Ìwé Dáníẹ́lì - Nọ́mbà Ọgbọ̀n-dín-lọ́gbọ̀n

Nínú àlá Miller, ọwọ́ kan tí a kò rí rán àpótí kékeré kan sí i. Nínú àlá náà, a mú un lóye ìwọ̀n àpótí náà gẹ́gẹ́ bí “mẹ́fà onígun mẹ́rin” pẹ̀lú “ìwọ̀n inṣì mẹ́wàá.” Mẹ́wàá tí a fi pọ̀ mọ́ mẹ́fà tí a sọ onígun rẹ̀ di méjì dọ́gba pẹ̀lú ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta àti ọgọ́ta, èyí tí ó dúró fún àwọn ọjọ́ inú ọdún wòlíì kan. A fi àpótí kékeré kan fún Miller tí ó ní ìránṣẹ́ tí ó yẹ kí ó kéde nínú rẹ̀, àti ìránṣẹ́ tí ó yẹ kí ó kéde náà dá lórí ìlànà pé ọjọ́ kan nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì dúró fún ọdún kan. Àpótí kékeré náà ni Bíbélì, àti pé fún Miller, a ní láti wo Bíbélì nínú ìwọ̀n ìlànà “ọjọ́ kan-fún-ọdún kan” nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì.

“Bọ́tìní” kan wà tí a so mọ́ àpótí náà nínú àlá Miller, èyí tí ó ṣàpẹẹrẹ ọ̀nà ìlò tí a darí Miller láti gbà lò.

Nígbà tí Miller ṣí àpótí náà, ó rí “onírúurú àti ìwọ̀n oríṣìíríṣìí àwọn iyebíye, dáyámọ́ńdì, òkúta iyebíye, àti owó wúrà àti fàdákà ti gbogbo ìwọ̀n àti iye, tí a tò ní ẹwà sí àwọn ipò wọn ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ nínú àpótí náà; àti pé bí a ti tò wọ́n bẹ́ẹ̀ ni wọ́n ń tan ìmọ́lẹ̀ àti ògo kan tí kò sí ohun tí ó lè bá a dọ́gba bí kò ṣe oòrùn nìkan.” Miller ṣàwárí àwọn iyebíye òtítọ́ tí ó jọ ṣe àwọn òtítọ́ ìpìlẹ̀ Adventism. Àwọn òtítọ́ tí ó rí ni “a tò” ní ìlànà pípé, wọ́n sì ń fi ìmọ́lẹ̀ oòrùn hàn.

Lẹ́yìn náà, Miller fi àwọn òtítọ́ náà “sórí tábìlì àárín” ó sì pe gbogbo ènìyàn láti “wá kí ẹ sì rí i.” “Wá kí ẹ sì rí i,” jẹ́ ààmì tí a fà jáde láti inú ṣíṣí àwọn èdìdì nínú ìwé Ìfihàn, àti pé Miller dúró fún àwọn ọlọ́gbọ́n tí wọ́n lóye ìṣẹ̀lẹ̀ Danieli tí a tú sílẹ̀ ní ọdún 1798. Àwọn òtítọ́ tí Miller gbé sórí tábìlì náà ni àwọn òtítọ́ tí a ti tú sílẹ̀ láti inú ìwé Danieli, tí Kìnnìún ẹ̀yà Juda ti tú sílẹ̀, tí a sì yàn wọ́n láti dán ìran tí ó wà láàyè nígbà tí a tú wọ́n sílẹ̀ wò. Nítorí èyí ni àwọn ẹranko mẹ́rin nínú Ìfihàn tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn èdìdì mẹ́rin àkọ́kọ́, àti Miller, fi ké pe ìran náà pé, “wá kí ẹ sì rí i.”

Kristi ni, ti a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí Kìnnìún ẹ̀yà Júdà, ni ó ṣí ìwé náà tí a fi èdìdì méje dì nínú ìwé Ìfihàn, àti pé Kìnnìún ẹ̀yà Júdà náà ni ó ṣí àwọn iyebíye tí Miller gbé kalẹ̀ lórí tábìlì, lẹ́yìn náà ó sì kéde fún gbogbo ènìyàn pé, “Ẹ wá kí ẹ sì wo.”

Àwọn òtítọ́ tí ó ṣàwárí ni a ṣàfihàn ní ọ̀nà tí ó ṣe kedere lórí àtẹ ìpilẹ̀ṣẹ̀ ọdún 1843, èyí tí Sister White sọ pé ọwọ́ Olúwa ló darí, tí ó sì jẹ́ ọwọ́ àìrí kan náà náà tí ó ti mú àpótí kún fún àwọn iyebíye wá fún Miller. Àwọn àtẹ ẹgbẹ̀ta ọgọ́rùn-ún tí a ṣe ní ọdún 1842 jẹ́ ìmúṣẹ àṣẹ Hábákúkù láti kọ ìran náà sílẹ̀ kí a sì mú un hàn gbangba lórí àwọn àtẹ. Àtẹ Miller tí ó wà ní àárín yàrá rẹ̀ ṣojú fún àwọn àtẹ (àwọn tábìlì) ẹgbẹ̀ta ọgọ́rùn-ún tí àwọn aṣojú Millerite gbé lọ sí ayé ní ọdún 1842 àti 1843. Àtẹ náà, pẹ̀lú àtẹ ìpilẹ̀ṣẹ̀ ọdún 1850, ni àwọn “àtẹ” ti Hábákúkù orí kejì.

Àwọn ènìyàn tí wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í fèsì sí ìránṣẹ́ náà (àwọn iyebíye) tí a ṣojú fún lẹ́yìn náà lórí tábìlì Hábákùkù, ní ìbẹ̀rẹ̀ jẹ́ díẹ̀, ṣùgbọ́n pẹ̀lú ìmúdájú ìlànà ọjọ́ kan fún ọdún kan ní August 11, 1840, àwọn ènìyàn náà “pọ̀ sí i di ogunlọ́gọ̀.”

Nígbà náà ni ogunlọ́gọ̀ ènìyàn bẹ̀rẹ̀ sí í yọ àwọn iyebíye náà lẹ́nu. Ní àkókò yẹn ni Miller yóò ṣe ìdánimọ̀ ìtúká àwọn iyebíye náà. Ọ̀rọ̀ náà “túká” jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ààmì pàtàkì ti “ìgbà méje” inú Lefitiku ogún-ún mẹ́fà, Miller sì lo irú àtúnṣe kan tàbí òmíràn ti ọ̀rọ̀ náà “túká” ní ìgbà mẹ́wàá nínú ìfihàn àlá rẹ̀. “Mẹ́wàá” ni ààmì ìdánwò, ó sì ń samisi òye tó péye nípa ìtumọ̀ ààmì àwọn iyebíye Miller tí a “túká” gẹ́gẹ́ bí ìdánwò àsọtẹ́lẹ̀ fún àwọn ẹni tí òpin ayé ti dé bá.

Ìkọ̀sílẹ̀ àkọ́kọ́ ti iyebíye “àkókò méje” ni iyebíye àkọ́kọ́ tí Adventismu ti Laodíkíà fi sí ẹ̀gbẹ́ kan bí wọ́n ṣe kùnà nínú ìdánwò “pípínká” ti Mósè, èyí tí a ti gbé kalẹ̀ nípasẹ̀ Élíjà (Miller), ní ọdún 1863. Láti ìgbà náà lọ, àwọn iyebíye náà yóò máa túbọ̀ pínká síi, a ó sì máa dà wọ́n pọ̀ mọ́ àwọn èké, àti ní ìkẹyìn a ó bo wọ́n mọ́lẹ̀ pátápátá. Ìbòmọ́lẹ̀ àwọn iyebíye iyebíye náà yóò dé ibi kan ní ìkẹyìn níbi tí àpótí náà (Bíbélì) yóò ti wá sí ìparun.

Nínú àlá Miller, ìyàtọ̀ tí ó ṣe kedere wà láàárín ìgbà àkọ́kọ́ “ìgbà méje” tí Miller fi lo ọ̀rọ̀ náà “fọ́n ká,” àti ìgbà mẹ́ta ìkẹyìn tí ó tún fi lo ọ̀rọ̀ náà. Lẹ́yìn tí ó ti mẹ́nu kàn “fọ́n ká” “ìgbà méje,” “ó rẹ̀wẹ̀sì pátápátá, ó sì sọ̀kàn nù, ó jókòó sílẹ̀, ó sì sunkún.”

Kí Kristi tó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ẹkùn ti ẹ̀yà Júdà, láti tú ìdì èdìdì méje kúrò lórí ìwé náà nínú ìwé Ìfihàn, Jòhánù sunkún. Jòhánù àti Miller, àwọn méjèèjì, sunkún nígbà tí wọ́n lóye pé a ti sin àpótí náà (Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run) mọ́lẹ̀ pẹ̀lú àwọn ohun ọ̀ṣọ́ àdàkọ.

Nígbà tí ìkọ̀sílẹ̀ tí ń pọ̀ sí i sí àwọn iyebíye tí Miller ṣàwárí tí ó sì gbé kalẹ̀ fún ayé dé ibi tí a ti pa Bíbélì run (àpótí náà), nígbà náà ni Miller sunkún.

Ní ipò yìí nínú àlá rẹ̀, a ti lò ọ̀rọ̀ náà “fọ́n ká” “ìgbà méje.” Àwọn ìfarahàn mẹ́ta ìkẹyìn yàtọ̀ sí àwọn méje àkọ́kọ́, báyìí ni wọ́n fi ń gbe àmì ìwòyí kan lé àwọn ìfọ́nká méje náà gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ àwọn “ìgbà méje” ti Lefitiku ogún-ún mẹ́fà. Àlá kejì Miller, gẹ́gẹ́ bí àlá kejì Nebukadinésári, ń fi ọ̀nà àpẹẹrẹ dá àwọn “ìgbà méje” náà mọ̀.

Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú Johanu nínú Ìfihàn orí karùn-ún, nígbà tí Miller sunkún, ọkùnrin amọ̀-burọ́ọ̀sì náà (Kìnnìún ẹ̀yà Júdà), nígbà náà “ṣí ilẹ̀kùn kan” ó sì wọ inú yàrá náà. Àwòrán ìran ti Baba mú ìwé náà, tí a fi èdìdì méje dì, tí kò sí ẹni tí ó lè ṣí i, tí ó sì ti mú kí Johanu sunkún, bẹ̀rẹ̀ ní ẹsẹ̀ kìn-ín-ní ti orí kẹrin.

Miller sunkún, ó sì rí ilẹ̀kùn kan tí a ṣí. “Nígbà tí mo wà báyìí ní ẹkún àti ìbànújẹ́ nítorí àdánù ńlá mi àti ìjẹ́jẹ́-ìdáhùn mi, mo rántí Ọlọ́run, mo sì fi tọkàntọkàn gbàdúrà pé kí Ó rán ìrànlọ́wọ́ sí mi. Lójijì ilẹ̀kùn náà ṣí, ọkùnrin kan sì wọ inú yàrá náà, nígbà tí gbogbo àwọn ènìyàn sì jáde kúrò nínú rẹ̀; òun náà sì, níwọ̀n bí ó ti ní fìtílà-ìgbálẹ̀ eruku lọ́wọ́ rẹ̀, ṣí àwọn fèrèsé náà, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í fẹ eruku àti àkúnya jáde kúrò nínú yàrá náà.” Kìnnìún ẹ̀yà Juda àti ọkùnrin tí ó mú fìtílà-ìgbálẹ̀ eruku dé ní ìgbà ṣíṣí ilẹ̀kùn kan, nígbà tí Johanu àti Miller sunkún. Ṣíṣí ilẹ̀kùn kan jẹ́ àpẹẹrẹ ìyípadà àkókò ìṣètò ìgbà.

Pẹ̀lú Miller, ó sunkún, a sì ṣí ilẹ̀kùn kan sílẹ̀, ṣùgbọ́n ó tún gbàdúrà. “Ìrẹ̀wẹ̀sì àti ìdààmú ọkàn bo mí pátápátá, mo sì jókòó sílẹ̀ mo sì sunkún. Nígbà tí mo wà báyìí, tí mo ń sunkún tí mo sì ń ṣọ̀fọ̀ nítorí àdánù ńlá mi àti ojúṣe mi, mo rántí Ọlọ́run, mo sì fi ìtara gbàdúrà pé kí Ó rán ìrànlọ́wọ́ sí mi. Lójijì, ilẹ̀kùn náà ṣí sílẹ̀, ọkùnrin kan sì wọ inú yàrá náà, nígbà náà ni gbogbo ènìyàn sì jáde kúrò nínú rẹ̀; òun náà sì, níwọ̀n bí ó ti di fẹ́lẹ̀ ìyẹ̀fun erùkù ní ọwọ́, ṣí àwọn fèrèsé, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í fẹ́ erùkù àti àkúnya jáde kúrò nínú yàrá náà.”

Àdúrà tí ó jẹ́ àmì-ọ̀nà nínú ìtàn àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, ni àdúrà tí Dáníẹ́lì àti àwọn olóye mẹ́ta náà fi hàn nínú orí kejì, àti pẹ̀lú ti Dáníẹ́lì nínú orí kẹsàn-án. Òun ni àdúrà Lefitíkù mẹ́rìnlélógún ti “àkókò méje,” èyí tí àwọn ẹlẹ́rìí méjì ti Ìfihàn mọ́kànlá yóò gbàdúrà nígbà tí wọ́n bá mọ̀ pé a ti tú wọn ká. Àwọn ẹlẹ́rìí méjì náà ni láti tún ohun tí Dáníẹ́lì ṣe nínú orí kẹsàn-án ṣe, nígbà tí ó mọ̀ pé a ti “tú òun ká” gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ ègún Mósè. Àwọn ẹlẹ́rìí méjì náà ni láti tún ohun tí Mílà ṣe àfihàn nínú àlá rẹ̀ ṣe nígbà tí ó dé ibi tí a ti tú àwọn ọ̀ṣọ́ iyebíye rẹ̀ ká “àkókò méje.”

Nígbà tí a bá samisi àdúrà náà, a ṣí ilẹ̀kùn kan sílẹ̀, ọkùnrin tí ń fọ erùpẹ̀ dé, yàrá náà sì ṣófo. Àwọn ènìyàn búburú náà ti lọ, ìṣèjọba àkókò tuntun sì ti dé. Nígbà náà ni Kìnnìún ẹ̀yà Júdà, ẹni tí àgbẹ̀ rẹ̀ wà ní ọwọ́ Rẹ̀, “ṣí àwọn fèrèsé, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í fọ erùpẹ̀ àti pàǹdánù kúrò nínú yàrá náà,” àti bí “ó ti ń fọ erùpẹ̀ àti pàǹdánù náà, àwọn iyebíye èké àti owó àròpọ̀, gbogbo wọn dìde, wọ́n sì jáde nípasẹ̀ fèrèsé bí ìkùùkuu, afẹ́fẹ́ sì gbé wọn lọ.”

Àwọn fèrèsé tí a ṣí pẹ̀lú ń fi ìpínya hàn, nítorí bí a ṣe ń gbé ìdọ̀tí jáde nípasẹ̀ fèrèsé, àwọn tí wọ́n ti mú àṣẹ tí a rí nínú Malaki ṣẹ, èyí tí ń tọ́ àwọn “àlùfáà” ìkẹyìn ọjọ́ sí pé, “Ẹ mú gbogbo ìdámẹ́wàá wá sínú ilé ìṣúra, kí oúnjẹ lè wà ní ilé mi, kí ẹ sì fi èyí dán mi wò nísinsin yìí, ni Olúwa àwọn ọmọ-ogun wí, bóyá èmi kì yóò ṣí àwọn fèrèsé ọ̀run sí yín, kí n sì tú ìbùkún jáde fún yín, tí kò ní sí ààyè tó láti gbà á.” Ilẹ̀kùn tí a ṣí àti àwọn fèrèsé tí a ṣí dúró fún ìyípadà kan nínú ìṣètò ìgbà tí a mú ṣẹ ní àkókò tí a yọ àwọn àlùfáà búburú kúrò, tí a sì ń bùkún fún àwọn àlùfáà olódodo.

Bí ọkùnrin tó ń fi ìgbálẹ̀ erùpẹ̀ gbá ilé rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í wẹ fálọ̀ọ̀ rẹ̀ mọ́, Miller pa ojú rẹ̀ díẹ̀ fún ìṣẹ́jú kan. “Láàárín ìkùkùrúpọ̀ náà ni mo pa ojú mi díẹ̀ fún ìṣẹ́jú kan; nígbà tí mo sì tún là á, gbogbo ìdọ̀tí náà ti lọ pátápátá. Àwọn ohun iyebíye, àwọn dáyámọ́ńdì, wúrà àti owó fàdákà, wà ní túútúú ká gbogbo yàrá náà ní ọ̀pọ̀lọpọ̀.” Nígbà náà ni a pín ohun iyebíye kúrò lọ́dọ̀ ohun èérí ní pípé.

Lẹ́yìn náà ni wọ́n gbé àpótí kékeré ńlá náà sórí tábìlì, a sì ju àwọn iyebíye tí wọ́n ti fọ́ ká sínú rẹ̀. “Lẹ́yìn náà, ó gbé àpótí kan sórí tábìlì, tí ó tóbi púpọ̀ sí i, tí ó sì rẹwà ju èyí àtẹ́lẹwọ́ lọ, ó sì kó àwọn iyebíye, àwọn dáyámọ́ǹdì, àwọn owó pọ̀ ní ẹ̀wọ̀n ẹ̀wọ̀n, ó sì ju wọ́n sínú àpótí náà, títí kò fi sí èyíkéyìí tó ṣẹ́kù, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé díẹ̀ nínú àwọn dáyámọ́ǹdì náà kò tóbi ju orí ìmùlẹ̀ abẹ́rẹ́ lọ.” Lẹ́yìn náà ni a kó àwọn òtítọ́ ìpilẹ̀ Miller jọ pẹ̀lú kì í ṣe Bíbélì nìkan, ṣùgbọ́n pẹ̀lú Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀ pẹ̀lú, àwọn òtítọ́ wọ̀nyí sì rẹwà sí i, wọ́n sì tàn mọ́lẹ̀ sí i ju bí wọ́n ti rí tẹ́lẹ̀ lọ.

Bí a ṣe ń ṣe àyẹ̀wò ìran Odò Ulai ní ìbámu pẹ̀lú ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ náà tí a tú sílẹ̀ ní 1798, ó yẹ kí a lóye pé díẹ̀ nínú àwọn òtítọ́ wọ̀nyí ni a díwọ̀n wọn sípò nípasẹ̀ ìlànà ìṣètò tí a fi fún Miller. Ó sì tún yẹ kí a retí pé nítorí náà, díẹ̀ nínú àwọn òtítọ́ wọ̀nyí yóò tóbi sí i, yóò sì lẹ́wà sí i, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé díẹ̀ nínú wọn lè dàbí ẹni pé wọ́n kéré tàbí pé wọ́n jẹ́ ohun kékeré.

Nígbà tí a bá mú àwọn òtítọ́ padàbọ̀sípò, a máa fi wọ́n sínú àpótí ńlá jùlọ, lẹ́yìn náà a tún ṣe ìpè náà lẹ́ẹ̀kan sí i, kì í ṣe láti ọ̀dọ̀ Miller, bí kò ṣe láti ọ̀dọ̀ Kristi, (ẹni tí í ṣe dirt brush man, ẹni tí í ṣe Kìnnìún ẹ̀yà Júdà) pé, “wá kí o sì rí.” Èyí fi hàn pé ìṣípayá kan ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹlẹ̀, àti pé ìṣípayá ìkẹyìn ni Ìṣípayá Jésù Kristi tí ó máa ṣẹlẹ̀ díẹ̀ kí àkókò ìdánwò tó dópin, tàbí gẹ́gẹ́ bí Sister White ṣe sọ ọ́, nígbà tí dirt brush man ti wọlé.

Àkókò ìdúró àti ìbànújẹ àkọ́kọ́ dé ní ọjọ́ kẹtàdínlógún, oṣù keje, ọdún 2020, àti láti oṣù keje ọdún 2023, Kìnìún ẹ̀yà Júdà ti ń tú èdìdì ìránṣẹ́ Ìṣípayá Jesu Kristi. Ìtú èdìdì náà ní ìwé Dáníẹ́lì pẹ̀lú, a ó sì parí àgbéyẹ̀wò wa nípa àlá Miller nínú àpilẹ̀kọ tí ó kàn.

Iṣẹ́ ọkùnrin bíròṣì ekùku ni a ń ṣe ní ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú “àwọn àlùfáà ọlọ́gbọ́n,” iṣẹ́ àwọn “àlùfáà” wọ̀nyẹn, tí wọ́n jẹ́ ẹlẹ́rìí méjì ti Ìfihàn orí kẹ́wàá [11], tí wọ́n sì tún jẹ́ àwọn egungun gbígbẹ tí a jí dìde ti Ẹsẹkiẹli orí kọkànlélọ́gbọ̀n [37], ni a tún ṣojú fún nípasẹ̀ àwọn ìlà mìíràn nínú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. A óò lo díẹ̀ lára àwọn ìlà wọ̀nyẹn gẹ́gẹ́ bí ẹlẹ́rìí kejì fún ohun tí a ti fi dájú nípa àlá kejì William Miller.