Nínú ẹsẹ̀ kìn-ín-ní, ti orí kẹwàá, a jẹ́ kí a mọ̀ pé ọdún kẹta ti Kírúsì ni ó jẹ́; ṣùgbọ́n nínú orí kìn-ín-ní, a jẹ́ kí a mọ̀ pé Dáníẹ́lì wà láàyè nìkan, tàbí pé ó dúró títí di ọdún kìn-ín-ní ti Kírúsì.
Dáníẹ́lì sì wà títí dé ọdún àkọ́kọ́ ti ọba Kírúsì. Dáníẹ́lì 1:21.
Fún ọdún méjì ni Kírúsì ti ṣe àjọ-ìjọba pẹ̀lú Dáríúsì ará Mídíà ní pàtàkì; nítorí náà, ó jẹ́ ọdún kẹta rẹ̀, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ ọdún kìn-ín-ní rẹ̀ pẹ̀lú.
Ní ọdún kẹta ti Kírúsì ọba Pérísíà, a fi ọ̀ràn kan hàn fún Dáníẹ́lì, ẹni tí a ń pè ní Bélítíṣásárì; ọ̀ràn náà sì jẹ́ òtítọ́, ṣùgbọ́n àkókò tí a yàn náà gùn: ó sì yé e nípa ọ̀ràn náà, ó sì ní ìmọ̀ nípa ìran náà. Dáníẹ́lì 10:1.
Ní ti àsọtẹ́lẹ̀, a mú Kírúsì wọlé nínú ìran àkọ́kọ́ àti ìran ìkẹyìn Dáníẹ́lì. Orí kìn-ín-ní Dáníẹ́lì, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣètò rẹ̀ kalẹ̀ tẹ́lẹ̀ nínú àwọn àpilẹ̀kọ ṣáájú, dúró fún áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ti Ìfihàn orí kẹrìnlá. Nígbà tí a bá fi áńgẹ́lì àkọ́kọ́ hàn nínú àsọtẹ́lẹ̀, ó ní gbogbo àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ ti gbogbo àwọn áńgẹ́lì mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ti Ìfihàn 14. Ìgbésẹ̀ mẹ́ta ìhìnrere àìnípẹ̀kun tí a ṣàpẹẹrẹ nínú áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ni pé, “ẹ bẹ̀rù Ọlọ́run,” “ẹ fi ògo fún Un,” nítorí pé “wákàtí ìdájọ́ Rẹ̀ ti dé.”
Nítorí Dáníẹ́lì àti àwọn ọ̀dọ́kùnrin ọlọ́lá mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà “bẹ̀rù Ọlọ́run,” wọ́n yàn láti kọ oúnjẹ Bábílónì sílẹ̀, kí wọ́n sì dúró gẹ́gẹ́ bí aláwọ̀ ewébẹ̀. Nínú àdánwò ojú tí ó tẹ̀ lé e, Dáníẹ́lì àti àwọn ọ̀dọ́kùnrin ọlọ́lá mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà “fi ògo fún Ọlọ́run” nínú ìrísí ara wọn tí ó ní ìlera, ní ìyàtọ̀ pẹ̀lú àwọn tí wọ́n jẹ oúnjẹ Bábílónì. Lẹ́yìn ọdún mẹ́ta, “àkókò ìdájọ́” dé nígbà tí Nebukadinésárì dán wọn wò, ó sì rí i pé wọ́n gbọ́n ní ìlọ́po mẹ́wàá ju gbogbo àwọn ọlọ́gbọ́n Bábílónì lọ.
Àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́ta ìhìnrere àìnípẹ̀kun náà ni a tún ṣàfihàn nínú orí ìkẹyìn Dáníẹ́lì gẹ́gẹ́ bí ìlànà tí ìmúgbòòrò ìmọ̀ fi ń wẹ́ni mọ́, fi ń sọ wọ́n di funfun, tí ó sì ń dán àwọn tí a dìde lójúṣe fún ìmọ́lẹ̀ tí a ṣí sílẹ̀ ní àkókò ìkẹyìn wò. Nínú orí kìn-ín-ní Dáníẹ́lì, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí nínú èyí ìkẹyìn pẹ̀lú, ni a ti mọ àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́ta ti áńgẹ́lì kìn-ín-ní, èyí tí ó ní gbogbo àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta nínú, sí. Nítorí pé orí kìn-ín-ní ni ìhìnrere àìnípẹ̀kun ti áńgẹ́lì kìn-ín-ní, orí kejì Dáníẹ́lì ń ṣojú áńgẹ́lì kejì ti Ìfihàn mẹ́rìnlá, níbi tí a ti ṣàfihàn ìdánwò ère ẹranko náà tàbí ère Kristi, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí nínú ìdánwò kejì nínú àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́ta ti orí kìn-ín-ní.
Nítorí pé orí kìíní àti kejì nínú Dáníẹ́lì dúró fún áńgẹ́lì àkọ́kọ́ àti èkejì ti Ìfihàn mẹ́rìnlá, orí kẹta àti ìdánwò tí ó wà ní Pẹ̀tẹ́lẹ̀ Dúrà, dúró fún ìhìnrere áńgẹ́lì kẹta, pẹ̀lú ìkìlọ̀ rẹ̀ pé kí a má ṣe gba àmì ẹranko náà. Nínú orí kìíní Dáníẹ́lì, a mẹ́nu kàn ọdún kìíní Kírúsì, àti nínú orí kẹwàá, tí í ṣe ìran ìkẹyìn Dáníẹ́lì, a ṣàfihàn Kírúsì nípasẹ̀ ọdún kẹta rẹ̀, ṣùgbọ́n a mọ̀ pé ọdún kẹta náà ni ọdún kìíní rẹ̀, nítorí Dáníẹ́lì kò tẹ̀síwájú ju ọdún kìíní Kírúsì lọ.
Nítorí náà, Kírúsì jẹ́ àmì ìṣàpẹẹrẹ ọdún kìn-ín-ní kan tí ó ní ọdún mẹ́ta nínú. Ó jẹ́ àmì ìṣàpẹẹrẹ ìhìn iṣẹ́ áńgẹ́lì kìn-ín-ní. A mẹ́nuba ọdún kìn-ín-ní Kírúsì nínú ẹsẹ̀ ìkẹyìn ìran àkọ́kọ́ Dáníẹ́lì, lẹ́yìn náà a tún mẹ́nuba rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ àkọ́kọ́ ìran ìkẹyìn Dáníẹ́lì. Ó ṣe pàtàkì láti mọ ìṣàpẹẹrẹ àsọtẹ́lẹ̀ ti Kírúsì, àti pé àwa kọ́kọ́ ń fi hàn pé ó dúró fún ìhìn iṣẹ́ áńgẹ́lì kìn-ín-ní. A lè fi èyí múlẹ̀ ní ti àsọtẹ́lẹ̀ nípa òtítọ́ náà pé Dáníẹ́lì sọ ọdún kẹta rẹ̀ di ọdún kìn-ín-ní rẹ̀; ṣùgbọ́n ní pàtàkì jùlọ, a fi í hàn nípa àṣẹ àkọ́kọ́ tí ó kéde.
Ìjà tí Gébéríẹ́lì ń bá àwọn ọba Pérṣíà jà nínú orí kẹwàá, jẹ́ nípa mímú Kírúsì dé ipò tí yóò fi tẹ̀síwájú kí ó sì kéde àkọ́kọ́ nínú àwọn àṣẹ mẹ́ta, èyí tí yóò jẹ́ kí àwọn Júù padà wá kí wọ́n sì tún Jerúsálẹ́mù àti tẹ́ńpìlì kọ́. Àṣẹ kẹta náà yóò sàmì ìbẹ̀rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjìlélọ́ọ́dúnrún, èyí tí ó parí nígbà tí áńgẹ́lì kẹta dé ní October 22, 1844. Àṣẹ kẹta náà ṣojú áńgẹ́lì kẹta, nítorí náà àṣẹ àkọ́kọ́ ti Kírúsì ṣojú dídé áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ní 1798. Kírúsì ṣojú áńgẹ́lì àkọ́kọ́, àti nítorí ìdí yìí, nínú ìwé Dáníẹ́lì ọdún àkọ́kọ́ rẹ̀ ṣojú ọdún mẹ́ta.
Ní náà, Sírúsì dúró fún “àkókò òpin,” nítorí pé nígbà tí áńgẹ́lì àkọ́kọ́ (Sírúsì) dé ní ọdún 1798, ni “àkókò òpin” dé, a sì ṣí ìwé Dáníẹ́lì sílẹ̀. A gbàgbọ́ pé orúkọ Sírúsì ti wá láti inú ọ̀rọ̀ Pérsia Àtijọ́ náà “Kūruš,” tí ó túmọ̀ sí “oòrùn,” pẹ̀lú ọ̀rọ̀ Élámù náà “kursh,” tí ó túmọ̀ sí “ìtẹ́,” èyí sì fi hàn ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àṣẹ ọba tàbí ìjọba ọba. Aísáyà náà sì tọ́ka sí àwọn àbùdá wọ̀nyí ti Sírúsì pẹ̀lú.
Ẹni tí ó sọ nípa Kírúsì pé, Òun ni olùṣọ́-àgùntàn mi, yóò sì ṣe gbogbo ìfẹ́ mi; títí ó fi ń sọ fún Jerúsálẹ́mù pé, A ó kọ ọ́; àti fún tẹ́ńpìlì pé, A ó fi ìpìlẹ̀ rẹ̀ lélẹ̀. Báyìí ni Olúwa wí fún ẹni àmì òróró rẹ̀, fún Kírúsì, ẹni tí mo ti dì ọwọ́ ọ̀tún rẹ̀ mú, láti ṣẹ́gun àwọn orílẹ̀-èdè níwájú rẹ̀; èmi yóò sì tú ìgbànú àwọn ọba sílẹ̀, láti ṣí àwọn ẹnu-ọ̀nà aláwọ̀ méjì sílẹ̀ níwájú rẹ̀; a kì yóò sì ti àwọn ẹnu-ọ̀nà náà pa; èmi yóò lọ níwájú rẹ, èmi yóò sì mú àwọn ibi yíyọ̀ dà sí títọ́: èmi yóò fọ́ àwọn ẹnu-ọ̀nà idẹ túútúú, èmi yóò sì gé àwọn òpó irin ya. Èmi yóò sì fi àwọn ìṣúra òkùnkùn fún ọ, àti àwọn ọrọ̀ ìkọ̀kọ̀ ti ibi ìpamọ́, kí ìwọ lè mọ̀ pé èmi, Olúwa, ẹni tí ń pè ọ ní orúkọ rẹ, ni Ọlọ́run Ísráẹ́lì. Nítorí Jékọ́bù ìránṣẹ́ mi, àti Ísráẹ́lì ayànfẹ́ mi, ni mo ṣe pè ọ ní orúkọ rẹ pàápàá: mo fi orúkọ àkànṣe pe ọ, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìwọ kò mọ̀ mí. Èmi ni Olúwa, kò sì sí ẹlòmíràn, kò sí Ọlọ́run míràn lẹ́gbẹ̀ẹ́ mi: mo fi agbára di ọ́, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìwọ kò mọ̀ mí: kí wọn lè mọ̀ láti ìlà-oòrùn, àti láti ìwọ̀-oòrùn, pé kò sí ẹlòmíràn lẹ́gbẹ̀ẹ́ mi. Èmi ni Olúwa, kò sì sí ẹlòmíràn. Isaiah 44:28–45:6.
Kírúsì jẹ́ àpẹẹrẹ Kristi, nítorí ó jẹ́ “ẹni tí a fi òróró yàn” ti Olúwa, a sì pe e ní “olùṣọ́-àgùntàn” Ọlọ́run, ẹni tí ń kọ Jerusalẹmu tí ó sì ń fi ìpìlẹ̀ tẹ́ńpìlì lélẹ̀. Òun ni ẹni tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ṣíṣí àwọn ẹnubodè tí a ti pa, gẹ́gẹ́ bí Kristi ṣe jẹ́ Ẹni tí ó ń ṣí, tí kò sì sí ènìyàn tí ó lè ti í; tí ó sì ń ti, tí kò sì sí ènìyàn tí ó lè ṣí i. A sì fi “àwọn ìṣúra òkùnkùn, àti ọrọ̀ ìkọ̀kọ̀ àwọn ibi aṣínà” fún Kírúsì. Kírúsì mú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ààmì ọ̀nà ṣẹ lórí ìlà àwọn ìṣísẹ̀ ìtúnṣe.
Ó fi àmì sí àkókò òpin, nígbà tí áńgẹ́lì àkọ́kọ́ dé, nígbà tí a tú ìdì Danieli sílẹ̀, tí ìmọ̀ sì tún pọ̀ sí i lẹ́yìn náà, ìmọ̀ tí ó ti inú “ìṣúra òkùnkùn, àti ọrọ̀ ọlọ́rọ̀ tí a fi pamọ́ ní ibi ìkọ̀kọ̀” wá. Àwọn “ìṣúra òkùnkùn, àti ọrọ̀ ọlọ́rọ̀ tí a fi pamọ́ ní ibi ìkọ̀kọ̀” wọ̀nyí ni ó dá “ìpìlẹ̀” tí a “kọ́” náà pọ̀, àti “tẹmpili” tí a ó “fi lélẹ̀”. Kristi, ẹni tí Kírúsì jẹ́ àpẹẹrẹ rẹ̀, ni “ẹni àmì òróró” Oluwa, gẹ́gẹ́ bí a ti fi àmì òróró yàn Kristi nígbà ìrìbọmi Rẹ̀. Nítorí náà, Kírúsì kì í ṣe dídé áńgẹ́lì àkọ́kọ́ nìkan, ó tún jẹ́ áńgẹ́lì kejì tí ń fún àńgẹ́lì àkọ́kọ́ ní agbára nígbà tí ó sọ̀kalẹ̀, gẹ́gẹ́ bí Ẹ̀mí Mímọ́ ti sọ̀kalẹ̀ nígbà tí a fi àmì òróró yàn Kristi. Ní October 22, 1844 Kristi ṣí ilẹ̀kùn tàbí “ẹnu-ọ̀nà” sí Ibi Mímọ́ Jùlọ, èyí tí ó jẹ́ ẹnu-ọ̀nà kan tí a ti ti. Kírúsì tún fi dídé áńgẹ́lì kẹta hàn.
Sírúsì ni áńgẹ́lì àkọ́kọ́, àti pé áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ní gbogbo àwọn èròjà gbogbo àwọn áńgẹ́lì mẹ́tẹ̀ẹ̀ta. Sírúsì ni àkókò ìkẹyìn ní ọdún 1798, nígbà tí áńgẹ́lì àkọ́kọ́ dé. Sírúsì dúró fún Ọjọ́ kẹ́tàlá, oṣù Kẹjọ, ọdún 1840 nígbà tí a fi agbára fún ìhìn-iṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ (fi òróró yàn án). Ó dúró fún iṣẹ́ fífi ìpìlẹ̀ lélẹ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ṣíṣe àtẹ ìwòye 1843 ní oṣù Karùn-ún ọdún 1842. Ó dúró fún kíkọ́ tẹ́ńpìlì náà, bí a ṣe ya àwọn ẹgbẹ́ méjì sọ́tọ̀ ní ìbànújẹ àkọ́kọ́ ní Ọjọ́ kọkàndínlógún, oṣù Kẹrin, ọdún 1844, ó sì tún dúró fún ìyapa kejì ní ìbànújẹ ńlá ti Ọjọ́ kejìlélógún, oṣù Kẹwàá, ọdún 1844.
Gbogbo àwọn àmì-ọ̀nà ìgbìmọ̀ àtúnṣe ti àwọn Millerite ni a ṣe àpẹẹrẹ wọn nípasẹ̀ Kírúsì, nítorí náà àwọn àmì-ọ̀nà wọ̀nyẹn náà ń ṣe àpẹẹrẹ àwọn àmì-ọ̀nà ìgbìmọ̀ ti ẹgbẹ́ ọgọ́rùn-ún kan àti ẹgbàá mẹ́rìnlélógójì. Àwọn ìgbìmọ̀ Millerite ni a ṣáájú pẹ̀lú àwọn àmì tí Kristi fi hàn pé wọ́n yóò ṣáájú ìtàn àwọn Millerite.
“Asọtẹ́lẹ̀ kì í ṣe pé ó kan ń sọ ọ̀nà àti ète ìbọ̀ wá Kristi ṣáájú nìkan, ṣùgbọ́n ó tún ń fi àwọn àmì hàn nípasẹ̀ èyí tí ènìyàn yóò fi mọ̀ ìgbà tí ó bá súnmọ́. Jésù wí pé: ‘Àwọn àmì yóò sì wà nínú oòrùn, àti nínú òṣùpá, àti nínú àwọn ìràwọ̀.’ Luku 21:25. ‘Oòrùn yóò ṣú dáradára, òṣùpá kì yóò sì fi ìmọ́lẹ̀ rẹ̀ hàn, àwọn ìràwọ̀ ọ̀run yóò sì ṣubú, a ó sì mi àwọn agbára tí ń bẹ ní ọ̀run. Nígbà náà ni wọn yóò sì rí Ọmọ ènìyàn tí ń bọ̀ nínú àwọsánmà pẹ̀lú agbára ńlá àti ògo.’ Marku 13:24–26. Onítúmọ̀ ìfihàn náà sì ṣe àpèjúwe àkọ́kọ́ àwọn àmì tí yóò ṣáájú ìbọ̀ wá kejì pé: ‘Ìṣẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ ńlá sì wáyé; oòrùn sì di dúdú bí aṣọ ọ̀fọ̀ tí a fi irun ṣe, òṣùpá sì dàbí ẹ̀jẹ̀.’ Ìfihàn 6:12.”
“A rí àwọn àmì wọ̀nyí kí ọ̀rúndún kọkàndínlógún tó ṣí. Ní ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ yìí, ní ọdún 1755, ìṣẹ̀lẹ̀ ìmìtìtì ilẹ̀ tí ó burú jù lọ nínú gbogbo èyí tí a ti kọ sílẹ̀ rí ṣẹlẹ̀.” The Great Controversy, 304.
Àwọn àmì tí ó kéde Wíwá Kejì bẹ̀rẹ̀ díẹ̀ ṣáájú ọdún 1798, ní ọdún 1755. Ọdún 1798 ni ìparí ìgbèkùn Ísírẹ́lì ti ẹ̀mí nínú Bábílónì ti ẹ̀mí, èyí tí Sister White kọ́ni pé a ṣe àpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ ìgbèkùn gidi ti Ísírẹ́lì gidi nínú Bábílónì gidi, èyí tí ó parí ní òpin ọdún àádọ́rin ìgbèkùn náà, nígbà tí Kírúsì wọlé nípasẹ̀ àwọn ẹnubodè tí a ṣí sílẹ̀, tí ó sì gba Bábílónì, tí ó sì pa Bélṣásárì.
“Ní òní, ìjọ Ọlọ́run ní òmìnira láti máa tẹ̀síwájú títí yóò fi mú ètò àtọ̀runwá fún ìgbàlà irú-ọmọ ènìyàn tí ó sọnù dé ìmúṣẹ. Fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rúndún, àwọn ènìyàn Ọlọ́run jìyà ìdíwọ̀ sí òmìnira wọn. Wọ́n fòfin de ìwàásù ìhìnrere nínú mímọ́ rẹ̀, a sì fi ìjìyà líle jùlọ jẹ àwọn tí ó gbójúgbóyà láti ṣàìgbọràn sí àwọn àṣẹ ènìyàn. Gẹ́gẹ́ bí àbájáde èyí, ọgbà àjàrà ìwà rere ńlá ti Olúwa fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pátápátá láìní ẹni tí yóò ṣiṣẹ́ nínú rẹ̀. Wọ́n gba àwọn ènìyàn ní ìmọ́lẹ̀ ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Òkùnkùn ìṣìnà àti ìgbàgbọ́ asán halẹ̀ láti pa ìmọ̀ nípa ẹ̀sìn òtítọ́ rẹ́. Ìjọ Ọlọ́run lórí ayé wà ní ìgbèkùn dájúdájú ní àkókò gígùn yìí ti inúnibíni aláìláàánú, gẹ́gẹ́ bí àwọn ọmọ Israẹli ti wà ní ìgbèkùn ní Bábílónì ní àkókò ìkó wọn lọ sí ilẹ̀ àjèjì.” Prophets and Kings, 714.
Òpin àádọ́rin ọdún ní Babiloni jẹ́ àpẹẹrẹ 1798, ó sì wà àwọn àmì tí ó ṣáájú 1798, tí wọ́n kéde pé ìpadàbọ̀ Kristi ti súnmọ́ tòsí.
“Ìfarahàn ogun Kúrúsì ní iwájú ògiri Bábílónì jẹ́ àmì fún àwọn Júù pé ìdásílẹ̀ wọn kúrò ní ìgbèkùn ti sún mọ́lé. Ju ọgọ́rùn-ún ọdún kan lọ kí a tó bí Kúrúsì, Ìmísí ti ti mẹ́nu kàn án ní orúkọ, ó sì ti mú kí a kọ àkọsílẹ̀ iṣẹ́ gidi tí yóò ṣe nípa gbígba ìlú Bábílónì lọ́rùn láìròtẹ́lẹ̀, àti nípa pípèsè ọ̀nà fún ìtúsílẹ̀ àwọn ọmọ ìgbèkùn.” Àwọn Wòlíì àti Àwọn Ọba, 551.
Kírúsì pẹ̀lú jẹ́ àpẹẹrẹ àwọn àmì tí ó ṣáájú ọdún 1798. Àwọn akọ̀wé-itan kò fi bẹ́ẹ̀ ṣe kedere nípa ìjọba Dáríúsì àti Kírúsì, ṣùgbọ́n Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ṣe kedere. Ìjọba Mẹ́díà-Pérsìà tẹ̀ lé Ìjọba Bábílónì, àti ọba àkọ́kọ́ ti Mẹ́díà-Pérsìà ni Dáríúsì, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọmọ arákùnrin ìyá rẹ̀, Kírúsì, ni ọ̀gágun tí ó gba Bábílónì ní alẹ́ àríyá ìkẹyìn Bẹliṣásárì. Kírúsì àti Dáríúsì méjèèjì jẹ́ àpẹẹrẹ àkókò òpin ìgbèkùn ọdún àádọ́rin náà, èyí tí ó dúró fún àkókò òpin ní 1798, tí ó sì tún jẹ́ àpẹẹrẹ àkókò òpin ní 1989.
Àkókò ìpẹ̀yà ní inú ìtàn Mose ni a fi àmì sí pẹ̀lú ìbí Aaroni àti Mose, tí ọdún mẹ́ta wà láàárín wọn. Ìtàn náà ṣàpẹẹrẹ ìtàn Kristi ní ìpéye jùlọ, àti pé àkókò ìpẹ̀yà nínú ìtàn náà ni a fi àmì sí pẹ̀lú ìbí Johanu, àti lẹ́yìn oṣù mẹ́fà ni ìbí Jesu, arákùnrin ìyá rẹ̀. Àkókò ìpẹ̀yà ní àwọn àmì-ọ̀nà méjì, Dariusi àti Kírúsì sì jẹ́ àmì òpin ìgbèkùn ọdún àádọ́rin, èyí tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ òpin ìgbèkùn ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọdún igba méjì, àti ọgọ́ta. Ọgbẹ́ ikú ẹranko papalì ní ọdún 1798, ni ikú ẹni tí ó ti gun orí ẹranko náà tí ó sì ti jọba lórí rẹ̀ tẹ̀lé ní ọdún tí ó kàn. Ní 1989 Reagan àti Bush àkọ́kọ́, jẹ́ ààrẹ méjèèjì.
Kírúsì ń fi àmì sí àwọn àmi tí ń kéde ìbọ̀wọ̀ àkókò ìkẹyìn, ó sì ń fi àmì sí àkókò ìkẹyìn náà. Ó ń fi àmì sí ìlọ́síwájú ìmọ̀, àti fífi agbára fún ìránṣẹ́ àkọ́kọ́ nígbà tí áńgẹ́lì kan sọ̀kalẹ̀ wá, ó sì ń fi àmì sí iṣẹ́ tí a sì gbé kalẹ̀ nígbà náà ní fífi àwọn ìpìlẹ̀ lélẹ̀, iṣẹ́ kíkọ́ tẹ́ńpìlì náà, àti dídé áńgẹ́lì kẹta nígbà tí Òjíṣẹ́ Májẹ̀mú náà bá dé sí tẹ́ńpìlì Rẹ̀ lójijì.
Ní ọdún kẹta ti Kírúsì ọba Pérṣíà, a ṣí ọ̀ràn kan payá fún Dáníẹ́lì, ẹni tí a ń pè ní Bélítṣásárì; ọ̀ràn náà sì jẹ́ òtítọ́, ṣùgbọ́n àkókò tí a yàn fún un gùn: ó sì lóye ọ̀ràn náà, ó sì ní ìmọ̀ nípa ìran náà. Ní ọjọ́ wọ̀nyẹn èmi Dáníẹ́lì ń ṣọ̀fọ̀ fún ọ̀sẹ̀ mẹ́ta pípé. Èmi kò jẹ oúnjẹ dídùn, bẹ́ẹ̀ ni ẹran tàbí wáìnì kò wọ ẹnu mi, bẹ́ẹ̀ ni èmi kò fi òróró kun ara mi rárá, títí ọ̀sẹ̀ mẹ́ta pípé fi parí. Ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kìn-ín-ní, bí mo ti wà lẹ́bàá odò ńlá náà, èyí tí a ń pè ní Híddékélì. Dáníẹ́lì 10:1–4.
Àwọn àmì ọ̀rọ̀ Kírúsì àti Bélítṣásárì dúró fún ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ kan pàtó ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Àmì ọ̀rọ̀ Bélítṣásárì jẹ́ kí a mọ̀ pé àwọn ènìyàn tí a ń ṣàpẹẹrẹ ni ẹgbẹ̀rún kan ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì, tí wọ́n jẹ́ ìran ìkẹyìn àwọn ènìyàn májẹ̀mú. A gbé wọn kalẹ̀ sínú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ tí Kírúsì ṣàpẹẹrẹ, èyí tí ó ṣàpẹẹrẹ ìtàn tí ó ṣáájú 1798, àti 1989, àti September 11, 2001, nítorí Kírúsì ṣàpẹẹrẹ gbogbo àwọn àmì ọ̀nà wọ̀nyí. Ó tún ṣàpẹẹrẹ ìdààmú ti July 18, 2020, àti àní òfin Sunday tí yóò tètè dé ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Kókó pàtàkì fún ìmúdájú ibi tí a fi ojú ìwòyí Danieli ìkẹyìn sí ní ti àsọtẹ́lẹ̀ ni a mọ̀ nípasẹ̀ ohun tí Danieli mọ̀.
Nínú ẹsẹ̀ kìíní, Dáníẹ́lì (Belteṣásárì) ní ìmòye nípa “nǹkan” náà àti pẹ̀lú “ìran” náà. “Nǹkan” náà ni ọ̀rọ̀ Hébérù “dabar,” tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ “ọ̀rọ̀”, a sì lò ó láti ọwọ́ Gébúrẹ́lì láti ṣojú ìran “chazon” ti ọdún ẹgbẹ̀rún méjì lọ́nà ẹ̀ẹ̀dẹ́gbẹ̀ta àti ogún-ún (“àkókò méje”). “Ìran” tí ó wà nínú ẹsẹ̀ kìíní, èyí tí Dáníẹ́lì lóye, ni ìran “mareh” ti ọdún ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún. Àwọn ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn kò lóye “àkókò méje,” ní àkókò òpin ní ọdún 1989. Wọ́n kò lóye “àkókò méje,” títí di lẹ́yìn September 11, 2001, nítorí náà Dáníẹ́lì gbọ́dọ̀ wà ní àkókò ìṣísẹ̀ àtúnṣe àsọtẹ́lẹ̀ tí a ṣojú fún nípasẹ̀ Kírúsì lẹ́yìn September 11, 2001, nítorí Dáníẹ́lì, gẹ́gẹ́ bí aṣojú ìṣísẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ìkẹyìn, lóye “nǹkan” náà àti “ìran” náà mejeeji.
A fi dá Daniel mọ̀ pé ó wà nínú àkókò ọjọ́ mọ́kànlélógún ti ọ̀fọ̀. “Ní ọjọ́ wọ̀nyẹn” ti ọ̀fọ̀, Daniel wá lóye “ohun náà,” ó sì tún ní òye nípa “ìran” náà. Òtítọ́ tí “ohun náà” dúró fún ni a ṣí payá fún Daniel ní àwọn ọjọ́ ọ̀fọ̀. A ṣàpẹẹrẹ àwọn ènìyàn Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí àwọn tí ń “ṣọ̀fọ̀” nínú àwọn ìlà ìtúnṣe díẹ̀ ṣáájú Ẹkún Ọ̀gànjọ́ Òru. A ṣàpẹẹrẹ ọ̀fọ̀ náà nínú Mata àti Maria tí wọ́n ń ṣọ̀fọ̀ fún Lasaru, díẹ̀ ṣáájú Ìwọlé Ìṣẹ́gun náà. A fi í hàn nípasẹ̀ ìrẹ̀wẹ̀sì lẹ́yìn ìdánúkọ́kọ́ àkọ́kọ́ nínú ìtàn àwọn Millerite gẹ́gẹ́ bí Jeremiah ti sọ ọ́.
A rí ọ̀rọ̀ rẹ, mo sì jẹ wọ́n; ọ̀rọ̀ rẹ sì di ayọ̀ àti ìdùnnú ọkàn mi fún mi: nítorí a fi orúkọ rẹ pè mí, Olúwa Ọlọ́run àwọn ọmọ-ogun. Èmi kò jókòó nínú àpéjọ àwọn ẹlẹ́yà, bẹ́ẹ̀ ni èmi kò yọ̀; mo jókòó ní ìdánìkanwà nítorí ọwọ́ rẹ: nítorí ìwọ ti fi ìbínú kún mi. Èéṣe tí ìrora mi fi jẹ́ àìdá, tí ọgbẹ́ mi sì jẹ́ aláìwòsàn, tí kò fẹ́ gbà ìwòsàn? Ṣé ìwọ yóò ha jẹ́ fún mi gẹ́gẹ́ bí èké pátápátá, àti bí omi tí ń yẹ̀? Jeremiah 15:16–18.
Jeremiah kò “yọ̀,” gẹ́gẹ́ bí àwọn ará ìlú Sódómù àti Ejibiti ṣe yọ̀ nínú Ìfihàn orí kọkànlá, nípa ikú àwọn ẹlẹ́rìí méjì náà. “Kí a má yọ̀” túmọ̀ sí láti ṣọ̀fọ̀. Ìṣọ̀fọ̀ Belteshazzar fi hàn ìṣọ̀fọ̀ tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ikú àwọn ẹlẹ́rìí méjì náà. Ní July 18, 2020, àti November 3, 2020, a pa àwọn ẹlẹ́rìí méjì ti ìwo Pùròtẹ́sítáǹtì tòótọ́ àti àwọn ìwo Republikani ti ẹranko ayé ní àwọn ojú pópó Sódómù àti Ejibiti, níbi tí a sì ti kan Olúwa wa mọ́ àgbélébùú pẹ̀lú. Nígbà tí a kan Olúwa wa mọ́ àgbélébùú, àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í ṣọ̀fọ̀. Àwọn ẹlẹ́rìí méjì wọ̀nyẹn ni a ṣàpẹẹrẹ wọn nínú Ìfihàn orí kọkànlá gẹ́gẹ́ bí Mósè àti Elijah.
Àwọn ìtọ́kasí márùn-ún wà sí Kristi gẹ́gẹ́ bí Míkáẹ́lì nínú Ìwé Mímọ́, mẹ́ta nínú ìwé Dáníẹ́lì, ọ̀kan nínú ìwé Júdù, àti òmíràn nínú ìwé Ìfihàn. Nínú orí kẹwàá, èyí tí à ń wò nísinsin yìí, a mẹ́nuba Míkáẹ́lì lẹ́ẹ̀mejì, nínú ẹsẹ̀ kẹtàlá àti kọkànlélógún, lẹ́yìn náà sì tún ṣe é ní orí kejìlá, ẹsẹ̀ kìn-ín-ní. A fi í hàn ní Ìfihàn orí kejìlá, ẹsẹ̀ keje. Nínú Júdù, a fi Míkáẹ́lì hàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó jí Mósè dìde, ẹni tí ó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ẹlẹ́rìí nínú Ìfihàn orí kọkànlá, tí ó kú sí ojú pópó.
Nítorí náà, èmi yóò rán yín létí, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹ ti mọ èyí tẹ́lẹ̀ rí, bí Oluwa, lẹ́yìn tí ó ti gba àwọn ènìyàn náà là kúrò ní ilẹ̀ Ejibiti, ṣe pa àwọn tí kò gbàgbọ́ run lẹ́yìn náà. Àti àwọn angẹli tí kò pa ipò wọn àkọ́kọ́ mọ́, ṣùgbọ́n tí wọ́n fi ibùgbé tiwọn sílẹ̀, òun ni ó fi sínú ẹ̀wọ̀n àìnípẹ̀kun lábẹ́ òkùnkùn dé ìdájọ́ ọjọ́ ńlá náà. Gẹ́gẹ́ bí Sodomu àti Gomorra, àti àwọn ìlú tí ó yí wọn ká pẹ̀lú, ní irú ọ̀nà kan náà, tí wọ́n fi ara wọn lé panṣágà, tí wọ́n sì ń tẹ̀lé ẹran ara àjèjì, ni a fi hàn gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ, ní fífi ìjẹ̀bi iná àìnípẹ̀kun jìyà. Bákan náà pẹ̀lú ni àwọn alálà ẹlẹ́gbin wọ̀nyí ń ba ara jẹ́, wọ́n kẹ́gàn àṣẹ, wọ́n sì ń sọ̀rọ̀ búburú sí àwọn ọlọ́lá. Síbẹ̀ Mikaeli olórí àwọn angẹli, nígbà tí ó ń bá Èṣù jiyàn, tí ó sì ń bá a ṣe àríyànjiyàn nípa ara Mose, kò gbójúgbóyà láti mú ẹ̀sùn-ọrọ ẹ̀gàn wá sí i, bí kò ṣe pé, Ó ní, “Kí Oluwa bá ọ wí.” Juda 5–9.
Nínú ìwé Júdà, nínú àkójọpọ̀ ọ̀ràn Sódómù àti Ejibiti pẹ̀lú, èyí tí ń ṣojú ìlú ńlá náà níbi tí a ti pa Mósè àti Élíjà nínú Ìfihàn orí kọkànlá; Kristi, tí a ṣojú rẹ̀ nípa Míkáẹ́lì, jí ara Mósè dìde. Mósè àti Élíjà ti kú fún ọjọ́ àpẹẹrẹ mẹ́ta àti ààbọ̀ nínú Ìfihàn orí kọkànlá, àti àwọn ọjọ́ ẹkún fún Bélítẹṣásárì parí nígbà tí Míkáẹ́lì sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀run wá. Ìlà lórí ìlà, Dáníẹ́lì orí kẹwàá ẹsẹ̀ kinni títí dé ẹsẹ̀ kẹrin, ń tọ́ka sí àkókò ẹkún náà tí ó parí nígbà tí àwọn ẹlẹ́rìí méjì náà jí dìde nípasẹ̀ Míkáẹ́lì.
A ó máa tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ yìí nínú àpilẹ̀kọ tí ó tẹ̀lé.
“Baba yan Mose àti Elijah láti jẹ́ àwọn ojiṣẹ́ rẹ̀ sí Kristi, kí wọ́n sì fi ìmọ́lẹ̀ Ọ̀run yin ín lógo, kí wọ́n sì bá a sọ̀rọ̀ nípa ìrora ńlá tí ń bọ̀ wá sórí rẹ̀, nítorí pé wọ́n ti gbé lórí ayé gẹ́gẹ́ bí ènìyàn; wọ́n ti ní ìrírí ìbànújẹ àti ìjìyà ènìyàn, wọ́n sì lè bá a kẹ́dùn nínú ìdánwò Jesu, nínú ayé rẹ̀ níhìn-ín. Elijah, nínú ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí wòlíì sí Ísírẹ́lì, ti dúró fún Kristi, iṣẹ́ rẹ̀ sì ti dàbí ti Olùgbàlà dé ìwọ̀n kan. Àti pé Mose, gẹ́gẹ́ bí aṣáájú Ísírẹ́lì, ti dúró ní ipò Kristi, ó ń bá a sọ̀rọ̀, ó sì ń tẹ̀lé ìtọ́nisọ́nà rẹ̀; nítorí náà, àwọn méjèèjì wọ̀nyí, nínú gbogbo ogun ọ̀pọ̀ ènìyàn tí wọ́n kóra jọ yí ìtẹ́ Ọlọ́run ká, ni ó yẹ jùlọ láti ṣe ìránṣẹ́ fún Ọmọ Ọlọ́run.”
“Nígbà tí Mósè, ní ìbínú gidigidi sí àìgbàgbọ́ àwọn ọmọ Ísírẹ́lì, lu àpáta náà nínú ìbínú, tí ó sì fún wọn ní omi tí wọ́n ń ké pe fún, ó gba ògo náà sí ara rẹ̀; nítorí ọkàn rẹ̀ kún tán pátápátá pẹ̀lú àìmọrírì àti ìṣekúṣe ọ̀nà àwọn ọmọ Ísírẹ́lì, tóbẹ́ẹ̀ tí ó fi ṣàì bu ọlá fún Ọlọ́run, kí ó sì gbé orúkọ rẹ̀ ga, ní ṣíṣe iṣẹ́ náà tí Ó ti pàṣẹ fún un láti ṣe. Ète Olódùmarè ni láti máa mú àwọn ọmọ Ísírẹ́lì wọ ibi ìnira ní ìgbà púpọ̀, lẹ́yìn náà, nínú àìní ńlá wọn, láti fi agbára rẹ̀ gbà wọ́n, kí wọ́n lè mọ ìtọ́jú àkànṣe rẹ̀ sí wọn, kí wọ́n sì yin orúkọ rẹ̀ lógo. Ṣùgbọ́n Mósè, ní fífi ara rẹ̀ jọ̀wọ́ fún ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ àdáni ti ọkàn rẹ̀, gba ọlá tí ó yẹ fún Ọlọ́run sí ara rẹ̀, ó sì ṣubú sínú agbára Satani, a sì kọ̀ ọ́ láti wọ ilẹ̀ ìlérí náà. Bí Mósè bá ti dúró ṣinṣin, Olúwa ìbá ti mú un wọ ilẹ̀ ìlérí náà, lẹ́yìn náà ìbá sì ti yí i padà sí Ọ̀run láì jẹ́ kí ó rí ikú.”
“Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí, Mósè kọjá nípasẹ̀ ikú, ṣùgbọ́n Ọmọ Ọlọ́run sọ̀kalẹ̀ láti Ọ̀run wá, ó sì jí i dìde kí ara rẹ̀ tó rí ìbàjẹ́. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Satani bá Míkáẹ́lì jà fún ara Mósè, tí ó sì sọ pé ó jẹ́ ìkógun tí ó tọ́ sí òun ní ẹ̀tọ́, kò lè borí Ọmọ Ọlọ́run; a sì gbé Mósè, pẹ̀lú ara tí a ti jí dìde tí a sì ti fi ògo bò, lọ sí àwọn àgbàlá Ọ̀run, ó sì di ọ̀kan nínú àwọn méjèèjì ọlọ́lá, tí Baba ti fún ní ìṣẹ̀ ni kí wọ́n máa ṣèrànwọ́ fún Ọmọ rẹ̀.”
“Nípa fífi ara wọn sílẹ̀ kí oorun borí wọn báyìí, àwọn ọmọ-ẹ̀yìn náà ti pàdánù ìjíròrò tí ó wáyé láàárín àwọn ìránṣẹ́ ọ̀run àti Olùdáǹdè tí a ti yin lógo. Ṣùgbọ́n nígbà tí wọ́n jí lójijì kúrò nínú oorun jíjinlẹ̀, tí wọ́n sì rí ìran gíga náà ní iwájú wọn, inú wọn kún fún ayọ̀ gbígbóná àti ìbẹ̀rù mímọ́. Bí wọ́n ti ń wo ìrísí títàn Olùkọ́ wọn olùfẹ́, a fi ipa mú wọn láti fi ọwọ́ bo ojú wọn, nítorí pé wọn kò lè fara da ògo àìlèsọ tí ó bo ẹ̀dá rẹ̀, tí ó sì ń ta ìtànṣán ìmọ́lẹ̀ jáde bí ti oòrùn. Fún ìgbà díẹ̀, àwọn ọmọ-ẹ̀yìn náà rí Olúwa wọn tí a ti yin lógo tí a sì ti gbé ga ní iwájú ojú wọn, tí àwọn ẹ̀dá títàn náà sì ń bu ọlá fún un, àwọn tí wọ́n mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn ayanfẹ́ Ọlọ́run.” The Spirit of Prophecy, ìdìpọ̀ 2, 329, 330.