Jàngoro bu Nëbbu Fukk ak Juróom-Ñaareel bi — Nimero Fukk ak Juróom-Ñaareel

“Caabi” bi war Ninevé bi ci Apokalips juróom-ñeent baat naa ak jaar-jaaru nettali gu jur soppeeku bu mag, te loolu la caabi di def. Sama wax mooy ne xareb Ninevé du woon rekk caabi gu jaar-jaaru nettali buy màndargaal yéegug Islam, waaye itam mooy caabi gu yonent. Dooley yonent yi ci xare boobu dafa yóbbu mboolem rëdd yi ci nguuru yi yonent yi ci Biibël wax, ni ko Danyeel ak Apokalips tëral, ba ñu juboo ak saaru fukk ak benn bi ci Danyeel. Ci def loolu, dafay may nguuru yooyu ñépp seede ci juróom-benn sar yi mujj ci Danyeel fukk ak benn, te li gën a am solo mooy—ubbi jaar-jaaru bittim bu nëbbu woon ci sar fanweer.

Xarebu Ninive ci atum 627 moo tegtaleek ngir fukki at yu mujj yu dooley Perse, ga ñu daane woon jaarale ko ci pexe Room, te ànd ak xiif bu Yàlla ci kàttanam. Moo mel ne mooy bés bu soppi, fa mbootaayu Islaam yi Mohammed di jiite tàmbalee yéeg. Xare boobu dindi na tere bu nekkoon, tere bu, ci xel mi, di sax su fekkee ne Room ak Perse ñoom ñaar ñépp daan a denc seen dooley. Waaye kenn ci ñoom deful loolu.

Ci misaal gu yonent bi di jox ci mbirum Islama, ñu gis téye ak bàyyi Islama ba mu génn, dale ko ca njëlbéenu xamalikat Mbind mi sax, ba Sara wóoral Ibraaima ngir mu téye Haajar ak Ismaa’il.

Baata loolu sax, li tax ñu dugal Hajar ci nettali gu wax ci yonent yi, mooy ne Boroom bi “tere” na Saara ngir mu bañ a am doom.

“Caabi” bi nekk ci Peeñu ñent-fukk ak juróom-benn, bi ñu joxee Mohammed, te gannaaw loolu xewe ci xarebu Nineveh, moo tektale dindi “téyukaay” bi ci kaw Islaam ci bépp xët bu nekk ci jaar-jaari waxu yonent bi.

“Yéeg ak wàcc” gu buurug Mohammed tegtaluñuko lool ci ni muy yéeg ak ni muy wàcc, waaye ci ni muy “mocci” ak ni muy “téj”. Bu ñu waxee ci yoon wi yonent bi joxee Islam ngir mu mocc, mocc moomu ñu melal ko ak xareb Nineveh.

Ci juróomi trompette ya, trompette yiw wu Islam rekk moo yàgg ci jaar-jaari nettali wax ju jëkk yi ba ca njàlbeenub jàmmu yoon, te di dox ci anam wu sax ngir nekk doole ju am benn melokaan. Ñetti trompette yu jëkk ya, yi indi mbugal ci Room gu sowwu gi, gi Odoacer, Genseric, Atilla wa Hun ak Alaric doon teewal, dañoo doon misaal ñenti dooley àtte yu Yàlla di yeb ci fan yu mujj yi; waaye seen moroomu jamono bii du sëtlu gu jub ci ñetti dooley yàgg ya. Du noonu ak trompette yiw yi. Bu Islam duggée ci nettali, dafay wéy di toppante ci rëcc ak téj gu jub, ba kera muñug àtte ba jeex, ba mu wàcc bu mat. Ak trompette yiw yi, “caabi” bu “rëcc” mel na luñu xàmme ci xareb Ninive.

Ñi jiitu kërg-kërg ajiwoon na 27 Sulet 1299 mooy tàmbaliinu téeméeri ak juróom-fukk at yu mat ci 27 Sulet 1449, te loolu tamit moo tàmbalee ñetti téeméeri ak juróom-ñent fukk ak benn at ak fukk ak juróom fan yi jeexee ci 11 Ut 1840.

Ci waat wi jiitu, nu woon ne yëngu gi amoon diggante 1333 ak 1337, bi Sultan Orhan Gazi (doom-u Osman I, mi sosoon Beylik-u Ottoman bi) indi woon ci Nikomedia, ba mu ëmb dëkk bu am solo bu Bizantins bi, mooy Nikomedia. Yëngu woowu mooy jeexital xare yi ñu doon xeex ak Nikomedia, te baayam Osman moo ko tambalee woon. Téeméeri at ak juróom-fukk yi ci Peeñu Yàlla, saar 9, aaya 10, tambalee nañu ci 27 Sulet 1299, te ndaxte mooy ndoorteel ab waxu yonent, war nañu seet ci jaar-jaari jamono yi bokk ak bés boobu mu tambalee. Osman I (ki sos njabootu nguurug Ottoman gi) mooy baayu Sultan Orhan Gazi, te ci 27 Sulet 1299 mu amoon ndam lu mag lu njëkk ci kaw Nguuru Bizantin gi ci Xareb Bapheus, bi nekkoon ci goxu Nikomedia, jege dëkku Nikomedia, moom dëkk bu réy lool te am solo lool ci jaar-jaari Rom ak Bizantin bu njëkk.

27i Sulet 1299, mbooloomu Osman daan nax mbooloomu Bizaas bu njiituwoon ak kilifa bu dëkk ba. Xeex boobu dañu koy jàpp ni mooy benn ci njëlbéen yi gën a mag ci ndam yu soldaar yu Osman ci boppam, gannaaw ba mu tàmbalee dajalee dooleem ci Bitini (Anatoli gu sowwu-gànnaar). Mu doon na jéego bu am solo ci wàccu gi jóge ci ab beylik Tirk bu tuuti (nguurug xeet walla nguurug réew bu ndaw) jëm ci doole buy yokku te mujj a jéemee, ba noppi daan te nangu suuf yi Bizaas. Bés boobu moo màndargaal njàlbéenu ab jamono ju magguy yokkute ngir Lislaam, te loolu indi ci mujj sosug Nguuru Usmaani ba Konstantinobol daanoo ci 1453. Osman jëfandikoo woon xarekat yu ghazi (way-xare yu wetu diggu àddina yu yëngu ak ngëmug Lislaam), te fa la taxawoon njàlbéenu melokaanu xarekat yu ghazi yi ci wetug digg gi ngir nekk ab mbooloom soldaar bu gën a am tëralin, buy yokku ndànk-ndànk, tambalee ci Osman ba yegg ci doomam Orhan. Ci yeneen mbir yu am solo ci li Osman bàyyi gannaawam, am na ne loolu may na Lislaam mu tëyee alal ak suuf, wuute ak xare yi xarekat yu ghazi yi daan di def, ndax seen pexe yu daanu-daw te amul tëralin daan na leen may rekk alal juñu nangu ci seen ndam, waaye du leen may mukk suuf.

Ci 27 sulet 1299, Osman tambalee ab kampañ ci goxu Nicomedia, te ñetti fukk ak ñeent at gannaaw gi doomam tambalee wërsëgu ñeenti at ci kaw dëkkub nguur gi, Nicomedia. Baay bi ci tambali bi, doom bi ci jeexital bi. Xare bi tambalee na ci goxu mi ñu firndeel ni mooy Nicomedia, te mu jeex ci nangu Nicomedia, dëkkub nguur gi ci goxu Nicomedia. Dale ko ci 1299 ba 1337, loolu mooy jamono ju tollu ci ñetti fukk ak juróom-ñaari at, te ci waxu yonent, lim bi “ñetti fukk ak juróom-ñaari” dafay misaal yéeg gi.

Téeméer ak juróom-fukk ak ñaar-fukk at yi jàmm ci diggante 27 Sulet 1299 ba 27 Sulet 1449 dañuy tegtal jamono ji yóbbuwoon ci taxawug Mbooloom Ottoman bi moo bokk ci ñaareelu alkande gi ci Peeñug Yàlla saar 9. Ñetti-fukk ak juróom-ñett at yi ci nangu gi di yokku ndank-ndank bu Nikomedia tàmbalee ak baay bi (Osman) te jeexee ak doomam (Orhan). Jamono jooju day wone jéego bu njëkk ci yéeg gu ndank-ndank gu nguurug xeet gu tuuti jëm ci mbooloom nguur.

Téeméeri at ak ñaar-fukk ci fanweeru Sulet 27, 1299 ba fanweeru Sulet 27, 1449, dafay boolee wër-wër bu ñeenti at, buy màndargaal jeexital juróom-ñett-fukk ak juróom-ñaari at yi. Njëlbéenu noote Nikoomeediya amoon na ci loxob baay bi, Osmaan, te jeexital bi mat na ko ci wër-wër bu ñeenti at, bu doxoon 1333 ba 1337; wër-wër wu doomu Osmaan dajale.

Ba atum téeméeri fanweeri jeexee ci 27 Sulet 1449, buuru Bizans bi, mooy Constantine bu fukk ak benn ba, walla Constantine mujj mi ci Roomu penku, seet na ndigal ci Turki yi ngir jël nguur gi. Dale noonu ba keraanug Constantinople amee am na ñeenti at. Ñeenti ati yooyu jeex nañu ci wërute Constantinople, te Constantine mujj mi dee na ci wërute boobu. Yéegug Islam digleef nañu ko ci juróom-ñett-fukk ak juróom-ñeent at yu jëkk yi ci waxu yonent bu téeméeri fanweeri at, te loolu mat na ci ab wërute bu ñetti at. Bi téeméeri fanweeri at yi jeexee, Islam yéeg na ba tollu fa nguurug Roomu penku toroxaloo ci kàttanu yi Turki yi moomoon ca jamono jooju. Gannaaw toroxalte ba 27 Sulet 1449, ñeenti at gannaaw loolu, ci 1453, jàpp nañu Constantinople ci ab wërute. Jeexital juróom-ñett-fukk ak juróom-ñeent at yu jëkk yi màndargaalees na ko ci ab wërute, te tabaxug Mbooloom Ottoman bi itam màndargaalees na ko ci ab wërute.

Limu ñett-fukk ak juróom-ñaar, ni mu nekke melokaan, ni ko Musaa tëral ci Téereb Yoonu Baax bi, di tegu ci ñetti at yu mujj yi ñett-fukk yi ak juróom-ñaar ci àtteb ñeent-fukk at yi ñu wër àll ba. Kon nag, limu ñett-fukk ak juróom-ñaar, ni muy melokaan, am na lëkkaloo ak limu ñeent-fukk. Osmaan jël na suuf siñ Nicomedia ca 27i Sulet 1299, te ñett-fukk ak juróom-ñaar at gannaaw loolu doomam jël na dëkkub buur bu suuf sa. Suuf sa ak dëkkub buur ba ñoom ñaar ñépp Nicomedia lañu tudde. Boroom xam-xami jaar-jaar yu màndiŋ yi wax ne xare boobu mooy njëkk ci “ñaari” jéego yu di firndeel tàmbali yéegug Mbooloom Ottoman. Ñaareelu jéego bi, ni ko jaar-jaar jàppale, mooy xareb Nicaea ca 1301. Foofa baay bi, Osmaan, jël na suuf siñ Nicaea, te ca 1331, fanweeri at gannaaw loolu, doomam jël na dëkkub buur ba, bi tudd Nicaea, te mu doonoon benn dëkkub buur bu njëkk bu Room.

Ci mbir mi ak 1299 ak xareb Nicomedia, ci biir ñaari jëf-jëf yu njëkk, ñaareel jëf-jëf bi dikk na ñaari at gannaaw, ci 1301. 1299 mooy misaal bu juróom-ñett-fukk ak juróom-ñaar, te ñaari at gannaaw (ñeent-fukk), baay bi jël na suuf si Nicaea. Diggante juróom-ñett-fukk ak juróom-ñaari ak ñeent-fukk, ci yoon wu Israayil gu yàgg a taxaw ngir jóg ngir jël suuf su ñu dig, dañu ko teewal ci 27 Sulet 1299 ak 1301. Ñaari jëf-jëf yooyu yu njëkk ci yokkute Islam, xàmleef na leen ci xarey soldaar yu tàmbalee ak baay bi di nott suuf sa, te doom bi di nott dëkk-u-nguur gu suuf sa ci mujj. Bi ñaari dëkk-u-nguur yooyu daanee, daan nañu leen ci wërante. Ñaari dëkk-u-nguur yooyu ñépp nekkoon nañu benn waxtu dëkk-u-nguur yi Rom bu penku.

Bésub 27, 1299 ak 1301 mat na seen ci 11 Ut, 1840, teye wone jaar-jaaru 1838, ba Litch njëkk a siiwal xalaatam ak yëgleem ci waxu yonent gi ci ñetti téeméeri ak juróom-benn-fukk ak benn at ak fukk ak juróom-ñetti fan, gi mujj a mat ci 11 Ut, 1840. Ñaari jéego yi Millerite yi yékkatiwoon seen bopp doon nañu at yi 1838 ak 1840.

Wax i Litch waxoon «38» ak ay gis-gisam yu nu jubal ci «40» dañuy boole ak waxam mujj, mi mu bindoon ci 1 Ut, fukki fan laata ñu wax jëfandikookat gu jub ci waxoon wa. Moo doon matug waxoon wa la dëggaloon àddina ne yoonu jub wi ci wax-yëgleb Biibël bi mooy li. Ñetti-fukki at ak juróom-ñett yi taxawoon ngir yokkute Israayil bu yàgg ya daan nañu boole ak ñaari at yi dale ci jàllug Géej gu Xonq ba ca njëkk bàkkaar ba ca Kadees.

Bopp moomu mooy ñu xam ne mooy mujj ci fukki nattu yooyu. Ab diirub nattu ñaari at, te am fukki nattu, bu yokkute ak fanweeri at ak juróom-ñett ci màndiŋ ma, dafay misaal 1838 ak 1840, te 1840 dafa yënguwoon ab diiru fukki fan.

Njëkkuj génnug ndëgëmug Islama ak Osman ci 27 Sulet 1299 mooy tàmbali ab diirub ñaar-fukk ak juróom-ñett at, buy jeexee ci ab yékkati ñent at ci 1337. 27 Sulet 1299 mooy jëkk ci ñaari jéego yi jaaralekat yi xamle ni mooy tàmbali génnug Nguuru Ottomaan, te ñaareel jéego ba mooy 1301. Ñaari jéego yi ci xeexi Nicomedia ak Nicaea ci 1299 ak 1301 dañuy misaal 1838 ak 1840. Tàmbalig waxi yónent bi mooy leeral njéexital bi.

Nikomeedi ak Niké, ñoom ñépp ñoo nekkoon ay kër yu njiitu-yooni Roomu Pénku ci seen jaar-jaaram, ci lu dul yàgg. Ba tey, Konstantinobal moo mujje nekk kër gu mag gu njiitu Roomu Pénku dale ko ci atum 330 ba 1453. Nikomeedi ak Niké di nañu misaal ndëggu bu wone mbëggeelu Konstantinobal; ñépp dañoo daanu ci saytu yu Islaam, yu doon màndarga jeexitalu benn xareb yoon wu Islaam jëkk a nangu suufu sa, te gannaaw loolu mu jël dëkk ba nguur gi nekk.

Mënna ñëw gu njëkk gu ñeent at, bu tambalee ci 1333 ba 1337, di tegtal ñeent at yi nekk ci diggante 1449 ak 1453, ba ci jamono jooju la waxu yoon wi mat. Gannaaw ñetti téeméeri ak fukk ak benn at ak fukk ak juróom ñaari fan, Islam dafa ñàkkal doole, bi Millerites yi “jógé” ci kàttanu waxu yoon gu jëm ci kanam, gi ñu tegtal ci melokaan yi di “ñett-fukk ak juróom-ñett ak ñeent-fukk,” ni ko alpha history bi tegtalee ci 27 Sulet 1299 ak 27 Sulet 1449. Jógegu Islam ak jógegu yonnent Yàlla yu mujj yi, dañu leen tegtal ci benn màndarga wu limukaay, wu ñu sos ci diggantey lim yi di 38 ak 40.

Ci Ezekiel ñaar-fukk ak juróom-ñett, Islam mooy yégle gu jóge ci ngelaw gu penku, gi ñu wol ci kaw yax yu wow ya, ngir ñu man a jóg taxaw ni mbooloo xare bu réy. Bu yégleb Ezekiel agsee, tàmbali jóg taxaw gi dafa tàmbali, ni mu amee woon ci jaar-jaaru Millerite ba ci atum 1838 ak 1840. Yégle boobu agsee na ci 9/11, te ci sañ-sañu Dimaas bu agsiigul, yax yooyu dañuy jóg taxaw ni mbooloo xare bu réy. Yékkati mbooloom Yàlla, muy kerk bu not, ci bés yu mujj yi, 1838 ak 1840 dañu ko roy. 9/11 ba ci sañ-sañu Dimaas bi 1840 ba 1844 moo ko roy, waaye itam dafay roy jamono ji tàmbalee 31 Desambar 2023 ba ci bolle yu safara yu Nashville.

Dale gi ñaareelu nguur gu mag ga Konstantin bu njëkk (Mag bi) defee, ba ca mujj gi Konstantin, mooy tënk jaar-jaaru bindu yonent bi ci Room gu penku. Kon nag, jamonoju waxu yonent bi màndargaal na ko baay bu waxu yonent walla bu màndargaal ak doom, ni seen tur di ko teewlu, doonte amul woon njàppante deret gu jub ci diggante Konstantin Mag bi ak Konstantin bu fukk ak benn. Konstantin bu njëkk ak bu mujj itam, ci waxu yonent, dañu leen teewlul ni màndarga yi alfa ak omega; te baay bi (alfa) moo tann Konstantinobol ngir mu nekk péeyub nguur gi, te doom bi (omega) dee na ca wërante ga, bi Konstantinobol bàyyiwul woon nekk péeyub nguur gi. Jamonoju waxu yonent bi ci Room gu penku màndargaal na ko Konstantin bu njëkk ak bu mujj. Diirub 150 at yi tambalee 27 Sulet 1299, dafay ëmb ab diirub 38 at te mu jeex ak ab wëranteb 4 at. Wërante woowu moo doon misaal bu 1449 ba 1453. Xareb Nikomeediya tambalee ak dajale suuf, te mu jeex ak dajale péeyub suuf sa. Ni ci Konstantin bu njëkk ak bu mujj, noonu itam dajale Nikomeediya tambalee ak ab baay (bu njëkk bi), te mu jeex ak ab doom (bu mujj bi).

Ab njëriir atumis ci diggu jëkk yi ci téeméeri juróom-ñeent-fukk ak juróom-ñett at yooyu, yi indi woon ca juróom-ñeent at yi tàmbalee ca toroxalinu Constantine mu mujj mi ci 1449 ba ci 1453, ba Constantinople nekkee ci wër-guur te daanu. Yeneen waxu jamono yi ñaareelu musiba mi, miy tegtal ñetti téeméer ak juróom-fukk ak benn at ak fukki fan ak juróom-ñeent, tàmbalee na ci 27 Sulet 1449 te jeex na ci 11 Ut 1840. Bes boobu mooy màndargaal tàmblee ab diirub juróom-ñeent at, bi Sister White woowe woon ndaw lu màgg ci feeñug kàttanu Yàlla.

Ñàkk yi di Islam dafañ ko téj ci 11 Ut 1840, te am na ab jamono bu ñeent at yoo xam ne méngoo na ak benn, ak tuuru Xel mu Sell mi ci Pentekot, ak wàccug malaka mu réy ma ci Apokalips 18, ba “tabax yu mag yi” ci New York Islam bu ñetteelu musiba jëkkër leen ci 9/11. 9/11 mooy màrka dooleb tàmbali jamonoy seelug téeméeri juróom-ñeent-fukki junni ak ñeent-fukk ak ñeent yi. Seel bi ab jamono la, te jeexitalu jamonoy seel boobu yore na melokaan yi nga xam ne mooy yi nekk ci tàmbaliwaayam. Bi Kirist wàccee ci 9/11, mu nekkoon misaal bu Michael di wàcc ngir dekkal ñaari seede yi ci 31 Desambar 2023, ba jamonoo mujj mu seel bi tàmbalee.

Ab caabi bi mooy xareb Nineewe day tektal génne yu bare yu Islaam, yi doon daanu Room bu penku ci atum 1453. Ci biir téeméeri at ak juróom-fukk yi aaya fukki “juróom-weer” di wax, tàmbali gi ak mujj gi itam dañuy ëmb jamono bu ñeenti at. Ñaari jamono yooyu yu ñeenti at dañuy boole ak jeexital téeméeri at ñetti-fukk ak benn ak juróom-ñent fan, bi màndargaale woon jamono bu ñeenti at li dale 1840 ba 1844, ba Kirist dina leeral “suuf sépp ak ndamam.” Ci 1844, jamono yoonent gi dafa noppiwoon ci ñu koy jëfandikoo, ndaxte jamono dina doon “amulati.”

Ñetti xeetu jamono yu ñent at yooyu ñett dafa dëppook ak waxtu màndarga bi tambalee ci 9/11 ba ci yoonu dibeer bi, te itam dafa dëppook ak fraktal bu 9/11 ba ci yoonu dibeer bi, bi ñu tegtal dale ko 31 Desàmbar 2023 ba ker Islamat dekkat baññu ko yiwi ngir yebal baal yu safara yi Nashville.

Fraktal yëgle yu 31 Desàmbar 2023 ba ci bolob safara yi ca Nashville, ñu ko misaal ak ñetti waxtu yëgle yu ñenti at, te ñépp aaru ci jamono jébbale gi dale ci 9/11 ba ci yoonu Dibeer. Kon nag, ñenti seedee di fésal jaar-jaaru 31 Desàmbar 2023 ba ci tegukaayu Nashville, te xareb Ninib la woon “caabi” bi ci kenn ku nekk ci seede yi. 1333, 1449, 1840 ak 9/11 ñépp dañoo doon ay dogal yu jéggi—“caabi” yi.

Gannaaw buur buyooram ci atum 284, ci 293, Diocletian tannoon na Nicomedia muy péeyu penku gu Nguurug Room, ba mu séddale woon nguur gi ci anam yu yoonale ci Penku ak Sowwu, te mu tabax sistemu Tetrarchy bi. Nicomedia doon na péeyu njiite ak xare bu mag bi ci Penku diirub ay fukki at. Constantine bu Mag bi jëfandikoo na ko muy tënkukaay bu mu njëkk a dogal tabax péeyu bees bi ca Byzantium bu jege, bi mu tuddewaat Constantinople ci atum 330. Sax gannaaw ba Constantinople nekkée péeyu bu mag bi, Nicomedia desoon na di bëri solo ci wàllu gox, ndaxte dafa nekk ci bérab bu am njariñ ci wet gu penku gu géeju Marmara. Kon nag, doonte nekkuloon péeyu bu sax ni Room walla Constantinople, Nicomedia dañoo ko sàkkku woon ci yoon ngir mu nekk péeyu penku bi ci jamono ju am solo lool ci jaar-jaari nettali Nguurug Room. Ca tàmbali gaariy benn téeméer ak juróom-fukk at, dañu not péeyu Room mu Penku; te ca jeexital ga itam, dañu not péeyu Room mu Penku. Ñaari not gi yépp ànd ak wërante.

Buur bi Diocletian defaloonu ko ci yoon yu ofiseel ne Nikomedia mooy péey-buuru penku bu Mbootaay Room bi, ba mu jëfe système bu Tetrarchy bi ci atum 293. Sistemu Tetrarchy bi dafa doon xarala gu mbootaay bi séddoo ci sowwu ak penku; penku ak sowwu yépp amoon nañu buur bu mag (Augusti) ak buur bu ndaw (Caesar), ngir matale limu ñent li baat bi “tetrarchy” di tektal.

Diocletien mooy misa Smirna mi ngërëm bu omega, te Neron mooy ngërëm bu alpha. Konstantin Buy Mag mooy ngërëm bu alpha ci misa Pergam, te Justinian mooy ngërëm bu omega.

Diocletian moo taxawal ñaari wet yu Room, penku ak sowu, ci anam gu “yoon”, te loolu yàggul woon; waaye Constantine moo taxawal ñaari wet yu Room, penku ak sowu, ci anam gu yónnent bi waxoon. Ci jamonoy ñaareelu kanam gu mel ni mbooloom gëstu te di sonn, giñ ko ci Smyrna, Room xaajoon na ci anam gu yoon, penku ak sowu; te ci jamonoy ñetteelu kanam gu mel ni mbooloom dëgg-dëgg ak dëppoo, giñ ko ci Pergamos, Room xaajoon na ci anam gu yónnent bi waxoon, penku ak sowu. Atum 293 mooy alpha bi te 330 mooy omega bi, te ci 11 Mee 330, Constantine Mag bi jagleeloon Constantinople muy dëkkub njiitu Mbooloom nguur gi.

Xaajale gu yoonal bi Diocletian defoon ci atum 293 dafa tasaaroo ndax xareyu biir réew yi ci topp ba ci Edict of Milan ci atum 313. Bi ñu génnee Edict of Milan, te ko legaliseer Kiristaanisme, te ci dëgg muy jeexal Tetrarchy bi—sistemu ñeenti buur yu njëngale woon seen nguur—mu tas na, ba soppi di xare diggante ñaari doole yu mag (Constantine ci sowwu, ak Licinius ci penku). Xaajale gu yoonal gi, gi ubbiwoon buntu tasaaro, dafay tegtal ab diirub ñaar-fukk at yu nekk diggante xaajale ak xaajale, te ñoom ñaar-ñi xaajale taxawal nañu tasaarug sistem bi.

Mbooloom Smurna tàmbalee na Nero ci atum 64, ba lakk bu mag bi Roma mujjooñee ngir Nero di fitnaal kiristaan yi, ñi Nero jiiñeel ne ñoom ñoo taal safara si. Nero mooy màndarga tàmbali fitna bi te di mel ni fitna bu mujj ba ci fan yu mujj yi. Fitna boobu bu mujj dafay wéy ba keraay xel ba tëjjee, ba kàttanu paap bi agsi ci mujjam te kenn du ko dimbali. Noonu, jëfandikoo fitna bu njëkk bi tàmbalee ak lakkug Roma, te fitna bu mujj bi jeexee ak lakkug Roma.

Mbooloomu Esimirna tàmbalee ak Nero ci atum 64, ba ñu jëfandikoo safara bu mag ba ca Room ngir fitnaal Kiristaan yi, ñi Nero jiiñoon ne ñoo tàmbali woon safara ba. Ñaari téeméeri ak juróom-fukk at gannaaw loolu, mu jeex ci 313 ak Sàrtu Milan. “Sàrt” boobu mooy jeexitalu benn diirub ñaar-fukk at bu tàmbalee ak séddale gu yoonal gu Diocletian, te itam mooy jeexitalu ñaari téeméeri ak juróom-fukk at yu Esimirna yi, yi tàmbalee ak Nero. Ñaari téeméeri ak juróom-fukk at yooyu yu fitna, ñi mbooloomu Esimirna ak Nero di tegtal, dafa boole woon fukki at yi gëna metti ci fitna, yi Diocletian indi. Fukki at yooyu yu fitna doon nañu genn-wàllu mujj ci ñaar-fukk at yu Diocletian, yi tàmbalee ak séddaleem gu yoonal gu nguur ga ci 293. Dale ci séddale gu yoonal gi Diocletian defee ci penku ak sowu ci 293, benn diirub ñaar-fukk at tàmbali, te dafa doon ñaari xàjj yu fukki at.

Diyoklesiyan séddale giiru nguurug Réew ma ci penku ak sowu, noonu muy misaal bu yonent bi ci xaajale gi Kostantaañ sëraloon. Xaajale Diyoklesiyan mooy penku ak sowu, waaye dafa ànd ak ñaar ñuuy buur ci penku ak ñaar ñuuy buur ci sowu. Benn buur bu mag ak benn buur bu ci topp ci gox bu nekk. Ci 23 Fewriye 303, Diyoklesiyan génne na jëkkëru ay “ndigël” yu bari yu mu jublu ci Kiristaan yi, te loolu màndarga na tàmbali Nattu bu Mag bi, (itam ñu koy wax Nattu Diyoklesiyan bi), mooy nattu Kiristaan yi bi gëna metti te gëna yaatu ci Nguuru Room.

Fitna bu mag bu gëna doxoon na ci suxëtu Diocletian yi (rawatina Galerius) ba ci atum 313, ba mu jeexee ak Sàrtu Milan. Nero mooy misaalu alfa bu fitna, buy melal Diocletian ni fitna bu omega ci jamono ji waxu yoon wi te mëngale ak mbooloom gëmkat yi ci Eglise bu Smyrna. Fitna ba jeexee ak sëyoowu politig ak kóllëre diggante Constantine bu sowwu ak Licinius bu penku. Ci weeru Fewriye 313, Constantine ak Licinius daje nañu ci Milan, te génne Sàrtu Milan, bi maye muñal diine ci Kiristaan yi (ak ñeneen itam) ci biir réew mi mépp. Ngir dëgërël seen booloo politig, Licinius takk na Constantia (rakku ndey ju benn baayam ak Constantine) ci biir walla ci wet gi ñu dajee boobu. Sey boobu dafa doon booloo politig bu réy ci jamonoy Room—mu tëj kóllëre gi diggante ñaari buur ya, te mu dimbali woon nguur gi ngir mu sax tuuti ci jamono wu ñu yàgg a nekk ci xareb biir réew. Booloo boobu yàggul. Gannaaw gi, Constantine ak Licinius xeexante nañu, te Constantine daan na Licinius ci atum 324, ba muy nekk buur bi kenn doŋŋ.

Bàyyi Nero ba ci Constantine, jamono waxu yonent bi bu Smirna te tollu ñaar téeméer ak juróom-fukk at mat na; te ci 313, jàngoro Pergamos, maanaam jàngoro njuboo ak dëppoo, tàmbali na, ba mu jeexee ak jàngoro Thyatira ci 538. Ñaari téeméeri ak juróom-fukk at yi yu Smirna doon nañu firndeel ab jamono bu fitna ak bundxata, te ci jeexital jamono bi yépp, bundxata Diocletian dafa matal li Revelations wax ne “fukki fan” (fukki at), fa jamono bi gëna metti ci bundxata di tegtal ab fractal bu jamono bi yépp. Fukki at yooyu ab fractal lañu ci ñaari téeméeri ak juróom-fukk at yi. Fukki at yooyu dañuy firndeel omega bundxata Nero, te bu ñu jeexee, ñëw omega tasug nguur gi ñaar: penku ak sowwu.

Simirna tàmbalee ca lakku Rooma ci atum 64 te jeex na ñaari téeméeri ak juróom-fukki at gannaaw, ci 313, ak Diggali Milano ak séy gu politig diggante penku ak sowu. Faaraktalu fitna bu fukki at bi tàmbalee ci 303 te jeex ci 313 ak Diggali Milano ak séy gu politig diggante penku ak sowu. Ñaar-fukki at yi tàmbalee ak xaajale yoonal penku ak sowu ci 293 jaarale ko Diocletian, jeex na ci 313 ak séy gu politig diggante penku ak sowu. Kóllëre séy bu 313 bi diggante penku ak sowu jeex na ak tas gu 324, ba Konstantin daane Liqiniyuus mu penku te nekk boroom Rooma kenn-doŋŋ. Tas gu yonent ci 324 ñëw na ñetti at gannaaw ndigël Alxames bu jëkk ba ci 321.

Fukk ak juróom-ñaari at yi nekk ci diggante 313 ak 330 dañuy xamale benn séy gu politig, ak jeexital fitna, mi Smirna ak Neron di tegn, ak tambaliisi kërceg njubooŋ, gi Pergam di tegn. Tambaliisi Pergam ci 313, ci saa-séy ba, topp na ko tambaliisi fitna bi tambalee ci njëkk yoonu Dibéer bi ci 321. Loolu it topp na ko tasareg séy gu yonent, gi amoon ci 324, te mu indi penku ak sowwu ci benn nguur gu benn, ci suufu Constantine. Juróom-benn at ginnaaw loolu, ci 330, xaajale bi ci penku ak sowwu dellu nañu ko wax ci yonent. Fukk ak juróom-ñaari at yooyu dañuy tegtal jamono alfa ji kërceg Pergam, te moo war a wéy ba kërceg Tiyatir dikk ci taarixu yonent ci 538. Jamono alfa jooju dina tegtal benn taarixu omega ci mujju jamono ji nekk ci diggante 330 ak 538. Taarixu omega bu Pergam mooy jamono 496, 508 ak 533.

Ptolemee bu xeexu Raphia moo nguuru “fukk ak juróom-ñaari at,” te amoon na “fukk ak juróom-ñaari at” diggante xeexu Raphia ak xeexu Panium. Yooyu fukk ak juróom-ñaari at dañuy ànd ci misaal ak fukk ak juróom-ñaari at yi jëmale 313 ba 330. Ñaari téeméer ak juróom-fukk at yi Nero moom ci Smyrna daal nañu ci njëkk fukk ak juróom-ñaari at yi màggalu Pergamos, te ñu jokkoo ak ñaari téeméer ak juróom-fukk at yi tàmbalee ca ñetteelu dogal ga atum 457 BK, mooy taxawaayu tambali 2300 at yi ci Daniel sarax 8 aaya 14, yi di fondemaŋ ak gëdd gu mag gu Adventism. Ñaari seede yi ñaari téeméer ak juróom-fukk at dañuy ànd ak ñaari téeméer ak juróom-fukk at yi nguur gu juróomeel gu wax waxu Yonent Yàlla yi ci Biibël, gi tàmbalee 1776 te di jeex ci atum bii 2026.

Njiital yi jëkk yi ci Adventism gisulñu walla xamluñu fukk ak juróom-ñaari at yi, maanaam 313 ba 330, ndaxte ci 1844 xamaguñu woon sax mbirum bésub noflaay bu juróomeel bi walla bésub jant bi. Waaye nak, xam nañu woon téeméeri at ak juróom-fukk yi ci aaya 10 bu Njàngum Yeesu 9, te loolu nekk na woon tambali ab jamono ju indiwoon ñetti téeméeri ak juróom-fukk ak benn at ak fukk ak juróom fan yu jeexee ci 11 Ut 1840. Xam-xam boobu jur naoon ab “wonegu dooley Yàlla” gu réy.

Ñi jiitu ñi doon nanguwul beneen jamono ju ñaar-fukk ak juróom-fukk at ci Pexe 9. Seen xam-xamu cosaan mooy dal bi “leer gu bees” gu Pexe 9 tabaxoo. Leer googu ubbees na ko ci “caabi” bu xareb Ninive. “Caabi” boobu moo may jàngatukat waxu yonent bi xam gépp nguur yi ci waxu yonent yi nekk ci Biirbël bi, yiñu feeñal ci Daniel ak Pexe. Babilon, Medo-Persia, Gerees, nguur yu Seleucid ak Ptolemaic, nguur gu Mohammed, te li gën a am solo mooy ne mu yokk leeru nguurug Room, ci di won yéeg ak daanuwul Room rekk, waaye itam nguur yi Room gu penku ak Room gu sowwu, ak itam États-Unis (yonent bu dëgërul bi), papaas bi (rab wi), ak Mbooloom Xeet yi (njàng mi). Gépp yéeg ak daanuwu nguur yooyu seedeel nañu ci yëngu-yëngu njàng mi, rab wi ak yonent bu dëgërul bi, yi mujj di indi àddina si Armageddon. Yëngu-yëngu boobu feeñ na ci juróom-benn aaya yu mujj yi ci Daniel 11, te njàlbéenu yëngu-yëngu boobu feeñ na ci jaar-jaaru mboolem nettali bu nëbbu bi ci aaya fanweer.

Xareb Nineveh mooy buntu jubluwaay bu yonnee ci waxi seede yi nguurug Room, nguur yi Room gu Penku ak gu Sowwu ak it Room bu baab, ngir leeral seen toftal ci tegu way-jëf yi mujj yu jamono yi. Noonu nag, xareb Nineveh mooy caabi bi diir te matal ngir wone bu baax wàll yi bari yi ci seede yi yonnee ci mbiram Room; te, ni ko aaya fukki ak ñeent ci Daniel benn-fukk ak benn waxe, Room moo taxawal peeñ mi. Caabi bi dajale yoon yooyu mooy xareb Nineveh.

Ci sunu waajaloon mbind yi jiitu juróom yi jëfandikoo ngir wax ci ay alkande yu Peeñu 9, ci sunu mbind mi ci topp.