Piyeer mu ngi Panium (Sesare Filib), juróom-benni fan walla juróom-ñetti fan rekk laata yoonu digg bi ci ñetti yoon yi Piyeer, Yowaana ak Yanqóoba àndoon ak Yeesu, ñoom kese. Yoonu njëkk bi, Yeesu wone na kàttanam bi mu dekkalee doomu Yayrus ju jigéen ji amoon fukki at ak ñaar; yoonu ñaareel bi, wone na ndamam ca Tundu Soppiku ga; yoonu ñetteel bi nag mooy Getsemane, fa mu wonee coonoom. Ca Panium, ci saar fukk ak benn bi, Piyeer a ngi ci toftale gi tuuti laata bantub ñaari car ba ci aaya fukk ak juróom-benn bi. Tund wa moo doon digg bi ci ñetti tukki yi ñetti taalibe yi kese àndoon ak Yeesu. Ca tund wa, Baay bi nekk asamaan itam wax na ca ñaareelu yoon ba ci ñetti yoon yi mu waxoon; Baay bi wax na bi ñu sóobee Yeesu ci ndox, ca tund wa, ba noppi tuuti laata bantub ñaari car ba. Piyeer nekk na ñaari yoon ci digg bi ci ñett xew-xew yu ñu ràññee. Mooy itam digg bi ci saari Macë yi, dale ko ci saar fukk ak benn ba ci saar ñaar fukk ak ñaar.

Jàngatkat bi ci nettali bi mooy “Ass”

Tund wa jiituwoon na dugg gi ànd ak ndam, gi tàmbaliwoon bi ñu yiwi mbaam mi ngir mu yóbbu sarax bi ca Yerusalem, ni mbaamu Ibraayma ba yóbboo woon mattu sarax ba ca Moriya, bérab ba kër Yàlla ga ca Yerusalem nekkoon ca jamono yu yàgg ya. Màggalu Liit yi ci rëddu Sarxalkat yi saar ñaar fukk ak ñett mooy màndargaal yiwi mbaam mi; kon jaar-jaar bi ca Tundu Soppikug Melokaan wa jiituwoon na dugg gi ànd ak ndam, te loolu dugal Piyeer ci taariixu fan yu fanweer yi ci Sarxalkat yi saar ñaar fukk ak ñett, yi dëppook jamonoy Pentekot. Ci fan yu fanweer yooyu, kër Yàlla ga (nattu bi nekk ci digg bi) dañu koy teg ci kaw ñiy wut a bokk ci juróom-ñetti fukki sarxalkat yu jàmbaar ya. Ci seede bi ñu joxe ci fippug Buur Osiyas ca bérab bu sell ba, lañu wax ne juróom-ñetti fukki sarxalkat ya ay jàmbaar lañu, te loolu di xalaatlu ne amoon na ay sarxalkat yu bokkul woon ci.

Noonu Azariya, saraxalekat bi, dugg ak moom juróom-ñett-fukk ci saraxalekati Aji Sax ji, ñu doon góor ñu am fit: te ñoom a taxaw ci kanam buur Usiya, ne ko: “Yow Usiya, jëf ju la warul mooy def cuuraay xeeñ ci kanam Aji Sax ji; waaye saraxalekat yi rekk, di doomi Aaróon yi ñu sellal ngir def cuuraay xeeñ, ñoo ko yelloo. Génnël bérab bu sell bi, ndaxte nga tooñ; te it du la nekk teraanga walla màggal gu jóge ci Boroom bi Yàlla.” 2 Tariix 26:17, 18.

Saraxalekat yi ñoo di ñi topp Mbot mi fu Mu dem, man naa fanaan fa.

Ñooñu mooy ñi ñu bindul ak jigéen; ndaxte ñoom ay janq lañu. Ñooñu mooy ñi topp Gàmmu gi fu mu dem. Ñii lañu jotalee ci biir nit ñi, ngir nekk ña njëkk ci mbey mi ngir Yàlla ak ngir Gàmmu gi. Peeñu 14:4.

Gayndeg giiru Judah gi dafa jiite xeetam, duggal leen ci Bérab bi gën a Sell, di leen tax ñuy xool jàkk ci biir gaalu kóllëre gi te xalaat ci Saraxalekat bu Mag bi fa nekk di amal liggéeyam bu mujj, muy far bàkkaar. Peter dekki na bésub 31 Desàmbar 2023, ba noppi mu jànkonte ak nattub cëslaay bi, bu jëm ci cér bi Rome am ci samp peeñum waxyu mu biti mi. Gannaaw loolu, ñaareelu nattub kër Yàlla gi agsi na ci Peter, te foofa lañu wone peeñum rëdd wu biir wi ci peeñum seetu mi ci Daniel saar fukk.

Piyeer weddi na Boroomam 18 Sulet 2020, te def na ko ñetti yoon.

“Ñetti yoon Peetar weddi na seen Boroomam ci kanam ñépp, te ñetti yoon itam Yeesu jël ci moom ndigal gu wér ngir fësal mbëggeelam ak kóllëream, di ko takk ci xolam laaj boobu bu xees, mel ni benn bant bu am natt, di dug ci xolam bu gaañu. Ci kanam taalibe yi ñëw boolewu, Yeesu wone na xóot-xóotu tuubam Peetar, te mu feeñal ni naka la taalibe ba daan réy boppam toroxal na boppam ba mat.” The Desire of Ages, 812.

Piyeer moomu dafay teewal ñaari xeetu jaamu-kat.

“Ci ku nekk ci mbooloo yi Farisien bi ak juurekat bi di tegu ci, am na njàngale ci jaar-jaaru ndawul Yàlla bi, Piyeer. Ca njàngum toppkatam gu njëkk ga, Piyeer dafa yaakaar ne am na doole. Mel ni Farisien bi, ci seetam boppam mooy, moom dafa nekkoon ‘du ni ñeneen nit ñi.’ Bi Kirist di waajal guddi gu ñu koy wor, mu xamal ay taalibeem lu jiitu ne, ‘Yéen ñépp dingeen tëj ci sama ndigal tey ci guddi gi,’ Piyeer ak kóolute wax ne, ‘Bu ñépp sax tëjee, man duma tëj.’ Mark 14:27, 29. Piyeer xamoonul fitnaam. Kóolute ci boppam réy na ko. Mu yaakaaroon ne man na taxaw ci jéggi naxari; waaye gannaaw ay waxtu yu gàtt, nattu ga agsi, te ak rëcc ak giñ, mu weddi Boroomam.” Christ’s Object Lessons, 152.

Juutikat bi dellu na këram, fekk Yàlla àtte ko ni ku jub.

“Farisen ak tollkat bi dañu tekki ñaari mbooloo yu mag yi ñiy ñëw ngir jaamu Yàlla séddoo ci. Ñaari nit ñi leen jëkk a teewal, dañu leen gis ci ñaari doom yu jëkk ya ñu juddoo ci àddina.” Christ’s Object Lessons, 152.

Aabel ak mbooloom-gi mooy misaal bu jëme ci ñeelug jubal ci ngëm.

Te nituurekat bi taxaw fu sore, te bëggul woon a yëkati sax ay bëtam jëm asamaan, waaye dafa doon dóor ci dënnam naan: Yàlla, yërëm ma, man miy bàkkaarkat. Maa ngi leen koy wax ne, kii dem na ca këram fekk njubte ci kanam Yàlla gën keneen ka; ndaxte képp kuy yékkati boppam dees na ko suufeel, te kuy toroxal boppam dees na ko yékkati. Luug 18:13, 14.

Bataaxalu 1888 ànd ak wàccug malaakam Njàlbéen gi ñetti fukk ak juróom-ñaar.

«Boroom bi ci ay yërmandeem yu réy yonnee na ab ndëgëm bu am solo lool ci ay nitam jaarale ko ci Mag ñi Waggoner ak Jones. Ndëgëm boobu moo waroon a indil àddina bi gannaaw gi ci kanam Musalkat bi ñu yékkati, moom sarax si ngir bàkkaar yi ci àddina sépp. Mu wone jube ci ngëm jaarale ko ci Képp ku war a wóor; mu woote nit ñi ngir ñu nangu njubtey Kirist, mi feeñ ci déggal bépp ndigalu Yàlla. Ñu baree woon gisatuñu Yeesu. Soxla nañu woon ñu jublu seeni bët ci Koom, ci doonam gu sell, ci ngëneelam yi, ak ci mbëggeelam gu sàkkuwul ngir njabootu nit ñi. Bépp kàttan joxees na ko ci ay loxoom, ngir mu man a séddale nit ñi ay may yu bare xéewal, di jox jëfandikukat bu néew doole bi may bu amul njëgënam, mooy njubteam boppam. Lii mooy ndëgëm bi Yàlla santaanees na ñu jox ko àddina bi. Moo di yégleb malaaka bu ñetteel bi, bi war a ñu yégle ak baat bu réy, te toppandiku ak tuur gu yaatu lool gu Ay Xelam.» Testimonies to Ministers, 91.

Bataaxalu Lawodiseeñ bi

“Bataaxal bi nu A. T. Jones ak E. J. Waggoner jox mooy bataaxalu Yàlla ci jàkka Laodise, te alkande na ku nekk kuy wax ne gëm na dëgg teewul di feeñal ci kanam ñeneen leer yu Yàlla may.” The 1888 Materials, 1053.

Bataaxalub Tawaat wi ci Mujj gi

“Naaw gu mujj gi dina wàcc ci kaw nit ñi Yàlla. Ab malaaka bu am kàttan dina wàccee jóge asamaan, te suuf sépp dina leer ak ndamam.” Review and Herald, 21 Awril 1891.

Dëkku New York ak 11/9

«Ndax ma waxoon ne New York dinañu ko far ak mbëx mu réy buy dal? Loolu waxuma mukk. Wax naa ne, bi ma xoolé yeneen kër yu mag ya fay yéeg, étage ci kow étage, dama ne: “Ay mbir yu metti lool dinañu fa am, bu Boroom bi jógée ngir yëngal suuf si ak ragal gu réy! Noonu baat yi nekk ci Révélation 18:1–3 dinañu mat.” Gépp saraxleem bu ñetteel-fukki at ak juróom ñaar ci Révélation mooy waare ci li ngiy ñëw ci suuf si. Waaye amuma leer gu bees ci lu jëm ci li ngiy ñëw ci New York boppam; li rekk ma xam mooy ne bés benn, kër yu mag ya fa nekk dinañu daanu ndax wër-wëral ak tasare katanu Yàlla. Ci leer gi ñu ma may, xam naa ne alag nekk na ci àddina si. Benn kàddu rekk gu jóge ci Boroom bi, benn laal rekk bu katanam gu mag, te tabax yu réy yii dinañu daanu. Ay seeni yu ragal lool, yu nu mënul a xalaat sax, dinañu am.» Review and Herald, 5 Sulet 1906.

Peter, juutikat bi, dafay misaal bakkan bu Yàlla àtte ne ku jub la ndax ngëm, te àtte nit ne ku jub la ndax ngëm mooy bataaxalu ñetteelu malaaka mi; mooy bataaxalu Laodicea bi ñëw ci 9/11, bi taax yu mag ya ca New York daanoo te li ñu bind ci Peeñu 18:1–3 sottee. Noonu taw bu mujj bi tàmbali di wis-wis, te ñu tàmbali di màndargaal ñi di téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni. Ci njeexitalu jamono ji ñuy màndargaal ñi di téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni, malaaka mi ci Peeñu fukk ak juróom-ñett wàcc, di Michael, njiitu malaaka yi, te dekkal Peter jaarale ko ci ñetti nattu. Nattu bu jëkk bi tàmbali ci 31 desàmbar 2023, te doon misaal dëgg gi di kenu, di ne Rome mooy nguur gi ñu wax ci aaya fukk ak ñeent ci Daniel fukk ak benn, giy dëgëral peeñu mi. Peeñu moomu mooy peeñu chazon miy misaal rëddu waxyu wi ci biti, te Solomon wax na ne loolu mooy dund walla dee.

Fu [chazon] gént bu am, nit ñi day reer; waaye ku sàmm yoonu Yàlla, barkeel na. Mbind mi 29:18.

Ñaareelu nattub Peter mooy nattub kër Yàlla bi, buy laaj ñu dugg ci Bérab bi Gën a Sell ci ngëm, ni ko Mbokk mu jigéen White misaale woon ci peeñu yu njëkk yi mu amoon. Foofa la gis ndigal li jëm ci Noflaayu juróom-ñaareelu bés bi di leer ci kaw juróom-ñeenti ndigal yi ci des. Njàngale moomu, ci ndoorteelub àtte bi, dafay màndargaal njàngale mi wax ci Yàlla jël jëmmu nit, miy leer ci kaw yeneen njàngale yu waxyu yi ci fan yu mujj yi, ci jamonoy jeexitalug àtte bi. Jëf ji Kirist, miy Yàlla, jëlee jëmmu nit, ba jëlal boppam yaram wu daanu te di yaramu bàkkaar, doonte moom xamul woon bàkkaar, dañu koy misaale ci ay misaal yu wuute. Misaal bi ci gën a am solo mooy njàngale mi jëm ci juróom-ñaari jamono yi. Njàngale mi jëm ci juróom-ñaari jamono yi moo nekkoon alfa bi ci mbir yi Miller feeñaloon ci wàllu waxyu, te ci atum 1856, njàngale moomu moo màndargaaloon njàngalem omega bi ci jaar-jaaru waa Miller, bi Adventismu Filadelfi bu waa Miller fippu woon diiru juróom-ñaari at, ba mujj nekk mbootaayu Adventist bu Juróom-ñaareelu Bés bi, bu Lawdise, ci atum 1863.

Ñaari bant yi ci Ezekiel fanweeri ñett-fukk ak juróom-ñaari dañuy tektal ñaari àttey 2,520 at yi ñu teg ci kaw nguur gu bëj-gànnaaw ak nguur gu bëj-saalum. Nguur gu bëj-gànnaaw gi day tektal suuxu nit, te nguur gu bëj-saalum gi day tektal xel mi ñu bindoon ngir booloo ak xelu Almasi bi; noonu, Yàllaay ak nit ñuy booloo. Loolu mooy njàngalem jëmmal gi ci melokaan gu gëna yomb. Juróom-ñaari waxtu yaa nekkoon alfa ak omega ci jaar-jaaru taariixu Millerit, te ndaxte day tektal itam jëmmal gi, mooy itam omega bu taariixu Adventist yi bésub juróom-ñaari, ci diggante ak njàngale alfa bu Sabbat bésub juróom-ñaari bi ca 1844. Benn bi mooy mandarga Sabbat bésub juróom-ñaari bi, te baneen bi mooy mandarga Sabbat atum juróom-ñaari bi.

Turu Piyeer soppi nañu ko ci Panium, te loolu mooy ñaareelu yoon wu Ibraayma diiru tektal kóllëre gu njëkk ak nit ñu tànn; te ci sa ñaareelu yoon boobu, Piyeer nekk na kilifteef bu kóllëre gu mujj ak nit ñu tànn. Loolu mooy ñaareelu yoon ci sàrtu ay saar yu nekk diggante benn-fukk ak benn ba ñaar-fukk ak ñaar, te it mooy ñaareelu ci ñetti yoon yi Piyeer, Saag, ak Yowaana ànd ak Yeesu, bàyyi yeneen taalibe yi, ak ñaareelu ci ñetti yoon yi Baay bi ci asamaan waxe. Sàrtu Neroon jeex na ci digganteg xët wi nekk ci diggante xare yi Raphia ak Panium, ndaxte mu tolloo ak ñaari diir yu weesu 250 at yi tambalee ci 457 BC ak 1776. 457 BC jeex na ci 207 BC, te 1776 di jeex ci 2026. Piyeer nekk na ci 207 BC, 2026, 313, ak nattu kër Yàlla gi jiitu ñatteelu ak nattu bu wérug xam ci yiwum bàyyi mbaam ma, miñu tekki ni mooy màggalu bu trompet yi.

Nattu Piyeer mooy topp Kirist ba dugg ci Buuru Bu Sell bi gën a sell, te liggéeyam mooy jubal ndigël bi, ba noppi yégle ndigël bi ñu jubal ci mbirum bolu safara yi ci Nashville. Ndéglum Piyeer ci mbirum bolu safara yi ci Nashville mooy ndéglum Pentekot bi ñu jëkk a yéglewoon ci néeg bu kawe bi, te gannaaw loolu ci kër Yàlla gi. Mu ngi jox ndéglam dafa mel ni muy wone bolu safara yi ci Nashville, ak matug xareb Raphia, ci ànd ak xareb Panium, bi doon xareb Actium ci sàrtu Dibeeru bés bu juróom-benn bu aaya fukk ak juróom-benn. Sàrtu Dibeeru bés bu aaya fukk ak juróom-benn mooy itam sàrtu Dibeeru bés bu aaya ñeent-fukk ak benn ak bu aaya ñaar-fukk ak ñaar. Ñetti aaya yooyu itam dañuy méngoo ak aaya fanweeri-benn, fa baab bi jëlé noot ci atum 538 te mu joxe sàrtu Dibeeru bés ci ñetteelu kureelu Orléans. Aaya yi jiitu aaya fanweeri-benn dañuy wone waymark yi jiitewoon sàrtu Dibeeru bés bu 538 te di misaalal taarix bi jiitu sàrtu Dibeeru bés bi nag mu ngi ñëw léegi.

Ndax gaal yu Chittim dinañu ñëw ci moom; moo tax dina metti xol, dellu, te am mer ci kóllëre gu sell gi: noonu lay def; dina delluwaat it, te bokk xel ak ñiy bàyyi kóllëre gu sell gi. Loxo fitna yu ngëm dinañu taxaw ci sañ-sañam, te dinañu sobe kër yàlla ga dëgër gi, te dinañu dindi sarax su bis bu nekk, te dinañu teg xërëmug ñaawteef ga yore tasaaru. Daniel 11:30, 31.

“Gaal yu Chittim” yi dañoo doon tegu ci Vandal yi, ñoom itam lañu tegu ni buurob ñaareel bi ci Peeñu, saraxu juróom-ñett. Yàqug ndank-ndank gu Room tambalee na ci atum 330, ba Constantine séddoo buur gi ci penku ak sowwu. Gannaaw loolu, mu sédd ko ci ay ñetti doomam. Mbootaayu Room, bi doon lu kenn mënu ko not, dale ko ca xarebu Actium, kañ lañu ko sédd ñaari xaaj, gannaaw loolu ñetti xaaj, te noonu itam ñetti buuroom ñaar yi njëkk yi ci Peeñu 8 dañoo doon tegu ci daggub noon yi, yi indi ag jeexital Room gu sowwu ci atum 476. Room gu penku, ci Constantinople, sax na ba ci mujju juróomeel buurob bi ak tambalig juróom-bennel bi, yi itam di musiba mi njëkk ak musiba mi ñaareel. Kàddug yëg-yëgu jamono bu téeméeri at ak juróom-fukk yi ci musiba mi njëkk jeex na ca bés ba kàddug yëg-yëgu jamono bu musiba mi ñaareel tambalee.

Babilon daanu na ci benn guddi. Xëyna dinga lay ne Sirus waroon na njëkk a soppi yoonu dex gi, te loolu jël na ab diir, waaye daanug Babilon ci benn guddi la am, te daanug Room moom dafa yàgg 1,123 at. At yooyu amoon nañu ay màndargay yoon yu waxyu yu ràññiku, yu wone ni nguurug Room di yàqu ndànk-ndànk, te nguurug Room gu jaamu xërëm mooy misaalu Réew yu Bennoo yi ci liggéey bi muy def ngir tookal nguurug paab bi ci ngàngune gi, muy juróomeelu nguur gi ci waxyuy Mbind mu Sell mi, ci atum 538. Nguurug paab bi, ci jamonoy yoonu Dibéer bi ñuy wax ci aaya fukk ak juróom-benn bi ci Dañeel fukk ak benn, lañu koy tookal ci ngàngune gi. Màndargay yoon yiy doon misaalu liggéeyu Réew yu Bennoo yi, ñu ngi leen di wone ci màndargay yoon yiy wone ni Room gu jaamu xërëm di yàqu ndànk-ndànk.

Gaal yi Chittim dafa mel ni musiba bu ñu waroon ci xaalisu Room, ndax ngànnaayu buntu gaal yu Vandals yi indi na yàqute ci yooni gaal yi ci diggante-mbedd mi Mediterranean. Ci fan yu mujj ya, Islam dafa feeñu ni musiba bu ci xaalis la ci buuru aduna yi. Vandals yi ak seen gaal yi ñoo doon dooleb ñaareelu trompet bi, te ñetti toroxte yi ay dooley trompet yu Islam lañu. Bu jëkk ba mooy Arabia, ñaareel ba mooy Turkey, te ñetteel ba mooy bu àddina wépp.

Gaal yi mooy mandarga bu doole ju jëm ci koom-koom, te ci Mbind mi, gaal yi Tarshish ñoo di mandarga yi gën a mag ci doole ju jëm ci koom-koom. Gaal yooyu, ngelaw wu penku wu mer a leen suuxe ci biir géej gi, te ci Mbind mi, Islaam mooy doom yi dëkk penku. Buñu tudd Islaam ci toftale xew-xew yu yëg ci kanam, mu jur jafe-jafe ju koom-koom. Islaam dañu koy firndeel ak Balaam ci mala, te loolu mooy baat bu Ebreu biñu tekki ne “nit ku àll” ca njëkk a njëkk bi ñu jëfandikoo turu Ismaël ci Mbind mi. Ismaël mooy baayu Islaam ci wàllu kàddug yonent bi, du weddi ne Ibraaima mooy baayu Ismaël, waaye fukki ñaari xeeti Ismaël dañuy siiw ci Mbind mi ni doom yi dëkk penku.

Ci fan yu mujj yi, Balaam, miy màndargaal Réewi Amerig yu Bennoo ci melokaanu yonentub fen, day dóor mbaamam ñetti yoon, muy màndargaal ñetti songi Lislaam. 9/11 moo doon song bu jëkk bi ci ñoom, te moo màndargaal ñëwu malaaka miy teg màndarga gi, miy jóge penku di yéeg ci digg ngelawi xeex yu metti yi jóge penku. Ñaareelu songu Lislaam bi dafa am ñaari xaaj, ndax jéego bu ñaareel bi day màndargaal ñaaral gi. Ci 7i Oktoobar 2023, Lislaam dafa song Israyil ci wàllu jëmm ci lu kenn séentu woonul, te bu Lislaam songee Nashville, Tennessee, ci lu kenn séentu woonul, booba dinañu song Israyil ci wàllu ruu ba noppi. Ci nettalib Balaam, màndargay yoon gu ñaareel gi dafa nekk woon diggante ñaari tóokëri reseñ, te ñaari tóokëri reseñ yi Boroom gàngoor yi moom ñoo doon Israyil ci wàllu jëmm ga woon ca jamono yu jëkk ya ak Réewi Amerig yu Bennoo, Israyil ci wàllu ruu gi ci jamono jii. Màndargay yoonu Balaam gu ñetteel gi moo doon ba mbaam mi waxee; te màndargay wax gi, giy màndargaal jeexug jamonoy màndargaal téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni yi, jamono ji tàmbali woon ci 9/11, mooy yoonu Dibéer wi, ci jamono ji Réewi Amerig yu Bennoo di wax ni ninki-nànka. Yëngu-yëngub suuf bu mag bi ci Peeñu fukk ak benn mooy yoonu Dibéer woowu, foofa la musiba mu ñetteel mi di gaaw a ñëw, te foofa la Réewi Amerig yu Bennoo, mbaam mi ak Sàkkaryaa di wax.

Baayu Yowaana Sóobkat bi bokkoon na ci juróom-ñetteelu mbooloo mi ci ñaar-fukki mboolooy saraxalekat ak ñeent yi Daawuda taxawaloon ngir ñuy liggéey ci kër Yàlla ga. Sàkkaryaa saraxalekat ba mënatul woon a wax ndax ñàkk ngëmam, ba kera doomam Yowaana juddu, te mooy màndargaal limu juróom-ñett (lu di màndargaal cëru saraxalekat). Ci jamonoy yoonu dibéer bi, saraxalekati maas bu mujj bi, ñi Yowaana Sóobkat bi di màndargaal, dinañu wax, ni ko baayam Sàkkaryaa di màndargaale. Almasi bi wax na ne Yowaana mooy Eli, te xebaaru Eli bu jamonoy mujj gi, diggante baay ak doom moo koy màndargaal, ni bi amoon ci diggante Sàkkaryaa ak Yowaana. Yeremi, mi ñu waxoon ne su délsee dina doon gémmiñu Yàlla, moo doon màndargaal Yowaana.

Yeremi dafa doon njàqareb bu jëkk bu 18 sulet 2020 te bu dellusee, dina nekk gémmiñu Yàlla ca yoonu dibeer ba, ba mu wonee yëgleb waxu Yonent bi ci Habakuk, bi yàgg woon, waaye waroon a “wax” ci muj gi. Yeremi, te moo tax Yowaana, te moo tax Piyeer, waroon nañu a wax yëgleb Habakuk ca fukki jamono ba mbaamum Islaam di wax, te bu États-Unis waxee ni ab njaay.

Peter, ca Caesarea Philippi, maanaam Panium, nekk na ci jamono ju jiituwoon màndarga gi ñuy woowe “tund”, te dugg gu ànd ak ndam gi moo waroon a topp ci màndarga googu, dugg gi jëme ca bant bu ñu daajee, walla yoonu dibéer. Jamono jooju, xareb Panium moo koy misaal, xare buy jeexe ci ndamu paap bi ak doole gi koy wuutu, di United States. Panium mooy ñetteel bi ci ñetti xare yu ñuy jaare ci ay ndaw; bu njëkk bi jeexoon na ca miiru Berlin atum 1989, te xare bu mujj bi, walla ñetteel bi, dafay jeex ci toj “miir” miy tàqale jàngoo bi ak nguur gi. Atum 1989 moo màndargaaloon tolluwaay bi gën a kawe ci xare bu ñuy jaare ci ay ndaw, bu ñuy woowe “xare bu sedd”, bu tàmbaliwoon ca njeextelu ñaareelu Xareb Àddina bi, te Panium dafay misaal xare bu sedd buy jeex ca ñetteelu Xareb Àddina bi, ni ko xareb Actium di misaale. Ci diggante màndarga gu njëkk gi ak gu ñetteel gi ci ñetti xare yu ñuy jaare ci ay ndaw yi la xare bi xew dëgg-dëgg ci Ukraine nekk, te xareb Raphia moo koy misaal ci aaya fukk ak benn ak fukk ak ñaar.

Panium mooy xare bu sedd buy yóbbu ci ñetteelu Xareb Àddina, ni ko xare bu sedd bi jeexe woon ci jamonoy mujj gi, ci atum 1989, te tàmbali woon ca njeexitalu ñaareelu Xareb Àddina, màndargaale. Ci màndargay yoon yi fukkeelu aaya bi ak atum 1989, aaya fukk ak benn ak aaya fukk ak ñaar ak xareb Ukraine bi tàmbali ci atum 2014, ak aaya fukk ak ñett ba aaya fukk ak juróom ak xare bu sedd bii am tey diggante xalaatu MAGA ak xalaatu boole réewi àddina di màndargaale, amoon na ñetti njiitu réew ñu màndargaale woon ay lëkkaloo diggante nguurug Paap bi ak Etaasini.

Ronald Reagan nekkoon na ci kóllëre gu nëbbu ak Paap John Paul II, ab paap bu sax ci cosaan ci wàllu waxyu yu seytaane yu Fatima, te lëkkaloo na ak taariixu waxyu gi ci aaya 10. Nguuru Obama dëppoo na ak taariixu xareb Raphia bi ci aaya 11 ak 12. Ci jamono ji mu nekkoon njiitu réew, amoon na ñaari paap yu doon màndarga, ndaxte màndarga ñaareel bi ci yoon wi dafay wone ñaaral. Ci màndarga ñatteel bi ci yoon wi, bi nekk ci aaya 13 ba 15, paap bi mooy paap bu jëkk bi jóge ci réewum Amerig. Ca njàlbéen ga, jàppoon nanu ne Paap Leo ab paap bu sax ci cosaan la, ni ko John Paul II màndargaaloon, waaye bu ñu ko jëfandikoo ci biir jëfandikug waxyu gi ñuy def ñetti yoon, màndarga ñatteel bi ci yoon wi am na melokaani ñaari sottiku yu jëkk yi, kon Leo mooy John Paul II mi sax ci cosaan te mooy ki nekkoon njiitu Biro bu Inquisition, Benedict XVI, mi, ci jamonoy nguurug Obama, wàccoon nguuram ngir paap Francis mi far ci xalaatu yewwug xel ci tooñ gi ci askan wi.

Xare bu njëkk bi ñuy jaare ci ay wuutu, benn aaya moo ko màndargaal, ñaareel bi ñaari aaya, ñetteel bi ñetti aaya. Xare bu sedd bi jeex ci 1989 tàmbali na ci njeextel Xareb Àddina bu Ñaareel bi, te Xareb Àddina bu Ñetteel bi, bi xeexub Actium di màndargaal, tàmbali ci njeextel xare bu sedd bi xeexub Panium di màndargaal. Ñetti xarey àddina yi, ni ñetti xare yi ñuy jaare ci ay wuutu, sàrt yi ànd ak jëfandikoo waxyu ci ñetti yoon ñoo leen di doxal. Njeextel Xareb Àddina bu Ñaareel bi moo tàmbali xare bu sedd bu jeex ca njiitu réew ma doon juróom-ñetteel dale ko ci Roosevelt ci 1945, te njiit boobu mooy Reagan. Reagan, ci jamonoy mujj gi ci 1989, moo tàmbali toftalug juróom-ñetti njiiti réew yu àgg ci Trump (mi bokk ci juróom-ñaar ñi). Xare bu sedd bu Trump bi tàmbali na ci 2015, ba mu yéglee ne day taxaw ngir ñu fal ko njiitu réew, te yëngal ñi ànd ak bennalug àddina bi, loolu di matal Daniel fukk ak benn aaya ñaar. Xare bu sedd boobu day jeex ci yoonu dibéer bi, mooy xeexub Actium, gàllankoor bu ñetteel bi taxaw ci kanamu Rome, laata muy nguuru ci kaw ñépp.

Roosevelt moo jëkk ci juróom-ñetti njiitu réew yi toppante ba ci Reagan, te Reagan moo jëkk ci juróom-ñetti njiitu réew yi toppante ba ci Trump. Roosevelt mooy màndargaal Ñaareelu Xareb Àddina bi; mu faatu bésub 12 awril 1945. Gannaaw loolu, Truman moo doon njiitu réew bi xareb Ëroop jeexee bésub 8 me, ak bi xareb Pacific jeexee bésub 2 sàttumbar. Xareb Ëroop, lu ci ëpp, xeex bu am ci suuf la woon, te xareb Pacific xeex bu am ci géej la woon, ni Panium di màndargaal xeex ci suuf, Actium di màndargaal xeex ci géej. Li njëkk mooy misaalu li mujj, te toppanteg juróom-ñetti njiitu réew gi mi ngi sukkandiku ci seede si nekk ci Dañeel fukk ak benn, aaya ñaar ak ñett, ak it ci kumpa gi ne juróom-ñetteel bi ci juróom-ñaar yi la bokk. Ci ñaari Kongare yu Kontinaa bi yu njëkk, ci njàlbéenug taariixu rabu suuf bi ci Peeñu ma fukk ak ñett, amoon na juróom-ñaari mandaa yu njiit. Ci taariix boobu lañu tabb George Washington Njiit bu Mag bu Xarekat yi. Washington moo doon njiitu réew mi njëkk ci yoon; tabb gi ñu ko tabboon ci Ñaareelu Kongare bu Kontinaa bi mooy màndargaal Washington ca njàlbéen ga ba, muy juróom-ñetteel bi ci juróom-ñaari njiit.

Njiitu réew mi jëkk moo doon juróom-ñetteel ci juróom-ñaari njiitu réew yi jëkk, te njiitu réew mi mujj mooy juróom-ñetteel bi bokk ci juróom-ñaar ñi. Saraxalekat Sàkkaryaa day wax ci jamonoy juddug Yowaan, ci jamono ji mbaam mi di wax, ak ci jamono ji rab wi jóge ci suuf di wax. Foofu la peeñu Abakug di wax itam. Juddug Yowaan, di misaalu raayab téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi ci jamonoy yoonu dibéer, mooy maasu saraxalekat Sàkkaryaa gi mujj. Sàkkaryaa bokkoon na ci juróom-ñetteelu kureel ci ñaar-fukk ak ñeenti kureeli saraxalekat yiy wuutante ci liggéey bi. Ci jamonoy yoonu dibéer, Sàkkaryaa (saraxalekat yi) dañuy wax, ci jamono ji Lislaam (mbaam mi) di wax te Etaasini di wax ni ninki-nànka. Ci màndargay yoon boobu, gaañu-gaañu gu faat gi nguurug paap bi am day wér, te mu nekk juróom-ñetteel bi bokk ci juróom-ñaar ñi. Trump itam mooy juróom-ñetteel bi bokk ci juróom-ñaar ñi, te moom moo sos nataalu rab wi, nataal bi ñuy mottali ci jamonoy yoonu dibéer. Booba, kureelu saraxalekat gu téeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni ñi day doon gémmiñu Yàlla, di jottali yégle bi ci woote gu kawe gu ñetteelu malaaka mi. Kureelu saraxalekat googu mooy juróom-ñetteelu mbooloom gëmkat mi bokk ci juróom-ñaar yi.

Roosevelt mooy ki njëkk ci juróom-ñetti njiiti réew yi toppante ba àgg ci jamonoy mujj gi ci atum 1989, te mooy ki màndargaal jàll gi jóge ci Ñaareelu Xareb Àddina bi ba ci Xare bu Sedd bi, bi jeex ci atum 1989. Njiitu réew mi Truman moo wuutu Roosevelt, te ci nguuram la xeex yi amoon ci suuf ak ci géej, te ñoo doon Ñaareelu Xareb Àddina bi, jeex. Truman nekkoon na ci nguur, di njiitu réew, bi Mbootaayu Xeet yi tàmbalee ci 24 oktoobar 1945. Atum 1945 moo dëggal lëkkaloo gi am ci diggante Roosevelt ak Truman. Ñoom ñaar ñépp ay njiiti réew lañu woon ci at moomu, te ci at moomu la xare bi amoon ñaari wàll, di Ñaareelu Xareb Àddina bi, jeex, ñu sos Mbootaayu Xeet yi, te Xare bu Sedd bi tàmbali.

Ci atum 1989 itam, amoon na ñaari njiitu réew, ni ko ame woon ci 1945: Ronald Reagan ak George Bush bu jëkk bi. Reagan jeexaloon na Xare bu Sedd bi, te George Bush bu jëkk bi yégle na ne, lu jiitu lépp, ku gëm lëkkaloog àddina sépp la, bi mu waxee ci “ñeent-fukk ak juróomeelu” Ndaje mu Mag mi ci Mbootaayu Xeet yi, ci 1 Oktoobar 1990, fa mu waxe ci tabax “tëralinu àddina bu bees.” Ci kàddu googu, wax na ne: “Ci sunuy loxo la nekk nu bàyyi masin yu lëndëm yii ci sunu gannaaw, ca Jamono yu Lëndëm ya ñu bokk, te gën a jëm kanam ngir mottali yëngatu gu am solo ci taariix, gu jëm ci tëralinu àddina bu bees ak jamonoy jàmm ju yàgg.”

Ci wax ji, Bush boolee xalaat bi ak jamono yu bees gi am ginnaaw jeexug Xareb Suufeel bi, Akibetu Gòlf bi (tabaxu Iraak ci Kowet), dëgëral ONU, ak benn mbokk mu bees bu réew yi samp, te tëj ci nguurug yoon. Bush bu njëkk bi moo gëna siiwal wax ji “jamono yu bees ci àddina” ay ayubis yu néew lu jiitu, ci benn kàddu bu mu waxoon 11 Suwelet 1990, fa kanam ndaje boole bu Kongree bi.

Xoolal ne Bush dafa teg boppam ci xaalisub waxam ci Mbooloom Xeet yi, fa mu tekkee jeexital xare bu sedd bi ci wax ju jëm ci “Jamano yu lëndëm yi.” Jamano yu lëndëm yi jeex nañu ca waxtu mujj ga ci 1798, te Bush nekkoon na ca waxtu mujj gu 1989. Xoolal ne ba mu njëkk a sos wax ji ñuy wax “new world order,” Islaam dafa merloo xeet yi, te wax ji amoon na ci 9/11. Li dale Roosevelt ba ca Carter am na juróom-ñaar i prezidaaŋ, te li dale Reagan ba ca Trump itam am na juróom-ñaar i prezidaaŋ. Trump mooy prezidaaŋ bu mujj bi, te moom dafa doon misaalaloo ak njëkk prezidaaŋ bi, mi nekkoon juróom-ñaaréelu ci juróom-ñaari njëkk prezidaaŋ yi.

Jamonoy mujj gi ci atum 1798 mooy màndargaal gaañu-gaañu bu waral dee bi jot nguurug paap bi, te nguurug paap bi moo nekkoon doole ji doon yilif buuri Óróop ci Jamonoy Lëndëm gi. Ci Peeñu fukk ak juróom ñaar, jokkale boobu dañu ko misaal ci ab gànc gu war aw rab te di ko yilif. Ci atum 1798, dindees na ndimbal li buuri Óróop doon joxe, te rab wi dee woon na. Ci atum 1799, paap bi dee na ci gàddaay. Atum 1798 ak atum 1799 dañuy màndargaal jamonoy mujj gi ci tekkiinam bu mat sëkk, ni ñu màndargaale jamonoy mujj gi ci jamonoy Kirist ci juddug Yowaana Aji Sóob si, ba noppi, juróom benni weer ci gannaaw, ci juddug Kirist. Kàddu yi Bush waxoon ci atum 1990 dañuy wone Bush muy ñaareelu ñaari njiiti réew yi di màndargaal jamonoy mujj gi, te dañuy màndargaal jëmtu bi jëm ci xalaatu boole àddina sépp, muy nguurug ninki-nànka bi. Màndarga gi Bush di doon mooy màndargaal ab jéego jëm ci yoonu Dibéer bi, jamono jooju Etasini di bàyyi nekk juróom benneelu nguur gi ci waxyu Mbind mu Sell mi, ci wax ni ninki-nànka. Ci jamonoy yoonu Dibéer bi, Etasini dafay nekk kàddug Mbootaayu Xeet yi. Ci anam woowu ci boppam la Lislaam di merloo xeet yi, te ñuy màndargaal 9/11. Bésub 11 sàttumbar 1990, ba Bush bu njëkk bi waxee Kongare bi ci naalam bu jëm ci boole àddina sépp, dafa doon misaal jamono ji Lislaam di merloowaat xeet yi ci 9/11 ci atum 2001, waaye booba njiitu réew mi dina doon Bush bu mujj bi.

Roosevelt, ki jëkk ci juróom-ñetti njiiti réew yi, màndargaal na jeexug Ñaareelu Xareb Àddina bi ci 1945, te njiitu réew mi ko wuutu moo indi Mbootaayu Xeet yi. Reagan, ki jëkk ci juróom-ñetti njiiti réew yi, màndargaal na jeexug Xare bu Sedd bi ci 1989, te njiitu réew mi ko wuutu moo dooleel Mbootaayu Xeet yi. Njiitu réew mi mujj ci juróom-ñetti njiiti réew yi dina jeexal ab xare bu sedd bu tàmbali woon bi mu yéglee ci 2015 ne dafa fas yéenee nekk lawax, te dina tàmbali Ñetteelu Xareb Àddina bi. Dina soppi juróom-benneelu nguur gi ci waxyu Biibël bi, def ko boppu juróom-ñaareelu nguur gi ci waxyu Biibël bi (UN), te gannaaw loolu dina nangu jox rab wi nguur googu ci jamonoy yoonu Dibéer bi.

Ni Xareb Àddina bu Ñaareel dajalee woon xareb suuf ak xareb géej, noonu itam njiitu réew mi mujj dina am xare bu sedd, te xeexu suuf bi ci Panium, biy jëmale ci xeexu géej bi ci Actium, moo koy màndargaal. Ci jamonoy yoonu Dibéer bi, xare bu sedd bi tàmbali woon ci 2015, bi Trump di yëngal ñi ànd ak xalaatu boole àddina sépp, dina soppiku nekk Xareb Àddina bu Ñatteel, ni ko xeexi suuf ak yu géej yi ci Xareb Àddina bu Ñaareel di màndargaale. Ci njeexitalu Xareb Àddina bu Ñaareel, jéego bi ci toppoon mooy xalaatu Mbootaayu Xeet yi ci boole àddina sépp, ni mu ame woon itam ci njeexitalu xare bu sedd bi ci jamonoy Reagan ak Bush. Bu jëkk, Diiwaan yu Bennoo yi dinañu jeex ci jamonoy yoonu Dibéer bi; ba noppi “tëralinu àddina wu bees” wu Bush dina indi nguur gu juróom-ñaareel gi, te nguur googu dina nangu ca saa sa jox nguur gu juróom-ñetteel gi sañ-sañam.

Bush bu njëkk ak Bush bu mujj ñoo lëkkaloo ci benn, ci yëgle bu njëkk bi mu jox Kongree bi ci nekkug “ndigalum addina bu bees” ba ca 9/11, ak ci Patriot Act bu 2001 bu mujj bi. Ñaari waymark yooyu yépp dañu leen teg ci jumtukaayu Islaam di merloo xeeti addina yi.

Dinanu yokkute yii mbir yi ci artikel bi ci topp.