Ìwé Dáníẹ́lì — Ọgọ́rùn-ún àti Márùn-ún

Nínú àpilẹ̀kọ tí ó kọjá a ṣàkíyèsí pé ìmísí fi hàn pé àwọn Júù “fi èdìdì di ìkọ̀sílẹ̀ wọn” sí ìhìnrere lórí àgbélébùú, lẹ́yìn náà wọ́n sì tún fi ìkọ̀sílẹ̀ wọn múlẹ̀ nígbà tí a sọ Stífánù ní òkúta. Báwo ni èyí ṣe lè rí bẹ́ẹ̀? Dájúdájú, ìkọ̀sílẹ̀ ìhìnrere láti ọwọ́ àwọn Júù oníjàngbọ̀n ti ìtàn náà ni a ṣe ní ìlọsíwájú díẹ̀díẹ̀. A ti ti kọjá wọn tẹ́lẹ̀ nígbà ìbí Rẹ̀. Láti ìbí Kristi títí dé sísọ Stífánù ní òkúta ni ó ń fi àpẹẹrẹ hàn nípa ìkọ̀sílẹ̀ ìhìnrere tí ń lọ síwájú díẹ̀díẹ̀.

Láti ìgbà ìbí Jésù títí dé ikú Stífénù, a ṣe àfihàn ìkọ̀sílẹ̀ ìhìnrere tí Ísírẹ́lì àtijọ́ ń kọ̀ sílẹ̀ ní ìlọsíwájú. Gígba pé ìkọ̀sílẹ̀ àwọn Júù sí Kristi jẹ́ ohun tí ó lọ ní ìlọsíwájú mú kí a lè dá “ìdìdì ìkọ̀sílẹ̀ wọn” mọ̀, ní àgbélébùú méjèèjì, níbi tí a ti ya aṣọ ìkélé tẹ́ńpìlì náà, àti ní ikú Stífénù. Yíyà aṣọ ìkélé náà jẹ́ àmì pé wọn kò sí jẹ́ ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run mọ́, àti nígbà tí a sọ Stífénù ní òkúta, Stífénù rí Jésù tí ó dúró ní ọwọ́ ọ̀tún Ọlọ́run, èyí tí ó jẹ́, nínú Danieli orí kejìlá, ẹsẹ̀ kìn-ín-ní, àmì ìpẹ̀yà àyè àánú. Ìparun Jérúsálẹ́mù náà pẹ̀lú jẹ́ àmì ìpẹ̀yà àyè àánú.

Àánú Ọlọ́run nìkan ni ó dá Jerúsálẹ́mù sí, kí a má bà á run ní àgbélébùú.

Àánú Ọlọ́run nìkan ṣoṣo ló fà á tí a kò mú ìparun Jérúsálẹ́mù wá ní àkókò àgbélébùú.

Ní àkókò ìwẹ̀nù tẹ́ńpìlì rẹ̀ ìkẹyìn, Jésù ti gbé ìkìlọ̀ náà kalẹ̀ pé kí wọ́n sá kúrò ní Jerúsálẹ́mù nígbà tí àwọn ọmọlẹ́yìn Rẹ̀ bá rí ìríra ìdahoro náà tí Dáníẹ́lì wòlíì sọ̀rọ̀ rẹ̀. Ní ìgbà àkọ́kọ́ tí Ó wẹ tẹ́ńpìlì náà mọ́, Ó ti sọ pé àwọn Júù ti sọ ilé Baba Rẹ̀ di ihò àwọn olè; ṣùgbọ́n ní ìgbà ìkẹyìn Ó ní, “ilé yín” ni a fi sílẹ̀ fún yín ní ahoro. Kódà kí agbelebu tó wáyé, èyí tí ó ti fẹ́rẹ̀ẹ́ ṣẹlẹ̀ nígbà náà, tẹ́ńpìlì náà níbi tí a óò ti ya aṣọ ìkélé náà nígbà ìkàn mọ́ agbelebu, ni a ti mọ̀ sí ilé àwọn Júù, kì í ṣe ilé Ọlọ́run. Sister White sọ̀rọ̀ nípa ìgbà tí Kristi ṣe ìkéde náà, àti bí ẹ̀rí rẹ̀ ṣe ń tẹ̀síwájú, ó tún sọ̀rọ̀ nípa ogójì ọdún àánú tí a fa sí i.

A kàn Kristi mọ́ àgbélébùú ní ọdún 31, ó sì fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ọdún mẹ́rìnlélógójì lẹ́yìn náà, ní ọdún 70, ni a pa Jerúsálẹ́mù run lẹ́yìn ìdótì ọdún mẹ́ta àtààbọ̀. Báwo ni a ṣe lè sọ pé a pa Jerúsálẹ́mù run ní àkókò àgbélébùú ní ọdún 31, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àkókò oore-ọ̀fẹ́ ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ ṣì kù, èyí tí a dá mọ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀sẹ̀ àádọ́rin nínú Dáníẹ́lì orí kẹsàn-án, ẹsẹ̀ kẹrìnlélógún? Báwo ni a ṣe lè yanjú àwọn àìbákan tí ó dàbíi wọ̀nyí? Ìtúpalẹ̀ tó rọrùn jù lọ ni pé ká kan jẹ́wọ́ òtítọ́ náà pé, nígbà tí ó bá kan ìparí àkókò oore-ọ̀fẹ́ tí ọ̀sẹ̀ àádọ́rin náà dúró fún, a gbọ́dọ̀ lóye rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìparí oore-ọ̀fẹ́ tí ń ṣẹlẹ̀ ní ìlọsíwájú. Èyí jẹ́ òtítọ́, ṣùgbọ́n ó mú gbogbo pàtó àsọtẹ́lẹ̀ kúrò nígbà tí a bá ń fi àwọn àmì ọ̀nà ìtàn náà sílò. Èmi yóò gbìyànjú láti ṣàlàyé.

Tí Pẹ́ńtẹ́kọ́sì bá dúró fún òfin Ọjọ́-Àìkú tí ó ń bọ̀ láìpẹ́, níbi tí a ti ń pe agbo ẹlòmíràn jáde kúrò ní Bábílónì, èéṣe tí ó fi jẹ́ pé ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ lẹ́yìn Pẹ́ńtẹ́kọ́sì ni ìhìnrere lọ sí ọ̀dọ̀ àwọn Kèfèrí? Ikú Kristi ni, tàbí ikú Stéfánù, ni àmì ìparí àkókò ìdánwò fún Ísírẹ́lì àtijọ́? Tí Àdífẹnítì Laodíkéà bá dáwọ́ jíjẹ́ ìjọ dúró ní òfin Ọjọ́-Àìkú tí ó ń bọ̀ láìpẹ́, ṣé ìparun tẹ́ńpìlì ní ọdún 70 ṣojú òpin tẹ́ńpìlì Àdífẹnítì Laodíkéà ní òfin Ọjọ́-Àìkú? Ohun tí ó lè hàn bí àìbá ara wọn mu ní ojú lè yanjú nípa lílo “ìlà lé e lórí ìlà,” àti nígbà tí a bá lo ìlànà náà, ẹ̀rí àwọn àmì ọ̀nà tí a ń dá mọ̀ yóò di mímọ́ gan-an, kedere, kúrò ní ìdàrúdàpọ̀.

Ọ̀sẹ̀ tí Kristi fi mú majẹmu náà dúró ṣinṣin ni a pín sí àkókò méjì tó dọ́gba, ọkọọkan jẹ́ ọdún mẹ́ta àtààbọ̀. Àwọn ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ àkọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ ní ìrìbọmi Kristi, ó sì parí pẹ̀lú ikú Rẹ̀. Ìrìbọmi jẹ́ àmì ikú àti àjíǹde Rẹ̀, nítorí náà ìbẹ̀rẹ̀ àkókò ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ náà jọra pátápátá pẹ̀lú òpin rẹ̀. Ní àkókò náà Kristi fi ìhìnrere náà hàn ní tiwọn-nìkan fún àwọn Júù. Òpin ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ náà jẹ́ àmì ìbẹ̀rẹ̀ ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ tó tẹ̀lé e. Ìbẹ̀rẹ̀ àkókò kejì ti ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ikú Kristi, ó sì parí pẹ̀lú ikú Stefanù. Ní àkókò náà àwọn ọmọ-ẹ̀yìn fi ìhìnrere náà hàn ní tiwọn-nìkan fún àwọn Júù.

Àkókò méjèèjì wọ̀nyẹn, tí wọ́n jẹ́ àwọn ìlà àsọtẹ́lẹ̀ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, ni a gbọdọ̀ mú papọ̀ “ìlà lórí ìlà.” Àwọn ìbẹ̀rẹ̀ àti àwọn ìparí méjèèjì ní àmì ìdánimọ̀ Alfa àti Omega, nítorí àwọn ìtàn ìbẹ̀rẹ̀ àti ìparí jẹ́ kan náà. Àkókò ìgbà pípẹ́ méjèèjì dà bí ara wọn pátápátá, iṣẹ́ tí a sì ń ṣe ní àkókò kọ̀ọ̀kan jẹ́ kan náà. Kristi, ẹni tí í ṣe Ẹni Àkọ́kọ́ àti Ẹni Ikẹ́yìn, ni Ẹlẹ́dàá ohun gbogbo pẹ̀lú, àti ní ti èyí, Òun ni Ẹlẹ́dàá Òtítọ́. Ọ̀rọ̀ Hébérù fún “òtítọ́” ni a dá láti inú lẹ́tà Hébérù mẹ́ta. Lẹ́tà àkọ́kọ́, tí lẹ́tà kẹtàlá tẹ̀ lé e, tí lẹ́tà ìkẹ́yìn nínú álífábẹ́ẹ̀tì Hébérù sì tẹ̀ lé e, ni a so pọ̀ láti ṣe ọ̀rọ̀ Hébérù fún “òtítọ́.”

Àkókò méjèèjì ti ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ ní Kristi gẹ́gẹ́ bí ẹni àkọ́kọ́ àti ẹni ìkẹyìn, nítorí Kristi wà ní ìbẹ̀rẹ̀ àkókò àkọ́kọ́ nígbà ìrìbọmi Rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí Ó ti wà ní òpin rẹ̀ nígbà ikú Rẹ̀ nínú àkókò àkọ́kọ́ náà. Kristi sì wà ní ikú Rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ àkókò kejì, Ó sì dúró ní ọwọ́ ọ̀tún Ọlọ́run ní òpin àkókò kejì. Nọ́mbà mẹ́tàlá jẹ́ àmì ìṣọ̀tẹ̀, àti nínú àkókò méjèèjì, bóyá a fi Kristi fúnra Rẹ̀ gbé ìhìnrere kalẹ̀, tàbí nínú àkókò kejì nípasẹ̀ àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Rẹ̀, àwọn Júù aláríyànjiyàn ṣọ̀tẹ̀ sí ìránṣẹ́ ìhìnrere náà.

Àkókò méjèèjì náà jẹ́ gígùn kan náà, wọ́n ní àmì ìdánimọ̀ Alfa àti Omega, wọ́n sì ń tọ́ka sí ìhìnrere kan náà. A gbọ́dọ̀ mú àwọn àkókò méjèèjì wọ̀nyí jọ “ìlà lórí ìlà.” Ọ̀nà-iṣẹ́ “ìlà lórí ìlà” ni ọ̀nà ìdánwò ti òjò àṣẹ̀yìnwá. Òun ni ọ̀nà-iṣẹ́ ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, àwọn òtítọ́ tí a sì mọ̀ tí a sì fi múlẹ̀ nípasẹ̀ ọ̀nà-iṣẹ́ náà ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ni wọ́n ń yọ tàbí wẹ àwọn ọmọ Lefi mọ́ nígbà ìdìdì àwọn ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélógójì ó lé ẹgbẹ̀rún kan.

Ẹsẹ̀ tí ó tẹ̀lé e nínú Isaiah sọ̀rọ̀ sí àwọn ènìyàn ẹlẹ́gàn tí ń ṣe àkóso lórí àwọn ènìyàn Jerusalẹmu. Fún àwọn ènìyàn ẹlẹ́gàn wọ̀nyí, “ìsinmi àti ìtura” náà (òjò ìkẹ́yìn), tí wọ́n kọ̀ láti “gbọ́,” ni èyí tí ó mú kí wọ́n “lọ, kí wọ́n sì ṣubú sẹ́yìn, kí a sì fọ́ wọn, kí a dẹkùn mú wọn, kí a sì gbà wọ́n.” A fi ìdánwò náà hàn wọ́n láti ọ̀dọ̀ ahọ́n mìíràn, nítorí Elijah, John the Baptist àti William Miller kò kọ́ wọn nínú àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ẹ̀kọ́-ìsìn ti àwọn ìtàn wọn oníkálùkù. Ìrántí òjò ìkẹ́yìn tí ń dán Adventismu Laodicea wò, ni ìrántí tí a mú jáde nípasẹ̀ lílo “ìlà lé orí ìlà.”

Nígbà tí a bá fi ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ àkọ́kọ́ ọ̀sẹ̀ náà, nínú èyí tí Kristi fi mú májẹ̀mú náà dúró ṣinṣin, bò ó lé ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ kejì, a rí ìmọ́lẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí ń mú kó ṣe kedere ìbàjẹ́kù tàbí àìbá mu kankan tí ó lè dàbí ẹni pé ó wà nínú ọkàn ẹni tí ń wádìí. Ọ̀sẹ̀ náà ni àkókò tí Aṣojú Májẹ̀mú náà yóò fi mú májẹ̀mú náà dúró ṣinṣin, àti pé májẹ̀mú ti Bíbélì gbọ́dọ̀ jẹ́ ìmúdúróṣinṣin pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀. Ìrìbọmi àti kíkàn Kristi mọ́ àgbélébùú, àti pípá Stífánù nípa sísọ òkúta lù ú, gbogbo wọn ń tọ́ka sí ẹ̀jẹ̀. Àwọn ìlà méjèèjì dúró fún ẹ̀jẹ̀ májẹ̀mú náà, àwọn ìlà wọ̀nyí sì ń mú májẹ̀mú náà dúró ṣinṣin.

Nígbà tí a bá kó wọn jọ “ìlà lórí ìlà,” ìrìbọmi àti ìkàn mọ́ àgbélébùú ni àmì ọ̀nà àkọ́kọ́, ìkàn mọ́ àgbélébùú àti sísọ Stéfánù ní òkúta sì ni àmì ọ̀nà ìkẹyìn. Nígbà tí a bá kó wọn jọ sínú ìlà kan, a rí àgbélébùú àti Míkáẹ́lì tí ń dìde nígbà ikú Stéfánù gẹ́gẹ́ bí ẹlẹ́rìí méjì ti àwọn Júù tí ń fi èdìdì mú ìkọ̀sílẹ̀ wọn sí ihinrere. Ikú Kristi tún jẹ́ ikú ọmọ-ẹ̀yìn Rẹ̀, Stéfánù, èyí tí í ṣe Ìrékọjá nígbà tí a bá so àwọn ìlà méjèèjì pọ̀. Ní ọjọ́ mẹ́ta lẹ́yìn náà, a jí Kristi dìde gẹ́gẹ́ bí ọrẹ Àkọ́kọ́ Èso.

Láàárín Ìrékọjá àti àjọ̀dún Àkọ́so Èso ní ọjọ́ kẹta ni ìbẹ̀rẹ̀ àjọ̀dún Àkàrà Aláìwú. Àkàrà aláìwú kì í “dìde,” Kristi náà kò sì dìde ní ọjọ́ kejì; ní ọjọ́ kẹta ni ó dìde. Kristi àti Stífénù kú papọ̀ nínú ìlànà “ìlà lé lórí ìlà,” ṣùgbọ́n a jí Stífénù dìde lẹ́yìn Kristi, nítorí pé ètò kan wà fún àjíǹde àkọ́so èso.

A kò le ya àwọn àjọ̀dún Orísun kúrò lọ́dọ̀ ara wọn, nítorí wọ́n ní ìbáṣepọ̀ tààrà sí ara wọn. Ní ìtumọ̀ yìí, Pẹ́ńtẹ́kọ́sì dúró fún òfin Ọjọ́ Àìkú tí ó sún mọ́lé, nígbà tí ìtúnṣe ìtújáde Ẹ̀mí Mímọ́ yóò tún ṣẹlẹ̀, àti nígbà náà ni ohùn kejì ti Ìfihàn orí kejìdínlógún yóò pe àwọn tí kò tíì mọ ìhìnrere nísinsin yìí, kí wọ́n jáde kúrò ní Bábílónì. Ọ̀rọ̀ náà “Bábílónì,” dá lórí ọ̀rọ̀ náà, “Bábẹ́lì,” tí ó túmọ̀ sí ìdàrúdàpọ̀, nítorí ní ìṣubú Bábẹ́lì ni Ọlọ́run dá àwọn èdè rú, àti ní Pẹ́ńtẹ́kọ́sì ni Ọlọ́run yi ìdàrúdàpọ̀ àwọn èdè padà kí a lè gbé ìhìnrere lọ sí ayé. Nípa bẹ́ẹ̀, Pẹ́ńtẹ́kọ́sì àti òfin Ọjọ́ Àìkú bá ara wọn mu.

Ní Pẹ́ńtẹ́kọ́sì ni a fi ẹ̀bùn àwọn èdè fún àwọn ọmọ-ẹ̀yìn, ṣùgbọ́n ìhìnrere wọn nígbà náà ṣì dá mọ́ àwọn Júù nìkan. Nígbà tí a bá mú àwọn ìlà méjèèjì náà pọ̀, Pẹ́ńtẹ́kọ́sì ṣẹlẹ̀ ní ọdún 34, nígbà tí a sọ Sítéfánù ní òkúta, tí a sì mú ìhìnrere lọ nígbà náà sí ọ̀dọ̀ àwọn tí kò mọ ìhìnrere ní báyìí.

Stífánù dúró fún àwọn tí a jí dìde “nígbà ìbọ̀wọ̀ Rẹ̀,” ṣùgbọ́n tí wọ́n ti kú pọ̀ mọ́ Ọ́. Ẹbọ Àkọ́so eso ń ṣe àfihàn àjíǹde Kristi ní ọjọ́ kẹta, ó sì tún ń ṣe àfihàn ìbẹ̀rẹ̀ Àjọ̀dún Ọ̀sẹ̀, èyí tí ó tún jẹ́ àjọ̀dún Pẹ́ńtíkọ́sì, tí ó sì ń rántí fífi Àwọn Òfin Mẹ́wàá fún ní Sinai.

Ọjọ́ Kejìdínlógún, Oṣù Kẹwàá, ọdún 1844, bá àgbélébùú mu, nítorí pé láàárín àwọn ẹ̀rí mìíràn Arabinrin White fi ìbànújẹ́ àwọn ọmọ-ẹ̀yìn lẹ́yìn àgbélébùú wé ìbànújẹ́ tí ó tẹ̀ lé Ọjọ́ Kejìdínlógún, Oṣù Kẹwàá, ọdún 1844. Àgbélébùú àti Ọjọ́ Kejìdínlógún, Oṣù Kẹwàá, ọdún 1844, méjèèjì jẹ́ àwòrán tẹ́lẹ̀ fún òfin Ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́. Pẹ́ńtíkọ́sì náà pẹ̀lú jẹ́ àpẹẹrẹ òfin Ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́, ṣùgbọ́n Pẹ́ńtíkọ́sì dé lẹ́yìn ọjọ́ méjìléláàádọ́ta lẹ́yìn àgbélébùú. Àgbélébùú, tí a ti fi Ìrékọjá ṣàpẹẹrẹ rẹ̀, mú ìbẹ̀rẹ̀ wọ̀lé fún àtòjọ àwọn àjọ̀dún tí ń ṣe ìrántí àwọn ọ̀nà ìgbàanì ti Ísírẹ́lì àtijọ́ láti alẹ́ tí angẹli ikú kọjá lórí Ejibiti títí dé fífi òfin náà fún wọn. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn àjọ̀dún náà ní àwọn ìyàtọ̀ tiwọn, wọ́n so mọ́ ara wọn lọ́nà tí a kò lè yà wọn kúrò lọ́dọ̀ ara wọn. Nítorí náà, ó tọ́ láti ka gbogbo ọjọ́ méjìléláàádọ́ta láti Ìrékọjá dé Pẹ́ńtíkọ́sì sí àmì ọ̀nà kan ṣoṣo.

Nítorí ìdí yìí, àgbélébùú, ikú Stéfánù, àti Pẹ́ńtẹ́kọ́sì, gbogbo wọn ń ṣàfihàn ṣáájú òfin Ọjọ́ Ìsinmi tó ń bọ̀ láìpẹ́, nígbà tí ìdájọ́ aláṣẹ onítẹ̀síwájú lórí Bábílónì Òde-Òní bẹ̀rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ohùn kejì ti Ìfihàn orí kejìdínlógún ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í pe agbo Mìíràn ti Ọlọ́run jáde kúrò ní Bábílónì. Ní ààmì ọ̀nà yẹn ni ìdájọ́ aláṣẹ lórí Jerúsálẹ́mù dé, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Ọlọ́run, nínú àánú Rẹ̀, fà á sẹ́yìn ìparun gangan ti tẹ́ńpìlì àti ìlú náà fún ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ọdún mẹ́rìnlélógójì lẹ́yìn àgbélébùú títí di ọdún 70. Ìparun Jerúsálẹ́mù ìgbàanì dúró gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ ìbẹ̀rẹ̀ ìdájọ́ aláṣẹ onítẹ̀síwájú tí ó bẹ̀rẹ̀ ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà nígbà tí “ìpẹ̀yìndà orílẹ̀-èdè bá tẹ̀ lé e pẹ̀lú ìparun orílẹ̀-èdè.”

A fi òtítọ́ múlẹ̀ lórí ẹ̀rí àwọn méjì, àti nínú àwọn ìlà méjì ti ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ tí Kristi fi mú májẹ̀mú náà dúró ṣinṣin, a rí ẹlẹ́rìí méjì ti ikú àti àjíǹde kan tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìtàn tí ń fi hàn òfin Ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́. Òfin Ọjọ́ Àìkú náà nínú Ìfihàn orí kọkànlá, ni a fi mọ̀ sí “wákàtí ìṣẹ̀lẹ̀ ilẹ̀-ayé ńlá.” “Wákàtí” náà ní ìsopọ̀ tààrà pẹ̀lú ẹlẹ́rìí méjì tí wọ́n fi ẹ̀rí ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ hàn. Ẹ̀rí wọn parí pẹ̀lú ikú àti àjíǹde wọn.

Ẹ̀rí wọn ti ọdún mẹ́ta àtààbọ̀, tí ikú àti àjíǹde wọn tẹ̀ lé, ni a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ ikú àti àjíǹde Jesu àti Stefanu méjèèjì; nítorí pé “ìlà lé orí ìlà,” a ṣàfihàn Stefanu gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a jí dìde pọ̀ mọ́ Kristi. Nínú àjọ̀dún Àkọ́so Èso, àwọn ẹbọ pàtàkì méjì ni a gbé kalẹ̀.

Ọ̀kan jẹ́ ọ̀dọ́-àgùntàn aláìlábàwọ́n, èkejì sì jẹ́ ẹbọ ọkà bàlì. Ọkà bàlì náà ṣàpẹẹrẹ èso oko tí yóò tẹ̀lé, ọ̀dọ́-àgùntàn náà sì ṣàpẹẹrẹ Kristi. A jí Kristi dìde ní ọjọ́ kẹta, Stefanu sì ṣàpẹẹrẹ àwọn tí ń tẹ̀lé, ọkà bàlì náà sì ṣàpẹẹrẹ èso oko tí yóò tẹ̀lé. Àwọn ẹlẹ́rìí méjì nínú Ìfihàn orí kọkànlá jẹ́rìí fún ọdún mẹ́ta àtààbọ̀, lẹ́yìn èyí ni a pa wọ́n, a sì tún jí wọ́n dìde lẹ́yìn ọjọ́ mẹ́ta àtààbọ̀. Àwọn ẹlẹ́rìí méjì wọ̀nyí ni a ti fi Kristi ṣe àfihàn wọn, ẹni tí ó jẹ́ Àkọ́so, nítorí wọ́n ṣàpẹẹrẹ ẹgbẹ̀rún ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì, àwọn tí wọ́n náà jẹ́ àkọ́so.

Ẹbọ barle lori àjọyọ̀ Àwọn Àkọ́so-Èso ṣàpẹẹrẹ ìkórè tí ó ní láti tẹ̀lé, àti pé Stéfánù ní ọdún 34 tẹ̀lé ikú Kristi ní ọdún 31, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé, “ìlà lórí ìlà,” wọ́n kú ní àmì ọ̀nà kan náà. Ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ẹbọ àkọ́so-èso, Kristi ni Ọ̀dọ́-Àgùntàn tí a pa, Stéfánù sì ni barle. Gẹ́gẹ́ bí Pọ́ọ̀lù ti sọ, “Kristi” ni “àkọ́so àwọn tí ó sùn,” lẹ́yìn náà sì ni “lẹ́yìn náà àwọn tí iṣe ti Kristi nígbà ìbọ̀wọ̀lé rẹ̀.” Ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [144,000] jẹ́ àkọ́so-èso, àwọn wọ̀nyẹn sì ni “àwọn tí ń tẹ̀lé Ọ̀dọ́-Àgùntàn ní ibikíbi tí ó bá lọ.”

Ní “wákàtí” “ìmìtìtì ńlá” náà ti Ìfihàn orí kọkànlá, a jí àwọn ẹlẹ́rìí méjèèjì tí wọ́n ti sọtẹ́lẹ̀ fún ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ dìde, àwọn tí a pa tí wọ́n sì dùbúlẹ̀ ní àwọn òpópónà fún ọjọ́ mẹ́ta àtààbọ̀. Wọ́n ni àwọn tí a ṣojú fún nípa Stíféènù, ẹni tí a jí dìde ní ti àsọtẹ́lẹ̀ pẹ̀lú Jésù, ṣùgbọ́n pẹ̀lú lẹ́yìn Jésù náà. Nítorí náà, a jí wọn dìde “ọjọ́ mẹ́ta àtààbọ̀” lẹ́yìn tí ẹranko tí ó gòkè láti inú ọ̀gbun àìnísàlẹ̀ pa wọ́n. Ní “wákàtí” kan náà tí a jí wọn dìde ni wọ́n gòkè lọ sí ọ̀run gẹ́gẹ́ bí àsíá. Ìlànà ìjíǹde àti ìgòkè wọn ni a ti ṣàlàyé rẹ̀ pẹ̀kipẹ̀ki nínú Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run, ó sì ní i pé ikú gidi Stíféènù ti ṣàpẹẹrẹ wọn, báyìí ní ó ṣe dúró fún ikú ti ẹ̀mí tí a mú ṣẹ lórí àwọn ẹlẹ́rìí méjèèjì bí a ti yí wọn padà láti inú ìṣísẹ̀ Laodíkéà ti áńgẹ́lì kẹta sí inú ìṣísẹ̀ Fíládélfíà ti áńgẹ́lì kẹta.

A ó máa tẹ̀síwájú nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ yìí nínú àpilẹ̀kọ tí ó kàn.