Ìwé Dáníẹ́lì - Nọ́mbà Ọ̀kan Ọgọ́rùn-ún àti Ọgọ́rin-mẹ́jọ

Ogun Ráfíà àti Ogun Páníùmù jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ ìtàn méjì tí ó yàtọ̀ sí ara wọn tí ó ṣẹlẹ̀ ní àwọn àkókò àti àyíká tó yàtọ̀, ṣùgbọ́n àwọn méjèèjì ní ìtúmọ̀ pàtàkì nínú ìtàn Jùdíà ìgbàanì àti àwọn agbègbè tó yí i ká. Ogun Ráfíà ṣẹlẹ̀ ní ọdún 217 ṣáájú ìbí Kristi. Ogun Páníùmù ṣẹlẹ̀ ní ọdún 200 ṣáájú ìbí Kristi láàárín ìjọba Séléúkídì (ọba àríwá) àti ìjọba Tólémáìkì (ọba gúúsù). Wọ́n mọ̀ àwọn ogun méjèèjì wọ̀nyí nínú ẹsẹ̀ kọkànlá títí dé ẹsẹ̀ kẹ́ẹ̀ẹ́dógún nínú orí kọkànlá ti Dáníẹ́lì. Àwọn ogun méjèèjì wọ̀nyí ṣáájú Ìṣọ̀tẹ̀ Mákábì ní ọdún 167 ṣáájú ìbí Kristi.

Ogun Panium gba orúkọ rẹ̀ láti inú àfihàn ilẹ̀-àyé tí ó sún mọ́ ọn, Òkè Panium, níbi tí ìjà náà ti ṣẹlẹ̀. Orúkọ Panium jẹ́ ìmújáde láti ọ̀dọ̀ ọlọ́run Gíríìkì tí a ń pè ní Pan, ẹni tí a ti yà tẹ́ńpìlì kan sí mímọ́ fún níbẹ̀. A mọ ibi náà sí Panium nítorí ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú ìjọsìn Pan. A máa ń tọ́ka sí àkójọpọ̀ tẹ́ńpìlì náà gẹ́gẹ́ bí Ibi Mímọ́ Pan, láti fi tẹnumọ́ ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ibi ìfọkànsìn ẹ̀sìn àti ìjọsìn tí a yà sọ́tọ̀ fún ọlọ́run Pan. Ọ̀rọ̀ náà “Nymphaeum” ń tọ́ka sí arabara tàbí ibi mímọ́ tí a yà sọ́tọ̀ fún àwọn nímfù omi nínú ẹ̀sìn Gíríìkì àti ti Róòmù àtijọ́. Àkójọpọ̀ tẹ́ńpìlì tí ó wà ní Panium ní ihò àpáta kan àti orísun omi àdánidá kan, èyí tí a gbà pé àwọn nímfù ń gbé inú rẹ̀; nítorí náà, nígbà míì, a máa ń pè é ní Nymphaeum ti Panium.

Lẹ́yìn tí Hẹ́rọ́dù Fílípù, ọmọ Hẹ́rọ́dù Ńlá, tún ìlú náà kọ́, tí ó sì mú un gbòòrò sí i, a mọ̀ ọ́ sí Kesaréà Fílípì ní ọlá fún Késárì Ágúsítù, Ọba-ọba Róòmù, àti fún Hẹ́rọ́dù Fílípù fúnra rẹ̀. Àkójọpọ̀ tẹ́ńpìlì náà jẹ́ ibùdó ẹ̀sìn pàtàkì nínú ìlú yìí.

Ní àkókò ìjọba Ọba Aláṣẹ Augustus, a tún yà tẹ́ńpìlì náà sí mímọ́ tàbí a tún sọ ọ́ ní orúkọ tuntun láti fi bọlá fún Augustus, èyí tí ó ṣàfihàn ẹ̀sìn ìbọ̀rìṣà ọba-ọba náà àti ìdapọ̀ àwọn àṣà ẹ̀sìn Romu sínú àyíká ẹ̀sìn ìbílẹ̀ ibẹ̀. Àgbègbè tó sún mọ́ ìlú ìgbàanì Caesarea Philippi, níbi tí tẹ́ńpìlì Pan wà, ni a máa ń pè nígbà míì ní “Àwọn Ẹnubodè Ọ̀run Àpáàdì” tàbí “Àwọn Ẹnubodè Hades.”

Nínú ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún títí dé kọkàndínlógún ti orí kọkànlá ìwé Dáníẹ́lì, a ṣàfihàn àwọn agbègbè ilẹ̀ mẹ́ta tí Róòmù aláìníbọ̀rìṣà ní láti borí kí a lè fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹrin nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì àti gẹ́gẹ́ bí ọba àríwá nínú orí náà. Nínú ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún, a tọ́ka sí Pọ́ḿpẹ́ì, jagunjagun Róòmù, gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó ṣẹ́gun Síríà ní ọdún 65 ṣáájú Sànmánì Kristi, lẹ́yìn náà sì ṣẹ́gun Jerúsálẹ́mù ní ọdún 63 ṣáájú Sànmánì Kristi. Ẹsẹ̀ kẹtàdínlógún títí dé kọkàndínlógún tọ́ka sí bí Júlíọ̀sì Késárì ṣe ṣẹ́gun Ejibiti, èyí tí í ṣe ìdènà kẹta nínú mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà. Ogun Ákíọ̀mù ní ọdún 31 ṣáájú Sànmánì Kristi ni ó samisi ìbẹ̀rẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀ta mẹ́ta àti ọgọ́ta tí Róòmù aláìníbọ̀rìṣà yóò fi ṣàkóso pátápátá, ní ìmúṣẹ ẹsẹ̀ kẹrìnlélógún ti Dáníẹ́lì orí kọkànlá.

Nínú ẹsẹ̀ ogún ni a ti ṣe àfihàn ìjọba Augustọs Késárì, àti nínú ìtàn náà ni a bí Jésù. Lẹ́yìn náà, nínú ẹsẹ̀ mọ́kànlélógún àti méjìlélógún ni a ti fi ìjọba Tìbéríùs Késárì ẹni búburú hàn, nípa bẹ́ẹ̀ ni a sì samisi ìkànìyàn Kristi. Nínú ẹsẹ̀ mẹ́tàlélógún ni a ti samisi májẹ̀mú tí àwọn Júù Mákbí wọ̀ pẹ̀lú Róòmù aláìgbọ́ràn sí Ọlọ́run, àti nípa bẹ́ẹ̀ ni sísàn ìtàn tí ó bẹ̀rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ kọkànlá ni a dá dúró, ìtàn ìṣẹ̀lẹ̀ náà sì padà sẹ́yìn sí àkókò ọdún 161 Ṣ.K. sí 158 Ṣ.K.

Ẹsẹ̀ kẹtàlélógún ṣàpẹẹrẹ ìlà àwọn Maccabees, àti bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò pèsè gbogbo kúlẹ̀kúlẹ̀ ìlà àsọtẹ́lẹ̀ wọn, àkọsílẹ̀ ìtàn ṣe bẹ́ẹ̀. Ní ọdún 217 ṣáájú Kristi, Ogun Raphia ṣẹlẹ̀, àti lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ náà ọba-ọmọdé kan fi Ejibiti sí ipò àìlera. Bí àwọn ọba Seleucid àti ti Giriki ṣe ń gbé ètò kalẹ̀ láti bá ọba-ọmọdé náà lò ní ọdún 200 ṣáájú Kristi, Romu fi ara rẹ̀ sínú ìtàn náà, ó sì di olùdábò bo ọba-ọmọdé Ejibiti náà. Ní ọdún kan náà ni Ogun Panium ṣẹlẹ̀. Lẹ́yìn náà, ní ọdún 167 ṣáájú Kristi, ogun abẹ́lé ti àwọn Maccabees bẹ̀rẹ̀.

Ìdìtẹ̀ Maccabean bẹ̀rẹ̀ ní Modein ní ọdún 167 ṣáájú Kristi, ó sì ní àwọn Maccabees kì í ṣe pé wọ́n jagun sí Ilẹ̀-ọba Seleucid nìkan, ṣùgbọ́n wọ́n tún jagun sí àwọn Júù tí wọ́n ti pinnu pé wọ́n wà ní àjọṣe pẹ̀lú àwọn Seleucid náà. Ìdìtẹ̀ náà ní ìdí ẹ̀sìn gẹ́gẹ́ bí ìmísí rẹ̀, a sì ṣe é sí ọ̀tá inú àti ọ̀tá òde. Ní ọdún 164 ṣáájú Kristi àwọn Maccabees tún ya tẹ́ńpìlì náà sọ́tọ̀ di mímọ́, a sì ń rántí iṣẹ̀lẹ̀ yìí nínú ayẹyẹ Hanukkah ti àwọn Júù. Ní ọdún náà ni Antiochus Epiphanes olókìkí búburú náà kú. Lẹ́yìn náà, láti ọdún 161 ṣáájú Kristi títí di 158 ṣáájú Kristi, “àdéhùn” ẹsẹ̀ kẹ́tàlélógún ni wọ́n wọ̀ pẹ̀lú Rome.

Àkọ́kasí tààrà kan ṣoṣo sí àwọn Mákábì, ìṣọ̀tẹ̀ wọn àti májẹ̀mú wọn pẹ̀lú Róòmù, ni a rí nínú ẹsẹ̀ kẹtàlélógún, ṣùgbọ́n ìtàn ìdílé ọba náà, tí a ń pè ní Ìdílé Ọba Hásímóníà, bẹ̀rẹ̀ ní Modein ní ọdún 167 ṣáájú Kristi, ó sì tẹ̀síwájú títí dé àkókò àgbélébùú. Àwọn aṣojú ìkẹyìn ti Ìdílé Ọba Hásímóníà ni àwọn Farisí ti àkókò Kristi. Nítorí náà, ìlà àsọtẹ́lẹ̀ kan wà nínú ìtàn ti ẹ̀sìn Júù tí ó ti yapa sí òtítọ́ gẹ́gẹ́ bí àwọn Mákábì ṣe dúró fún un, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 167 ṣáájú Kristi ní ìṣọ̀tẹ̀ Modein, tí ó sì parí nínú ẹsẹ̀ kọkànlélógún àti kejìlélógún nígbà tí a kàn Jésù mọ́ àgbélébùú.

Ìtàn wọn dé ibi ìyípadà kan ní ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún, nígbà tí Róòmù, fún ìgbà àkọ́kọ́, nípasẹ̀ Pọmpéì, ṣẹ́gun Jerúsálẹ́mù. Ìdí pàtàkì rẹ̀ fún mímú ìparun yẹn wá sórí Jerúsálẹ́mù ní àkókò náà ni àríyànjiyàn láàárín ẹ̀gbẹ́ méjì nínú Ìjọba Hasmonean. Láti ìgbà náà lọ (63 BC), Júdà wà lábẹ́ ìṣàkóso Róòmù. Ní ti àsọtẹ́lẹ̀, Ìjọba Hasmonean ti àwọn Maccabees bẹ̀rẹ̀ ní ogun Modein ní 167 BC, lẹ́yìn náà a sì fi í sábẹ́ ìtẹríba fún Róòmù ní 63 BC. Kò pé lẹ́yìn ìbẹ̀rẹ̀ ìtàn náà ni àwọn Maccabees dá májẹ̀mú kan sílẹ̀, wọ́n sì wọ inú rẹ̀ pẹ̀lú Róòmù láti 161 BC sí 158 BC. Wọ́n wà lábẹ́ ìtẹríba fún Róòmù láti 63 BC títí dé àgbélébùú àti ìparun gbígbóná janjan Jerúsálẹ́mù ní ọdún 70.

Ìlà àsọtẹ́lẹ̀ ti àwọn Maccabees ni ìlà ti ẹ̀sìn àwọn Júù tí ó yà kúrò nínú òtítọ́, nítorí náà ó sì ń ṣàpẹẹrẹ ìlà ti Pùròtẹ́sítáǹtì tí ó yà kúrò nínú òtítọ́. Láti Ogun Panium títí dé òfin ọjọ́ Àìkú ti ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún, àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ti ọdún 200 Ṣ.K., 167 Ṣ.K., 164 Ṣ.K., àti àdéhùn láti 161 Ṣ.K. títí dé 158 Ṣ.K. ni a ó tún ṣe nínú ìtàn Pùròtẹ́sítáǹtì tí ó yà kúrò nínú òtítọ́. Àwọn àmì-ọ̀nà wọ̀nyí yóò ṣẹlẹ̀ nínú ìtàn ààrẹ kẹjọ tí ó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn méje náà ṣáájú òfin ọjọ́ Àìkú. Ọdún 200 Ṣ.K. ń ṣojú fún ìlà ìta ti ìwo Republikani ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú 167 Ṣ.K., tí ń ṣojú fún ìlà inú ti ìwo Pùròtẹ́sítáǹtì tí ó yà kúrò nínú òtítọ́.

Àwọn àmì ọ̀nà wọ̀nyí ní pàtàkì ni a fi pamọ́ sínú ìlà ìtàn ìjọba àwọn Hasmonean, ṣùgbọ́n bí ó tilẹ̀ rí bẹ́ẹ̀, wọ́n jẹ́ apá kan nínú ìtàn ìkọ̀kọ̀ ti ẹsẹ̀ ogójì nínú Danieli mọ́kànlá. Ó jẹ́ ìlà kan tí ó jẹ́ apá nínú “apá yẹn ti àsọtẹ́lẹ̀ Danieli tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.”

Òtítọ́ pé ẹ̀sìn Jùù ń ṣe àjọyọ̀ Hanukkah ní ìrántí ìṣọ̀tẹ̀ àwọn Maccabees, kò túmọ̀ sí pé àwọn Maccabees jẹ́ olódodo. Nítorí ìṣọ̀tẹ̀, shekinah kò padà sí tẹ́ńpìlì tí a tún kọ́ lẹ́yìn ìgbèkùn ọdún mọ́kàndínlógójì. Ìrán àsọtẹ́lẹ̀ ìkẹyìn wá nípasẹ̀ Malachi ní ìwọ̀n bí ọ̀rúndún méjì ṣáájú àwọn Maccabees. Ìtàn àwọn Maccabees fi hàn pé wọ́n jẹ́ kí àwọn olórí ìṣèlú wọn tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àlùfáà àgbà, ẹ̀ṣẹ̀ kan náà tí Ptolemy ará Ejibiti gbìyànjú láti ṣe, àti tí Ọba Uzziah pẹ̀lú gbìyànjú láti ṣe. Àṣà ìbílẹ̀ fi hàn pé Ọlọ́run dá sí i láti dá Ptolemy dúró kúrò nínú ìṣe àbùkù-mímọ́ náà, àti pé Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run fi hàn ní tààrà pé Ọlọ́run dá sí i nígbà tí Ọba Uzziah gbìyànjú láti ṣe iṣẹ́ àlùfáà àti ti ọba. Èso ìkẹyìn ìdílé-ọba wọn ni àwọn Farisi. Kò sí ìdí kankan láti pinnu pé àwọn Maccabees jẹ́ ààmì òdodo, láìka ọ̀wọ̀ ìtàn tí àwọn Jùù ti ẹ̀sìn Jùù òde òní lè ní sí wọn.

Ìtúnṣe Ìjọ Pùròtẹ́sítáǹtì bẹ̀rẹ̀ ní àkókò Lúútà, ó sì jẹ́ ìdàgbàsókè tí ń tẹ̀síwájú. Kì í ṣe àṣà tuntun, nítorí Jésù àti àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Rẹ̀ jẹ́ Pùròtẹ́sítáǹtì. Ó jẹ́ jíjìnlẹ̀kúrò nínú òkùnkùn ìtàn níbi tí a ti jí Lúútà àti àwọn olùtúnṣe mìíràn dìde. Ìpẹ̀yà gíga jùlọ ìtúnṣe tí ń tẹ̀síwájú yẹn ni ìṣísẹ̀ Mílàráìtì. Kì í ṣe pé Ọlọ́run nílò láti jí àwọn olùtúnṣe àkọ́kọ́ nìkan sí ẹ̀ṣẹ̀ Bábílónì, ṣùgbọ́n Ó pinnu láti mú wọn wọ inú ìmọ̀ kíkún nípa òfin Rẹ̀, àti iṣẹ́ Rẹ̀ nínú ibùsùn mímọ́ ọ̀run. Ní ọjọ́ kẹrìnlélógún, oṣù Kẹrin, ọdún 1844, àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì kọ ìmọ́lẹ̀ ìtúnṣe tí ń pọ̀ sí i, wọ́n sì di Ìjọ Pùròtẹ́sítáǹtì apẹ̀yìndà.

Àwọn Mílẹ́ráítì olóòtítọ́ nígbà náà ni a “fi aṣọ àṣẹ náà lé lórí,” a sì tọ́ wọn sínú Ibi Mímọ́ Jùlọ láti parí iṣẹ́ náà kí wọ́n lè di àwọn Kristẹni Pírótẹ́sítáǹtì tí ó ti dàgbà. Ní ọdún 1863, àwọn tí a ti fi aṣọ àṣẹ náà lé lórí, nípasẹ̀ àìgbọràn, kọ aṣọ àṣẹ Pírótẹ́sítáǹtì sílẹ̀, wọ́n sì gbà aṣọ àṣẹ Laodíkíà. Ní àkókò ìkẹyìn ìdídì àwọn ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́rìndínlógójì, tí ó bẹ̀rẹ̀ ọdún méjìlélógún lẹ́yìn September 11, 2001, ní 2023, Kìnìún ẹ̀yà Júdà ń tú àwọn òtítọ́ tí ó kún ìtàn ìkọ̀kọ̀ ẹsẹ̀ ogójì ti Danieli orí kọkànlá sílẹ̀, èyí tí í ṣe ìtàn láti ìwólulẹ̀ Soviet Union ní 1989 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́. Nípa ṣíṣe èyí, Ó ti tú ìtàn ìsìn Júù tí ó ti yapa kúrò ní òtítọ́ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ Pírótẹ́sítáǹtì tí ó ti yapa kúrò ní òtítọ́.

Àwọn ìlà méjèèjì ti àwọn ènìyàn Ọlọ́run tí wọ́n ti ṣọ̀tẹ̀, bóyá ti Júdà gidi tàbí ti Júdà ti ẹ̀mí (àwọn méjèèjì jẹ́ ilẹ̀ ògo), parí ní ìṣẹ́gun lórí Jerúsálẹ́mù, èyí àkọ́kọ́ ní ọdún 63 BC, èyí kejì sì ní òfin Ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́. Àwọn ìlà méjèèjì náà ṣàpẹẹrẹ ogun tí ìdánilójú ẹ̀sìn tí ó ṣìnà ni ó ń ru. Àwọn ìlà méjèèjì náà ṣàpẹẹrẹ ogun sí àwọn ìmọ̀ ọgbọ́n ẹ̀sìn ti Gíríìsì, àti pé ní òpin, àwọn apẹ̀yìndà náà wà lábẹ́ ìtẹríba sí Róòmù. Mo ń dá àwọn ogun mẹ́ta ti ẹsẹ̀ ogójì mọ̀ gẹ́gẹ́ bí aṣojú ìwópalẹ̀ Soviet Union ní 1989, Ogun Ukraine, àti Panium ní òfin Ọjọ́ Àìkú, fún ète ìfihàn ìyàtọ̀ kan láàárín àwọn ogun mẹ́ta wọ̀nyí àti àwọn ogun àgbáyé mẹ́ta.

Láti ẹsẹ̀ kẹwàá, èyí tí ó ń tọ́ka sí ìwópalẹ̀ Soviet Union ní ọdún 1989, títí dé Ogun Panium nínú ẹsẹ̀ kẹẹ̀ẹ́dógún, ìjọ papacy ti “ń fi agbára rẹ̀ múlẹ̀ láti lè tẹ̀síwájú nínú ète tirẹ̀ nígbà tí àkókò yóò bá dé fún un láti lù.” Àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí ń ṣàfihàn àwọn ipò àsọtẹ́lẹ̀ tí wọ́n jẹ́ “ìdẹkùn” tí papacy ti pèsè sílẹ̀, èyí tí kò ní ṣeé “bọ́ kúrò nínú rẹ̀.” Nínú ìfarahàn ogun ìkẹyìn, tí Ogun Panium dúró fún, àwòrán ẹranko náà yóò di mímọ̀lẹ̀ ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Ìdásílẹ̀ àwòrán náà ni ìdánwò ìkẹyìn fún àwọn ènìyàn Ọlọ́run ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.

Ìdásílẹ̀ àwòrán ẹranko náà ni a ṣàfihàn nípasẹ̀ àkókò tí wọ́n wọ májẹ̀mú àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Róòmù. Ìwo Pùròtẹ́sítáǹtì ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà di àwọn ọmọbìnrin Róòmù ní ọdún 1844, ìbẹ̀rẹ̀ ìtàn wọn sì tún ara rẹ̀ ṣe ní òpin ìtàn wọn nígbà tí wọ́n tún pinnu lẹ́ẹ̀kansi láti fara wé ìyá wọn.

Nínú ẹsẹ náà, ẹgbẹ́ méjì wà ti àwọn “nominal,” èyí tí ó túmọ̀ sí “ní orúkọ nìkan,” tí wọ́n fi àwọn olóòótọ́ Ọlọ́run hàn fún àwọn Kátólíìkì. Ìmọ̀ Ellen White nípa àwọn ìjọ nominal àti àwọn Adventist nominal yàtọ̀ sí ohun tí wọ́n dúró fún ní tòótọ́ ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, nítorí pé ní ìmọ̀ rẹ̀, “Adventist nominal” yóò ti ṣojú fún Kristẹni kan tí ó jẹ́wọ́ pé òun gbàgbọ́ nínú ìpadàbọ̀ Kristi. Ṣùgbọ́n àwọn wòlíì sọ̀rọ̀ nípa àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ju àwọn ọjọ́ tí wọ́n gbé ayé wọn lọ, àti pé “Adventist nominal” kan, ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, dúró fún ìjọ Seventh-day Adventist ti Laodicea, àti àwọn ìjọ nominal ni àwọn ọmọ-ọmọ àwọn tí wọ́n di àwọn ọmọbìnrin Róòmù ní ọdún 1844.

Àwọn Adventist Ọjọ́ Keje yóò kórìíra “àwọn ènìyàn aláìmọ̀ye,” tí wọ́n jẹ́ àwọn aṣojú tòótọ́ ti Ọlọ́run nítorí pé wọ́n “kò lè ba òtítọ́ Sábáàtì jẹ́,” èyí tí ó ṣàpẹẹrẹ Sábáàtì ìsinmi ilẹ̀ náà. Ìjọ Adventist Ọjọ́ Keje jẹ́wọ́ pé òun ń gbé ọjọ́ keje ró gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ ìjọsìn, ṣùgbọ́n ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn Sábáàtì tí wọ́n kò lè bá jẹ́ ni “àwọn ìgbà méje,” ti Lefitiku mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n, èyí tí ó jẹ́ òtítọ́ ìpìlẹ̀ àkọ́kọ́ tí wọ́n kọ̀ láti gbà ní ọdún 1863.

Àyọkà tí a ń dojú kọ nísinsìnyí ń ṣàfihàn àwọn ìṣiṣẹ́ asọtẹ́lẹ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìtàn tí ó bẹ̀rẹ̀ ní òfin Ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ ní kánkán, ṣùgbọ́n ìtàn ìdánwò ìkẹyìn tí ó tẹ̀lé òfin Ọjọ́ Àìkú náà ni a kọ́kọ́ mú ṣẹ ní inú Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Ní òfin Ọjọ́ Àìkú náà, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà yóò fi agbára mú gbogbo ayé láti gbé ère kan kalẹ̀ fún ẹranko náà, ṣùgbọ́n kí wọ́n tó lè ṣe iṣẹ́ náà ṣẹ, wọn yóò ti gbé ère kan kalẹ̀ fún ẹranko náà ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà.

Ìdánwò ńlá fún àwọn ènìyàn Ọlọ́run máa ń ṣẹlẹ̀ kí òfin ọjọ́ Àìkú tó dé, nítorí pé nígbà òfin ọjọ́ Àìkú ìpẹ̀yà àánú yóò parí fún àwọn Seventh-day Adventists. A ṣàfihàn ìdánwò náà gẹ́gẹ́ bí ìdásílẹ̀ ère ẹranko náà, ère ẹranko náà sì ni ìṣọ̀kan ìjọ àti ìjọba, pẹ̀lú pé ìjọ ni ó wà ní àkóso ìbáṣepọ̀ náà. Gẹ́gẹ́ bí àwọn Protestants ṣe di ọmọbìnrin Róòmù ní ọdún 1844, tí ọmọbìnrin sì jẹ́ àwòrán ìyá rẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni àwọn Protestants apẹ̀yìndà yóò ṣe iṣẹ́ afiwéra kan náà ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, nítorí Jesu máa ń fi ìbẹ̀rẹ̀ ohun kan ṣàpèjúwe òpin ohun kan nígbà gbogbo.

Ìtàn tí “májẹ̀mú” ti ẹsẹ̀ kẹtalelogun nínú Danieli orí kọkànlá dúró fún, ṣe aṣojú àwọn ènìyàn aláìṣòtítọ́ tí wọ́n jẹ́wọ́ ara wọn nínú ilẹ̀ ológo, tí wọ́n na ọwọ́ síta láti dá ìṣọ̀kan kan pọ̀ mọ́ Róòmù. 161 Ṣ.K. sí 158 Ṣ.K. ṣe aṣojú ìdásílẹ̀ àwòrán ẹranko náà tí ó parí ní òfin Ọjọ́ Àìkú.

A ó tẹ̀síwájú nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ yìí nínú àpilẹ̀kọ tí ó kàn.