Damay jëfandikoo ci ab xët bu nekk ci Testimonies, buy joxe ay xeetu dëgg ci jëfandikoo ak njàngum Yexeskel, Esayi ak Yowaana ci biir kër Yàlla ga. Yowaana walbatikoo ngir gis baat bu nekk ci ginnaawam ci Revelation saar bu njëkk.

Nekk naa woon ci Xelum ci bésu Boroom bi, te ma dégg ci sama ginnaaw baat bu réy, mel ni liitu trompét, ne: Man maa di Alfa ak Omega, ki jëkk ak ki mujj; te li nga gis, bind ko ci téere, nga yónnee ko ci juróom-ñaari mboolooy xarala yi nekk ci Asi: ci Efes, ak ci Simerna, ak ci Pergam, ak ci Tiyatir, ak ci Sardis, ak ci Filadelfi, ak ci Lawodise. Noonu ma walbatiku ngir gis baat bi doon wax ak man. Bi ma walbatikoo, gis naa juróom-ñaari lamp yu wurus. Peeñu Yowaana 1:10–12.

Jóge ci dunu Patmos ba, ba noppi ca kër gu kawe jiitu bi, fa Yowaana gis feeñug Kirist bi nga xam ne Sœur White xamal na nu ko, mooy benn feeñ gi Danyeel gisoon ci sarax 10 ci téereem.

“‘Ca jamono yooyu, man maa, Daniel, daa naa lu yàgg bu mat ñetti ayubés. Duma lekk mburu mu neex, yàpp walla biiñ duggul sama gémmiñ, te it duma diw sama bopp benn yoon.... Noonu ma yéeg sama bët yi, xool, te gis ne nit ku nekk sol na yéré yu linen, te wurus wu baax wu Ëfàs takk na ko ca ndiggam. Yaramam it mel ni beril, kanamam mel ni melow xefar, bëtam yi mel ni làmp yu safara, loxoom ak tànkam yi mel ni xànjar wuñu rafetal, te baatam mel ni baatu mbooloo mu bare’ (Daniel 10:2–6).

«Melokaan bii jëm ci ni Yowaana fekk ko bi Kirist feeñee ci moom ci Dun Patmos. Du kenn ku gëna màgg ndaxte Doomu Yàlla moo feeñu woon Daniel. Sunu Boroom ànd ak beneen ndawul asamaan ngir jàngal Daniel li war a xew ca fan yu mujj ya.» Sanctified Life, 49.

Juróom-ñeenti aaya yu njëkk yi wone nañu ni ñuy dindi tay yi tëjoon Peeñum Yeesu Kirist, tuuti laata diirub yërmande bi ñu may nit ñi di jeex. Yàlla moo jox Yeesu peeñu mi, Yeesu jox ko Gabriyel, Gabriyel jox ko Yowaana, ànd ak ndigal ngir Yowaana yónnee xibaar bi juróom-ñaari mboolooy gëmkat yi. Esayi jot na ndigalam ngir def loolu itam ci saar juróom-benn, te Esekiyel jot na ndigal loolu ci saar ñaar ak saar ñett. Yowaana ci kaso la nekk bi muy jot ndigalam; Esekiyel ak Dañeel ay nit ñu ñu jàpp yóbbu Babilon lañu, te Esayi ci jamonoy Axas, buurub Yuda bu bon bi, la doon dund.

«Am na ay ruedas yu nekk ci biir yu nekk ci biir, ci njël gu tar a lëjje te bu njëkk a gis Yexqeel dafa ko mel ni lépp a ngi ci njaxlaf. Waaye bi ñu doon yëngu, dañuy yëngu ak jub gu rafet te ak déggoo gu mat sëkk. Bindu asamaan yi dañoo doon doxal ruedas yooyu, te, ca kaw lépp, ci kaw gàngune safir gu tedd gi, Aji Fàww ba nekkoon; te wër-ndombo gàngune ga mooyoon xoncob asamaan bi wër ko, te muy màndarga yiw ak mbëggeel. Naka la ndamlu xew-xew boobu tiisloo ak ndam gu tar dëj ko ba Yexqeel daanu ci kanamam, ba keroog baat bu ko wax mu jóg te dégg kàddug Boroom bi. Gannaaw loolu ñu jox ko ndigalug waare ngir Israayil.» Testimonies, 751.

Te itam xool baatu Boroom bi, mu naan: Kan laa yebal, te kan mooy dem ngir nun? Noonu ma ne: Maa ngi fii; yebal ma. Esayi 6:8.

“Dégg bii jox nañu ko Yéexceel ba mu nekk ci jamono ju xelam fees ak xalaat yu lëndëm te di xamal lu bon lu jëm ci kanam. Gis na réewu ay baayam ne dafa nekk yàqu te wéet...”

“Ni mel noonu itam, ba Yàlla doon ubbi ci Yowaana mi mu bëgg taarixu mbooloom gëmkat yi ngir jamono yi ñëw, Mu jox ko ndigal gu wóor ci mbëggeel ak sàmmug Musalkat bi ngir ay nitam, dafa ko feeñal ‘Kenn ku mel ni Doomu nit ki,’ muy dox ci biir làmp yi, yi doon misaal gi juróom-ñaari mbooloo yi. …”

“Jàngoro yii ñu ngi nu jariñ. War na nu samp sunu ngëm ci Yàlla, ndaxte am na waxtu wu nekk ci sunu kanam léegi, bu di nattu xol yi ak seen ngëm. …”

“Nu ngi tax ci bunt bu jëkk bu xew-xew yu mag te ñu am solo. Yonent bi dafa bëgg a mat gaaw. Boroom bi mungi ci bunt bi. Lu yàggul, ab jamono buy fees ak njàqare ak mbir mu metti ci ñépp ñi dund dina ubbeeku sunu kanam. Xuloo yi weesu woon dinañu dellusi; xuloo yu bees dinañu sosiku. Xew-xew yi ñuy a jëfandikoo ci sunu àddina, ba tey sax kenn mosu leen a xalaat. Seytaane dafay liggéey jaarale ko ci nit ñi. Ñi ngay góor-góorlu ngir soppi Sàrtu Réew mi te am yoon wu di jébbale sàmmu dibeer, xamuwuñu bu baax lan mooy mujje. Ab jafe-jafe bu réy mu ngi ci sunu kaw rekk.”

“Waaye surga yi Yàlla waruñoo wéeru seen bopp ci jafe-jafe ju mag jii. Ci peeñ yi ñu joxoon Esayi, Esekiel ak Yowaana, gis nanu ni asamaanëe di lëkkaloo bu baax ak xew-xew yi doon am ci kaw suuf, ak ni Yàlla di fexe lool ngir ñi koy takku. Àddina amul lu dul kilifa. Njàngatug xew-xew yi di ñëw nekk na ci loxo Boroom bi. Buurug asamaan bi yor na ci saytu boppam yoonu réew yi, noonu itam mbir yi jëm ci mbooloom ngëmam. …”

«Ci peeñu Ezekiel, Yàlla amoon na loxoom ci suuf laaf yi cherubim yi. Loolu ngir jàngal ay jaamam ne dooley Yàlla mooy jox ñoom njàlam. Dina liggéey ak ñoom su fekkee ne dañuy bàyyi tooñ te set wecc ci xol ak ci dund.»

“Leer gu xonq bi ci diggante mbindeef yi te nekk yaram yu dund yi, te ne ci gaaw-gu mel ni melax, dafay tegtal gaaw-gaaw gi liggéey bii di dem ci mujj ba noppi.”

“Bokk yi, léegi du waxtu jooy ak yaakaaru ñàkk, du itam waxtu jébbalu ci sikki-sàkka ak bañ ngëm. Kirist du léegi Musalkat buy nekk ci bàmmeelu bees bi Yusëf moom, buy tëj ak doj wu réy te ñu màndargaal ko ak ràññeek Rom; nun am nanu Musalkat bu dekki. Moom mooy Buur bi, Boroom mbooloom asamaan yi; toog na diggante kerub yi; te ci biir xulóo ak riirum xeeti réew yi, dafay sax di wottu ay nitam. Ki nguur gi ci asamaan yi mooy sunu Musalkat. Moom day natt wut gu nekk. Moom day xool safara furnaas bi war a seet xol bu nekk. Bu tataay buur yi daanuwee, bu xale yi merug Yàlla jamono jëfandikoo dal xol yi ay noonam, nitam dinañu nekk ci kaaraangeem ci ay loxoom.” Testimonies, volume 5, 752–754.

Ñeenti seede ci Biibël bi dëggal nañu ne xibaaru Peeñug Yeesu Kirist dañu koy jox nit ñi jaare-jaarey yonent yii ci bérab bu sell bi di misaal. Bu nu duggee ci bérab bu sell bi ci asamaan lañu nuy jox xibaar bi ñu nu fal ngir nu yégle ko. “Safara si ci biir fuur bi” di nattu “bépp bakkan” mooy fuur bi ci Malasi saar ñett.

Waaye kan moo man a muñ bés bu ñëwam? te kan moo taxaw bu feeñee? ndaxte moom mel na ni safara buy setal wurus, te ni savon bu fuller yi di soxal. Dina toog ni ki di setal te di laabal xaalis; dina setal doomi Lewi yi, te sobal leen ni wurus ak xaalis, ngir ñu jébbal Boroom bi sarax bu àtteg njub. Noonu saraxu Yuda ak Yerusalem dina neex Boroom bi, ni ci fan yu yàgg ya, ak ni ci at yu jëkk ya. Malaki 3:2–4.

Ki di setal xaalis bi, bu xaalis bi setee ba kanamam di ci feeñ, xam na ne xaalis bi def na ci furnó bi diir bi war. Dëgg gii ci ni ñu daan setale xaalis ca jamono yu jëkk ya méngoo na ak baatu jëf bu di wone ne dañuy tax jëf ji am, di “marah”, bi Dañeel gis ci saar fukk ba. Ci fan yii mujj, Boroom bi ngiy yóbbu ñoñam ci bérab bu sell bi, ngir natt ñi di wut a bokk ci raayab téeméeri junni ak ñeent-fukki junni ak ñeenti junni ñi, sellal leen te dindi lépp lu leen tilimal. Ci jamono jii, “Dina liggéey ak” nun “su” nu “bàyyée njubadi te daldi sell ci xol ak dund.” Ñenn ñi, ni ko ñu gise ci Dañeel fukk, dañuy daw jaar-jaar boobu, waaye ñi Dañeel di màndargaal te gis dëgg-dëgg gis-gisu seetu bu mag bi ñeel peeñug Yeesu Almasi, dees na laal seen tuñ ak ab xal bu ñu jële ci sarxalukaay bi, ni ko Esayi di wone, te dees na leen sellal te waajal leen ngir ñu jottali ab yëgle ci mbooloom gëmkat mu dëddu ngëm gi, ba noppi ci àddina si.

Yégle bi ñu ngi koy jottali bakkan yooyu takku ci ngëm te nekk ci bérab bu sell bi. Saar ñaar-fukk ak ñett bu téereb Sarxalkat yi, bu ñu ko dëppalee ak jamonoy Pàntakot, tëral nañu ko ngir mu wone melokaanu Gaalu kóllëre gi ci Bérab bi gën a Sell. Ci ngëm, tëralinu yégle yi ci saar bi dafay ràññee ñetti màndargay yoon ci biir jaar-jaar yu sell yi, fa ñuy matale nattug fuur bi. Xóotaay gu jóge ci Yàlla—tëralinu waxyu gi ci saar ñaar-fukk ak ñett may na jàngkatu waxyu bi mu man a xam fu Esekiyel nekk ci aaya bu jëkk bi ci saar bu jëkk bi.

Léegi nag, ci atum ñett-fukk ak benn bi, ci weeru ñeenteel bi, ci bésu juróomeel bu weer wa, bi ma nekkee ci biir jaam ñi ca wetu dexu Kebar, asamaan yi ubiku, te gis naa peeñu Yàlla yi. Ci bésu juróomeel bu weer wa, mooy atum juróomeel bi ca jaamug buur Yeoyakin. Ezekiel 1:1, 2.

Ni ab sarxalkat bu sell giirug temm ci jamono jii ñuy tëj waari junni ak ñeent téeméer ak ñeent-fukk ak ñeent ñaar, Ezekiel nekk na ci atum ñett-fukk ba benn ci juróom-ñaar-fukk ak juróom-ñett waxtu Jubile yi, juróom-at lu jiitu ci ñetteelu ñaari ñaari xeex yi Nebukadnezar daan Yerusalem ci atum 587 b.c. Atum ñett-fukk bii ci kàddu gi mooy ñett-fukk at gannaaw gëstu gu gën a réy ci jaar-jaari Kóllëre Gu Yàlla gu Mag, te mu nekk ci juróomeelu bésu juróomeelu at ba, noonu limu juróom teg na ci seedeu Ezekiel. Ci ñaari aaya yu ubbi yi, gis nanu ñett-fukk jëfandikoo benn yoon, te limu juróom waxees na ko ñetti yoon. Ci njëlbu Léwítik ñaar-fukk ak ñett, mi méngook waxtu Pentecôte, ñaareelu nattu bi limu ñett-fukk di firnde, dafa egg ba ci màggalu liitkat yi; gannaaw loolu juróom bés ba ci yéegug Kirist; gannaaw loolu juróom bés ba ci bésub njot; gannaaw loolu juróom bés ba ci màndarga yoon wi di firnde ndox-mu-jëkk ma (Pentecôte) ak ndox-mu-mujj ma (Tabernacles). Njëlb gi dafa wone ñett-fukk, toppanteek ñetti yéene yu juróom. Ezekiel nekk na ci kër Yàlla gi, te njëlbu Léwítik ñaar-fukk ak ñett mooy Gàllankoor gi.

Jàngoro bi seede ne Yexeskeel ci jamono jooju dafa nekk juróom-aat yu jiitu ay xeetu téq-tal bu wone, bu mujj di misaal ndigël Alxames bu di ñëw gaaw, ni ko yàggalug Yerusalem di teg. Limu « juróom » mooy benn cër bu njëkk ci xëtwu Lewekat ñaar-fukk ak ñett, ni noonu itam limu ñett-fukk.

Wonees na ci jukki yii ne, bu ñu dëppalee ñaar-fukk ak ñaari aaya yi jëkk ci saar bi ak ñaar-fukk ak ñaari aaya yi mujj, ba noppi boole ñaari rëdd yooyu, ñaar-fukk ak ñaari aaya ci rëdd wu nekk, dëppale leen ak jamonoy Pàntakot, doxalinu nattu bi am ñetti jéego, te mooy safaras furnob Malasi, dafa feeñ bu leer. Ñetti jéego yi am nañu alfa ak omega ci jéego bu jëkk bi ak bu ñetteel bi, te loolu di toftalug ñeenti màndargay yoon yu màndargaal benn jéego.

Bésub Jéggi, gannaaw loolu màggalu mburu mu amul lawiir, gannaaw loolu saraxu njàngum gerte bu njëkk, te gannaaw ga “juróom” fan ba ci mujju màggalu mburu mu amul lawiir. Ñetti màndarga yooyu la nattu bu njëkk boobu di samp, te Yeesu dafa sax di wone mujj gi jaarale ko ci njàlbéen ga, te nattu bu ñetteel bi itam dafa sampoo ci ñetti màndarga. Màggalu liit yi, ba noppi yéegug Kirist gannaaw loolu ak bésub jéggalu bàkkaar, te gannaaw ga juróom fan ñëwug Pentekot ak Tabernacles ñoom ñaar. Pentekot mooy màndargay tawub njëlbéen, te Tabernacles mooy màndargay tawub mujj. Ci misaal bu Leviticus ñaar-fukk ak ñett, Pentekot ak Tabernacles dañuy àndandoo.

Yéen nag, yéen doom Siyoŋ, bégleel te bég ci Boroom bi seen Yàlla; ndaxte moo leen jox taw bu njëkk bi ci yamale, te dina wàcceel leen taw bi, taw bu njëkk bi ak taw bu mujj bi, ci weeru njëkk bi. Joel 2:23.

Jëfandikoo ak sellaat gu mujj gi tàmbalee na ci 31 Desambar 2023. Nattal bu njëkk bi mooy nattal bu cosaan bi te xeetooke na ko ci yëngu-yëngu bu “sàcc yi ci sa xeet” te moo tas mbootaay mi ñu daan jëfandikoo ba noppi ci nattu naqar bi ci 18 Sulet 2020.

“Ci jaar-jaar ak yoon, Kàddug Yàlla dafa melal xeex bu gudda yàgg bi nekk diggante dëgg ak juum. Xee x boobu sax mi ngi wéy di dox. Yëf yi xewoon dinañu dellu xewaat. Werante yu mag ya dinañu dekki, te xalaat yu bees dinañu sax di feeñ ba fàww. Waaye xeetu Yàlla, ñi ci seen ngëm ak ci seen matale waxi yoon ci jaarale ci yégleb ndaw li jëkk, ñaareel bi, ak ñetteel bi, xam nañu fu ñu taxaw. Am nañu jëfandikoo bu ëpp solo wurus wu rafet. War nañu taxaw bu dëgër mel ni doj, di téye njàlbéenug seen kóolute bu njëkk ba ci mujj.” Manuscript Releases, volume 1, 47.

Ci Leviticus ñaar-fukk ak ñett, nattu bu njëkk bi ñu koy tegtal ci benn booleb waxu yàlla buy njëkk ci ñett, te juróom-ñetti fan gannaaw loolu mu àggee ci mujju mburu mu amul lawiir. Paskaa mooy bés bu njëkk, màggalu mburu mu amul lawiir mooy bés bu ñaareel, te saraxu njibëram yi mooy bés bu ñetteel. Juróom-ñetti fan gannaaw loolu, màggalu mburu mu amul lawiir jeex. Tëralin gu yonent gu bu njëkk ci ñetti nattu yi itam ñu koy tegtal ci nattu bu ñetteel te mujj bi. Ci boobu ñetteelu màndargay yoon, mi defareeku ci ñetti màndarga yu toppante, te benn topp ci gannaawam, màggalu liit yi mooy bés bu njëkk, te yéegug Kirist ci asamaan am juróom-ñetti fan gannaaw loolu; gannaaw loolu bésub jubbal toog juróom-ñetti fan gannaaw, te juróom-ñetti fan gannaawaat, Pentekot ak màggalu Kër yi ñoo bokk di màndargaal yoonu Dibeer bu agsi nagul, mi ñu tegtal ci téereb Ezekiel ni mooy alagug Yerusalem.

Diggante njeexitalu màggalu mburu mu amul lawiir ak màggalu liit yi, am na fanweeri fan; fan yooyu duñu màndargay sarxalkat rekk, waaye dañuy màndargaal itam ñaareelu nattu bi ci ñetti nattu yi ñu màndargaal ci biir misaalu Yàlla bi.

Sóobug Kirist ci ndox dafay leeral ñetti màndargay yoon yi di màggalu bésu Mucc bi, màggalu mburu mu amul lawiir ak màggalu meññeef yi jëkk, ndax ñetti màndarga yooyu dañuy màndargaal deewu Kirist, suulam ak ndekkiteem. Gannaaw ñetti jéego yooyu, juróomi fan dañuy weesu bala ñuy àgg ci ñeenteelu jéego bi, te jeexitalu màggalu mburu mu amul lawiir moo koy màndargaal. Sóob gi dafay wone ñetti jéego yi ci benn saa bu gàtt, bi Yowaana sóobee Almasiyam ci ndox. Màggali cooroon yi dañuy tàqale ñetti jéego yooyu ak benn fan ci diggante jéego bu nekk ak bi ci topp, te màggali lolli yi dañuy tàqale ñetti jéego yooyu ak juróomi fan.

Bu nu jëfandikoo nattu bu njëkk bi ci màggali cooroon ni ñetti màndargay yoon yu ñu boole, yu benn màndargay yoon topp juróomi fan gannaaw, te gannaaw loolu nu jëfandikoo màggali lolli ni ñetti màndargay yoon yu benn màndargay yoon topp juróomi fan gannaaw, loolu dafay taxawal tëralinu waxyu wu ëmb màndargay yoonu alfa gu ëmb ñett te juróomi fan topp ko, te fanweeri fan topp ci, ak nattu bu ñetteel bi ci màggali lolli, ci melokaanu màndargay yoon gu ëmb ñett te juróomi fan topp ko—tëralin woowu dafay wone ne nattu bu njëkk bi dafay ëmb diiru juróomi fan ci lépp, te nattu bu ñaareel bu ëmb fanweeri fan topp ko, fan yooyu di àgg ci màndargay yoon gu ñetteel gi, gu ëmb juróomi fan. Juróom ak fanweer ak juróom, ñeent-fukk la (5 + 30 + 5 = 40).

Gannaaw sóobug Almasi bi ci ndox, ci saa sa la diirub ñeent-fukki fan door, te diir boobu dafa mujje ci ñetti nattu. Mën nañoo ràññee lu ëpp lool ci tëralinu saar ñaar-fukk ak ñett bu téereb Saraxalkat yi, bu ñu ko lënkalee ak jamonoy Pàntakot, waaye ci beneen tolluwaay, saar bi dafay misaal Gaalu Kóllëre gi nekk ci Bérab bu Sell a Sell bi.

Bëgub gannaaw ak bëtub mbëy mi nekk ci Léwitiik 23 ñu teg leen ci diggante ñaari Sabat. Ñaari Sabat yooyu dañuy tektal ñaari kerub yu muuru, te màndarga yi jamono Pàntkot bi, yu méngoo ak Léwitiik 23, dañuy tektal Gaalug Kóllëre gi ak ñaari kerub yu muuru yi. Ci saaru biir 1, dañu yóbbu Esekiyel ca kër Yàlla ga, te bi ñu ko yóbbee fa, mu nekk juróom fan lu jiitu wër gi, mi war a jur yàqug Yerusalem, di misaal yoonu Dimas ji bëgg a ñëw lu gaaw. Yoonu Dimas jooju Pàntkot ak Bëreb Tabernaakal yi koy tektal ci Léwitiik 23. Esekiyel nekk na ci atum fanweeri, te fanweer mooy diirub ñaareelu nattu bi ci ñetti nattu yi di def safara forno bu Malasi 3. Ñaareelu nattu boobu, fanweer fan la ko tektal, ni Esekiyel itam nekk ci atum fanweeri ci fukki juróom-ñaareelu jëfandikoo Jubile bi tàmbalee ci Màggalug Pàkk bi bu mag ba Yosiya, ni way-aaraam yi koy waxee. Esekiyel nekk na juróomi at lu jiitu wër ga ga jokkoon fukki juróom-ñaaru weer, te mu nekk ci kër Yàlla ga, moom mi nekk diggante ñetti nattu yu mujj yi di sellal te setal bàyyikat yi.

Ci atum 592 laata juddug Almasi, dañu def Esekiyel “muum” ci anam gu weesu kàttanu nit, te du wax ludul bu Yàlla ubbee gémmiñam. Nekkin woowu wéy na ba Yerusalem daanu ca atum 586 laata juddug Almasi. Yàlla waxloo woon na ko bi ñu tàmbalee wër dëkk bi, ca bés ba “bëgg-bëggu” ay “bëtam” dee, waaye mayewuñu ko mu wax ni mu ko bëgge ba Yerusalem, “bëgg-bëggu” “bëti” Israyil, daanu. Daanug Yerusalem dafay màndargaal yoonu Dibéer wi waaja ñëw, te foofu lañu defee baayu Yowaana Sóobkat bi, saraxalekat bu bokk ci kurél gu juróom-ñetteel gi, muum bi muy liggéey ca kër Yàlla ga, fa itam lañu defee Esekiyel muum lu tollu ci juróom-ñeenti weer. Ci bésu juróom-ñetteel bi topp ci juddug Yowaana, bi ñuy xarafal Yowaana, lañu ko may mu wax. Ñaari yonent yu ñu def muum bi ñu nekkee ci bérab bu sell bi. Yonent bu ñetteel bi ñu def muum bi muy gis Almasi ci bérab bu sell bi mooy Dañeel. Ci saar fukkeel bi, Dañeel a ngi ci bérab bu sell bi, te ci saa si ñu koy laal ñaareelu yoon ci ñetti yoon yi lañu koy def muum. Ci digg bi lañuy def Dañeel muum.

Ba mu waxee ma wax yooyu, maa ngi jublu sama kanam ci suuf, ba nekk luul. Te xoolal, kenn ku mel ni niroo doomu nit yi laal sama tuñ. Noonu ma ubbi sama gémmiñ, wax ak ki taxawoon ci sama kanam ne: Yaw sama sang, ndax peeñ mi, metit yi dikk nañu ci man, te deseetu ma doole. Daniel 10:15, 16.

Wax jiitegi

Màndarga gi nekk ci “wax” dafay feeñ ci yoonu Dibéer bi nar a ñëw léegi, bu Réewi Amerig yu Bennoo di wax ni ninkinànka, mbaamu Balaam di wax, te peeñum Abakug di wax te du fen. Ñetti yonent yu luu yi, ñi ñu luuwal bi ñu nekkee ci bérab bu sell bi, dañuy wax ca tasug Yerusalem. Ci wàllu Sàkkaryaa, dafay wax ngir dëggal ne tur wu bees wi ñu jox doomam moo jub, noonu mu di misaalu waa Filadelfi yi ñuy jox tur wu bees.

Ki daan ndey, dinaa ko def teeru ci kër Yàlla sama Yàlla, te du génnati fa ba fàww; te dinaa bind ci moom turu sama Yàlla, ak turu dëkk sama Yàlla, mooy Yerusalem bees bi, biy wàcc jóge asamaan ca sama Yàlla; te dinaa bind ci moom sama tur wu bees. Peeñu Yóhàn 3:12.

Jox nañu Sàkkaryaa àlluha ngir mu bind ci turu Yaxya bu bees bi.

Ba mu xew ba ñëw ngir xarafal doom ji; te ñu bëgg a tudde ko Sakariya, ci turu baayam. Waaye yaayam tontu ne: “Déedéet; dees na ko tudde Yowaana.” Ñu ne ko: “Amul kenn ci sa bokk-yi mu am tur wii.” Noonu ñu def ay màndarga baayam, ngir xam naka la bëgg ñu tuddee ko. Mu laaj ab pastéef bu ñuy bindee, bind ne: “Turam mooy Yowaana.” Ñépp waaru lool. Ci saa si rekk gémmiñam ubiku, làkkam yiwi, mu wax, di sant Yàlla. Luug 1:59–64.

Turub bu beesu Yowaana ànd na ak mbooloom Filadelfi, te turu Sakariya ànd na ak Lawdise, ni ko ñu koy teg ci xel ci gëmulug Sakariya ci yéglebu ñetteelu malaaka bi. Yonent yépp da ñuy wax ci fan yu mujje yi, te fan yu mujje yi mooy jaar-jaaru ñetteelu malaaka bi. Kon malaaka bi indi yégle bi war na doon ñetteelu malaaka bi. Sakariya bañ na xam ne Boroom bi dina weesu wàcc ci kaw mbooloom Settéelu-bés bi ci Lawdise. Am na lu gën a bari lu ñu man a wax ci dellusi baat bi ci yonent yooyu, waaye dinañu jëfandikoo yoonu ñu jëm ci xam bu gën a leer ci sàrtu yonent bu Yosiya.

Rota bu Yosiya

Wax nanu ci fukk ak juróom-ñaareelu wërug Jubile, wi tàmbali woon ca màggalu bésub Mucc ba Yosiya amaloon ca atum 622 lu jiitu juddu Kirist, waaye rëddu Yosiya tàmbali na lu yàgg bala atum 622 lu jiitu juddu Kirist. Fippug Israyil moo yóbbu Sawul ci jalu nguur, mu nekk buuru Israyil bu jëkk, te moo màndargaaloon ñeent-fukki at yi buur Sawul di nguuru, ñeent-fukki at yi buur Daawuda di nguuru topp ci, ñeent-fukki at yi Suleymaan di nguuru topp ci itam. Li ñu gàntaloon Yàlla, ba lool metti lool yonent bi Samiyel, ca atum 1097 lu jiitu juddu Kirist la amoon, te moo tàmbalee rëddub fipp bu aju ci waxi yonent, bi jeex ca bantub yoon ba, ba Yawut ya biralee ne amuñu beneen buur bu dul Sesaar.

Waaye ñu yuuxu ne: “Dindi ko, dindi ko, daaj ko ci bant bi.” Pilaat ne leen: “Ndax dama wara daaj seen Buur ci bant bi?” Saraxalekat yu mag ya tontu ne: “Amunu buur ku dul Seesaar.” Yowaana 19:15.

Ci atum 1097, ñetti buur dinañu nguur ñaar-fukk ak ñent weeri at ku nekk ba ci deeju Sulaymaan ci 977 BC, ba nguur ga gannaaw gi xaroo ci bëj-gànnaaw ak bëj-saalum.

Te gannaaw loolu ñu bëgg buur; te Yàlla jox leen Sàwul doomu Kis, nit ku bokk ci giiru Benjamen, diirub ñeent-fukk at. Jëf ya 13:21.

Daawuda amoon naett at juróom benni fukki at la woon ba mu tàmbalee nguuru, te nguuram di ñeent-fukki at. Ca Hebron mu nguuru woon ci kaw Yuda juróom-ñaari at ak juróom benni weer; te ca Yerusalem mu nguuru fanweeri at ak ñetti at ci kaw Israyil mépp ak Yuda. 2 Samuel 2:4, 5.

Nguurug Suleymaan tàmbalee na ci atum 1017 ba ca ñëwutam Yeesu; saxu kër Yàlla ga ñu tabax ci kawam, ñu teg ko ci atum ñenteelu nguuru Suleymaan (1013 ba ca ñëwutam Yeesu). Tabax gi jëfandikoo juróom-ñaari at (1 Buur 6:37–38), te Kër Yàlla ga mat na ci weeru juróom-ñetteelu atum fukki ak bennelu nguuru Suleymaan. Njébbale gu yëngu te sàkku gi amoon na ci weeru juróom-ñaareel bi (weeru Etanim), bi ñuy màggal Bésub Ndëkkandoo yi (1 Buur 8; 2 Taarix 5–7), ci atum 1006 ba ca ñëwutam Yeesu. Buur yi, Kër Yàlla ga ak xeetu réew mi, kenn ku nekk ci ñoom dafa am ci taarixam ab diir bu ñeenti téeméer ak juróom-fukk at, buy wone bu baax jamono ju yonent buy màndargaal ci diggante buur yi, mbaa Kër Yàlla ga, mbaa réew mi.

Yóbbu nañu Daniel njaam ci atum 607 lu jiitu Kirist, doonte li ëpp ci gëstukat yiy tëral jamonoy Mbind mu Sell dañu ko teg ci atum 605 lu jiitu Kirist. Taariix bi ñu bind war na dëppoo ak seede bi waxu yonent yi joxe, te li xew-xew yi ñu màndargaal ci rëddu taariix bi tàmbalee ci bëgg a am buur ci atum 1097 lu jiitu Kirist di tekki ci wàllu màndarga dafa laaj, ci kaw ay seede yu aju ci waxu yonent yi, ñu jëfandikoo atum 607 lu jiitu Kirist ni at mi jub, te du 605 lu jiitu Kirist. Atum 607 lu jiitu Kirist mooy màndargaal njeextel ñeenti téeméer ak juróom-ñeent-fukki at ci rëddu buur yi, waaye moo tàmbali itam benn ci ñetti misaal yu gën a am solo yiy màndargaal juróom-ñaar-fukki at te feeñ ci rëdd wi. Atum 607 lu jiitu Kirist mooy màndargaal njeextel juróom-ñaar-fukki at yi tàmbalee ci njaamug Manasseh ci atum 677 lu jiitu Kirist. Misaal bu jëkk bu màndargay ñeenti téeméer ak juróom-ñeent-fukki at (am na ñetti seede ci rëdd wi) dafay jeex fa benn ci ñetti seede yiy màndargaal juróom-ñaar-fukki at di jeexe, te beneen seede buy màndargaal juróom-ñaar-fukki at di tàmbalee. Tëralin wi ci wàllu xayma dafay dëggal atum 607 lu jiitu Kirist, doonte am na xalaat bu ne yóbbu nañu Daniel njaam ci atum 605 lu jiitu Kirist.

Ci rëdd wi ëmb diirub 490 at bi aju ci buur yi, dale ko atum 1097 bala juddu Kirist ba atum 607 bala juddu Kirist, am na itam 490 at dale ko ca jagleelug Kër Yàlla gu Solomon ba ca jagleel ga Zerubbabel jagleeloon Kër Yàlla ga gannaaw gàddaay ga, ca atum 515 bala juddu Kirist. Diirub 490 at boobu mooy 420 at, dale ko ca jagleel ga Solomon defoon ca atum bu fukk ak benn ci nguuram, dolli ci 70 at yi Kër Yàlla ga ne woon gental ci jamonoy njàpp-njaam ga, loolu yépp di 490 at. Ndigalu Artaxerxes bu ñetteel amoon na 59 at gannaaw loolu, ca atum 457 bala juddu Kirist, te mooy màndargaal ndorteelug 490 at yi ñu “dogal” (doge, Daniel 9:24) ngir askanu Yàlla; diir boobu jeex ca atum 34, bi ñu reyee Stephen ay doj. Lu wér la ne am na yeneen firnde yu bare te xóot ci wàllu toftale jamono yi, ci rëddu waxyu wi tàmbalee ak wàcc ngëm gi doon kenu, muy dëddu Yàlla ak Xelum Waxyu ca atum 1097 bala juddu Kirist, te jeex bi Stephen gisee Kirist mu taxaw ca ndeyjooru Yàlla. Ci seede bii lañu gis jàntu waxyu bu Josiah.

Dama naan “dëddu ngëm gi nekk cëslaay,” ndax njëlbéenu rëdd wi dafay wone jamono ji Israyil bañ Yàlla doon seen Buur, ci seen bëgg-bëggu am buur bu àddina, ba loolu di màndargaal cëslaayu nguuru nit ci Israyil. Dama bind loolu itam, ndax pànku Josiah, tur wu tekki “cëslaayu Yàlla,” màndarga la buy wone cëslaayu askanu Yàlla ak seen dëddu ngëm gi nekk cëslaay.

Bi Solomon faatoo te fukki giir ak ñaar yi séddalikoo ci bëj-gànnaar ak bëj-saalum, yonent bi déggadi woon yedd na Jeroboam ndax li mu sellaloon tëralinu jaamu gu dëggul gi, te kàdduy yeddam yooyu ëmb nañu kàddug waxyu gu jëm ci buur buy ñëw te tudd Josiah. Ca waccug ngëm gu njàlbéen ga Jeroboam ak fukki giiri bëj-gànnaar ya bokkoon, lañu yéglee woon kàddug waxyu gi jëm ci Josiah ak yeesalug ngëm gi mu naroon a indi, gi màggalu Tabaski gu Mag gi ci atum 622 lu jiitu juddug Kirist di ràññee. Yeesalug ngëm googu, li ko jur mooy li ñu gis bind yi Moses bindoon ak li ñu yégle àtte ci kaw askanu Yàlla ndax seen sax ci wacc ngëm gi. Bi ñu jàngee buur Josiah kàddu yi nekk ci bind yi Moses bindoon, loolu jur na yeesalug ngëm gi gën a màgg ci jaar-jaari Kóllëre gu Njëkk gi. Kàddug waxyu gi yéglewoon ne dina am xale bu juddu ci jamono juy ñëw te tudd Josiah, ëmb na itam kàddug waxyu gi yonent bi déggadi woon waxoon ci kaw buur Jeroboam, di daan waccug ngëm gu njàlbéen ga.

Móolu Musaa, ni ko Dañeel di tudde, mooy “juróom-ñaari yoon” yi ci Sarxalkat yi saar ñaar-fukk ak juróom-benn, te loolu moo doon li William Miller gis te def ko kenu, moom miy màndargaal dëgg yi di kenuy ngëmu Adventist yi. Dooleelug xibaaru Miller ca 11i fan ci weeru ut atum 1840 jóge na ci liggéey bi “Josiah” Litch defoon ca at yi 1838 ak 1840. Ca atum 1863, dañoo bàyyi kenu yooyu ci wet, te “juróom-ñaari yoon” yi doon lu dul màndargaal dëgg yi di kenuy Millerit yu Filadelfi rekk, waaye di màndargaal itam fippug ngëmu Millerit yu Lawdise ci kenu yi. Taarixu Millerit yu malaaka mu njëkk mi ak mu ñaareel mi yore na màndargay “Josiah”, te màndarga yooyu dinañu delluwaat, ci wépp faramfacce, ci taarixu téeméeri junni ak ñeent-fukki junni ak ñeenti junni yi. Wërngalu Josiah day dellu gannaaw ba ca xërëmu buur Sool, daldi law ba ci li ñuy tifli mbooloom Adventist yu Bésub Juróom-ñaar mu Lawdise, di ko génne, ci jamonoy yoonu dibéer. Léegi ñu ngi dindi màndargaal gi tëjoon wërngalu Josiah ci Esekiyel, te loolu mooy njéexitalu màndargaalug téeméeri junni ak ñeent-fukki junni ak ñeenti junni yi.

Dina ñuy wéyal mbir yii ci xët wi ci topp.