Damay jëfandikoo ci ab xët bu nekk ci Testimonies, buy joxe ay xeetu dëgg ci jëfandikoo ak njàngum Yexeskel, Esayi ak Yowaana ci biir kër Yàlla ga. Yowaana walbatikoo ngir gis baat bu nekk ci ginnaawam ci Revelation saar bu njëkk.

Nekk naa woon ci Xelum ci bésu Boroom bi, te ma dégg ci sama ginnaaw baat bu réy, mel ni liitu trompét, ne: Man maa di Alfa ak Omega, ki jëkk ak ki mujj; te li nga gis, bind ko ci téere, nga yónnee ko ci juróom-ñaari mboolooy xarala yi nekk ci Asi: ci Efes, ak ci Simerna, ak ci Pergam, ak ci Tiyatir, ak ci Sardis, ak ci Filadelfi, ak ci Lawodise. Noonu ma walbatiku ngir gis baat bi doon wax ak man. Bi ma walbatikoo, gis naa juróom-ñaari lamp yu wurus. Peeñu Yowaana 1:10–12.

Jóge ci dunu Patmos ba, ba noppi ca kër gu kawe jiitu bi, fa Yowaana gis feeñug Kirist bi nga xam ne Sœur White xamal na nu ko, mooy benn feeñ gi Danyeel gisoon ci sarax 10 ci téereem.

“‘Ca jamono yooyu, man maa, Daniel, daa naa lu yàgg bu mat ñetti ayubés. Duma lekk mburu mu neex, yàpp walla biiñ duggul sama gémmiñ, te it duma diw sama bopp benn yoon.... Noonu ma yéeg sama bët yi, xool, te gis ne nit ku nekk sol na yéré yu linen, te wurus wu baax wu Ëfàs takk na ko ca ndiggam. Yaramam it mel ni beril, kanamam mel ni melow xefar, bëtam yi mel ni làmp yu safara, loxoom ak tànkam yi mel ni xànjar wuñu rafetal, te baatam mel ni baatu mbooloo mu bare’ (Daniel 10:2–6).

«Melokaan bii jëm ci ni Yowaana fekk ko bi Kirist feeñee ci moom ci Dun Patmos. Du kenn ku gëna màgg ndaxte Doomu Yàlla moo feeñu woon Daniel. Sunu Boroom ànd ak beneen ndawul asamaan ngir jàngal Daniel li war a xew ca fan yu mujj ya.» Sanctified Life, 49.

Juróom ñaari aaya yi di wone ni naka la Yeesu Kirist feeñal bi ubbikoo, lu jiitu jeexital àtteb nit ñi. Yàlla mooy jox Yeesu feeñal boobu, Yeesu jox ko Jàbril, Jàbril jox ko Yowaana ak ndigal ngir Yowaana yónnee xibaar bi ci juróom-ñaari mbooloo yi. Esayi itam jot na ndigal boobu ngir def noonu ci saar bu juróom-benni bi, te Esekiel jot na itam benn sas ci saar yi ñaar ak ñett. Yowaana ab kaso la ba mu di jot ndigalam, Esekiel ak Dañeel ay jaam lañu ci Bàbbilóon, te Esayi mi ngi dund ci jamonoy buur bu bon Ahaas bu Yuda.

«Am na ay ruedas yu nekk ci biir yu nekk ci biir, ci njël gu tar a lëjje te bu njëkk a gis Yexqeel dafa ko mel ni lépp a ngi ci njaxlaf. Waaye bi ñu doon yëngu, dañuy yëngu ak jub gu rafet te ak déggoo gu mat sëkk. Bindu asamaan yi dañoo doon doxal ruedas yooyu, te, ca kaw lépp, ci kaw gàngune safir gu tedd gi, Aji Fàww ba nekkoon; te wër-ndombo gàngune ga mooyoon xoncob asamaan bi wër ko, te muy màndarga yiw ak mbëggeel. Naka la ndamlu xew-xew boobu tiisloo ak ndam gu tar dëj ko ba Yexqeel daanu ci kanamam, ba keroog baat bu ko wax mu jóg te dégg kàddug Boroom bi. Gannaaw loolu ñu jox ko ndigalug waare ngir Israayil.» Testimonies, 751.

Te itam xool baatu Boroom bi, mu naan: Kan laa yebal, te kan mooy dem ngir nun? Noonu ma ne: Maa ngi fii; yebal ma. Esayi 6:8.

“Dégg bii jox nañu ko Yéexceel ba mu nekk ci jamono ju xelam fees ak xalaat yu lëndëm te di xamal lu bon lu jëm ci kanam. Gis na réewu ay baayam ne dafa nekk yàqu te wéet...”

“Ni mel noonu itam, ba Yàlla doon ubbi ci Yowaana mi mu bëgg taarixu mbooloom gëmkat yi ngir jamono yi ñëw, Mu jox ko ndigal gu wóor ci mbëggeel ak sàmmug Musalkat bi ngir ay nitam, dafa ko feeñal ‘Kenn ku mel ni Doomu nit ki,’ muy dox ci biir làmp yi, yi doon misaal gi juróom-ñaari mbooloo yi. …”

“Jàngoro yii ñu ngi nu jariñ. War na nu samp sunu ngëm ci Yàlla, ndaxte am na waxtu wu nekk ci sunu kanam léegi, bu di nattu xol yi ak seen ngëm. …”

“Nu ngi tax ci bunt bu jëkk bu xew-xew yu mag te ñu am solo. Yonent bi dafa bëgg a mat gaaw. Boroom bi mungi ci bunt bi. Lu yàggul, ab jamono buy fees ak njàqare ak mbir mu metti ci ñépp ñi dund dina ubbeeku sunu kanam. Xuloo yi weesu woon dinañu dellusi; xuloo yu bees dinañu sosiku. Xew-xew yi ñuy a jëfandikoo ci sunu àddina, ba tey sax kenn mosu leen a xalaat. Seytaane dafay liggéey jaarale ko ci nit ñi. Ñi ngay góor-góorlu ngir soppi Sàrtu Réew mi te am yoon wu di jébbale sàmmu dibeer, xamuwuñu bu baax lan mooy mujje. Ab jafe-jafe bu réy mu ngi ci sunu kaw rekk.”

“Waaye surga yi Yàlla waruñoo wéeru seen bopp ci jafe-jafe ju mag jii. Ci peeñ yi ñu joxoon Esayi, Esekiel ak Yowaana, gis nanu ni asamaanëe di lëkkaloo bu baax ak xew-xew yi doon am ci kaw suuf, ak ni Yàlla di fexe lool ngir ñi koy takku. Àddina amul lu dul kilifa. Njàngatug xew-xew yi di ñëw nekk na ci loxo Boroom bi. Buurug asamaan bi yor na ci saytu boppam yoonu réew yi, noonu itam mbir yi jëm ci mbooloom ngëmam. …”

«Ci peeñu Ezekiel, Yàlla amoon na loxoom ci suuf laaf yi cherubim yi. Loolu ngir jàngal ay jaamam ne dooley Yàlla mooy jox ñoom njàlam. Dina liggéey ak ñoom su fekkee ne dañuy bàyyi tooñ te set wecc ci xol ak ci dund.»

“Leer gu xonq bi ci diggante mbindeef yi te nekk yaram yu dund yi, te ne ci gaaw-gu mel ni melax, dafay tegtal gaaw-gaaw gi liggéey bii di dem ci mujj ba noppi.”

“Bokk yi, léegi du waxtu jooy ak yaakaaru ñàkk, du itam waxtu jébbalu ci sikki-sàkka ak bañ ngëm. Kirist du léegi Musalkat buy nekk ci bàmmeelu bees bi Yusëf moom, buy tëj ak doj wu réy te ñu màndargaal ko ak ràññeek Rom; nun am nanu Musalkat bu dekki. Moom mooy Buur bi, Boroom mbooloom asamaan yi; toog na diggante kerub yi; te ci biir xulóo ak riirum xeeti réew yi, dafay sax di wottu ay nitam. Ki nguur gi ci asamaan yi mooy sunu Musalkat. Moom day natt wut gu nekk. Moom day xool safara furnaas bi war a seet xol bu nekk. Bu tataay buur yi daanuwee, bu xale yi merug Yàlla jamono jëfandikoo dal xol yi ay noonam, nitam dinañu nekk ci kaaraangeem ci ay loxoom.” Testimonies, volume 5, 752–754.

Ñeenti seede yu nekk ci Biibël di seede ne, yéglebug Njàngatug Yeesu Kirist bi, ñu jox ko nit ñi nga xam ne seeni jaar-jaari yonent yi ci bérabu sell bi moo leen melal. Su nu duggée ci bérabu sell bu asamaan bi, fa la ñu di jox yégleb bi ñu nu santoon nu yégle. “Safara ju mel ni furnaas” ji di nattu “bëpp bakkan,” mooy furnaas bi ci Malaki ñett.

Waaye kan moo man a muñ bés bu ñëwam? te kan moo taxaw bu feeñee? ndaxte moom mel na ni safara buy setal wurus, te ni savon bu fuller yi di soxal. Dina toog ni ki di setal te di laabal xaalis; dina setal doomi Lewi yi, te sobal leen ni wurus ak xaalis, ngir ñu jébbal Boroom bi sarax bu àtteg njub. Noonu saraxu Yuda ak Yerusalem dina neex Boroom bi, ni ci fan yu yàgg ya, ak ni ci at yu jëkk ya. Malaki 3:2–4.

Sosukat bi xam ne xaalis bi nekk na ci safara si ba tolloo waxtu wu jaar yoon, bu fekkee ne xaalis bi set na lool ba mu man a won kanamu sosukat bi. Dëgg gu jëm ci niñu daan setalee xaalis ci jamono yu yàgg yaa ngi dëppook kàddu ju waral juy “marah” gi Danyeel gisoon ci saar fukki. Ci fan yu mujji yii, Boroom bi di jiite ay doomam dugg ca kër Yàlla ga ngir nattu leen, setal leen te sellal leen, ngir waajal ñi war a bokk ci sañ-sañu rakk gi ñeel benn téeméeri ak ñeent-fukk ak ñeent-junni. Ci waxtu woowu, “Dina liggéey ak” nun, “su” nu “waccée tooñ te neexal xol ak dund.” Am na ñenn, ni ci Danyeel saar fukki, ñuy daw dëgërte boobu; waaye ña, ñu mel ni Danyeel, di gis peeñu seetaan bu mag bi ci kàddug révélasiyoŋu Yeesu Kirist, dinañu, ni Esayi leeral ko, am seen tuñ yu laal ak doj wu jóge ca saraxalukaayu bi, te dinañu set ba waajal ngir yégle benn ndigal ci kanamu benn kër-ceetu ngëm gu dëddu woon, te gannaaw loolu ci àddina si.

Bataaxal bi ñu ngi koy jox ñaari ruu yu takku yi ci kër gu sell gi. Levitik ñaar-fukk ak ñett, buñ ko méngaleek jamono Pentekot, dañu ko tëral ngir mu weddi Arca kóllëre gi ci Barab bu Gëna Sell bi. Ci ngëm, tabaxu bataaxi saar bi mi ngi tegtal ñetti màndarga-yoon ci biir jaar-jaaru taarix bu sell bi, fa la nattu furnaas bi mat. Lu Yàlla xóot te réy—tabaxu yonent bu saar bi ñaar-fukk ak ñett may na taalibe yonent bi mu mana fekk Ezekiel ci aaya bu njëkk bu saar bi njëkk.

Léegi nag, ci atum ñett-fukk ak benn bi, ci weeru ñeenteel bi, ci bésu juróomeel bu weer wa, bi ma nekkee ci biir jaam ñi ca wetu dexu Kebar, asamaan yi ubiku, te gis naa peeñu Yàlla yi. Ci bésu juróomeel bu weer wa, mooy atum juróomeel bi ca jaamug buur Yeoyakin. Ezekiel 1:1, 2.

Ni ab sarxalkat bu sell giirug temm ci jamono jii ñuy tëj waari junni ak ñeent téeméer ak ñeent-fukk ak ñeent ñaar, Ezekiel nekk na ci atum ñett-fukk ba benn ci juróom-ñaar-fukk ak juróom-ñett waxtu Jubile yi, juróom-at lu jiitu ci ñetteelu ñaari ñaari xeex yi Nebukadnezar daan Yerusalem ci atum 587 b.c. Atum ñett-fukk bii ci kàddu gi mooy ñett-fukk at gannaaw gëstu gu gën a réy ci jaar-jaari Kóllëre Gu Yàlla gu Mag, te mu nekk ci juróomeelu bésu juróomeelu at ba, noonu limu juróom teg na ci seedeu Ezekiel. Ci ñaari aaya yu ubbi yi, gis nanu ñett-fukk jëfandikoo benn yoon, te limu juróom waxees na ko ñetti yoon. Ci njëlbu Léwítik ñaar-fukk ak ñett, mi méngook waxtu Pentecôte, ñaareelu nattu bi limu ñett-fukk di firnde, dafa egg ba ci màggalu liitkat yi; gannaaw loolu juróom bés ba ci yéegug Kirist; gannaaw loolu juróom bés ba ci bésub njot; gannaaw loolu juróom bés ba ci màndarga yoon wi di firnde ndox-mu-jëkk ma (Pentecôte) ak ndox-mu-mujj ma (Tabernacles). Njëlb gi dafa wone ñett-fukk, toppanteek ñetti yéene yu juróom. Ezekiel nekk na ci kër Yàlla gi, te njëlbu Léwítik ñaar-fukk ak ñett mooy Gàllankoor gi.

Jàngoro bi seede ne Yexeskeel ci jamono jooju dafa nekk juróom-aat yu jiitu ay xeetu téq-tal bu wone, bu mujj di misaal ndigël Alxames bu di ñëw gaaw, ni ko yàggalug Yerusalem di teg. Limu « juróom » mooy benn cër bu njëkk ci xëtwu Lewekat ñaar-fukk ak ñett, ni noonu itam limu ñett-fukk.

Ci ay mbindóon na ci mbind yii ne, bu ñu yokkee ñaar-fukk ak ñaar aaya yu jëkk yi ak ñaar-fukk ak ñaar aaya yu mujj yi, te gannaaw loolu ñu yokk leen ñoom ñaar ak jamono Pentekot, kon feeñ na leer ne jéego nattu bu ñetti jéego bi, moom mi di safara jëfandikoo bu Malasi, ñu ko melal bu baax. Ñetti jéego yooyu am nañu alfa ak omega ci jëego bu njëkk bi ak bu ñetteel bi, te loolu dafay boole ab sëriñu ñeenti màndarga-yoon yu di tegtal benn jéego.

Bésub Jéggi, gannaaw loolu màggalu mburu mu amul lawiir, gannaaw loolu saraxu njàngum gerte bu njëkk, te gannaaw ga “juróom” fan ba ci mujju màggalu mburu mu amul lawiir. Ñetti màndarga yooyu la nattu bu njëkk boobu di samp, te Yeesu dafa sax di wone mujj gi jaarale ko ci njàlbéen ga, te nattu bu ñetteel bi itam dafa sampoo ci ñetti màndarga. Màggalu liit yi, ba noppi yéegug Kirist gannaaw loolu ak bésub jéggalu bàkkaar, te gannaaw ga juróom fan ñëwug Pentekot ak Tabernacles ñoom ñaar. Pentekot mooy màndargay tawub njëlbéen, te Tabernacles mooy màndargay tawub mujj. Ci misaal bu Leviticus ñaar-fukk ak ñett, Pentekot ak Tabernacles dañuy àndandoo.

Yéen nag, yéen doom Siyoŋ, bégleel te bég ci Boroom bi seen Yàlla; ndaxte moo leen jox taw bu njëkk bi ci yamale, te dina wàcceel leen taw bi, taw bu njëkk bi ak taw bu mujj bi, ci weeru njëkk bi. Joel 2:23.

Jëfandikoo ak sellaat gu mujj gi tàmbalee na ci 31 Desambar 2023. Nattal bu njëkk bi mooy nattal bu cosaan bi te xeetooke na ko ci yëngu-yëngu bu “sàcc yi ci sa xeet” te moo tas mbootaay mi ñu daan jëfandikoo ba noppi ci nattu naqar bi ci 18 Sulet 2020.

“Ci jaar-jaar ak yoon, Kàddug Yàlla dafa melal xeex bu gudda yàgg bi nekk diggante dëgg ak juum. Xee x boobu sax mi ngi wéy di dox. Yëf yi xewoon dinañu dellu xewaat. Werante yu mag ya dinañu dekki, te xalaat yu bees dinañu sax di feeñ ba fàww. Waaye xeetu Yàlla, ñi ci seen ngëm ak ci seen matale waxi yoon ci jaarale ci yégleb ndaw li jëkk, ñaareel bi, ak ñetteel bi, xam nañu fu ñu taxaw. Am nañu jëfandikoo bu ëpp solo wurus wu rafet. War nañu taxaw bu dëgër mel ni doj, di téye njàlbéenug seen kóolute bu njëkk ba ci mujj.” Manuscript Releases, volume 1, 47.

Ci Leviticus ñaar-fukk ak ñett, nattu bu njëkk bi ñu koy tegtal ci benn booleb waxu yàlla buy njëkk ci ñett, te juróom-ñetti fan gannaaw loolu mu àggee ci mujju mburu mu amul lawiir. Paskaa mooy bés bu njëkk, màggalu mburu mu amul lawiir mooy bés bu ñaareel, te saraxu njibëram yi mooy bés bu ñetteel. Juróom-ñetti fan gannaaw loolu, màggalu mburu mu amul lawiir jeex. Tëralin gu yonent gu bu njëkk ci ñetti nattu yi itam ñu koy tegtal ci nattu bu ñetteel te mujj bi. Ci boobu ñetteelu màndargay yoon, mi defareeku ci ñetti màndarga yu toppante, te benn topp ci gannaawam, màggalu liit yi mooy bés bu njëkk, te yéegug Kirist ci asamaan am juróom-ñetti fan gannaaw loolu; gannaaw loolu bésub jubbal toog juróom-ñetti fan gannaaw, te juróom-ñetti fan gannaawaat, Pentekot ak màggalu Kër yi ñoo bokk di màndargaal yoonu Dibeer bu agsi nagul, mi ñu tegtal ci téereb Ezekiel ni mooy alagug Yerusalem.

Diggante njexitalu mburu mu amulwulul ak bésub trompet yi, amna fukki fanweer yu du ñett, yu dul rekk a doon misaalu ab saraxalekat, waaye itam nattu ñaareel bi ci ñetti nattu yi ñu teye ci melokaanu Yàlla bi.

Sóobu Kirist day wonee ñetti yamale yu boppu dëgg yi di Pask, Mburu mu amul lawiir ak Njàlbéen yu jëkk, ndaxte ñetti yamale yooyu dañuy tegtal dee, suul ak dekkiwaatug Kirist. Ginnaaw ñetti jéego yii, am na juróom-ñetti fan ngir agsi ci ñeenteelu jéego bi, bi yem ak jeexital màggalu Mburu mu amul lawiir. Sóob bi dafay wone ñetti jéego yi ci benn waxtu wu gàtt, bi Yaxya sóobee Mesiyaam. Màggali bëj-gànnaaw yu noot yi daan taxawale ñetti jéego yooyu ak benn fan bu nekk, te màggali bëj-saalum yi daan taxawale ñetti jéego yooyu ak juróom-ñetti fan.

Bu nu jëfandikoo nanu nattu njàngatug béj-gannaari yi, ni booloo bu ñetti màndargay yoon te benn màndargay topp ci juróom-ñetti fan yu gannaaw; te noonu it di jëfandikoo béj-sowwu yi ni ñetti màndargay yoon yu benn màndargay topp ci juróom-ñetti fan yu gannaaw, ab taxawaayu wax-u Yonent bi daldi sampu, moo di ab màndargay yoon alfa bu ñett, toppu ci juróom-ñetti fan, te gannaaw loolu ci ñett-fukk fan, ak ñetteelu nattu béj-sowwu yi ni ab màndargay yoon bu ñett toppu ci juróom-ñetti fan—taxawaay bi day won ne nattu bu njëkk bi dafay muur juróom-ñetti fan yépp, te loolu toppu ci ñaareelu nattu bu ñett-fukk fan, yu jot ba ca ñetteelu màndargay yoon bu juróom-ñetti fan ba. Juróom-ñett dolliku ci ñett-fukk, dolliku ci juróom-ñett, moo di ñeent-fukk (5 + 30 + 5 = 40).

Soo Krist ci ndox mi dafa toppu ci saa si ak ñeent-fukk fan yu jeexee ci ñetti nattu. Lu ëpp mën nañu koo gis ci doxalinug Lawi 23 boole ak jamonoy Pentekot, waaye ci beneen wàll, saar wi dafay teewal Gaalu Kóllëreg gi nekk ci Bérab bi Gën a Sell bi.

Bëgub gannaaw ak bëtub mbëy mi nekk ci Léwitiik 23 ñu teg leen ci diggante ñaari Sabat. Ñaari Sabat yooyu dañuy tektal ñaari kerub yu muuru, te màndarga yi jamono Pàntkot bi, yu méngoo ak Léwitiik 23, dañuy tektal Gaalug Kóllëre gi ak ñaari kerub yu muuru yi. Ci saaru biir 1, dañu yóbbu Esekiyel ca kër Yàlla ga, te bi ñu ko yóbbee fa, mu nekk juróom fan lu jiitu wër gi, mi war a jur yàqug Yerusalem, di misaal yoonu Dimas ji bëgg a ñëw lu gaaw. Yoonu Dimas jooju Pàntkot ak Bëreb Tabernaakal yi koy tektal ci Léwitiik 23. Esekiyel nekk na ci atum fanweeri, te fanweer mooy diirub ñaareelu nattu bi ci ñetti nattu yi di def safara forno bu Malasi 3. Ñaareelu nattu boobu, fanweer fan la ko tektal, ni Esekiyel itam nekk ci atum fanweeri ci fukki juróom-ñaareelu jëfandikoo Jubile bi tàmbalee ci Màggalug Pàkk bi bu mag ba Yosiya, ni way-aaraam yi koy waxee. Esekiyel nekk na juróomi at lu jiitu wër ga ga jokkoon fukki juróom-ñaaru weer, te mu nekk ci kër Yàlla ga, moom mi nekk diggante ñetti nattu yu mujj yi di sellal te setal bàyyikat yi.

Ci atum 592 ba Yàlla defal Esikiyel mu nekk ku “luu”, te du wax ludul bu Yàlla ubbee ay gémmiñam. Jëfandikoo boobu sax na ba ca mboolem Yerusalem ci atum 585 ba Jesu Kirist. Yàlla dafa ko taxoon mu wax bi ëmb naxar ga tambalee, bés ba “mbëggeel” ay “bëtam” deewee, waaye mayuñu ko mu wax ak yoonam ba kera Yerusalem, moom “mbëggeel” ay “bët” Israayil, daanu. Mboolem Yerusalem mooy misaal bu yëgle ndigal bésub Dibeer buy ñëw gaaw; te foofa la baayub Yaxya Miy Sow, saraxalekatub juróom-ñetteelu wàllu bi, miñu defoon mu nekk luu bi muy liggéey ci kër Yàlla ga, te foofa itam lañu defaloon Esikiyel mu nekk luu lu mat juróom-ñeent weer. Ca juróom-ñetteelu bés gannaaw juddug Yaxya, bi ñu koy xarafal, lañu ko may mu wax. Ñaari yonent yu ñu def luu bi ñu nekkee ci bérab bu sell bi. Ñetteelu yonent bi ñu def luu bi muy gis Kirist ci bérab bu sell bi mooy Daniyel. Ci saar fukk bi, Daniyel mungi ci bérab bu sell bi, te ni ñu koy laal ñaareelu yoon ci ñetti yoon yi, lañu ko def mu nekk luu. Ca digg ba lañu def Daniyel mu nekk luu.

Ba mu waxee ma wax yooyu, maa ngi jublu sama kanam ci suuf, ba nekk luul. Te xoolal, kenn ku mel ni niroo doomu nit yi laal sama tuñ. Noonu ma ubbi sama gémmiñ, wax ak ki taxawoon ci sama kanam ne: Yaw sama sang, ndax peeñ mi, metit yi dikk nañu ci man, te deseetu ma doole. Daniel 10:15, 16.

Wax jiitegi

Melokaanu “wax” feeñ na bu baax ci yoonu dibeer bu agsi gaaw bi, ba États-Unis waxe ni ab janax; mbaam-u Balaam wax; te gis-gisu Habakkuk wax te du fen. Ñetti yonent yi waxul, ñi ñu luuñul bi ñu nekkee ci kër Yàlla ga, dañuy wax ca yàqute Yerusalem ba. Ak Zakariya, mu wax ngir wone ne turu doomam bu bees ba jub na; loolu nag mooy misaalal Filadelfiyaankat yi ñuy jox turu bees.

Ki daan ndey, dinaa ko def teeru ci kër Yàlla sama Yàlla, te du génnati fa ba fàww; te dinaa bind ci moom turu sama Yàlla, ak turu dëkk sama Yàlla, mooy Yerusalem bees bi, biy wàcc jóge asamaan ca sama Yàlla; te dinaa bind ci moom sama tur wu bees. Peeñu Yóhàn 3:12.

Sakariya jot na ko bind ci turu njabootu bu bees biñ jox Yàlla Yaxya.

Ba mu xew ba ñëw ngir xarafal doom ji; te ñu bëgg a tudde ko Sakariya, ci turu baayam. Waaye yaayam tontu ne: “Déedéet; dees na ko tudde Yowaana.” Ñu ne ko: “Amul kenn ci sa bokk-yi mu am tur wii.” Noonu ñu def ay màndarga baayam, ngir xam naka la bëgg ñu tuddee ko. Mu laaj ab pastéef bu ñuy bindee, bind ne: “Turam mooy Yowaana.” Ñépp waaru lool. Ci saa si rekk gémmiñam ubiku, làkkam yiwi, mu wax, di sant Yàlla. Luug 1:59–64.

Turub bu beesu Yowaana ànd na ak mbooloom Filadelfi, te turu Sakariya ànd na ak Lawdise, ni ko ñu koy teg ci xel ci gëmulug Sakariya ci yéglebu ñetteelu malaaka bi. Yonent yépp da ñuy wax ci fan yu mujje yi, te fan yu mujje yi mooy jaar-jaaru ñetteelu malaaka bi. Kon malaaka bi indi yégle bi war na doon ñetteelu malaaka bi. Sakariya bañ na xam ne Boroom bi dina weesu wàcc ci kaw mbooloom Settéelu-bés bi ci Lawdise. Am na lu gën a bari lu ñu man a wax ci dellusi baat bi ci yonent yooyu, waaye dinañu jëfandikoo yoonu ñu jëm ci xam bu gën a leer ci sàrtu yonent bu Yosiya.

Rota bu Yosiya

Nun nanu waxi mboolem Jubile bu fukk ak juróom-ñaareel bi tambalee ci Bésub Jéggi Yosiya ca atum 622 laata Kirist, waaye sëtub Yosiya mi ngi tambali lu jiitu atum 622 laata Kirist. Buntug Israyil ba jëbbal Sawul ngir mu toog ci nguur gi muy buur bu njëkk bu Israyil, mooy tegtal ñeent-fukk at yu buur Sawul di nguuru, teg ci ginnaawam ñeent-fukk at yu buur Daawuda di nguuru, teg ci ginnaawam ñeent-fukk at yu Suleymaan di nguuru. Bañ Yàlla boobu yonent Samuel sonnalee lool, amoon na ci atum 1097 laata Kirist, te mooy tàmbali rëdd wu yonent wu bunt, wi jeexee ca bant ba, ba Yawut ya waxe ne, amunu buur kudul Sezar.

Waaye ñu yuuxu ne: “Dindi ko, dindi ko, daaj ko ci bant bi.” Pilaat ne leen: “Ndax dama wara daaj seen Buur ci bant bi?” Saraxalekat yu mag ya tontu ne: “Amunu buur ku dul Seesaar.” Yowaana 19:15.

Ci atum 1097, ñetti buur dinañu nguur ñaar-fukk ak ñent weeri at ku nekk ba ci deeju Sulaymaan ci 977 BC, ba nguur ga gannaaw gi xaroo ci bëj-gànnaaw ak bëj-saalum.

Te gannaaw loolu ñu bëgg buur; te Yàlla jox leen Sàwul doomu Kis, nit ku bokk ci giiru Benjamen, diirub ñeent-fukk at. Jëf ya 13:21.

Daawuda amoon naett at juróom benni fukki at la woon ba mu tàmbalee nguuru, te nguuram di ñeent-fukki at. Ca Hebron mu nguuru woon ci kaw Yuda juróom-ñaari at ak juróom benni weer; te ca Yerusalem mu nguuru fanweeri at ak ñetti at ci kaw Israyil mépp ak Yuda. 2 Samuel 2:4, 5.

Nguurug Suleymaan tàmbalee na ci atum 1017 ba ca ñëwutam Yeesu; saxu kër Yàlla ga ñu tabax ci kawam, ñu teg ko ci atum ñenteelu nguuru Suleymaan (1013 ba ca ñëwutam Yeesu). Tabax gi jëfandikoo juróom-ñaari at (1 Buur 6:37–38), te Kër Yàlla ga mat na ci weeru juróom-ñetteelu atum fukki ak bennelu nguuru Suleymaan. Njébbale gu yëngu te sàkku gi amoon na ci weeru juróom-ñaareel bi (weeru Etanim), bi ñuy màggal Bésub Ndëkkandoo yi (1 Buur 8; 2 Taarix 5–7), ci atum 1006 ba ca ñëwutam Yeesu. Buur yi, Kër Yàlla ga ak xeetu réew mi, kenn ku nekk ci ñoom dafa am ci taarixam ab diir bu ñeenti téeméer ak juróom-fukk at, buy wone bu baax jamono ju yonent buy màndargaal ci diggante buur yi, mbaa Kër Yàlla ga, mbaa réew mi.

Dañeel jàpp nañu ko njaam ci atum 607 BC, doonte li ëpp ci ñi di faral diiru bibl bi santale ci 605 BC. Bindub jaar-jaar bu tarihi bi war na méngoo ak seede bi yónent, te màndargay xew-xew yiñ a màndargaal ci sàrtu jaar-jaar bi tambalee ak bëgg buur ci 1097 BC dafa laaj ci ay seede yónent yu bari ne 607 BC mooy jëfandikoo bu jub, waaye du 605 BC. 607 BC moo màndarga njeexitalu ñeent téeméeri ak juróom-ñent-fukk at ci sàrtu buur yi, waaye itam moo tàmbali benn ci ñetti nettali yu mag yi tegu ci juróom-ñaar-fukk at yi ñuy gis ci sàrt bi. 607 BC moo màndarga njeexitalu juróom-ñaar-fukk at yi tambalee ak njaamu Manase ci 677 BC. Jekkërgóor gu njëkk gu màndargay ñeent téeméeri ak juróom-ñent-fukk at (am na ñetti seede ci sàrt bi), te muy jeex fa benn ci ñetti seede yi ci juróom-ñaar-fukk at jeexee, te beneen seede ci juróom-ñaar-fukk at di fa tàmbali. Tànkali matematig bi seedeel na 607 BC, sax ci kaw xalaat ne Dañeel jàpp nañu ko njaam ci 605 BC.

Ci biir bu ëpp 490 at ak ay booleek ak buur yi tambalee ci 1097 BK ba àgg ci 607 BK, am na itam 490 at yu nekk diggante waajal kër Yàlla gu Sulaymaan ak waajal kër Yàlla gañu tabaxaat gannaaw njaamug réew bi, bi Serubaabel jagleeloon ko ci 515 BK. Boobu 490 at dafa am 420 at yu jóge ci waajal gu Sulaymaan ci fukki atam ak benn, yokk ci 70 at yi kër Yàlla gi nekk woon réer te jéll ci njaamug réew bi, ba tollu ci 490 at. Ñetteelu ndigal Artaserses ñëw na 59 at gannaaw loolu, ci 457 BK, te mooy màndarga tàmbaliinu 490 at yu “tëral” (“doggëlu”, Daaniyel 9:24) ngir xeet Yàlla, yi jeexee ci atum 34, bi ñu sànni ay doj Setefaan. Am na, ci dëgg-dëgg, yeneen seede yu xóot te réy ci waxtu yi ci sàrtu wax-u-Yàlla gi tàmbalee ak ngàntug tabaxu bàkkaar bu njëkk, mooy bañ Yàlla ak Xelum Kàddug Waxal ba ci 1097 BK, te mujje bi Setefaan gis Kirist taxaw ci ndeyjooru Yàlla. Ci biir seede bii lanu gis wër-gu-yoon wax-u-Yàlla gu Yosiya.

Maa ngi wax ne “ngàññgóor gu njëkk,” ndaxte njàlbéenu rëdd mi dafay won fan la Israyel bañ Yàlla ngir muy Buur, ci seen bëgg a am buur bu àddina, te loolu moo màndargaal taxawaayu njàlbéenu nguurug nit ci Israyel. Maa ngi bind itam loolu ngir wërëŋu Yosiya, mi tekki “taxawaayu Yàlla,” ndaxte mooy màndarga bu taxawaay bi ak itam ngàññgóor gu njëkk gu askanu Yàlla.

Bi Suleymaan deewee ba noppi ba fukki giiru ak ñaar xeet yi xàjoo ci bëj-gànnaar ak bëj-saalum, waajurug Yeroboam ci tabax sistem bu dëggul bu jaamu Yàlla dafa ame yeddal gu jóge ca Yonent ba déggadiwul; te yeddal googu dafa yëngu ci biir yonent bu jëm ci buur bu naan Yosiya. Ca ngëneelu màbbu apostasi bi Yeroboam ak fukki xeet yi ca bëj-gànnaar tàmbalee, yonent bi ci Yosiya ak ci delloo gu bees gi màndargaataloo ak Màggalug Wàll gi mag ci atum 622 B.C. dafa gisoon nañu ko lu jiitu. Delloo googu dafa am ndax giseef mbind mi Muusa bind ak xibaarug àtte bi waxeesoon ci kaw xeetu Yàlla ndax seen apostasi gu sax. Bi wax yi nekk ci mbind yi Muusa bind jàngee ci kanam buur Yosiya, loolu jur na delloo gu gën a màgg ci jaar-jaaru Kóllëre Gu Yàgg ga. Yonent bi ci doom bu ñuy juddu ci ëllëg, bu tudd Yosiya, dafa itam ëmb yeddal gu yonent ci apostasi bu njëkk bi Yonent ba déggadiwul jébbale woon buur Yeroboam.

Mbóolu Musaa, ni Danyeel koy woowe, mooy “juróom-ñaari yoon” yi nekk ci Léwítik 26, te mu doon gis-gis gu njëkk gu William Miller, mi nekk misaalug dëgg-yu njëkk yi ci Adventisme. Dooley mesaj Miller ci 11 ut 1840, am na ndigal ci liggéeyu “Josias” Litch ci 1838 ak 1840. Ci 1863, fondaasyoŋ yooyu dañu leen bàyyi, te “juróom-ñaari yoon” daldi nekk misaalu du waaye rekk dëgg-yu njëkk yi yu Millerite yi Philadelphia, waaye itam misaalu fippu Laodise gu Millerisme ci kaw fondaasyoŋ yi. Jaar-jaaru Millerite yi ci malaaka bu njëkk ak bu ñaareel, yor na misaalu “Josias,” bi ñuy delloo ba ci bataaxal bi, ci jaar-jaaru ñetti fukk ak ñeenti junni ñaar-ñeent. Wilu Josias dellu na gannaaw ba ci njibarug buur Saul, te ba noppi ba ci génneeku kërgëm gi Adventiste bu juróom-ñaari fan yi Laodise ci yoonu Dibéer. Wilu Josias ci Ezekiel léegi mu ngi ci yoonu ubbeeku, muy njéexitalug téjjug ñetti fukk ak ñeenti junni ñaar-ñeent.

Dina ñuy wéyal mbir yii ci xët wi ci topp.