“Ẹbọ àìmọ́lẹ̀ ojoojúmọ́” nínú ìwé Dáníẹ́lì ni William Miller mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àmì Romu keferi tàbí ìjọsìn òrìṣà, ṣùgbọ́n ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ó jẹ́ àmì ìkọ̀sílẹ̀ àwọn òtítọ́ ìpilẹ̀ṣẹ̀ William Miller. Ó dúró fún òpin ìṣọ̀tẹ̀ kan tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1863, pẹ̀lú ìkọ̀sílẹ̀ òye Miller nípa “àkókò méje” ti Mósè nínú Lefitiku mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n. Nígbà tí Àdífẹnítì kọ ìdánimọ̀ tó tọ́ ti “ẹbọ àìmọ́lẹ̀ ojoojúmọ́” gẹ́gẹ́ bí ìjọsìn òrìṣà, wọ́n yí àmì Satani padà sí àmì Kristi. Isaiah sọ pé iṣẹ́ yìí jẹ́ yíyí ohun padà lórí. Ìkọ̀sílẹ̀ “ẹbọ àìmọ́lẹ̀ ojoojúmọ́” ni a fi lélẹ̀ ní àwọn ọdún 1930 (ìran kẹta ti Àdífẹnítì), ṣùgbọ́n ó ti jẹ́ ọ̀ràn àríyànjiyàn láti ọdún 1901 (ìran kejì ti Àdífẹnítì). Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú Ísírẹ́lì àtijọ́, ìkọ̀sílẹ̀ òtítọ́ díẹ̀díẹ̀ mú ìtẹ́wọ́gbà àṣìṣe kan wá, èyí tí ó ní àwọn èròjà ẹ̀ṣẹ̀ àìdáríjì nínú.
Ẹ̀ṣẹ̀ àìdáríjì fún àwọn Júù aláriyànjiyàn náà, ni a ṣàfihàn nígbà tí wọ́n dá iṣẹ́ tí Kristi ti ṣe mọ́ iṣẹ́ Satani. Ísírẹ́lì ìgbàanì ni àpẹẹrẹ àkọ́kọ́ pàtàkì jùlọ ti Ísírẹ́lì òde-òní, àti pé Ísírẹ́lì òde-òní ṣe ohun kan náà gan-an, ṣùgbọ́n ní ìdàkẹ́yìn. Wọ́n mú iṣẹ́ Satani (ẹ̀sìn kèfèrí), wọ́n sì sọ iṣẹ́ wọ̀nyí di ti Kristi. Ìṣọ̀tẹ̀ Ísírẹ́lì ìgbàanì ní pẹ̀lú yíyàn tí wọ́n yan Satani gẹ́gẹ́ bí ọba wọn.
Nítorí náà, nígbà tí Pílátù gbọ́ ọ̀rọ̀ náà, ó mú Jésù jáde wá, ó sì jókòó sórí ìjókòó ìdájọ́ ní ibi tí a ń pè ní Òkúta Pẹpẹ, ṣùgbọ́n ní èdè Heberu, Gabbatha. Ó sì jẹ́ ọjọ́ ìmúrasílẹ̀ Ìrékọjá, ní àkókò bí wákàtí kẹfà: ó sì wí fún àwọn Júù pé, Wò ó, Ọba yín! Ṣùgbọ́n wọ́n kígbe pé, Mú un kúrò, mú un kúrò, kàn án mọ́ àgbélébùú. Pílátù wí fún wọn pé, Ṣé èmi yóò kàn Ọba yín mọ́ àgbélébùú? Àwọn olórí àlùfáà dáhùn pé, A kò ní ọba mìíràn bí kò ṣe Késárì. Nítorí náà, ó fi í lé wọn lọ́wọ́ láti kàn án mọ́ àgbélébùú. Wọ́n sì mú Jésù, wọ́n sì kó ọ lọ. Johanu 19:13–16.
Pílátù jẹ́ aṣojú Róòmù aláìmọ̀-Ọlọ́run, àti pé Arábìnrin White fi hàn pé ejò ńlá tí a lé jáde kúrò ní ọ̀run nínú Ìfihàn orí kẹwàá àti méjì ni Sátánì; ṣùgbọ́n ní ìtumọ̀ kejì, ejò ńlá náà jẹ́ Róòmù aláìmọ̀-Ọlọ́run pẹ̀lú. Nítorí náà, “ẹbọ ojoojúmọ́” ni a fi ṣàpẹẹrẹ ejò ńlá náà. Òpin ìṣọ̀tẹ̀ Ísírẹ́lì àtijọ́, nígbà tí wọ́n kéde ní gbangba pé, “A kò ní ọba mìíràn bí kò ṣe Késárì,” ṣàpẹẹrẹ ìkéde wọn ní gbangba pé àwọn jẹ́ abẹ́ ìṣàkóso ọba wọn, àti pé ọba wọn ni Sátánì. Ìṣọ̀tẹ̀ yẹn sí Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí Ọba bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ Samuẹli wòlíì, nígbà tí wọ́n kọ Ọlọ́run sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ọba wọn, tí wọ́n sì béèrè pé kí a fi ọba ènìyàn fún wọn kí wọ́n lè rí bí àwọn orílẹ̀-èdè yòókù.
Nígbà náà ni gbogbo àwọn àgbà Israel péjọpọ̀, wọ́n sì tọ Samuẹli wá ní Rámà, Wọ́n sì wí fún un pé, Wò ó, ìwọ ti darúgbó, àwọn ọmọ rẹ kò sì rìn ní ọ̀nà rẹ: nísinsin yìí, fi ọba ṣe fún wa láti ṣe ìdájọ́ wa gẹ́gẹ́ bí gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè. Ṣùgbọ́n ọ̀ràn náà kò dùn mọ́ Samuẹli, nígbà tí wọ́n wí pé, Fi ọba fún wa láti ṣe ìdájọ́ wa. Samuẹli sì gbàdúrà sí Olúwa. Olúwa sì wí fún Samuẹli pé, Fetí sí ohùn àwọn ènìyàn náà nínú gbogbo ohun tí wọ́n bá sọ fún ọ: nítorí wọn kò kọ ìwọ sílẹ̀, ṣùgbọ́n mí ni wọ́n kọ sílẹ̀, kí èmi má bàa jẹ ọba lórí wọn. Gẹ́gẹ́ bí gbogbo iṣẹ́ tí wọ́n ti ń ṣe láti ọjọ́ tí mo ti mú wọn gòkè wá láti ilẹ̀ Ejibiti títí di òní yìí, èyí tí wọ́n fi kọ̀ mí sílẹ̀, tí wọ́n sì sin ọlọ́run mìíràn, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n ṣe sí ọ pẹ̀lú. 1 Samuelu 8:4–8.
Ísráẹ́lì àtijọ́ kò mọ̀ rí pé wọ́n ti kọ Ọlọ́run sílẹ̀, tàbí pé ìfẹ́-ọkàn wọn fún ọba ayé yóò máa tẹ̀ síwájú títí yóò fi dé ibi tí wọ́n kàn Mèsáyà mọ́ àgbélébùú, tí wọ́n sì yan Sátánì gẹ́gẹ́ bí ọba wọn. Ìṣọ̀tẹ̀ wọn fara pamọ́ kúrò lójú wọn nípasẹ̀ àwọn èrò òdodo ara wọn pé, láìka pé wọ́n ti kọ Ọlọ́run sílẹ̀, síbẹ̀ wọ́n ṣì jẹ́ àwọn ènìyàn àyànfẹ́, nítorí pé, lẹ́yìn gbogbo rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí wọ́n ti rò ó, Ọlọ́run ṣì ń pa iṣẹ́-ìránṣẹ́ wòlíì mímọ́ mọ́, àní lẹ́yìn Sámúẹ́lì.
Wọ́n tú ìṣẹ́-òjíṣẹ́ àsọtẹ́lẹ̀ ti àwọn wòlíì ní ìtumọ̀ tí kò tọ́, wọ́n sì gbà pé wíwà àwọn wòlíì Ọlọ́run láàárín wọn jẹ́ ẹ̀rí pé àwọn ni ènìyàn tí Ọlọ́run yàn. Wọ́n kò rí i pé wọ́n ti jìnnà sí Ọlọ́run, àti pé àwọn wòlíì ń wá ọ̀nà láti mú wọn padà sọ́dọ̀ Ọlọ́run, nítorí wọ́n tú iṣẹ́ àwọn wòlíì náà gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí ìtọ́sọ́nà Ọlọ́run. Èyí sì rí bẹ́ẹ̀ láìka ìtẹ̀síwájú wọn nínú ìkọ̀sílẹ̀ gbogbo àwọn ìránṣẹ́ tí a rán sí wọn lọ. Ìtanjẹ kan náà dé bá Adventism ní ọdún 1863.
Ẹ̀sìn Adventist kọ ìṣísẹ̀ náà tí a ti kó jọ nípasẹ̀ iṣẹ́ ìránṣẹ́ William Miller, wọ́n sì yàn láti di ìjọ tí a forúkọsílẹ̀ ní ọ̀nà òfin ní ọdún kan náà tí wọ́n kọ ìhìnrere Mose ti “àkókò méje,” gẹ́gẹ́ bí Elijah (William Miller) ti fi í hàn. Ní ọdún kan náà ni wọ́n ṣe àwòrán àsọtẹ́lẹ̀ ayédèrú kan, èyí tí a kò lè kà mọ́, tí kò sì lè “sọ̀rọ̀” mọ́ gẹ́gẹ́ bí Habakkuk 2, ẹsẹ̀ 3, nítorí pé ó nílò ìwé àlàyé kan láti ṣàlàyé rẹ̀. A lè ka àwọn àwòrán Habakkuk bí wọ́n ṣe wà gan-an, nítorí náà wọ́n lè “sọ̀rọ̀”.
Àwọn Adfẹ́ntì kọ̀ láti ṣe ìwádìí ara ẹni kankan nípa ìpinnu tí wọ́n ṣe ní 1863, nítorí pé, lẹ́yìn gbogbo rẹ̀, wọ́n ní wòlíì obìnrin náà láàrín wọn, èyí tí ó jẹ́rìí pé àwọn ni ènìyàn ìyókù tí a dá mọ̀ nínú ìwé Ìfihàn, tí ó ní Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀. Wọ́n fi ẹ̀mí kan náà àti ìwà kan náà ti Ísírẹ́lì àtijọ́ hàn, àti ìṣọ̀tẹ̀ tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìkọ̀sílẹ̀ iyebíye àkọ́kọ́ tí Miller ṣàwárí, ní ìkẹyìn mú wọn dé ibi ìkọ̀sílẹ̀ ìdámọ̀ Miller nípa iyebíye “ìgbà gbogbo” náà pẹ̀lú.
Israeli òde-òní kọ òye Miller nípa “ìrúbọ ojoojúmọ́,” àmì aṣoju ti Romu keferi, èyí tí, ní ẹ̀wẹ̀, jẹ́ àmì aṣoju Satani, wọ́n sì sọ pé “ìrúbọ ojoojúmọ́” jẹ́ àmì aṣoju Kristi. Ní ọ̀rọ̀ míràn, Israeli òde-òní yan láti gba àmì aṣoju ti Satani gẹ́gẹ́ bí àmì aṣoju Kristi. Gẹ́gẹ́ bí Israeli ìgbàanì ti kéde pé àwọn kò ní ọba mìíràn bí kò ṣe Késárì, aṣojú Romu keferi, èyí tí í ṣe àmì aṣoju Satani.
Ní ìbámu pẹ̀lú ìlò àsọtẹ́lẹ̀, yíyàn náà béèrè pé Ísírẹ́lì òde-òní yóò ní láti tún àwọn orí kẹ́je, kẹjọ àti kẹsàn-án ti Dáníẹ́lì ṣe ìtumọ̀ wọn, àwọn náà gan-an ni àwọn orí tí Odò Ulai dúró fún, tí wọ́n sì jẹ́ ìbísí ìmọ̀ nínú ìtàn àwọn Millerite. A ó fi ipá mú wọn láti yí àwọn orí wọ̀nyí padà, nítorí orí kẹjọ tọ́ka sí “ojoojúmọ́” ní tààrà ní ìgbà mẹ́ta.
Nípasẹ̀ ìtàn náà níbi tí a ti ṣí ìran odò Ulai sílẹ̀, àwọn Millerite kò lè rí ìjọba ayé mìíràn kankan ṣáájú kí Kristi tó padà wá kí ó sì fi ìjọba Rẹ̀ tí ó jẹ́ àìnípẹ̀kun múlẹ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú orí kejì ìwé Danieli. Nítorí náà, wọ́n ka ìjọba kẹrin ti Romu sí ìjọba kan ṣoṣo tí ó ní apá méjì. Àwọn apá méjèèjì wọ̀nyí ni a ṣojú fún ní tààràtà nínú orí keje àti kẹjọ ìwé Danieli. Danieli fi hàn pé a gbọ́dọ̀ lóye ìran tí ó gbà nínú orí kẹjọ ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìran inú orí keje.
Ní ọdún kẹta ìjọba ọba Bélṣásárì, ìran kan farahàn sí mi, àní sí èmi Dáníẹ́lì, lẹ́yìn èyí tí ó ti farahàn sí mi ní àkọ́kọ́. Dáníẹ́lì 8:1.
Ìran náà “tí ó farahàn sí” Dáníẹ́lì “ní ìbẹ̀rẹ̀,” ni ìran orí kẹ́je.
Ní ọdún kìn-ín-ní Bélṣásárì ọba Bábílónì, Dáníẹ́lì lá àlá, ó sì rí ìran nínú orí rẹ̀ lórí ibùsùn rẹ̀; nígbà náà ni ó kọ àlá náà sílẹ̀, ó sì sọ àkótán ọ̀ràn náà. Dáníẹ́lì 7:1.
Àwọn ìran méjèèjì náà dúró fún apá méjì ti àwọn ìjọba inú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì tí a ti kọ́kọ́ ṣàfihàn nínú orí kejì ìwé Dáníẹ́lì. Àwọn ìjọba mẹ́rin náà, ti Bábílónì, Mẹ́dò-Pérṣíà, Gíríìkì àti Róòmù, ni a tún sọ̀rọ̀ wọn nínú orí keje, lẹ́yìn náà a sì tún sọ̀rọ̀ wọn nínú orí kẹjọ pẹ̀lú ìyàtọ̀ láàárín àwọn eroja òṣèlú ti àwọn ìjọba mẹ́rin náà àti àwọn eroja ẹ̀sìn ti àwọn ìjọba mẹ́rin náà. Nínú Dáníẹ́lì keje, a ṣojú àwọn ìjọba náà nípasẹ̀ àwọn ẹranko apanirun, ṣùgbọ́n nínú orí kẹjọ, a gbé àwọn ìjọba kan náà kalẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ẹranko ibi mímọ́. Dáníẹ́lì fẹ́ láti lóye ìran inú orí keje, Gébúrẹ́lì sì tọ̀ ọ́ wá láti ṣàlàyé rẹ̀ fún un.
Èmi Dáníẹ́lì bàjẹ́ gidigidi nínú ẹ̀mí mi láàárín ara mi, ìran orí mi sì dá mi láàmú. Mo súnmọ́ ọ̀kan lára àwọn tí wọ́n dúró níbẹ̀, mo sì béèrè lọ́wọ́ rẹ̀ òtítọ́ gbogbo èyí. Nígbà náà ni ó sọ fún mi, ó sì jẹ́ kí n mọ ìtumọ̀ àwọn nǹkan náà. Àwọn ẹranko ńlá wọ̀nyí, tí wọ́n jẹ́ mẹ́rin, jẹ́ ọba mẹ́rin, tí yóò dìde láti inú ayé. Ṣùgbọ́n àwọn ẹni mímọ́ ti Ọ̀gá-ògo Jùlọ yóò gba ìjọba náà, wọn yóò sì jogún ìjọba náà títí láé, àní títí láé àti láé. Dáníẹ́lì 7:15–18.
A sọ fún Dáníẹli pé àwọn ẹranko mẹ́rin náà jẹ́ ìjọba ayé mẹ́rin tí yóò wà títí di ìgbà tí a ó fi dá ìjọba àìnípẹ̀kun Ọlọ́run kalẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ó ti bá Dáníẹli orí kejì mu. Ìjọba ayé mẹ́rin ni yóò wà kí ìjọba àìnípẹ̀kun Ọlọ́run tó dé, gẹ́gẹ́ bí àpáta tí a gé jáde láti inú òkè tí ó sì kún gbogbo ayé nínú orí kejì ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀.
Arábìnrin White gbé ìmọ̀ Millerite nípa àwọn ìjọba mẹ́rin wọ̀nyí lọ jìnà ju ìmọ̀ Millerite lọ, nígbà tí ó sọ̀rọ̀ nípa ẹranko ilẹ̀ ayé náà nínú Ìfihàn orí kẹtàlá.
“Ní àkókò yìí ni a tún gbé àmì míràn kalẹ̀. Wòlíì náà wí pé: ‘Mo sì rí ẹranko mìíràn tí ń bọ̀ láti inú ilẹ̀ wá; ó sì ní ìwo méjì bí ti ọ̀dọ́-àgùntàn.’ Ẹsẹ̀ 11. Mejeeji ìrísí ẹranko yìí àti ọ̀nà tí ó gbà dìde fi hàn pé orílẹ̀-èdè tí ó dúró fún yàtọ̀ sí àwọn tí a fi hàn lábẹ́ àwọn àmì tí ó ṣáájú. Àwọn ìjọba ńlá tí wọ́n ti ṣàkóso ayé ni a fi hàn wòlíì Dáníẹ́lì gẹ́gẹ́ bí ẹranko apanirun, tí ń dìde nígbà tí ‘ẹ̀fúùfù mẹ́rin ti ọ̀run ń jà lórí òkun ńlá náà.’ Dáníẹ́lì 7:2. Nínú Ìfihàn orí kẹtàlá, angẹli kan ṣàlàyé pé omi dúró fún ‘àwọn ènìyàn, àti ọ̀pọ̀ ènìyàn, àti orílẹ̀-èdè, àti ahọ́n.’ Ìfihàn 17:15. Ẹ̀fúùfù jẹ́ àmì ìjà. Àwọn ẹ̀fúùfù mẹ́rin ti ọ̀run tí ń jà lórí òkun ńlá náà dúró fún àwọn ìran ẹ̀rù ti ìṣẹ́gun àti ìyípadà-ọba, nípasẹ̀ èyí tí àwọn ìjọba fi dé agbára.” The Great Controversy, 439.
Àwọn ẹranko jẹ́ àpẹẹrẹ àwọn ìṣẹ́gun tí a ṣe nígbà tí àwọn ìjọba ń dé agbára. Ẹranko apanirun, ní ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀, ń ṣojú agbára òṣèlú, ọrọ̀-ajé àti ti ológun ti ìjọba kan. Àwọn ìjọba kan náà tí a ṣàpẹẹrẹ nínú Dáníẹ́lì orí kejì àti keje, ni a tún ṣàpẹẹrẹ nínú orí kẹjọ pẹ̀lú; ṣùgbọ́n níbẹ̀ ni gbogbo wọn ti ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn èròjà tí a mú jáde láti inú ibi mímọ́ Ọlọ́run, àti nípa bẹ́ẹ̀ wọn ń ṣojú èròjà ẹ̀sìn ti àwọn ìjọba náà, nítorí pé gbogbo wọn jẹ́ ìṣọ̀kan ìjọ àti ìpínlẹ̀.
Ní ọdún kẹta ìjọba ọba Bélṣásárì, ìran kan farahàn sí mi, àní sí èmi Dáníẹ́lì, lẹ́yìn èyí tí ó ti farahàn sí mi ní ìbẹ̀rẹ̀. Mo sì rí i nínú ìran; ó sì ṣe, nígbà tí mo rí i, pé mo wà ní Ṣúṣánì ní ààfin, èyí tí ó wà ní agbègbè Élámù; mo sì rí i nínú ìran, mo sì wà létí odò Úláì. Nígbà náà ni mo gbé ojú mi sókè, mo sì rí i, sì kíyèsi i, àgùntàn akọ kan dúró níwájú odò náà, ó ní ìwo méjì: àwọn ìwo méjèèjì sì ga; ṣùgbọ́n ọ̀kan ga ju èkejì lọ, èyí tí ó ga jù sì yọ jáde nígbà ìkẹyìn. Mo rí àgùntàn akọ náà tí ń ta sí ìwọ̀-oòrùn, sí àríwá, àti sí gúúsù; tó bẹ́ẹ̀ tí kò sí ẹranko kankan tí ó lè dúró níwájú rẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni kò sí ẹni tí ó lè gbà á kúrò lọ́wọ́ rẹ̀; ṣùgbọ́n ó ṣe gẹ́gẹ́ bí ìfẹ́ ara rẹ̀, ó sì di ńlá. Bí mo sì ti ń ronú jinlẹ̀, kíyèsi i, ewúrẹ́ akọ kan wá láti ìwọ̀-oòrùn lórí ojú gbogbo ayé, kò sì fi ilẹ̀ kàn án: ewúrẹ́ akọ náà sì ní ìwo pàtàkì kan láàárín ojú rẹ̀. Ó sì tọ àgùntàn akọ tí ó ní ìwo méjì náà wá, èyí tí mo ti rí tí ó dúró níwájú odò náà, ó sì sáré tọ̀ ọ́ lọ nínú ìbínú agbára rẹ̀. Mo sì rí i pé ó sún mọ́ àgùntàn akọ náà gidigidi, ìbínú sì ru sí i, ó sì lu àgùntàn akọ náà, ó sì fọ ìwo rẹ̀ méjèèjì: kò sì sí agbára kankan nínú àgùntàn akọ náà láti dúró níwájú rẹ̀, ṣùgbọ́n ó ju ú lulẹ̀, ó sì tẹ̀ ẹ́ mọ́lẹ̀: kò sì sí ẹni tí ó lè gbà àgùntàn akọ náà kúrò lọ́wọ́ rẹ̀. Nítorí náà ewúrẹ́ akọ náà di ńlá gidigidi: nígbà tí ó sì lágbára, ìwo ńlá náà fọ́; ní ipò rẹ̀ sì ni ìwo pàtàkì mẹ́rin yọ jáde sí ìhà mẹ́rin afẹ́fẹ́ ọ̀run. Dáníẹ́lì 8:1–8.
Orí kẹjọ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú bí Dáníẹ́lì ṣe ń jẹ́rìí pé ní àkókò náà òun ṣì ń gbé nínú ìtàn ìjọba àkọ́kọ́ nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì (Bábílónì), ṣùgbọ́n ìran rẹ̀ kò fi àmì kankan hàn tí yóò ṣojú fún Bábílónì, nítorí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àgbò akọ tí ó ṣojú fún ìjọba ayé kejì, ìyẹn Mẹ́dò-Pérṣíà. Àìsí àmì kan fún Bábílónì yìí jẹ́ ohun tí a ṣe ní ète, nítorí ànímọ́ pàtàkì kan ti Bábílónì ni pé ó ń ṣojú fún ìjọba tí a yọ kúrò, tí a sì tún mú padà bọ̀ sípò lẹ́yìn náà, gẹ́gẹ́ bí “àkókò méje” tí Nebukadinésárì gbé bí ẹranko ṣe ń ṣàfihàn. Ní àkókò “àkókò méje” náà, a ṣojú fún apá kan ti Bábílónì ti ẹ̀mí (ìjọ pàápàá), nítorí ìjọ pàápàá ni ìjọba tí a gbàgbé fún àádọ́rin ọdún àmì, ní àsìkò èyí tí ó ní ọgbẹ́ ikú. Òtítọ́ pé Dáníẹ́lì sọ pé ó gba ìran náà “ní ọdún kẹta ìjọba ọba Bélṣásárì,” ń fi hàn pé Bábílónì ni ìjọba tí ó ṣáájú ìjọba kejì, Mẹ́dò-Pérṣíà, ṣùgbọ́n ó tẹnu mọ́ Bábílónì gẹ́gẹ́ bí ìjọba tí a fi pamọ́, tàbí tí a gbàgbé, èyí tí a gbàgbé ní ọjọ́ ọba kan.
Àwọn ẹranko inú orí kẹjọ kì í ṣe ẹranko ìjẹni; wọn jẹ́ ẹranko tí a máa ń lò gẹ́gẹ́ bí ẹbọ nínú iṣẹ́ iṣẹ́ ibi mímọ́. A ṣàpẹẹrẹ ìjọba kẹrin gẹ́gẹ́ bí “ìwo kékeré kan,” kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ẹranko; ṣùgbọ́n ìwo jẹ́ apá kan ti ibi mímọ́ Ọlọ́run, nítorí àwọn pẹpẹ inú ibi mímọ́ Ọlọ́run ní ìwo gẹ́gẹ́ bí apá kan nínú àkànṣe wọn.
Kì í ṣe pé àwọn ìjọba mẹ́rin ti àsọtẹ́lẹ̀ nìkan ni Dáníẹ́lì fi àwọn ọ̀rọ̀ ilé-mímọ́ ṣàpẹẹrẹ, ṣùgbọ́n àkọsílẹ̀ inú orí náà pẹ̀lú ní ọ̀pọ̀ ọ̀rọ̀ tí a fà jáde tààrà láti inú iṣẹ́ ìsìn ilé-mímọ́ Ọlọ́run. A fi àwọn ọ̀rọ̀ Hébérù tí a mú láti inú iṣẹ́ ìsìn ilé-mímọ́ gbé àkọsílẹ̀ inú orí náà kalẹ̀, ṣùgbọ́n pẹ̀lú bẹ́ẹ̀, ìṣe fífi ọrẹ rúbọ kalẹ̀ nínú iṣẹ́ ìsìn ilé-mímọ́ náà ni a tún kọ sínú àgbékalẹ̀ orí náà fúnra rẹ̀. Òtítọ́ náà pé Dáníẹ́lì fi ìmọ̀ọ́mọ̀ so orí keje àti kẹjọ pọ̀ jọ, jẹ́ kí àwọn tí ó fẹ́ rí i, mọ̀ pé orí keje ń tọ́ka sí ìṣèlú-ìjọba àwọn ìjọba inú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, àti pé orí kẹjọ ń tọ́ka sí ìṣètò iṣẹ́ ìjọ àwọn ìjọba inú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì.
A ti fi ipa mú Adventism láti bo òtítọ́ yìí mọ́lẹ̀ pẹ̀lú àwọn ìtàn àròsọ ti Satani, nítorí ìmọ̀yé yìí fi hàn pé àwọn iyebíye Miller rí dájú gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run ti ṣe àpèjúwe wọn. Ìkọ̀sílẹ̀ wọn sí ìmọ̀ Miller nípa “ohun ojoojúmọ́,” ni a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí ẹ̀sùn pé “Ọlọ́run kò ní ìmọ̀,” nítorí wọ́n sọ pé nígbà tí Ọlọ́run fi ìlànà ìtòlẹ́sẹẹsẹ náà fún Miller (nípasẹ̀ iṣẹ́-ìránṣẹ́ àwọn angẹli mímọ́), kò péye.
Nítòótọ́ yíyí tí ẹ ń yi ohun padà lóríṣìíríṣìí ni a ó kà sí bí amọ̀ amọ̀kòkò: nítorí ṣé iṣẹ́ ọwọ́ yóò wí nípa ẹni tí ó dá a pé, Òun kò dá mi? tàbí ṣé ohun tí a mọ̀ yóò wí nípa ẹni tí ó mọ̀ ọ́ pé, Òun kò ní òye? Isaiah 29:16.
Ìtòlẹ́sẹẹsẹ̀ Miller ni ètò àsọtẹ́lẹ̀ tí ó mọ̀ tí ó sì lò; ṣùgbọ́n láti ọdún 1863 lọ, Adventism padà sí àwọn ìlò ẹ̀kọ́-ìsìn ti Protestantism apẹ̀yìndà àti ti Catholicism, kí wọ́n lè bo àwọn iyebíye àlá Miller mọ́lẹ̀. Adventism gba ìtòlẹ́sẹẹsẹ̀ èké kan (ohun tí a ṣe ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ̀), kí wọ́n lè kọ iṣẹ́ náà sílẹ̀, àti pẹ̀lú Ẹlẹ́dàá iṣẹ́ náà. Nípa bẹ́ẹ̀, wọ́n ń sọ pé Ẹlẹ́dàá iṣẹ́ náà kò ní òye. Ìkọ̀sílẹ̀ ìtòlẹ́sẹẹsẹ̀ yẹn ni, tí ó sì ṣì jẹ́, ìkọ̀sílẹ̀ ìbùkún ìmò̩ tí a tú sílẹ̀ ní ọdún 1798. Àwọn tí ń kọ ìbùkún ìmò̩ náà sílẹ̀ ń kọ iṣẹ́ náà àti Ẹlẹ́dàá iṣẹ́ náà sílẹ̀, àti nípa ìtúmọ̀ Danieli wọn jẹ́ “àwọn ènìyàn búburú”.
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni a óò sọ di mímọ́, a óò sì sọ di funfun, a óò sì dán wọn wò; ṣùgbọ́n àwọn ènìyàn búburú yóò máa hùwà búburú: kò sì sí ẹni kankan nínú àwọn ènìyàn búburú tí yóò lóye; ṣùgbọ́n àwọn ọlọ́gbọ́n yóò lóye. Dáníẹ́lì 12:10.
“Àwọn ẹni búburú yóò máa hùwà búburú,” nípa bẹ́ẹ̀ ó ń fi ìkọ̀sílẹ̀ òtítọ́ hàn gẹ́gẹ́ bí ohun tí ń lọ síwájú tí ó sì ń pọ̀ sí i. Ìkọ̀sílẹ̀ ẹni búburú sí ètò ìlànà náà jẹ́ ìkọ̀sílẹ̀ sí Ọlọ́run, àti ní ìpẹ̀yà rẹ̀, Ọlọ́run kọ àwọn ẹni búburú sílẹ̀ nítorí ìkọ̀sílẹ̀ tí wọ́n ń gbìyànjú láti mú ṣẹ nípasẹ̀ ètò ìlànà èké.
A pa àwọn ènìyàn mi run nítorí àìní ìmọ̀: nítorí ìwọ ti kọ ìmọ̀ sílẹ̀, èmi náà yóò kọ̀ ọ́ sílẹ̀, kí ìwọ má bàa jẹ́ àlùfáà fún mi: nítorí tí ìwọ ti gbàgbé òfin Ọlọ́run rẹ, èmi náà yóò gbàgbé àwọn ọmọ rẹ. Hosea 4:6.
Àwọn ènìyàn Ọlọ́run, tí wọ́n jẹ́ “àwọn àlùfáà” Ọlọ́run láti ọdún 1844 títí dé 1863, ni a kọ̀ nítorí àìní “ìmọ̀” tí a ti mú pọ̀ sí i nípasẹ̀ iṣẹ́ ìránṣẹ́ William Miller. Ó ṣe pàtàkì láti ka àyíká ẹsẹ̀ kẹfà nínú Hosea sí, nítorí pé àyíká náà ń fi ìṣọ̀tẹ̀ tí ń pọ̀ sí i sí òtítọ́ hàn, èyí tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “ìmọ̀.”
Ẹ gbọ́ ọ̀rọ̀ Olúwa, ẹ̀yin ọmọ Israẹli; nítorí Olúwa ní ẹjọ́ kan sí àwọn olùgbé ilẹ̀ náà, nítorí kò sí òtítọ́, bẹ́ẹ̀ ni kò sí àánú, tàbí ìmọ̀ Ọlọ́run ní ilẹ̀ náà. Nípa búra èké, àti irọ́, àti pípànìyàn, àti jíjí, àti panṣágà, wọ́n jáde lójú òfin, ẹ̀jẹ̀ sì ń kan ẹ̀jẹ̀. Nítorí náà ilẹ̀ náà yóò ṣọ̀fọ̀, gbogbo ẹni tí ń gbé inú rẹ̀ yóò sì rẹ̀wẹ̀sì, pẹ̀lú àwọn ẹranko igbó, àti pẹ̀lú àwọn ẹyẹ ojú ọ̀run; bẹ́ẹ̀ ni a óò kó àwọn ẹja inú òkun kúrò pẹ̀lú. Síbẹ̀, kí ẹnikẹ́ni má ṣe báni jiyàn, bẹ́ẹ̀ ni kí ẹnikẹ́ni má ṣe bá ẹlòmíràn wí; nítorí àwọn ènìyàn rẹ dàbí àwọn tí ń bá àlùfáà jiyàn. Nítorí náà ìwọ yóò ṣubú ní ọ̀sán, wòlíì náà pẹ̀lú yóò sì ṣubú pẹ̀lú rẹ ní alẹ́, èmi yóò sì pa ìyá rẹ run. A pa àwọn ènìyàn mi run nítorí àìní ìmọ̀: nítorí tí ìwọ ti kọ ìmọ̀ sílẹ̀, èmi pẹ̀lú yóò kọ̀ ọ́ sílẹ̀, kí ìwọ má bàa ṣe àlùfáà fún mi mọ́: bí ìwọ sì ti gbàgbé òfin Ọlọ́run rẹ, èmi pẹ̀lú yóò gbàgbé àwọn ọmọ rẹ. Bí wọ́n ṣe pọ̀ sí i, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n ṣẹ̀ sí mi sí i: nítorí náà èmi yóò yi ògo wọn padà sí ìtìjú. Wọ́n ń jẹ ẹ̀ṣẹ̀ àwọn ènìyàn mi run, wọ́n sì ń fi ọkàn wọn lé ẹ̀ṣẹ̀ wọn. Yóò sì rí bẹ́ẹ̀, bí ènìyàn, bẹ́ẹ̀ ni àlùfáà: èmi yóò sì fìyà jẹ wọ́n nítorí ọ̀nà wọn, èmi yóò sì san án fún wọn gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ wọn. Nítorí wọ́n yóò jẹ, wọn kì yóò sì yó; wọ́n yóò ṣe panṣágà, wọn kì yóò sì bímọ sí i: nítorí wọ́n ti dákẹ́ láti máa fetí sí Olúwa.
Àgbèrè àti wáìnì àti ọtí wáìnì tuntun ń gba ọkàn lọ. Àwọn ènìyàn mi ń béèrè ìmọ̀ràn lọ́dọ̀ àwọn òrìṣà igi wọn, ọ̀pá wọn sì ń kéde fún wọn: nítorí ẹ̀mí àgbèrè ti mú wọn ṣìnà, wọ́n sì ti lọ ṣe àgbèrè kúrò ní abẹ́ Ọlọ́run wọn. Wọ́n ń rú ẹbọ lórí òkè ńlá, wọ́n sì ń sun tùràrí lórí àwọn òkè kéékèèké, lábẹ́ igi oaku àti pọ́púlà àti ẹ̀límù, nítorí òjìji wọn dára: nítorí náà àwọn ọmọbìnrin yín yóò ṣe àgbèrè, àwọn aya yín yóò sì ṣe panṣágà. Èmi kì yóò jẹ àwọn ọmọbìnrin yín níyà nígbà tí wọ́n bá ṣe àgbèrè, bẹ́ẹ̀ ni kì yóò jẹ àwọn aya yín níyà nígbà tí wọ́n bá ṣe panṣágà: nítorí àwọn fúnra wọn ti ya ara wọn sọ́tọ̀ pẹ̀lú àwọn panṣágà, wọ́n sì ń rú ẹbọ pẹ̀lú àwọn àgbèrè: nítorí náà àwọn ènìyàn tí kò ní òye yóò ṣubú. Bí ìwọ, Ísírẹ́lì, tilẹ̀ ń ṣe panṣágà, ṣùgbọ́n má ṣe jẹ́ kí Júdà ṣẹ̀; ẹ má sì ṣe wá sí Gílígálì, bẹ́ẹ̀ ni ẹ má ṣe gòkè lọ sí Bẹti-Áfẹnì, ẹ má sì búra pé, “OLÚWA wà láàyè.” Nítorí Ísírẹ́lì ń yọ̀ sẹ́yìn bí abo màlúù aláyípadà: nísinsin yìí OLÚWA yóò bọ́ wọn gẹ́gẹ́ bí ọ̀dọ́-àgùntàn ní ibi gbígbòòrò. Éfúráímù ti dà pọ̀ mọ́ àwọn òrìṣà: ẹ fi í sílẹ̀. Ohun mímu wọn ti di korò: wọ́n ti ń ṣe àgbèrè nígbà gbogbo: àwọn olórí rẹ̀ pẹ̀lú ìtìjú ń fẹ́ràn pé, “Ẹ máa fúnni.” Afẹ́fẹ́ ti dì í mọ́ra nínú ìyẹ́ rẹ̀, wọ́n yóò sì kó ìtìjú nítorí àwọn ẹbọ wọn. Hosea 4:1–19.
Ìkìlọ̀ Hóséà ni pé, “Olúwa ní àríyànjiyàn pẹ̀lú àwọn olùgbé ilẹ̀ náà, nítorí kò sí òtítọ́, tàbí àánú, tàbí ìmọ̀ Ọlọ́run ní ilẹ̀ náà.” Adventism ni àwọn ènìyàn Ọlọ́run ti ọjọ́ ìkẹyìn. Ní ọjọ́ tí ọkùnrin fẹ́lẹ̀ erùpẹ̀ bá wọ inú yàrá Miller, Adventism, pẹ̀lú àwọn ènìyàn náà, àwọn àlùfáà, àwọn wòlíì “ẹni tí kò bá sì ní òye yóò ṣubú,” nítorí wọn yóò jẹ́ “àwọn tí a so mọ́ àwọn òrìṣà.” Àwọn òrìṣà wọn ni àwọn ẹ̀kọ́ èké wọn, tí a hun sínú ìlànà èké kan.
Ìṣọ̀tẹ̀ tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípa ìkọ̀sílẹ̀ ìmúpọ̀ sí i ti ìmọ̀ jẹ́ ìmúgbòòrò ìṣọ̀tẹ̀ tó ń tẹ̀síwájú, tí ó sì dé ibi tí àkókò ìdánwò wọn fi parí pẹ̀lú ìkéde pé wọ́n ti darapọ̀ mọ́ àwọn ẹ̀kọ́ èké tí a gbá kúrò nínú yàrá Miller. A ṣàpẹẹrẹ ìṣọ̀tẹ̀ wọn gẹ́gẹ́ bí ṣíṣe àgbèrè ní ìgbà gbogbo. Láti ọdún 1863 lọ títí di ìpiparí àkókò ìdánwò, wọ́n ń bá a lọ ní ìṣọ̀tẹ̀ láìdáwọ́ dúró títí a ó fi tutọ́ wọn jáde kúrò ní ẹnu Olúwa.
Ìṣọ̀tẹ̀ tí í ṣe kọ̀ ìmọ̀ ni a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípa bí wọ́n ṣe ń ṣe panṣágà “nígbà gbogbo”; bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kì í ṣe ọ̀rọ̀ Hébérù kan náà, ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ kan náà pẹ̀lú ọ̀rọ̀ Hébérù náà “tamid” tí ó túmọ̀ sí “àìdákẹ́jẹ́”, a sì túmọ̀ èyí sí “ìrúbọ ojoojúmọ́” nínú ìwé Dáníẹ́lì.
A ó tẹ̀síwájú nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ wa nípa àwọn ìjọba mẹ́rin nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì nínú àpilẹ̀kọ tí ó kàn.
“Nígbà náà ni mo rí nípa ‘Ojoojúmọ́,’ pé ọ̀rọ̀ náà ‘ẹbọ’ ni ọgbọ́n ènìyàn fi kún un, kò sì jẹ́ ti ọ̀rọ̀ inú ẹsẹ̀ náà; àti pé Olúwa fi ìmọ̀ tòótọ́ nípa rẹ̀ fún àwọn tí wọ́n ké ìkéde wákàtí ìdájọ́. Nígbà tí ìṣọ̀kan wà, ṣáájú ọdún 1844, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo wọn wà ní ìṣọ̀kan lórí ìmọ̀ tòótọ́ nípa ‘Ojoojúmọ́;’ ṣùgbọ́n láti ọdún 1844, nínú ìdàrúdàpọ̀ náà, a ti gba àwọn ìwòye mìíràn mọ́ra, òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ sì ti tẹ̀ lé e.” Review and Herald, November 1, 1850.