Ìwé Dáníẹ́lì — Nọ́mbà Ọ̀ọ́dúnrún Mẹ́rìndínlọ́gọ́rin àti Mẹ́rin

Ìran ìkẹyìn ti Dáníẹ́lì ní àwọn orí mẹ́ta ìkẹyìn. Àkọ́kọ́ nínú àwọn orí wọ̀nyí, gẹ́gẹ́ bí èyí ìkẹyìn nínú àwọn orí mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà, ń fi ìrírí Dáníẹ́lì hàn, orí àárín sì ń fi ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ hàn tí ó sọ̀rọ̀ nípa ìdìde àti ìṣubú ìkẹyìn ti ọba àríwá èké. Orí àkọ́kọ́ rí bí èyí ìkẹyìn, orí àárín sì dúró fún ìṣọ̀tẹ̀ ọba àríwá èké. Ìran ìkẹyìn Dáníẹ́lì, ìran Odò Hidéékélì, gbé ààmì ìdánimọ̀ Alfa àti Omega, ẹni tí í ṣe Òtítọ́. Bí a ṣe ń bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàlàyé ìran ìkẹyìn Dáníẹ́lì, a ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ẹsẹ̀ kìn-ín-ní.

Ọ̀pọ̀ òtítọ́ ni a dì mọ́ inú ẹsẹ yìí. Àkọ́kọ́ ni orúkọ Dáníẹ́lì tí a ń pè ní “Belteshazzar”.

A fi orúkọ “Belteshatsari” sọ Dáníẹli ní orí kan, a kò sì tún fi “Belteshatsari” dá a mọ̀ mọ́ títí digbà tí a ṣe ìfihàn ìran rẹ̀ ìkẹyìn. Nítorí náà, Belteshatsari ni orúkọ rẹ̀ nínú ẹ̀rí àkọ́kọ́ àti ìkẹyìn rẹ̀. Ìyípadà orúkọ nínú àsọtẹ́lẹ̀ ń ṣàpẹẹrẹ ààmì ìbáṣepọ̀ májẹ̀mú láàárín Ọlọ́run àti àwọn ènìyàn Rẹ̀. Nígbà tí Olúwa wọ inú májẹ̀mú pẹ̀lú Ábúrámù àti Sáráì, Ó yí orúkọ wọn padà sí Ábúráhámù àti Sárà. Ó yí orúkọ Jékọ́bù padà sí Ísírẹ́lì, Ó sì ṣe ìlérí láti fún àwọn ènìyàn májẹ̀mú Rẹ̀ ti ọjọ́ ìkẹyìn ní orúkọ tuntun.

Sí àwọn ará Filadẹ́lfíà, tí wọ́n jẹ́ ọgọ́rùn-ún méjìlélọ́gọ́rin ẹgbẹ̀rún àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, Ó sì tún ṣe ìlérí yìí fún wọn pẹ̀lú.

Àwọn wòlíì ń ṣàfihàn àwọn ènìyàn Ọlọ́run ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, àti pé kò dàbí Ábúráhámù, Sárà àti Ísírẹ́lì, ìtumọ̀ pàtó orúkọ Bẹlítṣásárì kò jẹ́ mímọ̀. Orúkọ tí Ọlọ́run fi ń pe àwọn ènìyàn Rẹ̀ ti ọjọ́ ìkẹyìn láti ṣojú ìbáṣepọ̀ májẹ̀mú Rẹ̀ jẹ́ orúkọ àìmọ̀ títí di àkókò tí Yóò fi fún wọn ní orúkọ náà. Orúkọ Bẹlítṣásárì ń fi Dáníẹ́lì hàn gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run ti Filadẹ́lfíà ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, ṣùgbọ́n orúkọ gangan náà ni a fi pamọ́ títí di ìdìdì, nítorí a kọ orúkọ náà sí iwájú orí wọn, níbi kan náà pẹ̀lú ni a sì ti kọ èdìdì náà.

A ń pe Daniẹli ní Belṣatsari ní orí kìn-ín-ní, lẹ́yìn náà sí i ní orí kẹwàá, báyìí ni ó fi ń dá ara rẹ̀ mọ̀ gẹ́gẹ́ bí ààmì ìṣípò àǹgẹ́lì kìn-ín-ní, àti ìṣípò àǹgẹ́lì kẹta; nítorí orí kìn-ín-ní ń ṣàpẹẹrẹ iṣẹ́ ìránṣẹ́ àǹgẹ́lì kìn-ín-ní, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣe ìdánimọ̀ rẹ̀ tẹ́lẹ̀ pẹ̀lú ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ nínú àwọn àpilẹ̀kọ ṣáájú. Nítorí náà, orí kẹwàá ń ṣàpẹẹrẹ ìṣípò àǹgẹ́lì kẹta, àti àwọn ènìyàn májẹ̀mú ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Ẹsẹ̀ náà sì tún fi Belṣatsari hàn gẹ́gẹ́ bí ààmì àwọn tí ó lóye ìbùkún ìmọ̀ tí a tú sílẹ̀ nínú ìṣípò àtúnṣe tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1989. Èyí ni a ṣàpẹẹrẹ nípasẹ̀ ìtẹnumọ́ tí a fi lé ohun tí Daniẹli (Belṣatsari) mọ̀.

A dá Daniẹli mọ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó mọ “ọ̀rọ̀” náà tí “a sì fi í hàn fún Daniẹli,” “ọ̀rọ̀ náà sì jẹ́ òtítọ́, ṣùgbọ́n àkókò tí a yàn rẹ̀ gùn: ó sì lóye ọ̀rọ̀ náà, ó sì ní ìmọ̀ nípa ìran náà.” Daniẹli lóye “ọ̀rọ̀” náà, bẹ́ẹ̀ sì ni “ìran” náà pẹ̀lú. Ọ̀rọ̀ Hébérù “dabar,” ni a túmọ̀ sí “ọ̀rọ̀” nínú ẹsẹ̀ náà, ó sì túmọ̀ sí “Ọ̀rọ̀.” Ní ti àsọtẹ́lẹ̀, “Ọ̀rọ̀” náà ń ṣàpẹẹrẹ ìran “àkókò méje” náà, ṣùgbọ́n ó tún ń ṣàpẹẹrẹ Kristi, ẹni tí í ṣe Ọ̀rọ̀ náà. “Àkókò méje” náà, àti Kristi pẹ̀lú, ni Àpáta tí àwọn akílé kọ̀sílẹ̀, Daniẹli sì ń ṣàpẹẹrẹ àwọn ènìyàn kan tí óye wọn kún fún àwọn èròjà méjèèjì inú àpẹẹrẹ Ọ̀rọ̀ náà.

Nínú Dáníẹ́lì orí kẹ́sàn-án, ẹsẹ̀ kẹtàlélógún, a rí ọ̀kan nínú àwọn ẹsẹ̀ pàtàkì jùlọ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ àkókò ti ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún ọdún àti ẹgbẹ̀rún méjì, ọ̀ọ́dúnrún, àti ogún ọdún, tí a ṣàpẹẹrẹ wọn nípa ìbéèrè inú Dáníẹ́lì orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kẹtàlá, àti ìdáhùn inú ẹsẹ̀ kẹrìnlá. Ìbéèrè náà béèrè pé, “Yóò pẹ́ tó mélòó ni ìran ‘chazon’ tí ń tọ́ka sí títẹ ilé-mímọ́ àti ogun náà mọ́lẹ̀, èyí tí a ṣẹ nípasẹ̀ keferi, lẹ́yìn náà nípasẹ̀ papalism?” Títẹ mọ́lẹ̀ náà gba ẹgbẹ̀rún méjì, ọ̀ọ́dúnrún, àti ogún ọdún, ní ìmúṣẹ “àkókò méje” ti Léfítíkù ogún-mẹ́fà.

Ìdáhùn sí ìbéèrè ẹsẹ̀ kẹtàlá ni pé títí di ẹgbẹ̀rún méjìlá ọgọ́rùn-ún ọdún, lẹ́yìn náà ni a óò wẹ ibi mímọ́ náà, èyí tí a ti tẹ̀ mọ́lẹ̀, nù; ìran “mareh” ti ẹgbẹ̀rún méjìlá ọgọ́rùn-ún ọdún sì so àwọn àsọtẹ́lẹ̀ àkókò méjèèjì náà pọ̀, àti nínú ẹsẹ̀ kẹtàlélógún ti Dáníẹ́lì orí kẹsàn-án, Gébúríẹ́lì ń darí Dáníẹ́lì láti lóye ìbáṣepọ̀ àwọn ìran méjèèjì náà.

Ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí méjèèjì gẹ́gẹ́ bí “lóye,” “ronú jinlẹ̀ sí” nínú ẹsẹ̀ náà ni ọ̀rọ̀ Hébérù “biyn,” ìtumọ̀ rẹ̀ sì ni “láti ya sọ́tọ̀ ní ti ọkàn.” Gébúréli sọ fún Dáníẹ́lì pé kó ya “ọ̀ràn náà” sọ́tọ̀ ní ti ọkàn kúrò lọ́dọ̀ “ìran náà.” “Ìran” nínú ẹsẹ̀ náà ni ọ̀rọ̀ Hébérù “mareh,” ó sì jẹ́ ìran ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọ̀ọ́dúnrún ọdún tí ó parí ní October 22, 1844. Ọ̀rọ̀ Hébérù tí a túmọ̀ sí “ọ̀ràn,” ni ọ̀rọ̀ kan náà tí a túmọ̀ sí “nǹkan” nínú ẹsẹ̀ kìn-ín-ní ti orí kẹwàá. Òun ni ọ̀rọ̀ Hébérù “dabar,” ó sì ṣojú fún ìran ẹgbẹ̀rún méjì ó lé lọ́gọ́rin ọdún tí ó tún parí ní October 22, 1844.

Nínú ẹsẹ̀ kìnní ti orí kẹwàá, a ṣàpẹẹrẹ àwọn ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn pẹ̀lú Belteshazzar, wọ́n sì ti lóye ìpọ̀sí ìmọ̀ tí ó dé ní àkókò ìparí ní ọdún 1989, èyí tí ó jẹ́ kí wọ́n lè lóye ìsopọ̀ àwọn ìran méjèèjì, èyí tí àwọn Millerite nínú ìṣísẹ̀ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ lóye díẹ̀ péré. Nínú ẹsẹ̀ náà, a dá ìran tí a ṣojú gẹ́gẹ́ bí “nǹkan náà” mọ̀ gẹ́gẹ́ bí èyí tí ó gùn jùlọ nínú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ méjèèjì, nítorí pé láàárín àwọn ìtọ́kasí méjì nínú ẹsẹ̀ náà sí “nǹkan náà,” Dáníẹ́lì fi hàn pé àkókò tí a yàn fún “nǹkan náà” (dabar) jẹ́ “gígùn,” ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìran náà (mareh).

Òtítọ́ àṣírí náà pé “àkókò méje” ni àsọtẹ́lẹ̀ àkókò tó gùn jùlọ tí àwọn Millerite kéde, ni Adventismu ti Laodicea ń sẹ́, ní ìpìlẹ̀ lórí ẹsẹ kan tí wọ́n yí padà sí ìparun ara wọn. Nípa kọ “àkókò méje” náà sílẹ̀, nínú ìṣọ̀tẹ̀ ọdún 1863, wọn kò rí ìbáṣepọ̀ àwọn àsọtẹ́lẹ̀ méjèèjì náà, wọn sì lè rí, tàbí wọn yàn láti rí, ẹsẹ tó tẹ̀lé e gẹ́gẹ́ bí ohun tí ń tọ́ka sí ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún ọdún.

Má ṣe ṣàìfiyèsí ọgbọ́n inú tí ó wà nínú àyọkà ìkẹyìn yìí. Àdẹ́fẹ́ntísì Laodíkíà kì í kọ́ ayé pé àwọn Millerite ro pé ibi mímọ́ tí a ó sọ di mímọ́ ni ibi mímọ́ ọ̀run, nítorí wọn, àti ẹnikẹ́ni tí ó bá fẹ́ wo àkọsílẹ̀ ìtàn, mọ̀ pé àwọn Millerite gbàgbọ́ pé ibi mímọ́ tí a ó sọ di mímọ́ ni ayé. Àyọkà tí Àdẹ́fẹ́ntísì Laodíkíà yí padà sí ìparun ara wọn ni pé, “ní báyìí ni Miller àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ ṣe kéde pé àkókò àsọtẹ́lẹ̀ tó gùn jùlọ tí ó sì jẹ́ ìkẹyìn tí a mú wá sí ìran nínú Bíbélì ti fẹ́rẹ̀ẹ́ parí,” èyí tí wọ́n fi dákẹ́dákẹ́ tẹnumọ́ pé òun ni ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún ọdún ti Dáníẹ́lì orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kẹrìnlá.

Àwọn ìwé ìtàn Adventism fúnra wọn fi hàn pé gbogbo àwọn oníwàásù Millerite ẹgbẹ̀rún mẹ́ta náà lo àtẹ ìṣàfihàn aṣáájú-ọ̀nà 1843 nínú àwọn ìfihàn wọn, ó sì hàn gbangba lórí àtẹ náà, àti nínú ìyókù ẹ̀rí ìtàn, pé “àwọn ìgbà méje,” (ẹgbẹ̀rún méjìlélọ́gọ́rin [2,520] ọdún), ni wòlíì tí wọ́n mọ̀ sí “àkókò àsọtẹ́lẹ̀ tó gùn jùlọ tí ó sì jẹ́ ti ìkẹyìn,” èyí tí “ó fẹ́rẹ̀ẹ́ parí.” Nítorí ìṣọ̀tẹ̀ wọn ní ọdún 1863, nígbà tí wọ́n kọ òkúta ìpìlẹ̀ “àwọn ìgbà méje,” wọ́n ń tẹnu mọ́ ọn ní báyìí ní ìfọ́jú pé Sister White ń tún ìtàn tí a ti fi múlẹ̀ kọ́ nínú àyọkà láti inú The Great Controversy.

Nínú ẹsẹ̀ kìn-ín-ní ti Dáníẹ́lì orí kẹwàá, Bẹ́lítṣásárì dúró fún àwọn ènìyàn Ọlọ́run ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, wọ́n sì lóye ìbéèrè àti ìdáhùn ti Dáníẹ́lì orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kẹtàlá àti kẹrìnlá, èyí tí Sister White fi mọ̀ gẹ́gẹ́ bí ìpìlẹ̀ àti ọ̀pá àárín gbùngbùn ìgbàgbọ́ Advent. Àwòrán ìṣàpẹẹrẹ tí Dáníẹ́lì ń ṣojú nínú ẹsẹ̀ náà, ó ń fi ìyàtọ̀ hàn láàárín àwọn ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, àti Adventism ti Laodikea, nítorí wọ́n ni àwọn tí ó lóye ìbísí ìmọ̀ ní ọdún 1989.

Ẹsẹ̀ kìíní ni ìbẹ̀rẹ̀ ìran tí a fi lẹ́gbẹ̀ẹ́ Odò Hiddekel fúnni, tí ó sì parí ní orí kẹwàálá. Níbẹ̀ ni a ti rí ìṣíṣílẹ̀ ìwé Dáníẹ́lì ní àkókò òpin; nítorí náà, àfihàn Dáníẹ́lì gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó lóye “nǹkan náà” àti “ìran náà” ní ìsopọ̀ pẹ̀lú àwọn tí ó ní òye, tí a sì mọ̀ sí “àwọn ọlọ́gbọ́n,” ní ìyàtọ̀ sí àwọn tí kò ní òye, tí a sì mọ̀ sí “àwọn ẹni búburú.” Nínú ẹsẹ̀ kẹwàá ti orí kẹwàálá, ìyàtọ̀ láàárín àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì wọ̀nyí ni a fi hàn.

Àwọn “ọlọ́gbọ́n” lóye, àwọn ẹni búburú kò sì lóye, ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “lóye” náà sì jẹ́ ọ̀rọ̀ kan náà tí a ti dá mọ̀ ní ẹsẹ̀ kẹtàlélógún orí kẹsàn-án. Ọ̀rọ̀ Hébérù náà ni “biyn,” tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ láti ya nǹkan sọ́tọ̀ ní ti ọpọlọ. Àwọn ẹni búburú kò lóye ìpọ̀sí ìmọ̀, nítorí wọn kò fẹ́ ṣe ìyàtọ̀ ọpọlọ láàárín àwọn ìran méjì tí í ṣe òtítọ́ wọ̀nyẹn tí a fi mọ Belteshazzar gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó lóye ní ẹsẹ̀ kìn-ín-ní, nígbà tí a fi mọ̀ ọ́ gẹ́gẹ́ bí Belteshazzar dípò Daniel. Ní ẹsẹ̀ kìn-ín-ní a fi mọ̀ ọ́ gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run ti ọjọ́ ìkẹyìn, a sì fi mọ̀ ọ́ gẹ́gẹ́ bí àwọn tí ó lóye àwọn ìran méjì náà, tí àwọn ènìyàn Ọlọ́run gbọ́dọ̀ ṣe ìyàtọ̀ ọpọlọ láàárín wọn. Jésù ń fi ìbẹ̀rẹ̀ ohun kan ṣàpẹẹrẹ òpin ohun kan, àti ní orí kejìlá, àwọn ọlọ́gbọ́n ni àwọn tí ó lóye àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún, àti ìbáṣepọ̀ tààrà rẹ̀ pẹ̀lú àsọtẹ́lẹ̀ àkókò “tí ó gùn jùlọ tí ó sì jẹ́ ti ìkẹyìn,” èyí tí í ṣe ẹgbẹ̀rún méjì àti ọgọ́rùn-ún márùn-ún ọdún.

A ó máa bá ìkẹ́kọ̀ọ́ wa nípa ìran ìkẹyìn Dáníẹ́lì lọ nínú àpilẹ̀kọ tí ó kàn.