Jaar-jaaru Aayaareel Ñent-fukk ak Juróom-Ñaar — Lim bu Fukk ak Juróom-Ñaari

“Buutéel bi” ubbite xur wu amul suuf mooy xareb Ninaw, mi mattaase ci atum 627, juróom-ati at laata Muhaamad dee ci 632. Juróom-ati at gannaaw ga, ci 637, mbooloom xarala yi jàpp nañu péeyu Pèrs, kenn ci ñaari kàttan yu mag ya woon ci xareb Ninaw. Xew-xew bii soppi na bu baax xelub doole yi ci diggante-péncumu Penku digg. Xareb Ninaw ci 627 wàññi na kàttanu Mbooloom Pèrs, te fukki at gannaaw Mbooloom Pèrs jeex na.

Téeméeri at ak juróom fukk ak ñaar gannaaw dee Mohammed ci 632, ci xareb Abbasid ba 782, mbooloom xarekat Abbasid yi (ñu wax ne dañoo tollu woon ci 95,000 nit) tàmbalee duggu gu réy ci suufus Bizantin ci Asia Minor (Turkii tey). Ñu yéeg ba agsi ci Chrysopolis, fa mu tollook Konstantinopal ci wàllug dexug Bosporus—te loolu jëgëna woon lool ca péeyu nguurug Bizantin ga. Waa Bizantin yi, ci suufu Empress Irene, dajnoo am benn noot bu metti. Ginnaaw loolu, dañu gaawloo waa Bizantin yi ba ñu firmal benn jàmmu ñetti at bu torox, te bokk ci moom ñu nangu fey at mu nekk galag gu réy (lu tollu ci 70,000–90,000 dinar yu wurus), te jox yére yu soobsi ak ay otàas. Xare boobu bokkoon na ci yoon yi gën a réy te gën a am njariñ ci duggu yi Abbasid yi daan dugge ci suufus Bizantin yi diirub xarnu bu juróom ñaareel. Mu feeñaloon katanu Khalifaagu Abbasid gi miy yokku ak wàññiku gu sax gu Nguurug Bizantin ga.

Ci saar juróom-ñeent bu téereb Peeñu, ñaari yoon lañu tudd “juróomi weer” yi tollook téeméer ak juróom-fukki at: benn yoon ci aaya juróom, ak beneen yoon ci aaya fukk.

Am naari waxtu yu bees a bees, benn mi di téeméer ak fukki at ak juróom-fukk, ci Révélation saraxle bu juróomeel baat bi juróomeel. Ki jëkk mi mooy dale ci dee Mohammed ci 632 ba ci suufeelug Sëydaat bu mag Irene bu Room bu Penku ci 782. Saar bi juróomeel wax na ci yéegug Islam ak njuumte bu baax lool. Dale ci booloo gi Mohammed boole xeeti bànqaas yi ci 606, ba ci xareb Nineveh ci 627, ba ci dee Mohammed ci 632, te topp ci ndamalu Perse ci 637, Kàddu Yàlla gu yëgle gi topp na ak tegtalug yéeg ak wàccug Islam ak ñàkkum njariñ. Islamu Arabi mooy doole bi nekk ci waxu yëgle bu jëkk bi, bu téeméer ak juróom-fukk at, bu metital. Booleb xeeti bànqaas yi Mohammed def ci 606; ba noppi xareb Nineveh bi di xare bu “caabi” ci 627, te topp ci yëgle gi Mohammed wax ci ne Perse ak Room dinañu jeex lu tollook 628, ba ca kanam ba ci deeam ci 632. Bés yii diir nañu ay dhacce yu xóot ci tegtegu xew-xew yi ci sàrtu Islam.

Téeméeri at ak juróom ñaar-fukk gannaaw bi Mohammed deewee ci atum 632, kër gu réy gi Islam doon tàmbalee ci Arabie soppeeku jógé foofa ba dem Turquie, bi mu doon dàq Roomu Penku ba delloo ko ba Constantinople. Njàqare bu njëkk bi dafa tektaloon Islamu Arabie, te njàqare bu ñaareel bi dafa tektaloon Islamu Turquie. Ci biir njàqare bu njëkk bi, ñaari yeneen kàddug jamono yu téeméeri at ak juróom ñaar-fukk yi ñoom ñépp dañuy wone wuute gi nekk diggante Islamu Arabie ak Islamu Turquie, ni lañu koy tektale itam ci wuute gu nekk ci dëgg googu benn bi diggante njàqare bu njëkk ak njàqare bu ñaareel.

Jëfandikook ak juróom-fukk ci at yi tàmbalee na ak sankug Perse te mu jeex ak Room nekk ci biir tata yi ci Konstantinop. Ñaareelu jamono ji ci juróom-fukk ak benn-fukk ci at tàmbalee na ak ndamug Osman (miñu di itam wax Ottman) ca Nikomedia. Ndamug Ottoman ca Nikomedia dafay jëme ci Wërug Nikomedia (İzmitu tey ji, Tirki), mi xewoon diggante 1333 ak 1337, ba Sultaan Orhan Gazi (doom Osman I, soskatug Beyliku Ottoman) wër dëkk bu mag bu Bizaans bi di Nikomedia. Dëkk ba teggoon na ay at yu bare, waaye mu dem ba joxe boppam ci 1337 ndax xiif ak ñàkk jumtukaay yi. Jàmbaar yi daan wottu dëkk ba ci turu Bizaans mayees na leen ñu génn jëm Konstantinop. Nikomedia bokkoon na ci yeneen tata yu mag yu mujj yi Bizaans amoon ci Asi Minör (Anatoli). Mbëggeelam jur na nguurug Bizaans jeex ci li ëpp ci Anatoli sowu-gànnaar. Ndam li tax na Ottoman yi mana dëgërël seen kàttan ci Bitini te yaatal ci kanam jëm ca dex gu xóot gu Bosfor. Loolu doon na ab tànk yu mag yuy ubbi yoon jëm ci nangu gu mujj gu Ottoman yi def Konstantinop (li xewoon lu ëpp benn téeméer at gannaaw, ci 1453). Wër googu dees na ko gis yoon wu bari ni benn ci ndam yu njëkk yu am solo yi soppiwaale woon beyliku Ottoman bu ndaw booba, muy dooley gox gu di yéeg.

Bi ñaareelu jamonoy téeméer ak juróom-fukki at, ci biir jamonoy liit gi jëkk, jeexee ca 27 Sulet 1449, Constantine mu mujj mi sàkku na ndigal ci sultaanu Lislaam bi ngir yéeg ci jalub Room gu Penku, ba daj toroxte gi Lingeer Irene daj woon ca njeextelu téeméer ak juróom-fukki at yu jëkk yi ci ñaari jamonoy “juróomi weer” yi ci Peeñu, xaaj bu juróom-ñeent. Toroxte gi ‘Lingeer Irene’ ak itam ‘Constantine mu mujj mi’ daj woon doon na misaal bu jiitu buy wone toroxte gi Ottoman yi daj ci gannaaw, bi àpp bi waxyu wi tëraloon ci musiba ju ñaareel ji jeexee, ñu sàkku ci ñeenti nguur yu mag yi ci Tugal ñu aar leen ci tëkku gi bawoo Misra.

Ñi jëkkër yi xamoon nañu te jàngale bu baax ne wax ji ne “barabu ab sellam dafa ñàkkaliku” ci Daniyel juróom-ñett ak benn fukki benn, mat na ci Konstantin.

“Bérab” bi ñuy wax fii mooy kër yàlla Pantheon bi nekk ci dëkku Room, te “bérabam” kër yàllaoo jooju mooy Room. Room “ñu ko daanu” jaarale ko ci Konstantin bu tànne woon jële péeyu nguuram yóbbu ko Konstantinopol ci atum 330. Saar 11 boobu dajale na ak Peeñu 13:2, te mu ngi raññee jëf ju mel noonu sax.

Njàmbaar bi mooyoon Roomu pagaan, te Roomu pagaan jox na Kërgu Yàlla gu Room sa “toogu” nguuram ci atum 330, ba mu yóbbu péey ba féete penku, noonu bàyyi ab bérab bu amul kilifteef, te kërgu paap bi jariñoo ci lool ak mbégte. Bu nu tàmbalee sëq bi ci Roomu penku dale ko ci atum 330 ba àgg ci 1453, danuy gis ne ci njàlbéenug wax jii ci Roomu penku, dëkku Room dafa toroxal ndax ba Konstantin bañee Room. Toroxal boobu dellu naat ak Ñiirandin Iren ci atum 782, ci njeexital njëg ya njëkk ya téeméeri at ak juróom-fukk. Ñaari toroxal yooyu itam, Konstantin mu mujj mi delloo na leen.

Buurooy juróom-ñeenteel ak juróom-benn baat yi ci Peeñug Yàlla 9 dañuy joxe leeral bu mat ci mbubbub Room bu penku, te itam di nettali yéeg ak yàqug Islaam. Xel mu Sell mi da nu xamal ne war nañu jàng “yéeg ak yàqu” yu nguur yi ci téerey Dañeel ak Peeñug Yàlla. Nguur yooyu am nañu seen melokaan yu wuuteyoo te ànd ak seen “yéeg ak yàqu” yu jagleel seen bopp. Mbubbub Yuda amoon na ndax ñetti xeex yu jëm ci Yerusalem. Yawut ya ñu yóbbu leen Bàbbiloon, te dañu dellusiwaan ci suufu ñetti ndigal, yi doon tàmbali 2,300 at yi jëmale ci ñetti malaaka yi agsi ci taarix bi dale 1798 ba 1844. Bàbbiloon daanu ci benn guddi. Room tasaaroo na, te ci bi mu doon tasaaroo lañu feeñale ñaari wàllam ci bérabub Room gu sowwu walla Room gu penku. Yéeg ak yàqug nguurug Ptolemee ak nguurug Seleucus ci ñetteelu xaaj bu njëkk bu Dañeel 11 dafa doon misaal bu yéeg ak yàqug Room gu baapal. Seede boobu mooy rekk jeexital nettalib Aleksàndar ak nanu Gres dajalewee. Wuute ak Room, Gres dafa xaajoo ci ñeenti cér, te mu mujje nekk ñaar. Room xaajoo na ci penku ak sowwu, te gannaaw loolu Room gu sowwu xaajoo na ci yon wu yonent bi ci ñett, ngir tekki noonu nguurug Room gu ñett-fànn. Waaye ci Room gu penku, Konsantaŋ dafa séddoo nguuram ci ñetti doomam. Leer na ne Room gu sowwu ak Room gu penku ay rëdd yu dëppoo lañu, te di feeñal Kàngë gu Room ak Réewum Room. Ak séddoo googu gu ñaar-fànn, am na itam genn séddoo gu gën a nekk ñett-fànn. Gres nekk na ñeent ba mu mujjee ñaar, Bàbbiloon benn guddi, Yuda ñetti xeex. Waaye ci Islaam, seen “yéeg” ñu melal ko ni “yiwi,” te seen “yàqu” mooy “tere.”

Seenug yéeg ci doole tàmbalee na ak Mohammed, te téye nañu leen ci bésub 11 ut 1840. Ci 9/11, yiwi nañu leen te daldi leen téyeaat. Lu yàggul, yiwi nañu leen ci bésub 7 oktoobar 2023, te li ko dale ca booba ñu ngi leen di téye ci Gaza. Dinañu yiwiaat Lislaam ngir màndargaal taxawalug nataalu rab wi. Rëddu tariixu Lislaam bi waxyu yi di feeñal, te ñu wone ko ci saar juróom-ñeent ba fukk ak benn ci téereb Peeñu, moo xamle tariixu Lislaam bi waxyu yi di feeñal ci musiba mu ñetteel mi. ‘Tariixu Lislaam bi waxyu yi di feeñal ci musiba mu ñetteel mi’ itam, malaaka mu juróom-ñaareel mi moo koy màndargaal, te malaaka mu ñetteel mi itam di ko màndargaal. Malaaka mu ñetteel mi agsi na ci bésub 22 oktoobar 1844, bi malaaka mu juróom-ñaareel mi tàmbalee wal. Malaaka mu ñetteel mi ak musiba mu ñetteel mi agsi nañu ci tariix bi waxyu yi di feeñal ci 9/11. Dale ko ci 9/11 ba ci yoonu dibéer bi, tariix bi waxyu yi di feeñal ci musiba mu njëkk mi ak mu ñaareel mi dafa doon amati, te ba léegi mu ngi wéy di amati.

“Caabi” ji ci xareb Niniw day lëkkale ñaari nguur, Room ak Pers, ak Lislaam ci diggante bu jub te bu kenn mënul tas. Niniw moo gën bépp beneen dog ci Mbind mu sell mi a leeral ni Room gu sowu-jant ak Room gu penku di sànku ndànk-ndànk.

Erodd mooy màndargay ninki-nànka bi; Room la doon teewal. Ninki-nànka bi ci mujjug àddina mooy Mbootaayu Xeet yi. Ci jamonoy yoonu Dibéer bi, nguur gu juróom-benneel gi day daanu, te nguur gu juróom-ñaareel gi di tàmbali, waaye ñu jox nguur gu juróom-ñetteel gi seen nguur ci seen berndeb bésu juddu bopp. Nguur gu juróom-ñaareel gi dafa doora juddu, te ca saa sa mu nangoo jox njaalookatu Babilon bi nguuram diiru benn waxtu, ni ko Erodd màndargaale woon, ba mu digee Salome ne dina ko jox ba ci genn-wàllu nguuram.

Fa Etasini di daanu, foofa sax la Mbootaayu Xeet yi di juddoo, te ñu di doxal ànd gu ñetti wàll gi. Herod mooy ninkinànka gi, Herodias mooy nguurug Paap bi, te Etasini mooy Salome. Herod nekkoon na ci kóllëreg séy gu jaaduwul, ndax dafa takkoon soxnas doomu waajuram ju góor; te ci wàllu waxyu, nekkoon na ak Salome ci digganteb séy bu mbokk tere, ndax leeroon na ne dafa amoon ci moom bëgg-bëggu yaram bi mu doon fecc. Ninkinànka gi séq na diggante ak ndey ji, ak doom ju jigéen ji itam. Am na solo nga gis loolu, boo demee ba xam ne Room gu sowwu-jant ak Room gu penku-jant, ci seen toftale, ay màndargay doxalinu jàngu ak doxalinu nguur lañu. Room, nguur gu ñeenteel gi ci waxyuy Biibël bi, toogaloon na nguurug Paap bi ci jal bi ci wàllu waxyu; te ci def loolu, doon na màndargay Etasini, moom mi di toogalaat nguurug Paap bi ci jal bi.

Jeexital gu nekk ci Rom gu sowu jëm ci kanam dale ci 330 ba 476 moo taxawal jeexital gu nekk ci États-Unis jëm ci kanam dale ci 1798 ba baatub alxames bi. Atum “330” ak atum “1798” ñépp ñoo bokk ci màndargay waxyu Yàlla yu ñuy tudde “waxtu wi ñu dogal” walla “waxtu mujj gi” ci téereb Daniel. 330 moo tekki tàmbaleg Rom gu sowu ak Rom gu penku. Mujjug ñoom ñaar ñépp mooy suufeel kilifab Rom, ni Constantine suufeeloon dëkkub Rom ca tàmbali ba. 476 moo doon mujjug ab diirub waxyu Yàlla buy màndargaal ni tabaxu politig bu màgg ba pare bu Rom daanu woon ci ñetti jéego. Ab diir bu tàmbalee ak bañug dëkk ba ci 330, te gannaaw loolu suufeelu seen bépp tabaxu politig—seen réewum askan wu tedd, mi nekkoon bérab bu magg bi ñuy réy ci Rom gu yàgg, dafa tasaaroo, te mujj ci 476, ba noppi kenn du feeñaat ngir nekk buur bu yore deretu Rom dëgg. Ñaari rëdd yu Rom yu tàmbalee ci atum 330, ak wàll wi ñu ci tënkale ñaari rëdd yooyu, mu yeggale itam ñaari rëdd yu waxyu Yàlla yu juróom-weeri. Rëdd wu Rom gu sowu tàmbalee ak jeexee ci suufeel gu jëm ci kanam. Rëdd wu Rom gu penku tàmbalee ak jeexee ci suufeel gu jëm ci kanam ci 1449, ba Constantine mu mujj mi laaj ndigal ngir nguuru.

Benn ci diiri juróomi weer yi moo yóbbu ci njeexug jamono ji waxyu wi jublu ci Lislaamu Araab yi, te Lislaamu Tirk yi tàmbali ci atum 782. Ci taariix boobu, dañuy toroxal Buur bu jigéen Irene, te loolu méngoo ak toroxal gi dal ci Constantine mi mujj ci njeexitalu ñaareelu waxyu bi am diiru juróomi weer. Ñaari waxyu yu am diiru juróomi weer ci biir benn nettali bu àmb fukki aaya ak juróom. Benn bi day wone jaar-jaaru Lislaamu Araabi; bi ci des, Lislaamu Tirki. Ñoom ñaar dañuy mujje ci toroxalug Rome gu penku. Njeexitalu benn ci waxyu yi dafa sotti ci ñu toroxal benn jigéen, te bi ci des sotti ci ñu toroxal benn góor. Rëdd ci kaw rëdd, ñoo xamle toroxal gu dal ci jàngu ji ak nguur gi ci Rome gu penku. Lislaam ji bokk ci musiba mu njëkk mi moo waral toroxal yooyu ñaar. Toroxal gi dal ci Constantine mi mujj ci atum 1449 moo tàmbali ab diiru ñeenti at buy jeex ci atum 1453, tata yi wër Constantinople di daanu. Atum 1449 day màndargaal toroxal, te ci atum 1453, tata yi dañuy daanu te ab nguur jeex.

Benn ci ñaari jamono yu yàgg juróomi weer bu nekk tàmbali na ci deewu Mohammed, mi ñu xammee ne mooy buur bi ci wax ji ne “amoon nañu buur bu leen jiite” ci aaya fukk ak benn.

Buur bi nekk ci seen kaw mooy Mohammed, ndaxte moom lañu ko rëddëe ci benn ci ayet bi, kon du benn yeneen nit ku bokk ci Islaam; mooy Mohammed buur bi, te buur mooy nguuru, te Islaam mooy nguuru Mohammed.

Li musiba bu jëkk bi ak ñaareel bi di delluwaat ci musiba bu ñetteel bi dafay méngoo ak li malaaka mu jëkk mi ak ñaareel mi di delluwaat ci malaaka mu ñetteel mi. Mohammed, buur bi, jox nañu ko caabi bi ngir mu ubbi kàmb gu amul suuf gi, te 9/11 mooy màndargaal jamono ji ñu jox malaaka mu ñetteel mi kàttan. Noonu Kirist, di malaaka mu am kàttan mi, wàcc na, ba dóoru Balaam bu jëkk bi agsee ci taariix bi ñu waxoon ci waxi yonent yi. Noonu kàmb gu amul suuf gi ubbeeku na, te Lislaam daldi dellu nekk mbir ci taariixu àddina. Kirist nag gindi na xeetam ba ñu dellu ci yooni cosaan yu Yeremi, te ñu tàmbali a yégle xibaaru musiba bu ñetteel bi ak malaaka mu ñetteel mi. Ci 2015, Trump yégle na ne yéene na bokk ci joŋante ngir nekk njiitu réew mi, ba loolu yëngal dooley jaan ju mag ji yiy faral booloogu àddina sépp, te kàmb gu amul suuf gi daldi génne xalaatu weddi Yàlla gi mujj rey Trump ci mbedd yu Sodom ak Misra. Ci jamonoy yoonu dibéer, rab wi di juróom-ñetteel bi te bokk ci juróom-ñaar yi dina yéeg génn ci kàmb gu amul suuf gi. Njëlbéenu jamono ji ñuy màndargaal téeméeri junni ak ñeent-fukki junni ak ñeenti junni yi, ak mujjug jamono jooju, ñoo màndargaal feeñug doole ju jóge ci kàmb gu amul suuf.

Lislaam mooy caabi bi ubbi “kër gu amul suuf” gi ci 9/11, te mooy itam li ubbi “kër gu amul suuf” gi bu yoonu Dibeer bi ñëwee. Ci biir jamono juñ tëral xeeti Yàlla yi, rab-beest bu globalism itam génn na ci “kër gu amul suuf” gi.

Caabi ji ubbi ñetti màndargay yoon yi yépp, yi bokk ci nguur gu jóge ci kàmb gu amul xët, Mohammed, buuru nguurug Lislaam, lañu ko jox. Xareb Nineveh bi ci atum 627 doon na misaalu xare diggante ñaari nguur, bu jeexal dooley nguur yi ñaar yi doon xeex te may Lislaam mu yéeg bu gaaw ci nguur. Ci 9/11 lañu wërël caabi ji, te jógug Lislaam tàmbali, doonte lu gaaw gannaaw loolu dañu ko téye. Xareb Nineveh bi am na ab misaalam ci 9/11, ndax ca la jógug Lislaam tàmbalee, ba malaaka mu bare doole mi di wàcc ngir leeral àddina ak ndamam, te biddéew bi, maanaam ndaw, itam daanu na jóge ci asamaan. Xareb Nineveh bi am na itam ab misaalam ci njeexital, bu yoonu Dibéer bi dikkee, te ñaareelu jamono ci Jamonoy Lëndëm yi tàmbali, ba saxaru diiney Lislaam di muur jant bi.

Yoonu Dibéer am na misaalam bi bataaxalu yuuxu digg-guddi bi agsee ca ndajem dal bi ca Exeter. Booba la yëngu-yëngu yu mujj yi ci sampug nataalu rab wu àll wi di tàmbali. Sàkk gi, walla sampug nataal bi, ci 9/11 la tàmbalee, waaye ca njeexitalu jamono ji, jamonoy yégle yuuxu digg-guddi bi itam ab fraktalu jamonoy sàkk nataal bi jépp ji tàmbalee ci 9/11 la. Njàlbéen gi dafay màndargaal njeexital gi. Musiba mu jëkk mi mooy misaalu musiba mu ñetteel mi, ni malaaka mu jëkk mi di misaalu malaaka mu ñetteel mi. Xeexu Nineveh bi ci njeexitalu jamonoy tàmp gi mooy xamle xeexu Nineveh bi ci njàlbéen gi. Xeexu Nineveh bi ci yoonu Dibéer mooy njeexitalu jamonoy tàmp gi tàmbalee ci 9/11, waaye mooy itam njeexitalu jamonoy yégle yuuxu digg-guddi bi. Kon xeexu Nineveh bi am na misaalam ci njàlbéenu yégle yuuxu digg-guddi bi di xamle jëego yu mujj yi ci sàkkug nataalu rab wu àll wi ca Etaasuni, te ci yoonu Dibéer la njàlbéenu sàkkug nataalu rab wu àll wi ci àddina di tàmbali. Nineveh mooy caabi ji di dëppale rëdd yu wuute yi, yiy sotti bu mat sëkk ci jaar-jaar yu nëbbu yi ci aaya ñeent-fukk.

Dañuy yokku ci artikil bi ci topp.