Ìwé Dáníẹ́lì - Nọ́mbà Méjelelógójì

Nígbà tí a ṣàfihàn ìwo kékeré ti Róòmù nínú ẹsẹ̀ kẹsàn-án títí dé kejìlá ti orí kẹjọ Dáníẹ́lì, ó jẹ́ ààmì tí a ti bàjẹ́, nítorí pé ó jẹ́ ààmì ìfarahàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ń wọ aṣọ ìbálòpọ̀ kejì rẹ̀, ẹni tí ń yí padà láàárín akọ àti abo. Ó bá òye àwọn Míléráìtì mu pé a ṣàfihàn Róòmù nípasẹ̀ ìpele méjì, ìpele àkọ́kọ́ sì ni ìṣàkóso ìjọba Róòmù, ìpele kejì sì ni ìṣàkóso ìjọ Róòmù; ṣùgbọ́n nínú yíyípadà láàárín akọ àti abo nínú àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí, ìwo kékeré náà ti jáde kúrò nínú ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìtàn àti àsọtẹ́lẹ̀ (ó bàjẹ́). Síbẹ̀, ọkọọkan àwọn ẹsẹ̀ mẹ́rin náà ń ṣojú ìtàn tí ó ní ìbáṣepọ̀ tààrà pẹ̀lú ìṣàkóso ìjọba Róòmù tàbí ìṣàkóso ìjọ Róòmù. Róòmù aláìgbọ́ràn sí Kristi ti kèfì gbogbo àwọn tí wọ́n tako àṣẹ ìjọba ọba rẹ̀, ṣùgbọ́n inúnibíni Róòmù póòpù (abo) nínú ẹsẹ̀ kẹwàá jẹ́ ohun tí a dojú kọ ní pàtó sí ọ̀run.

Nínú ìmọ̀ Millerite pé Róòmù ni ìjọba kẹrin àti ti ìkẹyìn, yíyípadà láti ìpínlẹ̀ sí ìjọ, àti láti ìjọ padà sí ìpínlẹ̀, kì bá ti jẹ́ ohun ìbànújẹ fún wọn. Wọ́n ti rí àdàpọ̀ irin àti amọ̀ nínú ẹsẹ̀ àwòrán náà nínú Danieli orí kejì, wọ́n sì kan lóye rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìpele méjì ti Róòmù, láìní ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ láti ṣe àlàyé ìtẹ̀lé ìṣẹ̀lẹ̀ ìtàn kan pàtó ti ìjọba kẹrin àti ìkarùn-ún. Bákan náà ni wọ́n lóye orí keje, níbi tí ìwo tí ó ń sọ ọ̀rọ̀ ńlá-ńlá sí Ọ̀gá-ogo Jùlọ, ti fà ìwo mẹ́ta jáde kúrò lára àwọn ìwo mẹ́wàá àkọ́kọ́ ti ẹranko Róòmù. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Miller lè ti mọ yíyípadà akọ-abo tí ẹsẹ̀ kẹsàn-án títí dé kejìlá fihàn, kò ní ṣe pàtàkì sí ìmọ̀ rẹ̀ pé Róòmù ni ìjọba kẹrin. Nínú ìmọ̀ Millerite, ìjọba kẹrin parí ní ọdún 1798, ìṣẹ̀lẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí ó sì tẹ̀ lé e ni Ìpadàbọ̀ Kejì ti Kristi.

Ìwo abo náà ń ṣe ìdánimọ̀ obìnrin tí ó ń ṣe àgbèrè ní ti ẹ̀mí pẹ̀lú ìwo akọ náà, a sì ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ mẹ́wàá àti ẹsẹ̀ kejìlá.

Ìnúnibíni agbára póòpù náà ni a tọ́ka sí lòdì sí Ìsìn Kristẹni (ogun ọ̀run), àti nínú ẹsẹ̀ kejìlá, Róòmù póòpù (abo), gba agbára láti mú iṣẹ́ apànìyàn rẹ̀ ṣẹ nípasẹ̀ ẹ̀ṣẹ̀ ìṣekúṣe pẹ̀lú àwọn ọba ilẹ̀ Yúróòpù.

“Ogun-ogun” tí a mẹ́nuba nínú ẹsẹ̀ náà dúró fún agbára ológun tí a fi fún ipò pàápà “sí ọ̀dọ̀ ojoojúmọ́.” Ọ̀rọ̀ náà “sí ọ̀dọ̀” túmọ̀ sí “láti ọ̀dọ̀”. Láti ọ̀dọ̀ àwọn ọba keferi ti Yúróòpù (Róòmù keferi), tí “ojoojúmọ́” ń ṣojú fún, ni a ti fi ìrànlọ́wọ́ ológun (“ogun-ogun”) fún ipò pàápà “nítorí ẹ̀ṣẹ̀ ìrékọjá.” Ìpapọ̀ ìjọ àti ìpínlẹ̀, pẹ̀lú pé ìjọ ni ó ń darí ìbáṣepọ̀ náà, ni “ẹ̀ṣẹ̀ ìrékọjá” náà. Wáìnì ẹ̀ṣẹ̀ ìrékọjá náà ni ẹ̀jẹ̀ àwọn Kristẹni. Nígbà tí ipò pàápà ti ní àkóso lórí àwọn ọmọ-ogun Róòmù keferi, Róòmù ti pàápà (“ó”) “sòótọ́ lulẹ̀ sí ilẹ̀; ó sì ṣe, ó sì ṣàṣeyọrí.”

Nínú Dáníẹ́lì orí kọkànlá, ẹsẹ̀ kọkànlélọ́gbọ̀n, fífi àwọn ọmọ-ogun lé Róòmù Pápá lọ́wọ́ ni a tún ṣàfihàn:

Ẹsẹ náà ń tọ́ka sí ìyípadà ìtàn láti Romu aláìsìn-òrìṣà sí Romu Pápà. Nínú ẹsẹ náà, “àwọn apá” náà ni àwọn ọba Yúróòpù tí wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í dìde láti ṣètìlẹ́yìn fún ipò Pápà, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Kílófísì, ọba àwọn Franks (France), ní ọdún 496. “Àwọn apá” náà pẹ̀lú ba “ibi mímọ́ agbára” jẹ́ (ìlú Romu), nípasẹ̀ ogun tí kò dáwọ́ dúró láti ọ̀rúndún kẹrin lọ títí dé ọdún 538. “Àwọn apá” náà sì tún yọ ìfaradà aláìsìn-òrìṣà kúrò sí ìdàgbàsókè ipò Pápà, àti pé ní ọdún 508, ìfaradà aláìsìn-òrìṣà náà ti dópin.

Ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “gbé kúrò,” ni ọ̀rọ̀ Hébérù náà “sur,” ó sì túmọ̀ sí “yọ kúrò.” “Àwọn apá ogun” gbé “ìríra tí ń mú ìparun wá” (pápásì) kalẹ̀ lórí ìtẹ́ ayé ní ọdún 538. Nígbà tí Dáníẹ́lì orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kejìlá, sọ pé “ogun kan” ni a fi fún ìwo kékeré abo náà, ó ń bá ẹ̀rí ẹsẹ̀ kọkànlélọ́gbọ̀n ti orí kọkànlá mu. Ìwé Ìfihàn náà pẹ̀lú jẹ́rìí sí òtítọ́ kan náà ní orí kẹtàlá.

Arábìnrin White sọ ní tààrà pé ẹranko inú ẹsẹ̀ kejì náà ni ẹ̀ṣẹ́ ìpapacy, àti pé dragoni inú ẹsẹ̀ náà ni Romu aláìjẹ́-kristẹni. Romu aláìjẹ́-kristẹni fi ohun mẹ́ta fún ẹ̀ṣẹ́ ìpapacy; “agbára rẹ̀, àti ìtẹ́ rẹ̀, àti àṣẹ ńlá.”

A fi agbára ológun náà fún Romu keferi, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Clovis ní ọdún 496. “Ìtẹ́” láti inú rẹ̀ láti ṣàkóso ni a fi fún ipò pāápù ní ọdún 330, nígbà tí ọba-ọba Constantine kó olú-ìlú rẹ̀ lọ sí Constantinople, ó sì fi Romu, ìlú olú-ìlú rẹ̀ àtẹ̀yìnwá, sílẹ̀ lábẹ́ ìṣàkóso ìjọ pāápù. Ní ọdún 533, ọba-ọba Justinian pàṣẹ pé pāápù ni olórí ìjọ àti olùtúnṣe àwọn aláṣìṣe ẹ̀kọ́, ó sì yí “agbára ńlá” rẹ̀ padà fún pāápù Romu. Ẹsẹ̀ kejìlá nínú Daniẹli orí kẹjọ ṣe àfihàn àkókò tí a fi “ogun” kan fún un, a sì jẹ́rìí òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ náà lórí ọ̀pọ̀ ẹlẹ́rìí. Láti àkókò náà lọ (bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 496), ipò pāápù náà “ṣe àṣeyọrí.”

Yóò máa bá a lọ láti “ṣe” àti láti “ṣàṣeyọrí” títí di ìgbà tí ìbínú sí ìjọba àríwá Ísírẹ́lì yóò fi dópin ní ọdún 1798, tí ipá póòpù sì gba ọgbẹ́ ikú rẹ̀.

Ẹsẹ kẹsàn-án ti orí kẹjọ ṣe àpèjúwe Romu akọ (Romu keferi), ó sì ṣojú ìlànà ìṣẹ́gun ìpele mẹ́ta tí Romu keferi ṣẹ́, èyí tí ó sì jẹ́ àpẹẹrẹ àwọn agbègbè ilẹ̀ mẹ́ta tí a ó ṣẹ́gun kí a tó fi Romu papalì kalẹ̀ lórí ìtẹ́ ayé, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣojú rẹ̀ nípasẹ̀ ìwo mẹ́ta tí a fà jáde ní orí keje. Àwọn ìṣẹ́gun ìpele mẹ́ta méjèèjì wọ̀nyí ti Romu keferi àti Romu papalì ṣojú àwọn ìdènà agbègbè ilẹ̀ mẹ́ta ti Romu òde-òní, nínú ẹsẹ̀ ogójì títí dé ogójì-mẹ́ta ti Daniẹli mọ́kànlá. Nígbà náà, nínú orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kọkànlá, ìwo kékeré akọ (Romu keferi) tún jẹ́ aṣojú lẹ́ẹ̀kansi. Nínú ẹsẹ̀ náà, ọgbọ́n mímọ́ jẹ́ pípa tó bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́, tí a fi mú àwọn ẹlẹ́yà ènìyàn tí ń ṣe àkóso Jerusalẹmu láti fi ọ̀pọ̀ irọ̀ ẹ̀kọ́-ìsìn wọlé kí wọ́n lè gbé ìpìlẹ̀ àrò wọn ró.

Bí a ti ń bẹ̀rẹ̀ sí í tọ́ka sí àwọn owó àti àwọn iyebíye àròsọ tí a ti mú wọ Adventism láti ọdún 1863 wá, ó yẹ kí a ṣàkíyèsí pé pápá méjì pàtàkì wà ti ẹ̀rí-imọ̀ ẹ̀kọ́-òrun tí a ń pe ní tiwọ́n, èyí tí Adventism ń fi yangàn, gẹ́gẹ́ bí ìpìlẹ̀ wọn fún dídìmọ́ mú àwọn ẹ̀kọ́ ti Protestantism apasẹ̀ àti ti Kátólíìkì. Ìdíje tí àwọn onímọ̀ ẹ̀kọ́-òrun òde-òní ti Adventism ń ṣe ni pé wọ́n jẹ́ amòye nínú ìtàn Bibeli, tàbí amòye nínú àwọn èdè Bibeli. Bí wọ́n ṣe ń lò ẹsẹ̀ náà fi hàn pé ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ti di bí ìwé tí a fi èdìdì dì fún wọn, ó sì tún fi hàn pé ìdíje wọn pé àwọn jẹ́ amòye nínú àwọn èdè Bibeli jẹ́ ìfarahàn Farisaismu ní ìgbà òde-òní lásán.

Àkọ́kọ́ ni àìka ìyípadà láàárín akọ àti abo fún ìwo kékeré náà nínú ẹsẹ̀ kẹsàn-án títí dé kejìlá. Bí wọ́n bá jẹ́ amòye gidi nínú èdè Hébérù, wọn kì yóò sẹ́, tàbí dín kù, òtítọ́ náà pé Dáníẹ́lì fi ìmọ̀ọ́mọ̀ lo ìyípadà akọ àti abo nínú àwọn ẹsẹ̀ náà. A ṣàfihàn ìwo kékeré náà ní akọ àti ní abo pẹ̀lú, àwọn akọ àti abo náà sì ń lọ sẹ́yìn-siwájú láàárín àwọn ẹsẹ̀ náà. Àwọn onímọ̀ ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn ń gbìyànjú láti bo òtítọ́ yìí pẹ̀lú ìdọ̀tí àti owó àdàkọ, nítorí ó fi hàn gbangba pé ẹsẹ̀ kọkànlá ń tọ́ka sí Róòmù aláìgbàgbọ́, kì í ṣe Róòmù Pápà. Dájúdájú ni wọ́n ń tẹnu mọ́ ọn pé ìwo kékeré ti ẹsẹ̀ kọkànlá ni póòpù, nígbà tí ó jẹ́ Róòmù aláìgbàgbọ́ ní tòótọ́.

Nígbà tí a bá ti jẹ́wọ́ pé méjì nínú àwọn ẹsẹ̀ mẹ́rin nípa ìwo kékeré náà jẹ́ akọ, tí méjì sì jẹ́ abo, nígbà náà ó rọrùn láti fi òtítọ́ Bíbélì náà kún un pé obìnrin nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì dúró fún ìjọ, ọkùnrin sì dúró fún ìpínlẹ̀. Ìmọ̀ yìí jẹ́ kí gbogbo àwọn tí ó fẹ́ rí i mọ̀ pé ìwo kékeré tí ó wà nínú ẹsẹ̀ kọkànlá jẹ́ Róòmù akọ (Róòmù abọ̀rìṣà), kì í ṣe Róòmù abo (Róòmù póòpù).

Nítorí náà, a lóye ẹsẹ náà gẹ́gẹ́ bí ẹ̀kọ́ pé Róòmù abọ̀rìṣà (òun) gbé ara rẹ̀ ga sí ọba ogun náà, gẹ́gẹ́ bí Róòmù abọ̀rìṣà ti ṣe nígbà tí ó gbé ọba ogun náà lé orí àgbélébùú Kalfárì. Kì í ṣe pé Róòmù abọ̀rìṣà nìkan ló gbé ara rẹ̀ ga sí Kristi ní orí àgbélébùú, ẹsẹ náà tún ń tẹ̀síwájú láti sọ pé nípasẹ̀ rẹ̀ (Róòmù abọ̀rìṣà) “a mú ẹbọ ojoojúmọ́ kúrò.”

Nínú ìwé Dáníẹ́lì, ọ̀rọ̀ Heberu méjì wà tí a túmọ̀ sí “gbà kúrò” tàbí “mú kúrò.” Àwọn ọ̀rọ̀ náà ni “sur” àti “rum”. A lo àwọn ọ̀rọ̀ méjèèjì nínú iṣẹ́ ilé mímọ́. “Sur” túmọ̀ sí gbà kúrò tàbí yọ kúrò, àti nígbà tí a yọ eérú kúrò lórí pẹpẹ nínú ilé mímọ́, ọ̀rọ̀ tí a lò láti ṣàpèjúwe yíyọ eérú náà ni “sur”. Ọ̀rọ̀ náà “rum” túmọ̀ sí gbé sókè àti gbéga, àti nígbà tí àlùfáà nínú ilé mímọ́ bá ní láti gbé ẹbọ ìfì sókè, ó ní láti “rum” (gbé sókè) ẹbọ náà. Nínú ẹsẹ̀ kọkànlá, Róòmù keferi (“ìgbà gbogbo”) yóò “rum” (gbà kúrò) ẹ̀sìn keferi nípa gbígbé sókè àti gbígbéga ẹ̀sìn keferi.

Róòmù Keferi yóò gbé ẹ̀sìn kèfèrí ga, yóò sì gbé e sókè. Àwọn onímọ̀ ìsìn Adventist tí wọ́n ń jẹ́wọ́ pé àwọn jẹ́ amòye nínú àwọn èdè Bíbélì yan láti tú gbogbo ìfarahàn ọ̀rọ̀ náà “mú kúrò” nínú ìwé Dáníẹ́lì gẹ́gẹ́ bí “yọ kúrò”. Wọ́n kùnà láti jẹ́wọ́ ìkọ̀wé Dáníẹ́lì tó yàtọ̀ tí ó sì péye, nítorí náà wọ́n fi ara wọn sí ipò tí ó ga ju wòlíì Dáníẹ́lì lọ.

Àwọn onímọ̀ ẹ̀kọ́ ìsìn tí wọ́n ń jẹ́wọ́ pé àwọn lóye àwọn èdè Bíbélì ń gbé àwọn àríyànjiyàn kalẹ̀ láti dájọ́ ìdí tí Dáníẹ́lì fi ní ète láti túmọ̀ sí ohun kan náà nígbà tí ó lo ọ̀rọ̀ méjì tí ó yàtọ̀. Wọ́n ń ṣe àwọn ìwádìí gígùn tí ó sì ń rẹni nínú lórí ọ̀rọ̀ láti fi gbé àwọn ìbéèrè irọ́ wọn dúró. Àwọn onímọ̀ ẹ̀kọ́ ìsìn tí wọ́n ń jẹ́wọ́ pé àwọn lóye ìtàn Bíbélì ń jiyàn pé ìlò èké náà dá lórí ìmòye pé ní àwọn àkókò ìtàn tí ó yàtọ̀, ọ̀rọ̀ kan náà lè túmọ̀ sí ohun tí ó yàtọ̀, nítorí náà nígbà tí Dáníẹ́lì lo ọ̀rọ̀ méjì tí ó yàtọ̀, amòye ìtàn nìkan ni ó lè mọ ohun tí Dáníẹ́lì túmọ̀ sí ní tòótọ́. Ó ṣe pàtàkì láti dá àwọn ọ̀nà èké méjèèjì wọ̀nyí mọ̀, nítorí a máa ń lò wọ́n lọ́pọ̀ ìgbà láàrín àwọn onímọ̀ ẹ̀kọ́ ìsìn tí wọ́n ń wá ọ̀nà láti fi fara pamọ́ kúrò nínú ọ̀nà ìlànà “ìlà lórí ìlà.”

Ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “a mú kúrò” nínú ẹsẹ̀ náà túmọ̀ sí “gbé sókè kí a sì gbé ga.” Kò túmọ̀ sí yíyọ kúrò. Òtítọ́ yìí ń dá ìdàrúdàpọ̀ àti ìtakora sílẹ̀ fún àwọn onímọ̀-ìjìnlẹ̀ ẹ̀sìn Adventist, nítorí pé àwọn ìpìlẹ̀ èrò wọn kò lè dúró níwájú àyẹ̀wò rọrùn ti ẹsẹ̀ náà, nígbà tí a bá lo ìtumọ̀ gidi ti ọ̀rọ̀ tí Daniẹli lò sí ẹsẹ̀ náà. Wọ́n jiyàn pé ìwo kékeré inú ẹsẹ̀ náà ni Romu papal, nítorí náà ẹsẹ̀ náà yóò ka pé “nípasẹ̀ rẹ̀” (Romu papal) “ni a gbé ojoojúmọ́ náà sókè.”

Dájúdájú wọn kò ní ìṣòro kankan láti fi ọ̀rọ̀ àfikún náà kún un, èyí tí Sister White sọ ní tààrà pé ọgbọ́n ènìyàn ló fi kún un, tí kò sì kan ẹsẹ̀ ọ̀rọ̀ náà.

Wọ́n ń tọ́ka sí “ojoojúmọ́” gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ ìránṣẹ́ Kristi nínú ibi mímọ́ rẹ̀, nítorí náà “ẹbọ ojoojúmọ́” ń gbé èrò náà ró pé “ojoojúmọ́” ni iṣẹ́ ẹbọ Kristi nínú ibi mímọ́ ọ̀run. Ṣùgbọ́n ìmísí fi hàn pé ọ̀rọ̀ náà “ẹbọ” “kò sí nínú ẹsẹ̀ náà”.

Nígbà tí àwọn ọ̀mùtípara Éféraimu bá ń sọ “ìṣe ojoojúmọ́” di iṣẹ́ mímọ́ ilé-mímọ́ Kristi, ẹsẹ̀ náà yóò sì ka pé, “nípasẹ̀ rẹ̀” (Romu ìjọpápá) “a kó ìṣe ojoojúmọ́ kúrò,” tàbí yóò ka pé, “nípasẹ̀ agbára ìjọpápá, a kó iṣẹ́ ìránṣẹ́ ilé-mímọ́ Kristi kúrò.” Wọ́n ń kọ́ irọ́ yìí ní tòótọ́. Wọ́n ń tẹnu mọ́ ọn pé nípasẹ̀ òkùnkùn ìṣàkóso ìjọpápá, a mú òye tòótọ́ nípa iṣẹ́ ìránṣẹ́ ilé-mímọ́ Kristi kúrò nínú ọkàn àwọn ènìyàn.

Síbẹ̀, ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “gbà kúrò,” kò túmọ̀ sí yí kúrò; ó túmọ̀ sí gbé sókè àti gbé ga. Bí àwọn tí wọ́n ń pe ara wọn ní amòye nínú àwọn èdè Bíbélì bá fi ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ Hébérù “rum” sí apá ọ̀rọ̀ náà ní ọ̀nà tó tọ́, ìtumọ̀ wọn yóò ní láti sọ pé, “nípasẹ̀ agbára póòpù, iṣẹ́ ìránṣẹ́ mímọ́ Kristi nínú ibi mímọ́ ni a gbé sókè tí a sì gbé ga.” Nígbà wo ni ipá póòpù ti gbé Kristi sókè tí ó sì ti gbé e ga rí?

Wọ́n ń wá ọ̀nà láti fi ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ Heberu náà “sur” kàn mọ́ ọ̀rọ̀ Heberu náà “rum.” Dáníẹ́lì lo ọ̀rọ̀ náà “sur,” tí ó túmọ̀ sí yíyọ kúrò, ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú “ojoojúmọ́” nínú ẹsẹ̀ míràn méjì; ṣùgbọ́n nínú ẹsẹ̀ kọkànlá, Dáníẹ́lì yan ọ̀rọ̀ náà “rum” tí ó túmọ̀ sí gbígbé sókè àti gbíga. Kì í ṣe pé àwo ìtàn asán nípa ẹsẹ̀ yìí nìkan jẹ́ òmùgọ̀ nítorí yíyí ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “mú kúrò” pa dà, ṣùgbọ́n kò sí ìgbà kankan tí iṣẹ́ ìránṣẹ́ Kristi nínú ibi mímọ́ rẹ̀ ti jẹ́ yíyọ kúrò lọ́dọ̀ ènìyàn ní ọ̀nà kankan.

Láti sọ pé, gẹ́gẹ́ bí àwọn onímọ̀ ẹ̀sìn Adventist ṣe ń ṣe, nínú ìgbìyànjú láti fi gbé ìlò àṣìṣe wọn ti ẹsẹ̀ náà ró, pé àkókò kan wà nígbà tí ipápà lè lo irú agbára kan láti mú ìbẹ̀bẹ̀ Kristi nínú ibi mímọ́ Rẹ̀ kúrò, jẹ́ ohun asán!

Ṣùgbọ́n àwọn onímọ̀ ẹ̀sìn kò kọ́ni pé ẹsẹ̀ náà fi hàn pé ipò pàápàá gbé iṣẹ́ ìránṣẹ́ ibi mímọ́ Kristi sókè, ó sì gbé e ga. Wọ́n yàgò fún ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ Dáníẹ́lì, àti ìmọ̀ràn tí a mí sí Ellen White, láti kọ́ ohun tí wọ́n bá yàn láti kọ́, láìka ẹ̀rí ọ̀rọ̀ Dáníẹ́lì sí.

Àwọn onímọ̀ ẹ̀kọ́ ìsìn ń kọ́ni pé ẹsẹ̀ náà túmọ̀ sí pé, “nípa agbára póòpù, a mú iṣẹ́ ìránṣẹ́ ibi-mímọ́ Kristi kúrò,” àti pé fífiyọ iṣẹ́ ìránṣẹ́ ibi-mímọ́ Kristi kúrò nínú ọkàn ènìyàn ni a fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ nípa òtítọ́ náà pé, ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú fífiyọ náà, ibi “ibi-mímọ́” Kristi “ni a da lulẹ̀.” Kò sí ẹsẹ̀ kan ṣoṣo nínú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run tí ó sọ pé ibi-mímọ́ ọ̀run, níbi tí Kristi ti ń ṣe iṣẹ́ ìbẹ̀bẹ̀ rẹ̀, ti jẹ́ pé a ti da a lulẹ̀ rí. Bẹ́ẹ̀ ni kò sí ìpínrọ̀ kankan nínú Bíbélì tí ó fi hàn pé ọ̀run fúnra rẹ̀, èyí tí í ṣe “ibi ibi-mímọ́ rẹ̀,” ti jẹ́ pé a ti da a lulẹ̀ rí. Lẹ́ẹ̀kan sí i, àwọn onímọ̀ ẹ̀kọ́ ìsìn ń gbé ara wọn ga ju wòlíì Dáníẹ́lì lọ, nítorí wọn ń tẹnu mọ́ ọn pé “ibi ibi-mímọ́ rẹ̀” nínú ẹsẹ̀ náà ń tọ́ka sí ibi-mímọ́ Ọlọ́run, láìka òtítọ́ náà sí pé Dáníẹ́lì ń kọ́ni ní tààrà pé òdìkejì èrò náà ni òtítọ́.

Àwọn tí wọ́n ń pe ara wọn ní amòye èdè Hébérù tẹnu mọ́ ọn pé nínú ẹsẹ̀ náà, a gbọ́dọ̀ lóye ọ̀rọ̀ Hébérù “rum” pẹ̀lú ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ Hébérù “sur.” Wọ́n tún tẹnu mọ́ ọn pé a gbọ́dọ̀ lóye ọ̀rọ̀ Hébérù “miqdash” gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ Hébérù “qodesh.” “Miqdash” àti “qodash” ni a túmọ̀ sí “ibi mímọ́” lásán nínú ìwé Dáníẹ́lì, síbẹ̀ wọ́n ní ìtumọ̀ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. “Miqdash” dúró fún ibi mímọ́ èyíkéyìí, yálà ibi mímọ́ Ọlọ́run ni tàbí ibi mímọ́ àwọn aláìnígbàgbọ́. Òun ni ọ̀rọ̀ àkànṣe fún ibi mímọ́, ṣùgbọ́n “qodesh” ni a lò nínú Bíbélì nìkan láti ṣojú ibi mímọ́ Ọlọ́run.

Dáníẹ́lì mọ ìyàtọ̀ tó wà láàárín ibi mímọ́ keferi kan àti ibi mímọ́ Ọlọ́run. Bí Dáníẹ́lì bá fẹ́ tọ́ka sí ibi mímọ́ keferi kan, òun yóò lo ọ̀rọ̀ náà “miqdash.” Ó yà mí lẹ́nu pé àwọn tí a ń pè ní amòye nínú èdè Hébérù kò ní í sọ̀rọ̀ rárá nípa òtítọ́ náà pé nínú ẹsẹ̀ mẹ́rin tí ó tẹ̀ lé ara wọn, Dáníẹ́lì lo àwọn ọ̀rọ̀ méjèèjì ní ìgbà mẹ́ta. Bí Dáníẹ́lì ṣe lo àwọn ọ̀rọ̀ Hébérù méjèèjì náà, tí a túmọ̀ sí “ibi mímọ́,” ló ń ṣàlàyé ìtumọ̀ tí Dáníẹ́lì pinnu kí a lóye.

Nínú gan-an ìpínrọ̀ náà tí ó ní ìpìlẹ̀ Ìjọ Adventist, Dáníẹ́lì lo ọ̀rọ̀ Hébérù méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí a túmọ̀ gbogbo wọn sí “ibi mímọ́.” Nínú ẹsẹ̀ kẹtàlá àti kẹrìnlá, Dáníẹ́lì yàn láti lo ọ̀rọ̀ Hébérù fún “ibi mímọ́” tí a ń lò nínú Bíbélì nìkan láti tọ́ka sí ibi mímọ́ Ọlọ́run, ṣùgbọ́n nínú ẹsẹ̀ kọkànlá, Dáníẹ́lì lo ọ̀rọ̀ Hébérù àgbáyé tàbí àpapọ̀ tí ó lè jẹ́ ibi mímọ́ Ọlọ́run, tàbí kí ó jẹ́ ibi mímọ́ àwọn keferi.

Bí Dáníẹ́lì bá ti fẹ́ dá “ibi mímọ́” inú ẹsẹ̀ kọkànlá mọ̀ gẹ́gẹ́ bí ibi mímọ́ Ọlọ́run, ì bá lò ọ̀rọ̀ Hébérù kan náà tí ó lò lẹ́ẹ̀mejì nínú àwọn ẹsẹ̀ mẹ́ta tí ó tẹ̀ lé e. Ó ṣe kedere pátápátá pé Dáníẹ́lì ń ṣe ìyàtọ̀ láàárín ibi mímọ́ àwọn abọ̀rìṣà nínú ẹsẹ̀ kọkànlá, àti ibi mímọ́ Ọlọ́run nínú ẹsẹ̀ kẹtàlá àti kẹrìnlá! Ṣùgbọ́n àwọn ọ̀mùtí Ẹ́fúrémù ń jiyàn pé “ibi ibi mímọ́ rẹ̀” tí a “wó lulẹ̀” nínú ẹsẹ̀ kọkànlá, ni ibi ti ibi mímọ́ Ọlọ́run, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n yẹra fún ọ̀rọ̀ náà “ibi.”

Wọ́n kọ́ni pé ìjọba póòpù gba iṣẹ́ ìbẹ̀bẹ̀ Kristi lọ, ó sì sọ òtítọ́ nípa ibi mímọ́ ti ọ̀run kalẹ̀. Ṣùgbọ́n Dáníẹ́lì ṣe é kedere pé “ibi mímọ́” tí a mẹ́nu kàn nínú ẹsẹ̀ kọkànlá kì í ṣe ibi mímọ́ Ọlọ́run, bí kò ṣe ibi mímọ́ kèfèrí. Dáníẹ́lì tún ṣe é kedere gẹ́gẹ́ bíi pé kì í ṣe “ibi mímọ́” náà ni a sọ kalẹ̀, bí kò ṣe “àyè” ibi mímọ́ rẹ̀.

Ní kí wọ́n mọ ìyípadà akọ-abo tí a fi ète ṣe nínú ẹsẹ̀ kẹsàn-án títí dé kejìlá, àwọn onímọ̀-èrò òde-òní gba ìtumọ̀ “ẹbọ ojoojúmọ́” tí ó ti inú Pùròtẹ́sítáǹtì ìṣọ̀tẹ̀ jáde wá, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í kọ ìpìlẹ̀ lórí iyanrìn ìfojúsùn ènìyàn, àṣà-ọwọ́ àti ìṣe àṣà. Nígbà tí wọ́n bá dé ẹsẹ̀ kọkànlá, wọ́n tilẹ̀ kọ ìmọ̀ràn amísí ti Sister White sílẹ̀, èyí tí ó sọ pé òye Miller nípa “ẹbọ ojoojúmọ́” gẹ́gẹ́ bí ẹ̀sìn keferi jẹ́ òtítọ́, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í lo ọgbọ́n ìtòkasí-ọ̀nà-kúrò àti ìfojúsùn láti dáàbò bo ìfẹ́ wọn sí ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn Kátólíìkì àti Pùròtẹ́sítáǹtì.

Wọ́n yí Romu abọ̀rìṣà padà sí Romu papal nínú ẹsẹ̀ náà, wọ́n sì fi ipa mú ìtumọ̀ “mú kúrò” lé ọ̀rọ̀ tí ó túmọ̀ sí “gbé sókè àti gbé ga”. Wọ́n túmọ̀ àpẹẹrẹ Satani ti “ti ojoojúmọ́” gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ ti Ọlọ́run, lẹ́yìn náà wọ́n sì tẹnu mọ́ ọn pé tẹ́ńpìlì abọ̀rìṣà jẹ́ tẹ́ńpìlì Ọlọ́run, nígbà tí wọ́n ń yẹra fún ìtọ́kasí tààrà sí “ibí náà” ti ibi mímọ́. Àti pé àwọn “aláìkọ́” (gẹ́gẹ́ bí Isaiah ṣe sọ wọ́n), tí wọn kì yóò lóye bí kò ṣe pé àwọn “amòye” bá sọ fún wọn pé ó rí bẹ́ẹ̀, gba àwo àwọn ìtàn asán náà sí ìparun tiwọn fúnra wọn.

A ó tẹ̀síwájú nínú àyẹ̀wò wa nípa ìlọsíwájú ìmọ̀ tí a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí àwọn òkúta iyebíye nínú àlá Miller nínú àpilẹ̀kọ tí ń bọ̀.