti réew yi laata, te ci yoon wii Nabopolassar ci boppam moo ko jiite. Lii nag am na ndam gu mat sëkk: Nineveh nekk na heapu yàquute; te Mbooloom Asiri séddoo na ñetti xaaj yu mag,—Media moom jàpp penku bëj-gànnaar ak bëj-gànnaaru kaw, Babilon jàpp Elam ak bépp plain ak xur yi Euphrates ak Tigre, te Misra jàpp bépp réew mi nekk ci sowwu Euphrates. Sellu booloo bii diggante Babilon ak Media mooy séyud doom ju jigéen ji bu buurub Media ak Nebukadneccar, doomu Nabopolassar. Ci ngir amal wàllam ci booloo bi jëm ci daj Asiri la Firaw-Neko buurub Misra yéegoon ngir xeex ak buurub Asiri ci Carchemish ca Euphrates, ba buur Yosiya bu Yuda génn ngir xeex ak moom, te ñu rey ko ca Megiddo. Noonu nag, ndaxte bépp suuf su sowwu woowu moomoon na buurub Misra, ci jëfandikoo sañ-sañam ju yoon, bi mu ame ci ndamu xare, la dindi Shallum doomu Yosiya ci nguurug Yuda, teg Eliakim muy buurub Yuda ci wuutam, soppi turam ba nekk Jehoiakim, te teg wareef ci suuf si.” 1 Chronicles 3:15; 2 Kings 23:31–35.” A. T. Jones, Review and Herald, March 15, 1898.

Ci xare alfa bu Ninevée ci atum 612 BC, nguuru Asiri gi jeex, ni nguur gu juróom-benni bu waxi Bibil bi di jeex ci yoonu alxames bi. Ki notoon ci xare bi mooy benn booloo bu ñetti cër yu am Babilon, Ejipt ak Med. Ci xareyi jamono jooju, buur Yosiya dee ci Megiddo, noonu di misaal Armageddon. Ci xare omega bu Ninevée ci 627, lislaam bu ñetteel musiba mi ñuy yiwi, bi muurug aar bi nekk ci Constitution bi di dekkaliku, ni ko misaal bi wonee, na Haskell seetale ko ci Pers bi muy “muurug diggante” bu aar, bi ñu ko jële woon bi Pers daanoo. Dee Yosiya ci Megiddo di xamle ne xare bu njëkk bu Ninevée mooy ñaareel xare bi ci fan yu mujj yi. Muju ñaari xare yi Ninevée ci 627, bu caaf bi walbatiku te kànga ba ubbiku, mooy bu njëkk bi ci fan yu mujj yi, ndaxte bu njëkk bi moo di mujj. Xare bu njëkk bu Ninevée diggante Asiri ak booloo bu ñetti cër bi di yóbbu ba ci Armageddon. Jamono ja ñuy wax Ñaareel Jamonoy Lëndëm li tàmbalee ak xare bu Ninevée te jeex ak xare bu Ninevée.

Dëgg-dëgg yi aju ci liit bu juróomeel bi, miy musiba mu jëkk mi ci saaru juróom-ñeent ci téereb Peeñu, ñi ubbi woon yoon wi jàppoon nañu ne ñooy seede bi gën a leer ci taariix ci mboolem wàlli téereb Peeñu. Uriah Smith biral na dëgg-dëgg boobu nii:

“‘AAYAAT 1. Te malaaka bu juróoméelu li wol, te gis naa biddiiw buy rot ci asamaan ba ca suuf; te jox nañu ko caabi biiru kàmb gu xóotul jeex.’”

«Ngir njëri ay waxtu ci leerali bu trompet bii, dinañu delluati ci mbind yi yu Móom Keith. Bindkat bii wax na dëgg ne: “Amul lu bare ci yeneen xaaj yu Apocalypse yi ñuy firnde, bu ñu ci gis jëfandikoo gu ni mel te ànd bu baax noonu, ni ci jëfandikoo trompet bu juróomeel bi ak bu juróom-benn ba, walla njàqare bu njëkk bi ak bu ñaareel bi, ci Sarasen yi ak Turki yi. Loolu leer na ba tax manees na ko lu yomb a xamul mbaa a déggul. Bërab bu nekk ci ñaari aaya yu rekk ñuy teg benn bu nekk, yépp a xaaj bu juróomeel bi ci Teereb Peeñ mi, ci ay xaaj yu yam, jël na bésub melokaanug ñoom ñaar.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 495.»

Peter nekk na ci Panium, yor sas wi di jubanti bataaxalu dunq yu safara yi ci Nashville, te yoon wi jëkk lañu gis ne cér yi nekk ci musiba mi jëkk méngoo nañu bu mat sëkk ak cér yi nekk ci yoonu dibéer bi nar a ñëw léegi. Gaynde gi ci giiru Judah teggi na tay wi tëjoon xam-xam bii, ci anam gu dëppoo ak yeneen rëdd yu waxyu yi Mu sampoon ba noppi. Boroom xam-xamu taariix yi dinañu seede solo si songu mbetteel bi Rome defoon ci kaw waa Persia ci atum 627 am, te bu ñu koy defee, dinañu wax ne yëngu-yëngu yi Heraclius defoon, di wër Persia ak a jaar ca gannaawam ci jamonoy sedd, pexe la woon ngir mu des di nëbbu ba waxtuw song bi.

Rakku White xamal na nu ne Room dafa xaar rekk ngir am “vantage ground,” te bu ko amee dina door.

“Waxu Yàlla bi artu na ci musiba gu bëgg a ñëw; bu ñu ko bañee déglu, àddina Protestaŋ bi dina xam li ñaari yooni Room dëgg-dëgg di, waaye su weesu la ba mënatul rëcc ci fiir bi. Moom dafa di màgg ci kàttan ci sutura. Jàngaleem yi dañuy am seen doole ci kër yu wàccey yoon, ci jàngu yi, ak ci xolu nit ñi. Mu ngi dajale ay tabax yu kawe te réy, te ci biir ay barab yu nëbbu yooyu, dinañu delloo fitnaam yi mu daan def yàgg. Ci naxar te kenn seetuwul ko, mu ngi dëgërël ay dooleem ngir yokk seen bopp ba waxtu wi di agsi ngir mu dóor. Lépp lu mu bëgg mooy barab bu ko gën a faydaal, te loolu dees ko jagleel ba noppi. Fi ak yàggul dinañu gis te dinañu yëg li mbirum elementu Room bi di. Ku gëm te topp Kàddug Yàlla, loolu dina ko indil xaste ak fitna.” The Great Controversy, 581.

Ni mu mel ni ak Imbëratër Erakliyus, papasé bi dajal jëm ci yoonam “ci kumpa ak ci lu ñu seetulwoon” ngir matal kàddu Esayi saar ñaar-fukk ak ñett, fa jigéenu ndaw Tir dëgmalu, ngir jaaral jaar-jaari buur bu juróom-benni bu yonent yoonu Biibël. Bërebu kumpa bu Erakliyus doon a daldi bëre ci mbetteel mooy àddina fàtte papasé gi dale ci 1798 ba àgg ci yoonu Dibal. Rëdd ci kaw rëdd, ñetteelu musiba bu njëkk mi ngi tektal ñetteelu musiba bu ñetteel bi te mujj. Ci ñetteelu musiba bu njëkk, am na yégle bu ñu wax, te loolu itam ànd na ak jaar-jaari Islaam ak jamono ju ñu tëjé téere gi ci téeméeri ak ñeent-fukk ak ñeent ñi.

Te it leen nañu leen ne buñu yàq suuf si geeyam, mbaa benn lu verd, mbaa benn garab; waaye ñoom rekk, mooy nit ñi seen bopp yi amul màndargay Yàlla ci seeni jë. Te it may nañu leen, duñu leen rey, waaye ñu metital leen diirub juróom-weer; te seeni metit mel ni metitub jiit bu yaxe nit. Te ca fan yooyu nit ñi dinañu wut dee, waaye duñu ko gis; te dinañu bëgg a dee, waaye dee dina daw leen. Peeñu 9:4–6.

Bala caabi bi ubbee ci xareb Nineewe, mi di yoonu Dibéer bu agsi bu gaaw, ñaari téeméeri junni ak ñeent fukki junni ñeent téeméer ñeent fukk ya ba noppiñ nañu leen. Ci yoonu Dibéer ba, alagug dëkk yi, gi tambalee ak bol-doonu safara yi ci Nashville, mel nañu ko ni ab jamono bu “juróom-weer,” bi xarey àddina di metti, te ñaareelu rëy-rëyu deret bu paap bi di tàmbali ngir matal tontu bi ñu joxe sañse yi ca Jamonoy Lëndëm ga ci juróomeelu màndarga ba.

Bi mu ubbeeñee màndarga gu juróomeel ga, gis naa ci suufu saraxal ba ñiiru ña ñu rey ndax Kàddug Yàlla ak ndax seede si ñu yoroon. Noonu ñu yuuxu ak baat bu réy, naan: “Ba kañ, Boroom bi, yaa sell te dëgg, doo àtte te fey sunu deret ci kaw ñi dëkk ci suuf si?” Te ku nekk ci ñoom ñu jox ko mbubb mu weex; te waxees na leen ne, ñu noppaluwaat ab diir bu gàtt, ba kera ñi seen moroomi jaam ak seen bokk yi, ñiy war a reyee ni ñoom, matalee. Peeñu 6:9–11.

Ñi ñu rey ndax seen ngëm ci Jamonoy Lëndëm yi ñoo di mbooloo mu jëkk mi di misaalal ñi ñuy rey ndax seen ngëm ci Roomu Jamono Jii ci jamonoy jafe-jafey yoonu Dibéer bi. Laata jafe-jafe boobu di agsi, dees na tàmpone téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi, te jëfu tàmpone jooju tàmbali na ca 9/11, ànd ak agsig Lislaamu musiba mu ñetteel mi ak wis-wisu taw bu mujj bi. Bi ñi ñu rey ndax seen ngëm ci Jamonoy Lëndëm yu jëkk yi laajee kañ lañuy àtte nguurug Paap bi, ñu wax leen ne dina am ñaareelu mbooloom ñi ñuy rey ndax seen ngëm bu Jamonoy Lëndëm yi amatee, te loolu mooy jamono ji caabi bi aju ci xareb Niniw di sotti, ci yoonu Dibéer biy waaja agsi. Laata ñaareelu mbooloom ñi ñuy rey ndax seen ngëm di mat, dees na tàmpone téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi, te diiru tàmpone bi tàmbali ca 9/11, dees koy ràññee ci juróomeelu tàmpoŋ bi, ndaxte waxtaan wi ñu fa nettali nekk na ci Feeñu saar juróom-benn, aaya JURÓOM-ÑEENT ba FUKK AK BENN, loolu di màndargaal ndoorteel ak njeextelu tàmpone bi ak 9/11. Njeextel li day indi sànkug Lislaam ni ñu ko wone ci Feeñu JURÓOM-ÑEENT, FUKK AK BENN, te ñi ñu tàmpone dinañu matal ba noppi jaar-jaaru Dañeel ji ñu wone ci Dañeel JURÓOM-ÑEENT, FUKK AK BENN.

Dina nu ëpe ci mbir yii ci bind bi ci topp.