Ci li kosal xel, bu jëm ci xel mi jóge ci Yàlla, “bépp mbir am na soloam,” te “bépp njàngale am na soloam.”
“Biibël bi dafa ëmb mboolem njàngale yi nit ñi soxla ngir xam, ngir ñu mataleel seen bopp mooy ci dund gu nekk fii, walla ci dund gu ñëw. Te ñépp man nañu déggoo njàngale yooyu. Kenn ku am xel mu man a déggal njàngalem, du man a jàng benn wàll ci Biibël bi te du ci jële genn xalaat yu am njariñ. Waaye njàngalem Biibël bi gën a am solo, du ñu ko jotee ci njàng mu saa yu néew walla mu dagg-dagg. Rëccam gu mag gu dëgg gisunu ko noonu ba a nga mana xàmmi ko ci jàngkat bu gaaw walla bu moytuul. Bari ci ay alalam nekk nañu fu sore suuf, te kenn du ci jot ludul ci seet gu wóor ak coono gu sax. Dëgg yi di samp mboolem gu mag gi, war nañu leen seet ba gis leen, te dajale leen, ‘fi tuuti, fa tuuti.’ Esayi 28:10.”
«Bu ñu leen seetee noonu ba xam leen bu baax te booloo leen, dees na gis ne ñoo yam ci yeneen ñi ci mat gu perfect. Bànneex xibaar bu nekk ci Injil yi mooy mottali yeneen yi, kàddug waxeb yàlla bu nekk mooy leeral beneen, te dëgg bu nekk mooy yokkute bu dëgg beneen. Nataali ak misaal yi ci dogalu diiney Yawut yi, Injil mooy leen leerel. Njub bu nekk ci Kàddug Yàlla am na sa bérab, te mbir mu nekk am na soloom. Te tabax gu mat sëkk, ci pexeem ak ci yoonu tabaxam, di seedeel Boroom bind bi. Tabax bu mel nii, xel kenn du ko man a xalaat walla def, lu dul xelu Ki Dul Jeex.» Education, 123.
Li ñuy wax mooy ne waxu Ebrë “ereb boqer” am na juróom-ñett yoon ci Biibël bi. Bés bu nekk dees ko tekki “ngoon ak suba,” ludul ci Daniel 8:14, fa dees ko tekki ne “fan yi.” Jëm ci li Yàlla solal, waxin ñent-fukk ak ñaar mooy “fondemaŋ ak ndëggu doxalinug ngëmug Advent.”
“Mbind mi ëpp li gën a am solo ci yeneen yépp, te moo doon benn ndomboo ak jàppale gu mag gu diggu ci ngëmug Advent, mooy wax ji ne: ‘Ba ñaari junni ak ñetti téeméeri fan, noonu lañuy setal kër-yàlla ga.’ [Daniel 8:14.]” The Great Controversy, 409.
Kon nag mooy, mooy ne “fan yi” ci kàddu gi mooy ñetteel juróom-bennal yoon bi wax ji ci Ebrëew biñ ko jëfandikoo. Te li am ci Biibël bi mooy ne yoonu Yàlla ci njubteb yeneenkat yi ci tekki Kàggu Buur James bi, moo lépp tegtal bu xalaat ak coobare boobu ci Biibël bi, di ne ñetteel bi bokk na ci juróom-ñaari bi, ci kàddu gi buy tegtal benn ci ñaari peeñ yi ci saar ba ñetteel. Benn baat buñ tekki ne “peeñ” ci saar ba ñetteel mooy baatu Ebrëew bi “chazon,” te beneen bi mooy “mareh.” “Mareh” dafay tekki melokaan, te peeñu “mareh” mooy peeñu feeñug Almasi bi ci Kàddug yeneenkat bu Yàlla. Peeñu “mareh” bu Daniel 8:14 day wone ne waroon na ne Almasi bi feeñ te daldi ñëw ci bànqaasam ci bésub 22 Oktoobar 1844. Lépp lii dëgg-dëgg la, te am na seen njariñ ci kàddu gi di kenug dëgër gu digg, te kenug dëgër gu digg gi du jàngale walla yeneen wax ju matse ci bésub 22 Oktoobar 1844; dëgg gi mooy ne kàddu gi mooy Almasi bi, kenug dëgër gu digg gi.
«Bi ma nekkoon ci xaalis njàqare bii, maa amoon gént bu ma dugalon xel bu xóot. Maa gént ne gis naa ab kër yàlla, te nit ñu bare dañuy daw jëm ci moom. Ñi rekk ñiy fexe xettlu ci kër yàlla googu ñoo mooy mucc bu waxtu jeexee; ñépp ñi des ci biti dinañu sànku ba fàww. Mbooloo yu bare ya nekk ci biti, te di dox ci seen yoon yu wuute, dañoo toroxal tey ree ñi doon dugg ci kër yàlla ga, di leen wax ne pexe bucc bii ngir mucc, nax la bu xeeb la, te ci dëgg amul benn musiba mukk bu nit war a moytu. Rax-ci-dolli, dañoo sax jàpp yenn ci ñoom ngir tere leen gaawantu dugg biir miir ya.»
“Ndaxte maa ragalñu may ñaawal, dama xalaat ne gën naa xaar ba mbooloo ma tas, walla ba ma mën a dugg te ñu seetu ma. Waaye limu nit ñi gëna yokku ci boppam, te waaye du wàññiku; te ndaxte maa ragal a yàgg ba weesu, gaaw naa génn sama kër, jàll ci diggante mbooloo ma. Ci sama tiis ngir jot kër Yàlla ga, gisuma woon te yéguwuma woon mbooloo ma ma wër.”
«Bi ma dugg ci biir kër gi, gis naa ne kër-u Yàlla gu yaatu, benn ndëgëm bu réy loolu rekk moo ko taxawale, te ci moom lañu takkoon xar mu ñu yàq ba jekk, di deret. Nun ñi fa teewoon, dafa mel ni xamoon nañu ne xar wii dafa sonn, ñu rey ko te dañu ko gaañu ngir nun. Ñépp ñi dugg ci kër-u Yàlla ga war nañu jëkkëral ko, te wax seeni bàkkaar. Jublu ci kanam xar wa, amoon na ay toogu yu kawe, te ab mbooloo woon na fa toog, di mel ni ñu bég lool. Leeru asamaan dafa mel ni nekkoon ci seen kanam, te dañu doon sant Yàlla, di woy ay woy yu fees ak cant yu neex, yu mel ni misig malaaka yi. Ñooñu ñooy ñi jëkkëraloon xar wa, wax seeni bàkkaar, jot njéggal, te léegi ñu ngii xaar ak mbégte gu réy lu am xew-xew bu neex.»
«Ba paree bi laa dugg ba noppi, ragal gu réy daldi ma jàpp, ak xel mu indi rus, ne war naa woyofal sama bopp kanam nit ñii; waaye dafa mel ni lu ma doxaloon ci kanam, te ndànk-ndànk laa doon jaar wër ndëgër li ngir jublu ci xar mi, ba noonu buftaab bu metti jolli, kër-yàlla ga yëngu, xaacu ndam yi jóge ci ñi ñu dajale, leer gu tiitlu leeral tabax bi, te gannaaw loolu lépp nekk lëndëm gu tar. Nit ña bëggoon, yépp a demee ak leer ga, te ma des maa kenn ci sama bopp ci tiit bu noppi bu guddi.»
«Ma yeew ak metit gu tar ci xel sama, te dama bëggul woon a gëm ne dama doon gént rekk. Mu mel ni may sama dogal ba noppi na; ne Xelum Boroom bi bàyyi na ma, ba du dellusiati mukk.» Experience and Teachings, 24, 25.
Léegi dees nañuy natt ngir xam ndax dinañu dugg ci kër Yàlla ga te gannaaw loolu nu wàkk sunuy bàkkaar, ba jot barkeem ci sañ-sañam ju nu àtte ni ñu jub. Woote bii mujj ngir dugg ci kër Yàlla ga ñu ko wër ak ay tere yu bari ngir tere ku nekk ci nun duggeem, waaye bu nu léegi yéexee, dees na nu “bàyyi nu nu bokk ci tiit bu noppi bu guddi.” Waaye loolu rekkul sama benn poñ.
Dañoo tay a fésal aaya bii gën a am solo, ci ni ñu ci boole li baat bi “fan” ràññatle; baat boobu ànd na ak kumpag waxyu gi ne juróom ñett bokk na ci juróom ñaar yi, te kumpa googu mooy benn ci mbege yi ci jamono ji ñuy teg màndarga ci téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi. Ci jamonoy teg màndarga ji, béjjénu Porotestaŋ bi ak béjjénu Repiblikeŋ bi, yu bokk ci juróom benneelu nguur gi waxyug Biibël di wax, dinañu matal, ñoom ñaar, kumpa gi ne juróom ñetteel bi bokk na ci juróom ñaar yi. Ci juróom ñetti peresidaŋ yi dale ko ci jamonoy mujj gi ci atum 1989, Trump nekk na juróom benneelu buur bi ci juróom benneelu nguur gi, te gannaaw bi mu daanee ba am ñaareelu àppu nguuram, mu nekk juróom ñetteel bi bokk ci juróom ñaar yi. Ci jëf ji Etaasini di def, muy baamtu Ndigalu Milan bu atum 313, yëngu-yëngub Lawdise bu téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi dina soppiku di yëngu-yëngub Filadelfi bu téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi. Jamonoy teg màndarga ji day jeex ci yoonu dibéer bi, fa góom gu doon rey nguurug Paap bi di wér, te noonu nguur googu di matal kumpa gi ci Peeñu fukk ak juróom ñaar, di juróom ñetteel bi bokk ci juróom ñaar yi. Benn dëgg, bu ñu wone ci benn kàddug ebrë, muy benn baat ci làkku àngale, moo dugal aaya biy wone ndoorteelu àtte bi ci aaya biy wone jeexitalu àtte bi ci jamono ji ñuy teg màndarga ci téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi.
Dëgg gu nekk am na bérabam, te ci Kóllëre gu Bees gi, ci benn waxin rekk lañu jëfandikoo tabaxin wu aju ci lim, muy ‘lim’ bu ñu ful ak beneen ‘lim’, te ci ñaar rekk lañu ko jëfandikoo ci Kóllëre gu Yàgg gi. Alfa bu ‘tabaxin wu aju ci lim’ bi nekk na ci téereb Njàlbéen.
Bu Kaayin deesu na juróom-ñaari yoon, dëgg-dëgg Lamex deesu ko deesu juróom-ñaari-fukk ak juróom-ñaari yoon. Njàlbéen 4:24.
Tabaxu limu “jëfandikoo buy lim” bu omega nekk na ci Macë.
Noonu Piyeer ñëw ci moom, ne ko: Boroom bi, ba ñaata yoon la sama mbokk di ma tooñ, te maa ko baal? Ndax ba juróom-ñaar yoon? Yeesu ne ko: Waxuma la, ba juróom-ñaar yoon; waaye ba juróom-ñaar fukki juróom-ñaar yoon. Maatiye 18:21, 22.
Mbind yii tegtal ñu ngi teewal benn njariñ ci njàngum Biibël bi, mooy ñaata bu njëkk ak bu mujj bi ci moom, fa ñu xamale ne ab lim war nañu ko ubbi ci beneen lim. Am na lim yu bare, waaye alfa bu Génèse ak oméga bu Matthieu yor nañu benn doxalin wu lim wu mel ni benn, te ñuy jëfandikoo benn ñaari lim yu mel ni “juróom-ñaar” ak “juróom-fukk.”
Diggante alfa ak omega, bërëb bi ci digg bi, te mooy beneen bërëb bi rekk bi tëralinub lim bii am, mi ngi ci Saraxas, saar ñaar-fukk ak juróom. Foofa, ñaari lim yi duñu ‘juróom-ñaar’ ak ‘juróom-ñaar-fukk,’ waaye ‘juróom-ñaari yoon juróom-ñaari at.’
Te nga xayal bés yuub yi ngir yaw, juróom-ñaari yoon juróom-ñaari at; te jàlluwaayam juróom-ñaari xayal bés yuub yi dina nekk ngir yaw ñeent-fukk ak juróom-ñeent at. Leviticus 25:8.
Tëralin wi aju ci lim te nekk ci digg bi dafa dellu di jëfandikoo limu ‘juróom-ñaar’, waaye du limu ‘juróom-ñaar-fukk’. Dogub mbind bi mu nekk dafa ëmb barke ngir dégg ndigal, ak rëbb ngir ñàkka dégg ndigal. Barke yi aju ci yiwi jaam yi ak delloo suuf si, dañu leen jàkkarloo ak rëbb bu ñu ful juróom-ñaari yoon, bi ñu tudd ñeenti yoon ci saar ñaar-fukk ak juróom-benn bu téereb Saraxalkat yi. Barke bi dafa ëmboon li Boroom bi di dundalee nit ñi ci at yi suuf si di noppalu, ak barke bu ñu ful ñaari yoon ci atu Jubile bi, te rëbb bi ci saar ñaar-fukk ak juróom-benn mooy li ko jàkkarloo ci artub kóllëre gi ñaari saar yi ëmb.
Tëralinu lim wi nekk ci digg bi feeñ na ci Saraxalekat yi 25:8 (‘juróom-ñaari yoon juróom-ñaari at’). Dañu ko boole ci saa si ak àtteb ‘juróom-ñaari yoon’ bi ñu wax ñeenti yoon ci Saraxalekat yi 26. Noonu, tëralinu lim wi nekk ci digg bi dafay misaal barke ak móolu, di jur seede bu ñu ñaaral ci téereb Saraxalekat yi. Tëralinu lim wi aju ci barke bi mbaa móolu bi ci Jubile bi, dañu ko teg diggante àtteb Lamech ak wone gi Yeesu wone kemu diiru nattu. Ñett yépp ànd nañu ci wone kemu diiru nattu, te bu diir boobu jeexee, dina feeñal benn mbooloo mu ñu barkeel ak beneen mbooloo mu ñu móolu. Alfa ak omega, yuy misaal bataaxalu malaaka bu jëkk bi ak bataaxalu malaaka bu ñetteel bi, dañuy wone ne ñeenti téeméer ak juróom-ñeent-fukk mooy màndargab diiru nattu. Buñu loolu boole ak móolu bi mbaa barke bi ci Jubile bi, dëgg yii dañuy am solo bi nuy jege njàngum Esekiyel saar bu jëkk bi aaya bu jëkk bi, biy teg Esekiyel ci at mu fanweereel mi ci wëru Jubile gu fukk ak juróom-ñaareel gi.
Wëru Jubile boobu jeex na bésub 22 oktoobar atum 573 laata juddug Kirist, te du 22 oktoobar 1844 rekk la misaaloon, waaye misaaloon na itam yoonu Dibéer bi nar a ñëw léegi. Ezekiel taxawoon na ca kër Yàlla ga, di doon misaalu téeméeri junni ak ñeent-fukki junni ak ñeenti junni ñi ci ngëm dugg ci Bérab bi gën a Sell ci njeextalu àtte bi, ni ko ñi takku woon ci ngëm defee gannaaw 22 oktoobar 1844. Ñàkk a ràññee “dëgg” gi jëm ci fu Ezekiel tollu ci jaar-jaaru mbir yi waxyu yonent yi wone, ci saar bu jëkk bi ak aaya bu jëkk bi, mooy ñàkk sa “jubluwaay”.
Gannaaw bi mu gisee ndamu Boroom bi, gi ko feeñu ci wetu dexu Kebar, Esekiyel dafa suufeelu ba ci pënd, ni ko Dañeel, Esayi ak Yowaana defe woon. Noonu, misaal yooyu ñeent yépp dañuy joxe ay mbir yu bokk ci diw ñi war a jottali xebaar bi ci ab mbooloom gëmkat gudul gis te dul dégg.
Ci téereb Esekiyel, am na juróom-benni bés yu ñu tudd, yu aju ci Yerusalem. Waxoon nanu ci bés bu jëkk bi ak bu mujj bi, yu nekk ci saar bu jëkk bi, aaya benn ak ñaar, ak ci saar ñeent-fukk, aaya benn. Wax naa ci bés bu ñaareel bi, bi nekk ci saar juróom-ñett, aaya benn, waaye ci li mu doon màndargaal rekk, te leeraluma fu bés boobu féete bu ñu ko méngalee ak wër gi ñu wër Yerusalem ak tas gi ñu ko tas, te ci ponk boobu la téere bi bépp di wër. Ci njeexitalu atum 586/585, laata Kirist di juddu, lañu tas Yerusalem. Te ci Esekiyel 33:21, ab nit ku rëcc agsi na ak xibaaru daanug Yerusalem.
Te mu amoon nañu ne ci at wu fukk ak ñaar ba ñu jàpp nu, ci weer wu fukk, ci juróomi bésu weer wa, kenn ku rëccé jógé Yerusalem dikkal ma, naan: “Dëkk bi dafa daanu.” Te loxo Boroom bi nekkoon na ci sama kaw ngoon ga, bala ki rëccé dikk; te mu ubbi sama gémmiñ ba keroog ba mu agsi ci sama wet suba si; noonu sama gémmiñ ubbeeku, te dootuma nekk luu. Ezekiel 33:21, 22.
Ca atum waxtu guuru gi dëkk bi amee njàqare, Yexeskeel mayees na ko ba mu wax ci coobareem boppam. Peeñu Yexeskeel ci sarax 8 bi nekkoon na ci atum waxtaaneelu juróom-benni at, te noonu mu mel ni lu tollook juróom-benn at la woon lu jiitu njàqare gi dëkk ba.
Te mu am ca juróom-benni at, ci weer wu juróom-benni at, ci juróomeel bésu weer wa, bi ma doon toog sama kër, te magi Yuda ya toog ci sama kanam, loolu moo tax loxo Boroom bi Yàlla daldi wàcc fi ci man. Esekiyel 8:1.
Ci at ma ca topp, muy juróom ñaareelu at ma, mag ña seeti nañu Ezekiel ngir laaj Boroom bi.
Noonu juróom-ñaareelu at mi, ci weeru juróomeelu bi, ca fukki bés ba, ay magi Israyil ñëw nañu ngir laaj Boroom bi, te toog fa sama kanam. Ezekiel 20:1.
Ca juróom-ñeenteelu at ma nag la wër ga tàmbali, te yàgg at ak genn-wàll.
Te itam ci juróom-ñaareelu at mi, ci fukk-ñeenteelu weer wi, ca fukku fan ba ca weer wa, kàddug Boroom bi dikk ci man ne ma: “Yaw, doomu nit ki, bindal sa bopp turu bés bi, waaw, bésub tey jii sax; buurub Babilon ubbe na boppam ngir xeex Yerusalem ci bésub tey jii sax.” Ezekiel 24:1, 2
Taariix bu nekk ci taariix yii dafay wone ay màndarga yu wóor ci yoonu fan yu mujj yi, ndaxte Pool wax na ne askanu Israyil wa ca jamono yu yàgg ya ab misaal la ngir ñiy dund ci mujjug àddina.
Léegi mbir yépp xew na ci ñoom ngir nekk ay misaal; te bindees na leen ngir sunu artu, nun ñi mujjug àddina wi dikkal. Moo tax, ku defe ne taxaw nga, na moytu ngir bañ a daanu. 1 Korent 10:11, 12.
Juroom juróom baat yi jëm ci Yerusalem am nañu ci diggante ñëwte bu njëkk bi nekk ci saar bi njëkk, aaya benn, ak ñëwte bu mujj bi ñu gis ci saar ñent-fukk, aaya benn. Ñaari ñëwte yooyu dañuy màndargaate atum juróomeel bi ci saar bu njëkk, mooy 592 BC, ak atum ñaar-fukk ak juróomeel bi ci saar ñent-fukk, mooy 573 BC. Ci njëgëral bu rëdd ak rëdd, Esekiyel am na ab rëdd ngir Misra, bi boolee fa njëggal bu Tir, ak ab rëdd ngir Yerusalem. Rëddub Misra am na juróom-ñaari màndarga yu jub (bu ñu boolee Tir), te Yerusalem am na juróom-benn. Ak ñaari rëdd yooyu am na it rëddub Yosiya ak juróom-ñaareel waxtu Jubile bi. Waaye rëdd bi ñuy wone te amul ñëwte bu jub dafa nekk ci saar bu ñeent, te rëddub saar bu ñeent moom am na ay barab yu bari ci yoon yi Esekiyel gisoon bi mu xoolée biir Barab bu Gën a Sell bi. Te itam fees na ak ay dëgg-dëgg yu bari yu màndargaal.
430
Limu ñeenti téeméer ak fanweer fukk day tekki kóllëre gu fàww, te ci saar ñeenteel bi Asekiyel nag Boroom bi dafa ko jëfandikoo ni léeb bu dund, léeb boobu itam di boole limu ñeenti téeméer ak fanweer fukk.
Yow itam, doomu nit ku nit, jëlal sa bopp benn karoo, tëral ko ci sa kanam, te nga nataal ci moom dëkk ba, maanaam Yerusalem. Te nga wër ko ngir xeex, te tabax ab tata ci kawam, te sàkk ab tund ci moom; samp it xarekat yi ci kawam, te teg ci wëram yépp ay jumtukaay ngir daane taax yi. Gannaaw loolu jëlal sa bopp benn poëlonu weñ, te teg ko muy miir gu weñ ci sa diggante ak dëkk ba; te nga jublu ko sa kanam, te dinañu ko wër, te yaw it yaa koy wër. Loolu dina doon màndarga ñeel kërug Israayil. Te itam nga dëkk ci sa wet gu càmmoñ, te nga yebal tooñu kërug Israayil ci kowam; tolloo ak limub fan yi ngay dëkk ci moom, yaa di yeb tooñu ñoom. Ndaxte man teg naa ci yow at yu ñuy tooñee, mengoo ak limub fan yi, ñetti téeméeri ak juróom-fukk fan; noonu nga di yeb tooñu kërug Israayil. Te bu nga matalee loolu, nga dellu dëkk ci sa wet gu ndeyjoor, te yaa di yeb tooñu kërug Yuda ñeent-fukk fan; fan bu nekk sama teg ko na mu mel ni at. Moo tax dangay jublu sa kanam ci wërug Yerusalem, te sa loxo dina feeñ, te dangay wax ci yonent ci ay kàddu yu jëm ci kawam. Te xoolal, dinaa la tëj ak ay buum, ba doo man a walbatiku jóge benn wet ba dem beneen, ba kera ngay matal fan yu sa wër. Esekiyel 4:1–8.
Wërug Yerusalem, ni Hesekel le misaale, mooy ab “tektal,” ni noonu itam wërug bi Sestiyus indil Yerusalem atum 66. Ci kàddu yi mu wax ci li Yeesu jàngale ci alag Yerusalem, Sœur White xamal na nu ne “matale gu jub” gi ci alag Yerusalem am na ci fan yu mujj yi. Tektal bu alag bi ci ñaari seede yi, ñi Nebukadnetsar ak Sestiyus di tegir, mooy xamale ne tektalu wërug bi, mooy tektalu yoonu Dibbeeri bi mu ngi jëgësi.
Benn Bés Bu Jaar The “I’ll translate this for you” in Wolof would be omitted to comply with “Return only the translated text.”
Ci dogu mbind mi nuy gëstu, gis nañu itam tudd gu omega gi nekk ci Mbind mu sell mi, guy jëm ci sàrtu William Miller bu jëkk bi ci tekki waxyuy yonent yi, ci yëngu-yëngu gu cosaan gi ànd ak bataaxali malaaka mu jëkk mi ak mu ñaareel mi. Alfa bu sàrt bi ne benn bés day wuutu benn at doon na itam màndargam omega, ndaxte alfa bu sàrt bi ne benn bés day wuutu benn at, fésaloon nañu ko ci téereb Màndiŋ ma ni nattu bu fukkeel bi te di bu mujj bi, bi Israyil jàllul, ba tax ñu teg seen bopp dee ci màndiŋ ma, ci diiru ñeent-fukki at yi ñu daan wër ci màndiŋ ma.
Te seen yi dina réer ci màndiŋ mi di ñeent fukki at, te dinañu yenu seen njaboot gu bon, ba keraam seen yaram yi yàqu ba noppi ci màndiŋ mi. Ni tollu fan yi ngeen seetoon suuf si, di ñeent fukki fan, benn fan ngir benn at, noonu ngeen di yenu seen ñaawtéef yi di ñeent fukki at, te dinga xam samay kàddu yu màgg yi ma dindi. Man Boroom bi wax naa ko; faw dinaa def loolu ci mboolem mbooloo mu bon mooñu, ñi booloo ngir jëm ci sama wut: ci màndiŋ mii lañuy jeexal, te fa lañuy dee. Nombres 14:33–35.
War nañu dégg li ñu ràññee sàrtu benn bés ngir benn at ci fippu gu mujj ci doxalinu nattu bu am fukki jéego, te tàmbalee ca jàll ga ca Géeju Xonq ga, ak li ñu yéglewaat sàrt woowu, fekk ñu war a wër Yerusalem te alag ko, di tekki ci wàllu waxyu yonent yi, te jëfe loolu ci jukki bi nuy seet; noonu itam, war nañu dégg te jëfe solo gi nekk ci li “wër gi” di “màndarga gi”.
Rëddinu jaar-jaar ci taarix bi ñuy booloo bu ñuy jëfandikoo “wërgëntu” Yerusalem ngir muy mandarga, war nañu ko xàm, ndaxte muy mel ni “es” bu ñuy wax, te ci misaal, mandargay wërgëntu mi am na lu bare luy ci tàmbalee ni ay ràcc yu ci taq. Mandargay wërgëntu mi, xéy na ne mooy pàcc bi gën a am solo ci Esekiyel, te mandarga mi may na Gaynde gi jóge ci giir Yuda génne mat gu mat ci li njàlbéen jëfandikoo ci kanam Esekiyel mel ni jaaxle. “Mandarga” wërgëntu mi, sartal at mi ngir bés, ak rëddiy yonent yi ñu booloo jaarale ko ci wërgëntu mi, war nañu leen seet ci wàllu ne ñeent téeméeri fanweer fuk (430) di firnde kóllëreg ba fàww.
Kóllëre gi
Noonu wax na Abram ne ko: “Xam ko bu wóor ne sa askan dina nekk doxandéem ci suuf su dul seen, te dinañu leen jaamloo; te dinañu leen sonal diirub ñeenti téeméeri at.” Genesis 15:13.
Boroom bi fas na kóllëre ak Abraham ci jaar-jaaru ñetti jéego, te jéego bu jëkk ci ñetti yooyu ëmb na waxyu wi biral ne askanu Abraham dina nekk ci njaam ca Misra diirub ñeenti téeméeri at. Ci ñaareelu jéego bi, joxees na Abraham aada bi aju ci xaraf, te ñetteelu jéego bi moo doon joxe Isaac muy sarax ca tundu Moriah. Ñeenti téeméeri at yooyu lañu biral ci alfa bu ñetti jéego yi Boroom bi def ba muy taxawal askan wu ñu tànn te di fas ak moom kóllëre. Yàlla fase na askanu kóllëre googu ñu tànn ca ba ñuy rey Stephen ak ay doj ci atum 34, te gannaaw loolu Paul, ndaw li ñu tànn ngir ñi dul Yawut, biral na ne ñeenti téeméeri at yooyu, dañoo doon—ñeenti téeméeri at ak fanweer.
Te lii laay wax: yoon wi ñëw ñeenti téeméeri at ak fanweer ci ginnaaw, mënul neenal kóllëre gi Yàlla dëggaloon ba noppi ci Kirist, ba tax dige bi amul doole. Galasi 3:17.
Lim bi di màndargaal kóllëre gi mooy ñeenti téeméer ak fanweer, waaye ñaari seede yi di Abram ak Saul, ñi ñu soppi seeni tur ba Abram di tuddu Abraham, Saul di tuddu Paul, ñoo wone ñaari jamono yu wuute, yu seen boole di matal limu ñeenti téeméer ak fanweer mépp. Bu Yàlla soppee turu benn bakkan, loolu màndarga la bu wone digganteb kóllëre bi nekk ci diggante bakkan boobu ak Yàlla. Kon ñeenti téeméeri at ak fanweer yooyu mooy lim bi ñu am ci boole ñaari lim yu wuute, mel ni ñeenti téeméer yu Abraham ak fanweer yi Paul ci yokk. Ezekiel tëddoon na ci wetam bu càmmooñ diirub ñetti téeméeri fan ak juróom-ñeent-fukk, ba noppi mu tëdd ci wetam bu ndijoor diirub ñeent-fukki fan, loolu di wone ñaari lim yu seen boole di joxe ñeenti téeméer ak fanweer.
Ci saa nekk ci Sarxeel bu Njàlbéen ñaari-fukk ak benn, kóllëre dee gi ñëw ci gaaw-gëna-gàtt gannaaw mbëy mi jaarale ko ci fippu Nimrood, mooy wone wuute bi nekk diggante ñaari kóllëre. Yëf yi jëfandikoo ci kër gu kawe gi ci Baabel seedeel nañu nit ñi bokk ci kóllëre gu bëgg a musal sa bopp gu Seytaane, ñi waroon a ñu àtte te tas leen. Ci benn sarxeel boobu itam, maaslaayu Ebrë yi dugg na ci juddugu Ebeer, te loolu moo màrke njàlbéenu xeet wu tànn ngir teewlu kóllëre dund gi, ci wuutu kóllëre dee gu Nimrood.
Ebër dundoon naari fukk ak ñeent at, ba jur Peleg; te Ebër dund gannaaw ba mu jurée Peleg ñeent téeméeri at ak fanweer fukk, ba jur doom yu góor ak yu jigéen. Te Peleg dundoon fanweer fukk at, ba jur Reu. Génesi 11:16–18.
Ci ñaareelu téereb Génèse, Eber ak Peleg lañu njëkk a tudd.
Te ci Eber am jur ñaari doom: turu kenn ki mooy Peleg; ndaxte ci ay fanam la suuf si séddoo; te turu rakkam mooy Joktan. Genesis 10:25.
Peleg tekki mooy xaaj mbaa xarale, te ci fan yi Peleg nekkoon, xaajug ñaari xeeti nit ñi nekk ci kóllëre gi dañu ko màndargaal ci jaar-jaaru kër gu kawe gu Babel ak ngàntug Nimrod. Eber dund na ba am ñeent téeméeri ak juróom-ñeent-fukk ak ñeent at, waaye gannaaw biñu juddoo Peleg (xaaj), mu dundaat ñeent téeméeri ak ñett-fukk at. Bépp mbir am na li mu jëm ci, te ñeent téeméeri ak ñett-fukk mooy lim bi Pool jagleel kàddug yonent ci kóllëreg Ibraayma. Doonte sax lim wu ñeent téeméeri ak ñett-fukk ñu ko boole ak dundug Eber gannaaw juddug Peleg, ñetti-fukk ak ñeent at yu njëkk yi ci dundam ñu leen wax ne “ñeent ak ñett-fukk at,” te loolu nag mooy ñetti-fukk ak ñeent at, waaye ci wax gu yomb gi ñuy jëfandikoo ngir wax yooyu ñetti-fukk ak ñeent at, dafa jàngu ne “ñeent” ak “ñett-fukk” (430). Gannaaw loolu dikk na ñeent téeméeri ak ñett-fukk, te ngir njëkk a wax dundug Peleg, ñu ne “ñett-fukk.”
Eber mooy rootu turu Ebrë, te mooy jëfandikoo bu njëkk bu ñuy wax ci Ebrë yi, ñoom ñi waroon a doon xeetu tànn bi ci kóllëre gi. Eber tekki na “jall”, ba tax mu nekk misaalug nit ñi ci kóllëre gi ñuy jall dëkk-suuf ba ag suuf su bees, ni doom Ibraayma ñi defee ba ñu jallee Géeju Xonq gi ngir dugg ci Réew mi ñu Digoon. Wërante màndiŋ ba nekkoon ñeent-fukk at yi terewoon jall boobu, waaye bu njeexitalu ñeent-fukk at ya, ñu jall dexu Urdun ba dugg ci Réew mi ñu Digoon, noonu muy misaalal jall gu mujj gu nit ñi Yàlla di doon. Peleg mooy tektal jaar-jaaru fan wi xaajale nit ñi mujj ci ñaari xeetu nit ñi ci kóllëre gi tàmbalee ci kërug Nimrod. Misaalu kóllëreg dee gu Nimrod mooy jaaxle, te misaalu kóllëreg dund gu Ebrë mooy ñeent téeméer ak fanweeri at yi nekk ci dundug Eber bala xaajale bi ñuy tektale ci Peleg. Turu Peleg itam di màrk ab dëggu lim bu misaal, ndaxte ñeent téeméer ak fanweer yi ci dundug Eber xaajalees nañu ci ñaari lim, te Peleg di tektale wuute gi nekk diggante ñeent téeméer ak limub fanweer.
Ñeent fukk ak ñatt fukk am na ñaari cër. Ñeent téeméeri at yi ci kóllëreg Ibraayma ak yokkuteg ñatt fukk at yi Pool fésal. Yokkute xam-xam bi war a jur jëfandikoo bu mujjug gaayi Yàlla, dañu ko tegtal ci Daniel saar fukk ak ñaar, fa kaaraangeg ñaari cër yi di firnde ak kóllëre gu dul jeex diñu leen wax ci lu leer, te ñu ko génne ci ay saar 9/11.
Mu ne ko: Demal sa yoonam, Daniel, ndaxte wax yi ubbiwul te tëj nañu leen ak séel ba ci jamono ji mujje. Ñu bare dinañu leen sellaal, def leen weex, te nattu leen; waaye ñi bon dinañu jëf lu bon; kenn ci ñi bon du ko xam; waaye ñi xel dinañu ko xam. Te li dale ci jamono ji deesée dindi sarax su bis bu nekk, te ñu taxawal xaram ga yóbbu ribaat, dina am junni ak ñaar téeméer ak juróom-ñent-fukk fan. Daniel 12:9–11.
Ubbi gi mujj ci li ñu tayoon, gi jur yoonu nattu wu am ñetti jéego, ni ko aaya fukk di wone ci kàdduy “ñu setal leen, te ñu weexal leen, te ñu nattu leen,” lëkkaloo na ak junni ak ñaari téeméer ak juróom-ñeent-fukki at yi. Li ñi jiitu woon doon dégg ci aaya bi mooy ne dindi gi ñu dindi ci 508 jàmmaarloo gi jóge woon ci diiney yéefar yi moo tàmbali aw yoon wu yàgg fanweeri at, ba tax ñu samp nguurug paap bi ci 538, muy juróomeelu nguur ci waxyu yi ci Biibël bi, te gannaaw loolu mu nguuru, di juróomeelu nguur ci waxyu yi ci Biibël bi ba junni ak ñaari téeméer ak juróom-benn-fukki at yi jeexee ci 1798. Fanweeri at yi dale ko 508 ba 538, Pool itam dafa leen misaale ni “wacc ngëm gi jiitu,” ci 2 Tesalonig.
Ci téere bu ñaareelu Tesalonig la mbir mi di ci diggante Room gu bokkoon ci ñi dul jaamu Yàlla ak Room gu booleek papa, ñoom ñaareelu ak ñetteelu nguur yi ci kàddug wax ci kanam, ñu leen tektale noonu. Ci wàll bii ci Tesalonig la William Miller gis ne “bés bu nekk bi” ci téereb Daniel moo tekki Room gu bokkoon ci ñi dul jaamu Yàlla, te Miller gën a gis it ne “bés bu nekk bi” ci Daniel dañu ko daan feeñal saa su ne ci njaxlafaan ga walla bàkkaaru yàqute. Njaxlafaan ga ak bàkkaaru yàqute gi ci téereb Daniel dañuy tektal li Yowaana santale ci téereb Peeñ mi ne mooy nataalu rab wa ak màndargay rab wa, ci seen benn-benn wàll.
William Miller dafa teg li ëpp ci anam yi mu daan jëfandikoo waxi yonent yi, bu dul lépp sax, ci xàmmee gi mu xàmmee ñaari doole yuy tas, yi ñuy màndargaal ci “bés bu nekk” (Room gu jaamoo xërëm), ak ci ñaareelu doole jiy tas, ji ñuy wax ci ñaari anam: moy gi waral tas (boole mbooloom gëmkat ñi ak nguur gi), giy feeñ ci Peeñu ma—di nataalu rab wi (tabaxu waxi yonent yi bu jëm ci nguurug paap bi), ak lu siblu li waral tas (jaamu jant bi), liy feeñ ci Peeñu ma—di màndargam rab wi. Déggin wi Miller jële ci li Paul leeral ci 2 Tesalonig dafa doon déggin wu am solo lool wu mu defoon kenu, te Miller mooy màndargab kenuy Adventism. Paul wax na ne ñi bëggul dëgg gi ñu wone ci ñaareelu saar bu 2 Tesalonig ñoo di ñi nax bu am doole di dal.
Ci ñetti aayay Daniel (Daniel 12:9–11), ni ñuy dégge màndarga yi ci fan yu mujj yi mënul boole jëfandikoo jamono, ndax dale ko 22 oktoobar 1844, jëfandikoo jamono ci waxyuy yónnent yi dootul jaadu. Aaya 9/11 yi dañuy wone ñaari diir yu wuute: diiru fanweeri at ak diiru junni ak ñaar téeméer ak juróom-benn fukki at. Lim bi di ñeent fukk ak lim bi di junni ak ñaar téeméer ak juróom-benn fukk, ñoom ñaar ay màndargay màndiŋu waxyu lañu, te ci wàllu waxyu, mën nañu wuutante. Kon nag, mën nañu jàppe junni ak ñaar téeméer ak juróom-benn fukk ni ñeent fukk, te ñeent fukk mooy fukkeelu wàllu ñeenti téeméer. Aaya 9/11 yi dañuy màndargaal limu kóllëre gi sax dàkk, ni ko limu ñeenti téeméer (Abraham), bi lëkkaloo ak fanweer (Paul), di wone. ‘Màndiŋ’ mi ‘junni ak ñaar téeméer ak juróom-benn fukk’ di wone dëppoo na ak ‘màndiŋu ñeent fukk’, te ñeent fukk mooy fukkeelu wàllu ñeenti téeméer. Fanweer mooy fanweer. Lim bi di ñeenti téeméer ak fanweer, boole limu ñeenti téeméer ak limu fanweer moo koy jur; te ci Ezekiel saar ñeent, dañu koy wone ni ñetti téeméer ak juróom-ñeent fukk yu ñu dolli ñeent fukk.
Aaya 9/11 yi ci saraxale ñaar-fukk ak ñaar bi dafa tegu ci diggante ñetti jamonoy waxu yonent yi nekk ci saraxale bi, te mooy mandarga kóllëreg ba fàww bi ñuy ubbi ci fan yi mujj. Ubbite xam-xamu ñeent téeméer ak fanweer ci fan yi mujj, ci saraxale ñenteelu Ezekiel lañu ko indi.
Gayndeg giirug Yuda mi ngi leegi di dindi tayu bi ci bataaxalu artu bu mujj bi ngir ñi dugg ci Bérab bu Sell a Sell bi ci ngëm, ànd ak Esekiyel, Yowaana, Dañeel ak Esayi. Dëgg googu, dañu koy feeñal àndandoo ak yékkati ñi ñu misaale, du ni ñi ñu dàq ci Israyil rekk, waaye itam ni raayab téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi. Dëgg googu, dañu ko teg ci biir mbirum kóllëre gi ñu misaale ci ñeenti téeméeri ati Ibraayma, àndandoo ak kóllëre gi ñu misaale ci fanweeri ati Pool. Dëgg googu, dañu ko biral ci aaya 9/11 yi ci Dañeel fukk ak ñaar, te aaya yooyu dañuy misaal diir bi nekk ci diggu ñetti diir yu nekk ay màndarga, yu toppkati Miller yi dégg woon ci anam wu jub. Dëggu 9/11 gi nekk ci digg bi, te ñuy dindi tayu bi ko tëj ci Dañeel fukk ak ñaar, dañu koy misaale ci ñetti téeméer ak juróom-ñeent-fukki fani Esekiyel ak ñeent-fukki fanam. Dañu feeñal Esekiyel fan yooyu ci fanweereelu at ci fukk ak juróom-ñaareelu wërngalu Yubile bi, te Esekiyel, ci taxawaayam bu sarxalkat, dafay misaal sasub sarxalkat bi téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi yor, ñoom ñi nekk ci nattu gi ci diggu ñetti nattu yi.
Màndargaal nañu Ezekiel ci biir nattub kër Yàlla ga ci “bés bu juróomeel” bi ci “weer wu ñeenteel” wi, te loolu ci jaar-jaaru Millerit yi moo màndargaaloon digg bu mat sëkk (“ci digg bi”) bu juróom-ñaari weer yi tàmbali woon ci tasaarug yaakaar gu njëkk ga ci 19 awril 1844, te jeex ci 22 oktoobar ci at moomu.
“Ci biir bu 1844, ci diggante jamono ji ñu njëkk a defe ne 2300 fan yi dinañu jeex, ak noorug at moomu, bi gannaaw ga ñu gis ne fa lañu yàgg ba jot, ñu yéglee ndigal li ci baat yu nekk ci Mbind mi sax: ‘Xoolleen, Boroom séet bi ngi ñëw!’” The Great Controversy, 398.
Bésu fanweeri 1844 mooy diggante juróom-ñaari weer yu sell yi, te ci bés boobu la Samuel Snow nekkoon ci Boston Tabernacle di joxe yëgleem bu Midnight Cry. Foofa la, ngir njëkk ci wone gu ñépp, mu “yégle ci baat yu nekk ci Mbind mi ci boppam: ‘Xool-leen, Boroom céet bi ngi ñëw!’” Léegi nu ngi taxaw ci ni mu mel nekk ak Ezekiel ci Boston Tabernacle, tuuti laata yékkati ndaw yi yu midnight cry di génn mel ni mbëy mu réy. Jëfandikoo bu yonent bi ci yékkati ràññeeñ bi, ñu ko tegtal ci sàrt yonent bu Islam ci Revelation saar 9. Ezekiel saar 4 moo joxe seede su ñaareel bi ak jeexital waa yonent woowu wu téeméeri at ak juróom-benn-fukk ak benn at ak fukk ak juróom-ñaari fan, te moo ko def ci saar 4.
Danu jot ci mbir yii ci artikel bi ci topp.