Ìwé Dáníẹ́lì — Nọ́mbà Kẹta

Lọ́wọ́lọ́wọ́ yìí a ń sọ̀rọ̀ nípa “àkókò méje” ti Lefitiku mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n nínú ìwé Dáníẹ́lì. Ó farapamọ́ fún àwọn tí wọ́n ti yàn láti pa ojú wọn mọ́, ṣùgbọ́n ó wà níbẹ̀ fún àwọn tí wọ́n fẹ́ rí i. A ó bẹ̀rẹ̀ nínú Dáníẹ́lì orí kẹjọ, àti ẹsẹ̀ kẹtàlá.

Ẹsẹ̀ náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọ̀rọ̀ náà “lẹ́yìn náà,” ó sì ń fi ìyàtọ̀ hàn láàárín ìran ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ tí Dáníẹ́lì ṣẹ̀ṣẹ̀ rí nínú ẹsẹ̀ mẹ́wàá tí ó ṣáájú. Ẹsẹ̀ kìn-ín-ní àti ẹlẹ́ẹ̀kejì orí náà tọ́ka sí ọdún tí Dáníẹ́lì gba ìran náà, wọ́n sì tún fi hàn pé ó gbà á lẹ́gbẹ̀ẹ́ odò Ulai. Láti ẹsẹ̀ kẹta títí dé ẹsẹ̀ kejìlá, ó “rí” ìran ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ náà. “Lẹ́yìn náà” ni ó “gbọ́” ìjíròrò ọ̀run kan tí ó ní ìbéèrè kan àti ìdáhùn kan. Nínú ẹsẹ̀ kẹ́ẹ̀ẹ́dógún, ó bẹ̀rẹ̀ sí í wá ohun tí ìran ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ “rí” dúró fún. Ó ṣe pàtàkì gidigidi láti mọ ìyàtọ̀ láàárín ìran tí Dáníẹ́lì “rí” nínú ẹsẹ̀ kẹta sí ẹsẹ̀ kejìlá, àti ìjíròrò ọ̀run náà, tí ó “gbọ́”—nítorí wọ́n jẹ́ ìran méjì tí ó yàtọ̀ sí ara wọn.

Ìbéèrè tó wà nínú ẹsẹ̀ kẹtàlá ni pé, “Yóò pé tó mélòó ni ìran náà yóò fi wà,” àti pé ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “ìran” níbẹ̀ jẹ́ ọ̀rọ̀ Hébérù mìíràn ju ọ̀rọ̀ tí a tún túmọ̀ sí “ìran” nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlá lọ.

Nípa títúmọ̀ ọ̀rọ̀ Hébérù méjì ọ̀tọ̀ sí ọ̀rọ̀ Gẹ̀ẹ́sì kan náà, “ìran,” “àwọn ìgbà méje” inú Lefitiku mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n di ohun tí a “fi pamọ́ síta gbangba kedere.” Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì tí inú wọn bá dùn láti kàn fọwọ́ kọ ojú ọ̀rọ̀ lásán ka àwọn ọ̀rọ̀ Hébérù méjèèjì wọ̀nyí sí ọ̀rọ̀ kan náà, ṣùgbọ́n wọ́n ń ṣe bẹ́ẹ̀ sí ewu ara wọn.

A ti sọ fún wa pé, “gbogbo òtítọ́ ní ìtọ́ka tirẹ̀” nínú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, bí a bá sì yàn láti foju kọ́ òtítọ́ náà pé ọ̀rọ̀ Hébérù méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ni a túmọ̀ sí “ìran” nínú orí kẹjọ, àwa fúnra wa ni yóò jẹ́bi fífi ìfọ́jú Laodíkíà kàn ara wa. Òwe àtijọ́ náà ni pé, “kò sí ẹni tí ó fọ́jú tó bí àwọn tí kò fẹ́ ríran.”

Ọ̀rọ̀ náà “ìran” farahàn ní ìgbà mẹ́wàá nínú orí kẹjọ ìwé Dáníẹ́lì, ṣùgbọ́n àwọn ìgbà mẹ́wàá wọ̀nyí ní àwọn ọ̀rọ̀ Heberu méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, àti pé ìtumọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí kì í ṣe kan náà. Bí wọ́n bá túmọ̀ sí ohun kan náà, Dáníẹ́lì ì bá ti lo ọ̀kan péré nínú àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí ní gbogbo ìgbà mẹ́wàá tí wọ́n farahàn. Dáníẹ́lì kọ ọ̀rọ̀ méjì, nítorí pé ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọ̀rọ̀ méjèèjì wọ̀nyí ní ìtumọ̀ tirẹ̀, ọ̀kan sì dúró fún ìran tí Dáníẹ́lì “rí”, èkejì sì jẹ́ ìran tí ó “gbọ́”. Nínú ẹsẹ̀ kẹtàlá, ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “ìran” ni châzôn, ó sì túmọ̀ sí “ohun tí a rí”, tàbí “ìran”, “àlá” tàbí “ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀”. Mo ń pè é ní “ìran ìtàn àsọtẹ́lẹ̀” ní ìbámu pẹ̀lú ìtumọ̀ rẹ̀ àti bí Dáníẹ́lì ṣe lò ó.

Nínú ẹsẹ̀ kìíní ti orí kẹjọ ìwé Dáníẹ́lì, Dáníẹ́lì sọ pé, “ìran kan farahàn sí mi,” àti nínú ẹsẹ̀ kejì ó sọ lẹ́ẹ̀mejì pé òun “rí nínú ìran.” Lẹ́yìn náà, nínú ẹsẹ̀ kẹtàlá, a gbé ìbéèrè náà dìde pé, “yóò pẹ́ tó mélòó ni ìran náà.” Gbogbo ìlò wọ̀nyí ni ọ̀rọ̀ Hébérù “châzôn.” Lẹ́yìn náà, nínú ẹsẹ̀ kẹẹ́ẹ̀dógún, a dé sí àkókò tí ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ èyí tí ó ṣe pàtàkì jùlọ tí Dáníẹ́lì fi lo ọ̀rọ̀ kan náà gan-an, nítorí ó wí pé, “nígbà tí èmi”…“ti rí ìran náà, tí mo sì ń wá ìtumọ̀ rẹ̀.” Lẹ́yìn tí Dáníẹ́lì ti rí ìran châzôn náà, ó fẹ́ láti mọ ohun tí ó túmọ̀ sí. Èyí jẹ́ òtítọ́ kan tí ó ní ìfarakanra ńlá pẹ̀lú fífipamọ́ “àkókò méje” tí ó wà nínú Lefitiku mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n nínú orí náà.

Ó tún lo ọ̀rọ̀ náà châzôn nínú ẹsẹ̀ kẹtadínlógún àti ẹsẹ̀ kẹrìndínlọ́gbọ̀n. Ọ̀rọ̀ náà “ìran” farahàn lẹ́ẹ̀mẹ́wàá nínú orí kẹjọ ìwé Dáníẹ́lì, àti ọ̀rọ̀ náà châzôn dúró fún méje nínú àwọn ìfarahàn wọ̀nyẹn. Dáníẹ́lì lo ọ̀rọ̀ Hébérù mìíràn tí a túmọ̀ sí “ìran” lẹ́ẹ̀mẹ́rin. Ọ̀rọ̀ Hébérù kejì náà ni mar’eh, ó sì túmọ̀ sí “ìfarahàn”.

A rí ọ̀rọ̀ Châzôn lẹ́ẹ̀meje nínú orí kẹjọ ìwé Dáníẹ́lì, a sì rí mar’eh lẹ́ẹ̀mẹ́rin; papọ̀, wọ́n dúró fún àwọn ìgbà mẹ́wàá tí ọ̀rọ̀ Gẹ̀ẹ́sì “ìran” fi hàn nínú orí kẹjọ ìwé Dáníẹ́lì. Méje pẹ̀lú mẹ́rin jẹ́ mọ́kànlá, nítorí pé ní ọ̀kan lára àwọn ìgbà tí Dáníẹ́lì lò ọ̀rọ̀ mar’eh, a túmọ̀ ọ́ gẹ́gẹ́ bí ìtumọ̀ rẹ̀ gan-an ti jẹ́, nítorí nínú ẹsẹ̀ kẹ́ẹ̀ẹ́dógún, nígbà tí Dáníẹ́lì “wá ìtumọ̀” ìran châzôn ti ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ náà, “ẹni kan dúró níwájú” rẹ̀ “bí àwòrán ènìyàn.” Ọ̀rọ̀ “àwòrán” náà ni mar’eh. Nítorí náà, Dáníẹ́lì lò mar’eh lẹ́ẹ̀mẹ́rin nínú Dáníẹ́lì 8, a sì túmọ̀ ọ́ lẹ́ẹ̀kan ní ìbámu pẹ̀lú ìtumọ̀ àkọ́kọ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “àwòrán,” àti ní àwọn ìgbà mẹ́ta yòókù a túmọ̀ ọ́ sí “ìran.”

Èmi kò ń dábàá àbùkù kankan sí àwọn ọkùnrin tí wọ́n túmọ̀ Bíbélì King James. Síbẹ̀, ó yẹ kí a ṣàkíyèsí pé, nínú ẹsẹ̀ kẹtàlá, ni a ti rí ọ̀rọ̀ àfikún kan ṣoṣo nínú Bíbélì King James (“ẹbọ”), èyí tí ìmísí fi sọ ní pàtó pé, “kò yẹ sí inú ọ̀rọ̀ náà.” Ìmísí tún sọ síwájú pé a ti “fi kún un nípasẹ̀ ọgbọ́n ènìyàn.” Nínú orí kan náà gan-an, a túmọ̀ ọ̀rọ̀ Heberu méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ sí ọ̀rọ̀ Gẹ̀ẹ́sì kan náà. Ìdí tí ó fi ṣe pàtàkì gidigidi láti mọ ìyàtọ̀ tó wà láàárín àwọn ọ̀rọ̀ méjèèjì wọ̀nyí ní ìjẹ́pàtàkì tí ó jinlẹ̀ gan-an.

Bí Dáníẹ́lì ṣe ń “wá ìtumọ̀” “ìran châzôn” tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ “rí,” Kristi sọ fún Gábírẹ́lì láti “mú” kí Dáníẹ́lì lè lóye “ìran mar’eh” tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ “gbọ́”. Dáníẹ́lì fẹ́ lóye ìran ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ náà, ṣùgbọ́n Kristi, ẹni tí a ti dá mọ̀ ní ẹsẹ̀ kẹtàlá gẹ́gẹ́ bí Palmoni (ẹni mímọ́ kan náà tí ó ń sọ̀rọ̀), pàṣẹ fún Gábírẹ́lì láti mú kí Dáníẹ́lì lóye “ìran mar’eh,” kì í ṣe “ìran châzôn.” Nínú ẹsẹ̀ kẹẹ́dógún àti kẹẹ́rìndínlógún, ète tí a sọ pé Gábírẹ́lì ní ni pé kí ó mú kí Dáníẹ́lì lóye “ìran mar’eh,” èyí tí í ṣe ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “ìran” tí ó túmọ̀ sí “ìfarahàn,” kì í ṣe ìran ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ tí Dáníẹ́lì fẹ́ lóye. Láì mọ iṣẹ́ tí a yàn fún Gábírẹ́lì, “àkókò méje” ti Léfítíkù mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n wà ní ìfarahàn gbangba ṣùgbọ́n ó farapamọ́.

Nínú ẹsẹ̀ kẹrìndínlọ́gbọ̀n, àwọn ọ̀rọ̀ Hébérù méjèèjì tí a túmọ̀ sí “ìran” wà ní inú ẹsẹ̀ kan náà, ẹsẹ̀ náà sì di ọ̀kan lára àwọn kọ́kọ́rọ́ pàtàkì jùlọ fún ṣíṣí òtítọ́ ẹ̀rí Dáníẹ́lì nípa “àkókò méje.”

Nínú ẹsẹ̀ kẹrìndínlọ́gbọ̀n, “ìran ìrọ̀lẹ́ àti àárọ̀” náà ni ìran mar’eh, tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ “ìfarahàn”; ṣùgbọ́n ìran tí a ní kí a “dì í pa mọ́” náà ni ìran châzôn ti ìtàn àsọtẹ́lẹ̀. Ọ̀rọ̀ náà pé “ìrọ̀lẹ́ àti àárọ̀” ni ó ya sọ́tọ̀ tí ó sì dá ìyàtọ̀ tó wà láàárín àwọn ìran méjèèjì mọ̀. Ó ṣe bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú àpẹẹrẹ mìíràn ti ipò ẹ̀dá ènìyàn nínú ìṣelọpọ Bibeli. Ipò ẹ̀dá ènìyàn náà ní àwọn wòlíì tí wọ́n kọ àwọn ọ̀rọ̀ Bibeli sílẹ̀ nínú, ṣùgbọ́n pẹ̀lú àwọn tí wọ́n túmọ̀ Bibeli. Bibeli, gẹ́gẹ́ bí Kristi, ṣàfihàn àkójọpọ̀ ìwà-ọlọ́run àti ẹ̀dá ènìyàn. Ẹ̀dá ènìyàn yẹn sọ̀kalẹ̀ wá nípasẹ̀ ìtàn láti ọ̀dọ̀ Ádámù lẹ́yìn tí ó ṣẹ̀, títí dé àwọn tí wọ́n kọ Bibeli sílẹ̀ tí wọ́n sì túmọ̀ ọ́. Kristi àti Bibeli jẹ́ Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run méjèèjì, Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run sì mọ́, nítorí pé ìwà-ọlọ́run inú àkójọpọ̀ náà máa ń borí gbogbo àìpékúnkùn tí ó wà nínú ẹ̀dá ara.

Ọ̀rọ̀ náà “alẹ́ àti àárọ̀” ni a rí léraléra nínú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, a sì máa túmọ̀ ọ́ nígbà gbogbo gẹ́gẹ́ bí “alẹ́ àti àárọ̀,” gẹ́gẹ́ bí ó ti rí nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlélógún, àti gẹ́gẹ́ bí a ti máa túmọ̀ ọ́ lọ́pọ̀ ìgbà nínú ìtàn ìṣẹ̀dá nínú Jẹ́nẹ́sísì tí ó ń sọ léraléra pé, “alẹ́ sì di, àárọ̀ sì mọ́….” Ní ti gidi, àti pé òtítọ́ gbogbo ní ìfọwọ́kànsí tirẹ̀ (àti pé òtítọ́ yìí ṣe pàtàkì gidigidi kí a lè yé e), ibi kan ṣoṣo nínú Bíbélì tí a kò ti túmọ̀ ọ̀rọ̀ náà “alẹ́ àti àárọ̀” gẹ́gẹ́ bí “alẹ́ àti àárọ̀” (gẹ́gẹ́ bí ó ti rí nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlélógún), ni nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlá Danieli mẹ́jọ. Níbẹ̀, níbẹ̀ nìkan ṣoṣo nínú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ni a ti túmọ̀ gbólóhùn náà “alẹ́ àti àárọ̀” gẹ́gẹ́ bí “ọjọ́” lásán.

Ẹsẹ̀ méjìlá lẹ́yìn náà, nínú orí kan náà nínú Dáníẹ́lì, a túmọ̀ gbolóhùn Hébérù náà “alẹ́ àti òwúrọ̀” gẹ́gẹ́ bí a ti máa ń túmọ̀ ọ́ ní gbogbo ìgbà; ṣùgbọ́n nínú ẹsẹ̀ tí í ṣe ọ̀pá àárín àti ìpìlẹ̀ Àdífẹnítìsìmù, a kan túmọ̀ gbolóhùn náà sí “ọjọ́.” Ìpa wo ni ó mú kí àwọn atúmọ̀ Bíbélì King James ṣe irú àtakò tó hàn gbangba bẹ́ẹ̀? Wọ́n ti túmọ̀ gbolóhùn náà nínú ẹsẹ̀ kẹrìndínlọ́gbọ̀n ní ìbámu pẹ̀lú gbogbo ìfarahàn mìíràn ti gbolóhùn náà nínú ìyókù Bíbélì. Ṣùgbọ́n ẹsẹ̀ méjìlá ṣáájú ẹsẹ̀ kẹrìndínlọ́gbọ̀n, nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlá, ẹ̀dá-ènìyàn wọn fi ìyàtọ̀ pàtàkì kan lé ìdáhùn sí ìbéèrè ẹsẹ̀ kẹtàlá. Àti pé ìbéèrè ẹsẹ̀ kẹtàlá ní ọ̀rọ̀ kan náà nínú (ẹbọ), èyí tí a kò gbọ́dọ̀ fi kún Bíbélì. Ọlọ́run fẹ́ kí ẹsẹ̀ kẹrìnlá dúró yàtọ̀ ní ọ̀nà tí ó jinlẹ̀ gidigidi àti tí ó ṣe pàtó. Nípa ṣíṣe bẹ́ẹ̀, ó tún fi hàn ohun tí a ti pa láṣẹ fún Gébúrẹ́lì láti jẹ́ kí Dáníẹ́lì lóye.

Nínú ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún, Jésù pa áṣẹ fún Gébúriẹli láti jẹ́ kí Dáníẹli lóye ìran mar’eh, láìka òtítọ́ náà sí pé Dáníẹli ń wá láti lóye ìran châzôn ti ìtàn àsọtẹ́lẹ̀. Ẹsẹ̀ kẹrìndínlọ́gbọ̀n sọ pé “ìran àwọn ìrọ̀lẹ́ àti àárọ̀ tí a sọ” jẹ́ “òtítọ́.” Ìran châzôn ti jẹ́ “ìríran” àsọtẹ́lẹ̀, ṣùgbọ́n ìran mar’eh ni “a sọ,” nítorí a ti fi ẹnu sọ ọ́. A ti sọ ọ́ nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlá nígbà tí Palmoni sọ pé “títí di ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún ìrọ̀lẹ́ àti àárọ̀; lẹ́yìn náà ni a ó wẹ ibi-mímọ́ náà mọ́.” Ẹsẹ̀ kẹrìndínlọ́gbọ̀n lo ọ̀rọ̀ náà “ìrọ̀lẹ́ àti àárọ̀,” bí ó ti ń fi hàn pé òun ni ìran tí “a sọ” láti fi tọ́ka sí ìyàtọ̀ tó wà láàárín àwọn ìran méjèèjì nínú Dáníẹli orí kẹjọ. Ìran ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ tí Dáníẹli “rí,” tí Dáníẹli sì fẹ́ lóye, yàtọ̀ sí ìran tí “a sọ” tí Dáníẹli “gbọ́.” Èyí tí ó ṣe pàtàkì jù lọ ni pé, ìran tí Dáníẹli “gbọ́” ni ìran tí Gébúriẹli yóò jẹ́ kí Dáníẹli lóye rẹ̀.

Ẹ̀dá ènìyàn tí ó kópa nínú ṣíṣe Bíbélì Mímọ́ kọ ọ̀rọ̀ náà “ìran” ní ìgbà mẹ́wàá nínú orí kẹjọ ìwé Dáníẹ́lì, àti nípa bẹ́ẹ̀ ó fi ìyàtọ̀ tó wà láàárín ìran kan tí a “rí” àti ìran mìíràn tí a “gbọ́” pamọ́. Nípa ṣíṣe bẹ́ẹ̀, ó ṣókùnkùn ìtẹnumọ́ tí ń fi hàn pé ète Kristi ni kí Dáníẹ́lì lè yé ìran tí ó ti “gbọ́” ju kí ó yé ìran tí ó ti “rí” lọ. Ní báyìí a lè wo ohun tí Gábíréli ṣe láti lè mú iṣẹ́ tí a yàn fún un ṣẹ.

Gabriẹli báyìí bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ láti jẹ́ kí Dáníẹli lóye ìran ti ẹgbàá mẹ́tàlélógún ìrọ̀lẹ́ àti òwúrọ̀, èyí tí í ṣe òtítọ́. Ó kọ́kọ́ sọ fún un pé ìran ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ náà, ìran châzôn náà, yóò wà ní “àkókò òpin.” Lẹ́yìn náà, nígbà tí Dáníẹli wà nínú oorun àsọtẹ́lẹ̀, Gabriẹli fi ọwọ́ kàn án, ó sì mú un dúró ní títọ́. Ó sọ fún un pé, “Èmi yóò jẹ́ kí o mọ̀.”

Eyi ni ohun tí Pálímónì (Kristi) ti sọ fún Gébúréli láti ṣe, nígbà tí ó wí pé, “Gébúréli, mú kí ọkùnrin yìí lóye ìran mar’eh” ti àwọn alẹ́ àti àárọ̀. Gébúréli sọ pé òun yóò jẹ́ kí Dáníẹ́lì “mọ ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ ní òpin ìbínú náà.” Níbẹ̀ ni ó wà! Níbẹ̀ ni “àkókò méje” ti Léfítíkù ogún-ún àti mẹ́fà wà! A fi í pamọ́ nípa ọ̀nà ìsọtẹ́lẹ̀ gan-an tí Gébúréli ti mú àwọn wòlíì jẹ́rìí sí léraléra tí wọ́n sì lò nínú àwọn ìkọ̀wé wọn! Ọ̀nà náà ni “ìlà lé ìlà, níhìn-ín díẹ̀, níbẹ̀ díẹ̀”.

Nínú ìwé náà “Thoughts on Daniel and the Revelation,” ti Uriah Smith kọ (èyí tí gbogbo àwọn Adventist, àti pàápàá àwọn aládùúgbò wọn, gbọ́dọ̀ jẹ́ ẹni tí ó mọ̀), Smith ṣàlàyé lórí ẹsẹ̀ kẹtàdínlógún títí dé ẹsẹ̀ kọkàndínlógún nínú orí kẹjọ ìwé Danieli:

“Ìbínú” tí Smith ń tọ́ka sí bẹ̀rẹ̀ nígbà tí àwọn Asiria mú Manase lọ sí Bábílónì ní ọdún 677 ṣáájú Kírísti. Lásán, Smith gba ìṣubú Sedekiah ní ọdún 586 ṣáájú Kírísti, ó sì yàn án gẹ́gẹ́ bí ìbẹ̀rẹ̀ àkókò “ìbínú” tí ẹsẹ̀ kọkàndínlógún sọ nípa rẹ̀. Smith kì í ṣàlàyé rárá ohun tí ó túmọ̀ sí pé ẹsẹ̀ náà sọ pé “ìkẹyìn ìbínú.” Ó kà á sí “ìbínú” lásán; ṣùgbọ́n bí “ìkẹyìn” bá wà fún ìbínú náà, girama àti ọgbọ́n inú ọ̀rọ̀ ń béèrè pé, ó kéré tán, “ìbẹ̀rẹ̀” kan náà gbọdọ̀ wà fún ìbínú náà. Smith mọ̀ pé àwọn ọdún àìnígbẹ̀yà méje-le-lọ́gọ́rin bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìkọlù àkọ́kọ́ Nebukadnessari sí Jehoiakimu ní ọdún 606 ṣáájú Kírísti, ṣùgbọ́n ó pinnu pé ìbẹ̀rẹ̀ àkókò ìbínú náà ni ìkọlù kẹta Nebukadnessari, èyí tí a ṣe sí Sedekiah, ọba Judea ìkẹyìn.

Smith dá a mọ̀ pé “ìbínú” tó wà ní ẹsẹ̀ kọkàndínlógún jẹ́ àkókò kan. Ó tún dá a mọ̀ dáadáa pé àkókò náà ni ìtẹ̀mọ́lẹ̀ ibi mímọ́ àti ogun náà, ní ìbámu pẹ̀lú Dáníẹ́lì orí kẹjọ ẹsẹ̀ kẹtàlá, ó sì tún dá a mọ̀ dáadáa pé òpin àkókò náà ni October 22, 1844.

Smith jẹ́ apá kan ní òtítọ́, ṣùgbọ́n ó ṣáì rí òtítọ́ náà nípa ṣíṣe ohun tí ó jẹ́ àfihàn pàtàkì nínú bí ó ti máa ń lo àwọn àsọtẹ́lẹ̀. Ó jẹ́ kí ìtàn darí ìtumọ̀ rẹ̀ nípa ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀, dípò kí ó jẹ́ kí ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ darí òye rẹ̀ nípa ìtàn. Bí a bá jẹ́ kí Bíbélì ṣe àlàyé ìtàn àsọtẹ́lẹ̀, nígbà náà a ó ní ìmọ̀ tó péye láti fi tọ́ ìtàn wò.

Bíbélì kọ́ni pé ẹni tí ó bá ṣẹ́gun ènìyàn ni ènìyàn náà ń ṣe ìránṣẹ́ fún.

A mú Manase lọ sí ìgbèkùn ní Bábílónì ní ọdún 677 ṣáájú ìbí Kristi. Ibẹ̀ ni a ti ṣẹ́gun Juda tí a sì mú un wá sínú ìsìnrú. Èyí ni ibi ìbẹ̀rẹ̀ tí a ṣe aṣojú rẹ̀ lórí àwòrán 1843 àti 1850 méjèèjì, èyí tí Sister White fọwọ́sí gẹ́gẹ́ bí òtítọ́. Smith bẹ̀rẹ̀ ìtẹ̀mọ́lẹ̀ ní Danieli orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kẹtàlá, pẹ̀lú Sedekiah, ọba Juda tí ó gbẹ̀yìn. Sedekiah ni òpin ìdájọ́ onítẹ̀síwájú kan, kì í ṣe ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀. Sister White fi hàn pé ìgbèkùn Manase ní Bábílónì jẹ́ “earnest” ohun tí yóò tẹ̀lé. “Earnest” jẹ́ owó àkọ́kọ́ ìsanwó, ó sì ń samisi ìbẹ̀rẹ̀ rírà kan tí àwọn ìsanwó mìíràn yóò tún tẹ̀lé.

Mánásè ṣàpèjúwe “owó ìfowópamọ́ àkọ́kọ́” tí ó bẹ̀rẹ̀ “èpè” ti “àkókò méje,” èyí tí ó jẹ́ “ìbínú” ìkẹyìn, nítorí “ìbínú àkọ́kọ́” ti bẹ̀rẹ̀ tẹ́lẹ̀ nígbà tí a kó ìjọba àríwá lọ sí ìgbèkùn ní ọdún 723 BC. Lẹ́yìn náà, nígbà ìṣubú Jehoiakim, nígbà tí a kó Dáníẹ́lì lọ sí ìgbèkùn, àádọ́rin ọdún ìgbèkùn tí Jeremiah tọ́ka sí bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 606 BC. Ọba méjì lẹ́yìn Jehoiakim, a pa Jerúsálẹ́mù run, ọba Judea tí ó kẹ́yìn, Sedekiah, sì wo bí wọ́n ṣe pa àwọn ọmọkùnrin rẹ̀ níwájú rẹ̀; lẹ́yìn náà wọ́n yọ ojú rẹ̀ jáde, wọ́n sì kó ọ lọ sí ìgbèkùn ní Bábílónì.

Smith fi gbogbo ìdájọ́ onítẹ̀síwájú náà lé Zedekiah lọ́wọ́, ó sì lo ìdájọ́ Zedekiah gẹ́gẹ́ bí ẹsẹ̀ ìdánilójú fún àfojúsùn rẹ̀. Ìdájọ́ Zedekiah, ẹni tí ó jẹ́ “aládé búburú àti aláìmọ́,” fi hàn pé a ó yọ adé Juda kúrò títí di ìgbà tí Kristi yóò wá láti dá ìjọba kan sílẹ̀. Smith wí pé, “wọ́n wà lábẹ́ ìṣàkóso àwọn agbára ayé, wọn yóò sì wà bẹ́ẹ̀ títí àga Dáfídì yóò fi tún gbé kalẹ̀,—títí Ẹni tí í ṣe ajogún ẹ̀tọ́ rẹ̀, Mèsáyà, Aládé àlàáfíà, yóò fi dé, nígbà náà ni a ó sì fi í fún un.” Ní October 22, 1844, gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ Daniel orí keje, ẹsẹ̀ kẹtàlá àti kẹrìnlá, Kristi, tí a ṣojú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ọmọ ènìyàn, wá síwájú Baba láti gba ìjọba kan.

Arábìnrin White jẹ́rìí pé a mú Danieli orí keje, àti ẹsẹ̀ kẹtàlá àti kẹrìnlá ṣẹ ní October 22, 1844.

Smith kò sọ nípa àkópọ̀ pàtàkì ti “ìkẹyìn ìbínú náà.” Ó yẹra fún ìlànà Bíbélì tí ó fi hàn pé a ṣẹ́gun Júdà ní àkókò Manásè, àti pé ìgbèkùn tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ìgbà àwọn ọba méjì ṣáájú Sedekiah, náà pẹ̀lú ṣojú òtítọ́ pé Júdà ti wà lábẹ́ ìtẹríba sí Babiloni tẹ́lẹ̀, kí Sedekiah tó dé òpin ayànmọ́ rẹ̀. Pẹ̀lú àwọn àìsí gbangba wọ̀nyí, ó ṣì sọ pé, “níhìn-ín ni àkókò ìbínú Ọlọ́run sí àwọn ènìyàn májẹ̀mú rẹ̀ wà; àkókò náà nígbà tí a ó fi tẹ ibi mímọ́ àti ẹgbẹ́ ogun mọ́lẹ̀ lábẹ́ ẹsẹ̀.” Nítorí náà, ó so “àkókò ìbínú Ọlọ́run” pọ̀ mọ́ Dáníẹ́lì orí kẹjọ ní tààràtà, àti pẹ̀lú ìbéèrè ẹsẹ̀ kẹtàlá pé “títí yóò fi pé ìgbà wo.” Ìdáhùn tí ó wà nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlá ni pé títí di October 22, 1844.

Ìtúká sí ẹrú ní Babiloni jẹ́ ìtàn ìlọsíwájú kan tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 677 ṣáájú ìbí Kristi, tí ó sì tẹ̀síwájú títí di 1844. Àkókò náà dọ́gba pẹ̀lú ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún, àti ogún ọdún, èyí tí ó jẹ́, dájúdájú, “àwọn àkókò méje” ti Lefitiku ogún-ún mẹ́fà. Òpin àkókò náà ní October 22, 1844 pèsè fún Danieli ẹlẹ́rìí kejì sí “ìran mar’eh” ti ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún òwúrọ̀ àti alẹ́.

A sọ fún Gabrieli pé kí ó jẹ́ kí Dáníẹ́lì lóye ìran náà, ohun tí Gabrieli sì ṣe ni láti pèsè ẹlẹ́rìí kejì sí ọjọ́ ìparí October 22, 1844. Kì í ṣe pé ó pèsè ẹlẹ́rìí kejì nìkan láti fi mú ọjọ́ ìmúṣẹ àwọn àsọtẹ́lẹ̀ àkókò méjèèjì dúró, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí Smith ti tọ́ka sí ní òtítọ́, àkókò tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ẹlẹ́rìí kejì sí 1844, ni a ti dá mọ̀ ní ẹsẹ̀ kẹtàlá, gẹ́gẹ́ bí àkókò tí a ó fi tẹ ibi mímọ́ àti ogun ọmọ-ogun náà mọ́lẹ̀ lábẹ́ ẹsẹ̀. Ìbéèrè tí ó wà ní ẹsẹ̀ kẹtàlá ni pé, “Yóò ti pẹ́ tó mélòó ni ìran náà yóò fi ní í ṣe nípa ẹbọ ojoojúmọ́, àti ìrékọjá ìdásílẹ̀, láti fi ibi mímọ́ àti ogun ọmọ-ogun náà fún ìtẹ̀mọ́lẹ̀ lábẹ́ ẹsẹ̀?” Àkókò náà ni “àkókò méje” ti Lefitiku mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n.

Ohun tí Smith kò rí, tàbí tí ó yẹra fún láti dá mọ̀, ni pé “ìbínú” tí a mẹ́nu kàn nínú ẹsẹ̀ kọkàndínlógún, ni “ìparí ìkẹyìn” ìbínú náà. Bí “ìkẹyìn” bá wà, nígbà náà “àkọ́kọ́” náà sì wà pẹ̀lú, Danieli sì ṣe ìdánimọ̀ ìgbà tí “ìbínú àkọ́kọ́” parí, nínú orí kọkànlá. Ó ń tọ́ka sí ipò pòòpù tí ń jọba ní àsìkò Àwọn Ọ̀rúndún Òkùnkùn, ó sì sọ pé ipò pòòpù yóò máa ṣe rere títí ìbínú náà yóò fi ṣẹ, tàbí parí.

Ẹsẹ̀ kẹrìndínlógójì ni a lóye ní ọ̀nà gbígbòòrò gẹ́gẹ́ bí ẹsẹ̀ náà tí àpọ́sítélì Pọ́ọ̀lù tún sọ ní ọ̀nà míràn nínú lẹ́tà kejì rẹ̀ sí àwọn ará Tẹsalonika.

“ọkùnrin ẹ̀ṣẹ̀” ti Pọ́ọ̀lù sọ, ẹni tí ó sì tún jẹ́ “ọmọ ìparun,” ẹni tí “ó ń tako, tí ó sì ń gbé ara rẹ̀ ga ju gbogbo ohun tí a ń pè ní Ọlọ́run tàbí tí a ń bọ̀ lọ,” ni ó sì tún jẹ́ “ọba” náà tí “yóò ṣe gẹ́gẹ́ bí ìfẹ́ ara rẹ̀; yóò sì gbé ara rẹ̀ ga, yóò sì fi ara rẹ̀ hàn ní ńlá ju gbogbo ọlọ́run lọ.” Àwọn ẹsẹ̀ méjèèjì náà ń tọ́ka sí póòpù ti Róòmù. Dáníẹ́lì kọ̀wé pé póòpù náà yóò ṣàṣeyọrí, èyí tí ó túmọ̀ sí pé yóò tẹ̀síwájú, títí “ìbínú” náà yóò fi ṣẹ. “Ìbínú” náà nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlélọ́gbọ̀n ni a ti “pinnu” tẹ́lẹ̀. Ọ̀rọ̀ náà “pinnu” túmọ̀ sí “láni lọ́gbẹ́.”

Ìjọba Pópù gba “ìgbẹ́ tí í pa” rẹ̀ ní ọdún 1798, àti ní àkókò náà ni “ìbínú àkọ́kọ́” náà parí tàbí dáwọ́ dúró. Ọ̀rọ̀ náà “ṣeé parí” túmọ̀ sí láti parí tàbí láti dáwọ́ dúró. Òpin “ìbínú náà” nínú orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kọkàndínlógún, fi òpin àkókò tí a ó fi tẹ ibi mímọ́ àti ẹgbẹ́ ogun mọ́lẹ̀ hàn. Ó parí ní 1844, ṣùgbọ́n “àkọ́kọ́” ìbínú náà parí ní 1798.

“Ìbínú ìkẹ́yìn” parí ní ọdún 1844, lẹ́yìn ọdún ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún, àti ogún lẹ́yìn tí àwọn ará Ásíríà kó ọba Manásè lọ sí Bábílónì ní ọdún 677 ṣáájú Kristi. “Ìbínú àkọ́kọ́” parí ní ọdún 1798, lẹ́yìn ọdún ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún, àti ogún lẹ́yìn tí àwọn ará Ásíríà kó ìjọba àríwá Israẹli lọ sí ìgbèkùn ní ọdún 723 ṣáájú Kristi.

Ọ̀pọ̀ síi ni a tún ní láti sọ nípa “àkókò méje” tí ó farapamọ́ nínú ìwé Dáníẹ́lì, a ó sì sọ̀rọ̀ nípa èyí nínú àpilẹ̀kọ wa tí ń bọ̀.