Ci dogub mbind bi nekk ci Seede yi, juróomeelu téere bi, te léegi am na ay jukki yu néew nu koy seetlu, ñu xamal nu peeñub kër Yàlla bi ñu won Esekiyel, Esayi ak Yowaana:
“Jàngale yii ñu ngi ci sunu njariñ. War nañu taxaw sunu ngëm ci Yàlla, ndaxte am na jamono ju nekk ci sunu kanam te dina nattu xel ak fitu nit ñi. Kirist, bi Mu nekkee ci Tundu Olib, delloo xel ci àtte yu ragal yi war a jiitu Ndewënam ñaareel: ‘Dingeen dégg ay xare ak yégle xare.’ ‘Xeet dina jóg ci kaw xeet, nguur ci kaw nguur; te ay xiif, ak ay mbas, ak suuxu suuf dina am ci bérab yu bare. Loolu lépp mooy tàmbali metit yi.’ Biir waxi wax yu Yàlla yii amoon na yoon wu matul ba Yerusalem sankee, waaye dañoo gëna jëm ci fan yu mujj yi.”
Bésub Áww bi
Tisha B’Av, li tekki “juróom-ñeenteelu bésu Av” ci làkku ebrë, mooy bés bi Yawut yi di fàttaliku tasug Kër Yàlla gu Njëkk ga waa Babilon tasoon ci atum 586 laata juddug Kirist, ak tasug Ñaareelu Kër Yàlla ga Titus tasoon ci atum 70. Ñaari tas yooyu yépp amoon nañu ci benn bés ci arminaat bi—juróom-ñeenteelu bésu weeru Av ci arminaatu ebrë bi (bés boobu di faral di yemook Sulet walla Ut ci arminaatu Greguwaar bi). Bu Mbokk mi jigéen White méngalee tasug Jerusalem ak “jamono jiy nattu bakkani nit ñi” ci fan yu mujj yi, dafa di ràññee ñaari tas yu, ñoom ñaar, di misaalal yoonu Dibéer bi nar a dikk ci lu yàggul.
Aaya fukk ak juróom-benn ci saar fukk ak benn ci téereb Dañeel dafay màndargaal yoon woowu bu dibéer, te mu dëppoo ak aaya ñeent-fukk ak benn. Ci téereb Esekiyel, sànkug Yerusalem lañuy jëfandikoo ngir leeral tàggale gi ci diggante janq yu am xel yi ak yu ñàkk xel yi, ci jamonoy yoonu dibéer. Esekiyel ku ñu jàpp la woon ca Babilon, bi ñu ko yóbbu ca Yerusalem ci anam gu kéemaan ngir mu gis tàggale googu sax, ci saar juróom-ñett ba fukk ak benn.
Te amoon na ci juróom-benni at, ci weer wu juróom-benn wa, ci ñetteelu fanweeri weer wa, bi ma toogee sama kër, te magi Yuda ya toog fa sama kanam, loolu nag loxo Boroom bi Yàlla wàcc na fa ci man. Noonu ma xool, gis ma benn melokaan bu mel ni safara: dale ci melinu ndëgem ba suuf, safara la; te dale ci ndëgem ba ca kaw, mel ni leer gu xonq, ni melo xaalis bu tàng. Mu jox kanam melow loxo, daldi jàpp ma ci benn càllam bu sama bopp; te Xelum Yàlla yékkati ma ci diggante suuf ak asamaan, indi ma ci Jerusalem ci njàngi Yàlla yi, ba buntu bunti bi biir, bi jublu ca bëj-gànnaar; fa la toogu xàjj bi diine woon kiñaan, bi di yóbbu kiñaan. Ezekiel 8:1–3.
Ñeenti saar yi, dale ko ci juróom-ñett ba fukk ak benn, ñooy nettali tàggale gi, te Mbokk mu jigéen White, bi mu doon joxe ay leeral ci saar juróom-ñeent ci Esekiyel, wonewul rekk ne màndargaal googu ak ga nekk ci saar juróom-ñaar ci Peeñu benn lañu, waaye dafa wone itam ne Yerusalem mooy màndarga mbooloom Adventist bu Bésu Juróom-ñaareel bi bu Lawdise ci jamono yu mujj yi.
“Ñi ñoom ñi dul metti xol ci seen bopp ngir seen wàññiku xel mu sell, te duñu jooy ci bàkkaaru ñeneen, dees na leen bàyyi te duñu jot ci màndargay Yàlla. Boroom bi sant ay yonnentaam, maanaam góor ña yor jumtukaay yu rey ci seen loxo ne: ‘Demleen gannaawam ci dëkk bi, te dóorleen: bu seen bët yërëm, te buleen yor yërmande; reyleen ba noppi mag ak ndaw, janq ak xale yu ndaw, ak jigéen ñi: waaye buleen jegesi kenn ku am màndarga gi ci kawam; te tàmbalileen ci sama kër gu sell. Noonu ñu tàmbalee ci mag ña woon fa kanam kër ga.’”
“Fi nu gis nanu ne, ne kërceg jiitu bi — kërceg Boroom bi — moo jiitu a jàng ci mbugalu meru Yàlla. Mag ña, ñoom ñi Yàlla joxoon leer gu réy te taxawoon ni aarukat i mbir yu ruuhal yi ci nit ñi, wor nañu woon seen njébbana. Ñoo jël taxawaay ba di wax ne warunu xaar kéemaan ak feeñ gu fés gu dooley Yàlla, ni ci fan yu njëkk ya. Jamono soppeeku na. Kàddu yooyu di dëgëral seen ngëmadi, te ñuy wax: Boroom bi du def lu baax, te itam du def lu bon. Yërëmkat la lool, ba du dikk seeti ay nitam ak àtte. Noonu, “Jàmm ak kàttan” mooy wax ji jóge ci nit ñi, ñi dootul dara yékkati seen baat ni trompet ngir won askanu Yàlla seeni moytu ak kërgóobu Yàqub seeni bàkkaar. Xaj yu gumb yu bëggul woon woof, ñoom la ñuy jàng mbugal mu jub mi jóge ci Yàlla bu mer. Góor ñi, janq ñi, ak xale yu ndaw yi, ñépp a dañuy dee benn.”
“Yëf yi ñu fèeñaloon ne ñi sella yi doon jooy te di tiit ndax ñoom, mooy yi bët yu àdduna mën a gis rekk; waaye ba lépp gën a bon, muy bàkkaar yi gën a metti, yi yëngu ci kañam Yàlla ju sell te laab ba tax mu am fiir, dañu leen sànnee woon ci kumpa. Ki mag mi di seet xol yi xam na bàkkaar bu nekk bu ñuy def ci sutura ngir ñi di liggéey ay ñaawtéef. Nit ñooñu dañuy tàmbalee am kaarange ci seen naaféq, te ndax muñ gu bareem, dañuy wax ne Boroom bi gisul; gannaaw loolu ñuy jëf mel ne bàyyi na suuf si. Waaye dina xam seen naaféq, te dina ubbi ci kanam ñeneen ña bàkkaar yi ñu doon sàmm bu baax ngir nëbb.”
“Amul njëgëm ci daraja, ci teraanga, wala ci xel mu àddina, amul it benn taxawaay ci liggéey bu sell buy aar nit ñi ba ñu bañ a jàppoo ak njubte bi, bu ñu bàyyikoo seen xol yu nax seen bopp. Ñi nit ñi gisoon ni ñooy yu yello te jub, ñoom lañuy wone ne ñooy jiitekat yi ci ngëmadi, te di misaal ci sàggan ak ci jëfandikoo yërmandey Yàlla ci anam wu bon. Yoon wu bon woowu, Moom du ko muñalati dara; te ci meram, dafay àtte ak ñoom te du leen yërëm.”
“Boroom bi dafa jàq ci tegee seetam ak ndawam ci ñi jot nañu leer gu réy te xam nañu doolebu kàddu gi ci seen liggéeyu toppandoo ñeneen. Benn yoon dañoo nekkoon ay jaamam yu ko takku, ñi mu may woon ndimbal ak gindeeam; waaye dëddu nañu ko te yóbbu nañu ñeneen ci réer, moo tax dañuy dugg ci merumu Yàlla.” Testimonies, volume 5, 211, 212.
Téereb tépp tédd ci téereb Esékieel bi yépp dafa nekk ci wér-gu-yaramu sankug Yerusalem. Ci seede Esékieel bi, wërin Nebukadnésar bi ñu sóobuwoon diirub at ak genn-wàll bu at moom a faral di tàkk, waaye “njëfandikoo gu gën a jub” ci artub Yeesu ci Maatiye ñaar-fukk ak ñeent dafa jëm ci fan yu mujj yi. Ci Esékieel, rëdd-u-dëgg woowu am na ci saar ñaar-fukk ak ñeent.
587 bala Kirist di juddu
Teewaat ci atum ñenteel ba, ci weeru fukk ba, ci bésu fukk ba ci weer wa, kàddug Boroom bi dikk ci man, ne: “Yaw, doomu nit ki, bindal sa bopp turu bés bi, waaw bés bii sax: buurub Babilon ubbi na xareem ci Yerusalem ci bés bii sax.” Ezekiel 24:1, 2
Ci bés bi, bi ñu saxale it ci yeneen seede yu Bibl bi, ab watu ñaggu bu fukki weer ak juróom ñett la tàmbaliwoon. Kàddug Boroom bi ma ñëw ci Ezekiel ca bés ba moo amoon léebu dëkk bu deret si, bi ñuy misaale ak ndab lu bax bax, te ginnaaw loolu ñëw na safara su réy. Léebu boobu feeñ na leer ne day tegtal mbugal bi ci Yerusalem, te ci benn xaaj ba it, jëkkër ju jigéen ju Ezekiel dafa nelaw ba fàww ak mbëkk mu daldi ko dikkal ngir nekk mandarga ne ñaggu ga, gi mujj di alag bérab bu sell ba, tàmbali na.
Te itam Boroom bi dellusiw ma ne, naan: Doom aadama, xoolal, dinaa jële ci yaw li sa bët bëgg, ak benn dóor-rekk; waaye bul jooy, bul woyof, te say rangoo yuus buñu daw. Téy nga teey sa bët, bul def jooytu ñeel ndeyjoor yi dee; takkal sa mbaxana bu bopp ci sa kaw, sol sa ay dal ci say tànk, bul muur sa tuñ, te bul lekk mburu nit ñi. Noonu ma waxee ak askan wi ci suba; ba ngoon sama jabar dee. Te suba si ma defe woon la mañu ma sant. Ezekiel 24:15–18.
Noonu yi wërale ci wetu Ezekiel laaj ko maana misaalu bi ak dee njabootam.
Noonu ne ma wax ma ne: “Ndax du nga nu wax li yii di tekki ci nun, te yaw ngay def noonu?” Noonu ma tontu leen ne: “Kàddug Boroom bi dikk na ci man, ne: Wax ak kërg Israyil: Nii la Boroom Yàlla wax: Seetal, dinaa sosal sama bérab bu sell bi, màggalu seen doole, li seen bët bëgg, ak li seen xol yërëm; te seen doom yu góor ak seen doom yu jigéen yi ngeen bàyyi, dinañu daanu ci saamar. Ezekiel 24:19–21.
Ci dogu mbind mi, jabaru Ezekiel ak bérab bu sell bi, ñoom ñaar dañu leen woowe “li say bët di bëgg”. Gëstukati taariixu Biibël bi dañuy wax ne wër gi yàgg na fukk ak juróom-ñetti weer, waaye wër yi Cestius ak Titus amal yàgg nañu ñeenti at, dale ko ci atum 66 ba ci atum 70. Bu ñu limee bu wér diir bi dale ci wër gu njëkk gi Cestius amal ba ci tas gi, ñetti at ak genn-wàll la, waaye bu ñu jëfandikoo “lim gu boole tàmbali gi ak jeex gi”, mooy anam gi ñu gën a faral di jëfandikoo ci Biibël bi, ñeenti at la. Xam ne ñaari anam yii ci lim jub nañu mooy may nu gis diiru ñetti at ak genn-wàll dale ko ci Cestius ba ci Titus, ak diiru ñeenti at itam.
Ci ñaari yàq-yàqi Jerusalem yi, am nañu ñaari seede yu jëm ci yoonu Dibéer, te benn-bennali ñaari taarix yooyu yépp war nañu leen a jëfe ci yoonu Dibéer bi nar a ñëw léegi—fa la Boroom bi di tuuf Laodicea, génne ko ci gémmiñam. Deewu jabaru Ezekiel moo màndargaal ndoorteelu wër gi Nebuchadnezzar wër Jerusalem. Bi jabaram dee, dañu sant Ezekiel mu bañ a wone tiisam ci kanam ñépp, ndaxte moom moo doon màndarga buy wone Yawut ya ñuy yóbbu ci njaam.
Njàlbéenu jamono ñent-i at yi diggante 66 ak 70, mi ngiñ ko xamale ci màndarga saxaaru yàqute bi, te mooyoon màndarga bi ñeel Kiristaan yi nekk Yerusalem ngir ñu daw.
Kon ngeen gisoon nag ñàkk jubluwaay gi yàquwaay, bi yonent Yàlla Danyel waxoon ci mbind mi, taxaw ci bérab bu sell bi, (ku koy jàng, na ko xam:) kon na ñi nekk ci Yudée daw dem ca tund ya. Macë 24:15,16.
Ñaari wër dëkk yi méngoo nañu bu leer, te bu ci nekk am na “màndarga” ci njàlbéenam. Bi Esekiyel di leeral li deewu soxnaam ak li mu dëjul di tekki, dafa ko leeral, ba noppi mu bind ne:
Noonu, Esekiyel dina leen tektal: li mu def yépp, noonu ngeen di def; te bu loolu amee, dingeen xam ne man maa di Boroom bi Yàlla. Esekiyel 24:24.
Màndargay dee ngooru jabaru Esekiyel mooy woon njëkkandikoo ngir xamale yàqugu Yerusalem ak kër Yàlla ga di ñëw léegi ak ngaan gi ci Babilon te topp ci gannaaw. Màndargay xasaw gi di yàqule, bi Danyeel waxee ci moom, doon artu ngir mucc ci yàquga; waaye ñaari wër-googu ñépp am nañu màndarga ci njàlbéen ga.
Dina am wërug xare gu waxyu bala yoonu Dibéer wi nar a ñëw ci lu yàggul di agsi, te deewu soxnas Esekiyel mooy màndarga biy wone ne romb nañu mbooloom Laodise mu Adventist yu Bésub Juróom-ñaareel bi ba mu mat sëkk, fekk Esekiyel di màndarga biy taxawal téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi, te di màndarga biy taxawal raaya bi ñuy yékkati ci njàlbéenu wërug xare gi. Esekiyel mooy raayab téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi ci njàlbéenu wërug xare gu Babilon, te ci njàlbéen ga, màndarga bi jëm ci mbir mu siblu miy indi yàqu-yàqu mooy “màndarga” bu Room. Benn ci màndarga yi dafa jëm ci artu bu biir, beneen bi jëm ci artu bu biti. Wóor na ne artu nañu karceen yi ca atum 66, waaye màndarga bi leen doon artu, Room la woon. Bi Babilon di yàq Yerusalem, soxnas Esekiyel moo doon màndarga bi. Room mooy mbooloo miy jot màndargam rab wi, te Esekiyel mooy màndarga biy taxawal ñiy jot tàmpu Yàlla.
Ñaari Jamono yu Jeex ji
Tëj gu jëkk ga yàgg na fukk ak juróom-ñaaru weer, te tëj gu ñaareel ga yàgg na ñenti at. Ñaari tëj yooyu ñépp am nañu seen matal gu “gëna jub” ci fan yu mujj yi, te ñaari tëj yooyu ñépp lëkkaloo nañu bu baax ak yoon wi ci waxu yonent bi bu ñetti téeméer ak juróom-ñeent-fukk ak benn at ak fukk ak juróom-ñaar fan, mi nekk ci Peeñu 9:15.
passage unavailable
This passage is not yet available in .
Bi waxyu wi jëm ci àppu jamono, te tàmbali woon 27 sulet 1449, jeexee 11 ut 1840, ñeenti ati yëngu-yëngub malaaka mu jëkk mi ak malaaka ñaareel mi, dale ko ci 1840 ba 1844, dëppoo nañu ak wër gi yàgg woon ñeenti at, dale ko ci 1333 ba 1337, ak itam diirub ñeenti at bi dale woon ci 1449 ba 1453. Ñetti seede yooyu, te ñoom ñépp bokk ci anam wu jub ci wenn rëddu waxyu wi, dañuy wone ab diirub ñeenti at bu nekk màndarga, te ci diir boobu la yëngu-yëngub malaaka mu jëkk mi ak malaaka ñaareel mi, bu dale woon ci 1840 ba 1844, di amati ci taariixu yëngu-yëngub malaaka ñatteel mi. Ñetti seede yooyu dañuy màndargaal wër gu yàgg ñeenti at ci taariixu téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi. Diirub ñeenti at boobu, wëri Yerusalem yi amoon ci atum 66 ak atum 70 dañu koy leeral itam.
Njàlbéenug wër gu ñeenti at gi Cestius tàmbali woon ci atum 66, ak njeexital ga Titus defoon ci atum 70, ñooy taxawal màndargam alfa ak màndargam omega ci diirub ñeenti at. Ñetti at ak genn-wàll dañuy itam màndargaal diir boobu, te loolu dëppoo ak ñetti at ak genn-wàll yi waxyu bi di wax, di diir bi Room gu nguurug paap bi doon dëggaate bérab bu sell bi.
Waaye kër yi nekk bitim Tàmpili bi, bàyyi ko, te bul ko natt, ndaxte jox nañu ko xeeti ñi dul Yawut; te dëkk bu sell bi, dinañu ko doxal ak tànk ñaar-fukk ak ñaar weer. Te dinaa may sama ñaar seede yi kàttan, te dinañu wax ci turu Yàlla junné ak ñaar téeméeri fan ak juróom-benn-fukk fan, soloo yéré yu ñàkk. Peeñu Yowaana 11: 2, 3.
Te ñuy daanu ci gémmiñu saafara, te ñu jëbalu leen njaam ci xeeti réew yépp; te Yerusalem dina nekk lu ñuy doxantu ci kawam ngir xeeti ñi dul Yawut, ba kera yi ñu jagleel xeeti ñi dul Yawut mat. Luug 21:24.
Lu am solo la ñu bàyyi xel ne maa ngi jëfandikoo anam gu “boole” ak gu “bàyyi ci biti” ngir lim diir bi dale ci màndargam alfa bu Cestius ba ci màndargam omega bu Titus. Loolu dafay wone ne benn jaar-jaar di màndargaal ñaari anam yu ñuy jëfandikoo jamono. Jàngat nanu ba noppi sàrtu Biibël boobu, bi ñu xoolee (ay jukki yu bari ci gannaaw) diir bi diggante ganesi gi Yeesu gane Caesarea-Philippi (Panium) ak tukkiwam wa ca Tundu Soppiku. Ñaar ci bindkati Biibël bi ñoo bind ne juróom-benni fan la, te beneen bi bind ne juróom-ñetti fan la.
Gannaaw juróom-benni fan, Yeesu ànd ak Piyeer, Saag, ak Yowaana, doomu ndeyam Saag, yóbbu leen ci kaw tundu bu kawe te weesu. Matii 17:1.
Gannaaw fan juróom-benn, Yeesu andak Piyeer, Ak Saag ak Yowaana, yóbbu leen ci kaw tund wu kawe wu mag, ñoom rekk; te soppeeku na ci seen kanam. Màrk 9:2.
Te mu amoon na ñettelu fan juróom-ñaar gannaaw wax yii, mu yóbbu Piyeer ak Yowaana ak Saag, daldi yéeg ca tund wa ngir ñaan. Luug 9:28.
Yàqute Yerusalem am na “gën a gën ci kanam” jëfandikoo ci fan yu mujj yi, te yàqute boobu mooy ñaari seede yi ñu tektal ci Babilon ak Room. Ñaari seede yi dëppoo nañu ak seen bopp, waaye ku nekk di joxe ay melokaan yu wér te am solo ci waxi yonent ngir gëna yëgle dëgg gi. Wërgëg bi Room defee (66 ba 70) ñeenti at la woon, te loolu it mooy tekki ñetti at ak genn-wàll. Ñetti at ak genn-wàll boobu dafa lëkkaloo ak daan-daanu kër-yàlla gi ak mbooloom ga, li ñu matale woon jaarale ko ci bokku ñaawteef gu jaamookat ak gu papaal. Daan-daan bi papaalism bi defoon dafa nekkoon ñetti at ak genn-wàll yu misaal, ni ko misaale woon ci ñetti at ak genn-wàll yu dëgg yu nekk ci wërgëg bi Room defoon.
Wër ga yàgg ñeenti at itam dafa lëkkaloo ak diir yu tollu ci ñeenti at yi lëkkaloo ak rëddu waxyu wiy wone yékkatig Islaam ak, gannaaw loolu, yékkatig yëngu-yëngub malaaka mu njëkk mi ak mu ñaareel mi, ba noppi mu ñatteel mi. Diir bi dale ci Cestius ba ci Titus dafa daje ak wànnentu Room gu paap yi ak itam wànnentu Islaam. Wànnentu Room ak ñetti at ak genn-wàllu at yi ànd ak Cestius ak Titus dañuy daje ak ñetti at ak genn-wàllu at yi nekk ay màndarga ci Room gu paap yi, loolu di ràññee ñaari kàttan yi di Room gu jaamu xërëm yi ak Room gu paap yi. Wànnentu Islaam dafa lëkkaloo ci jaar-jaar yooyu, yu ñu jàppe ne ñeenti at lañu doon; waaye, ni mu deme ak wànnentu Room ci jaar-jaar yooyu, noonu la Islaam lëkkaloo ak kàttan gu ñaareel gu nekk ci kilifteefu wànnentu Islaam, maanaam Adventism. Diiru ñetti at ak genn-wàllu at bi mooy màndargaal Room ci ñaari melokaanam yépp, te diiru ñeenti at bi di màndargaal Islaam ak Adventism. Ci wàllu waxyu, mëneesul tàggale Room gu jaamu xërëm yi ak Room gu paap yi, te mëneesul itam tàggale Islaam ak Adventism.
Ci wàllu waxyu, lii dafay laaj, bu nuy seetlu wër gi ñu wër Babilon, ñu gis ñaari anam yu ñuy dégge diir ci misaal bi wër gi doon fukki weer ak juróom ñett di joxe. Misaale diir ci ñaari anam ci wër gi Room def dafay laaj, ci wàllu waxyu, ñu misaale diir ci ñaari anam ci wër gi Nabukodonosor def. Wër gi Nabukodonosor def, te mu diir fukki weer ak juróom ñett, mën nañu koo dégge itam ni màndargag benn at ak genn-wàll. Fukki weer ak juróom ñett mooy benn at ak genn-wàll, te benn at ak genn-wàll mën nañu ko bind 1.5 at. Diiru wër gi Nabukodonosor def dafa doon fukki weer ak juróom ñett, te doon itam benn tomb juróom (1.5) at.
Fukki weer ak juróom-ñett yi jëm nañu ci nguur gi waroon a joggi Yerusalem, te 1.5 at yi jëm nañu ci lislaam. Ponu xayma bu waxyu biy wone fukki weer ak juróom-ñett yi mooy wone Babilon, te beneen ponu xayma bu waxyu bi mooy wone lislaam. Joxeegunu leeral ci ni nu àggee ci jëfandikoo 1.5 at yi ci mbirum lislaam, waaye war nañu seetlu ne ñaari xaymay jamono yi ci faagaagal gi Room indi woon dañoo lëkkaloo ak ponu waxyu bu Room (Room gu yéefar ak Room gu nekk ci nguurug paap bi), te beneen xayma gi lëkkaloo na ak ponu waxyu bu lislaam. Melokaan yooyu dañu leen di gis ci faagaagalug Yerusalem gu alfa gi ak ci gu omega gi.
Wërug Yerusalem gi Cestius ak Titus amaloon te yàgg ñeenti at dafa màndargaal njeexitalu rëddub waxyu wu tàmbali woon ci diiru fanweer ak juróom-ñetti at, diir bu jeexoon ci wër gu yàgg ñeenti at te di màndargaal yékkatug Lislaam, te diiru ñeenti at bi mujj ci rëdd woowu ci boppam dafa màndargaal yékkatug raayab ñi mat téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni.
Danu yokk yii mbir yi ci bindukaay bi ci topp.