Ìtòsíwájú ìmọ̀ tí a ṣàfihàn nínú ìran Odò Ulai ni ohun tí a kọ sí orí àwọn tábìlì méjì Habakkuk ní ìkẹyìn.

“Pẹ̀lú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ tí wọ́n ti kà sí ohun tí ó ń tọ́ka sí àkókò ìgbàbọ̀ wíwá kejì, ni a tún hun ìtọ́ni kan tí a pèsè ní pàtàkì fún ipò àìdánilójú àti ìfojúsọ́nà wọn, tí ó sì ń fún wọn ní ìyànjú láti fi sùúrù dúró nínú ìgbàgbọ́ pé ohun tí ó ṣókùnkùn fún òye wọn nísinsin yìí ni a óò mú hàn gbangba ní àkókò tí ó yẹ.”

“Lára àwọn àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí ni èyí ti Habakkuk 2:1–4: ‘Èmi yóò dúró lórí ìṣọ́ mi, èmi yóò sì gbé ara mi kalẹ̀ lórí ilé-ìṣọ́, èmi yóò sì máa wò láti rí ohun tí Òun yóò sọ fún mi, àti ohun tí èmi yóò dáhùn nígbà tí a bá bá mi wí. Olúwa sì dá mi lóhùn, Ó sì wí pé, Kọ ìran náà sílẹ̀, kí o sì mú un ṣe kedere lórí àwọn wàláà, kí ẹni tí ó bá kà á lè sáré. Nítorí ìran náà ṣì jẹ́ fún àkókò tí a yàn; ṣùgbọ́n ní òpin yóò sọ̀rọ̀, kì yóò sì purọ́: bí ó tilẹ̀ ṣe pé ó falẹ̀, dúró dè é; nítorí pé dájúdájú yóò dé, kì yóò falẹ̀. Wò ó, ọkàn ẹni tí a gbé sókè kò dúró títọ́ nínú rẹ̀: ṣùgbọ́n olódodo yóò yè nípa ìgbàgbọ́ rẹ̀.’”

“Láti ìgbà tó ti pẹ́ bí ọdún 1842 ni ìtọ́sọ́nà tí a fi fúnni nínú àsọtẹ́lẹ̀ yìí láti ‘kọ ìran náà sílẹ̀, kí o sì mú un ṣe kedere lórí àwọn tábìlì, kí ẹni tí ó bá kà á lè sá’ ti mú kí Charles Fitch pèsè àtẹ ìsọtẹ́lẹ̀ kan láti ṣàfihàn àwọn ìran Dáníẹ́lì àti Ìfihàn. Àtẹ yìí tí wọ́n tẹ̀ jáde ni a ka sí ìmúṣẹ àṣẹ tí a fi fún Habakuku. Síbẹ̀síbẹ̀, ní àsìkò náà kò sí ẹni tí ó ṣe àkíyèsí pé ìdadúró kan tí ó hàn gbangba nínú ìmúṣẹ ìran náà—àkókò ìdádúró—ni a tún fi hàn nínú àsọtẹ́lẹ̀ kan náà. Lẹ́yìn ìdààmú náà, Ìwé Mímọ́ yìí farahàn gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó ṣe pàtàkì gidigidi pé: ‘Nítorí ìran náà ṣì jẹ́ fún àkókò tí a yàn; ṣùgbọ́n ní ìkẹyìn yóò sọ̀rọ̀, kì yóò sì purọ́: bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó fà á yà, dúró dè é; nítorí pé dájúdájú yóò dé, kì yóò fà á yà…. Olódodo yóò yè nípa ìgbàgbọ́ rẹ̀.” The Great Controversy, 391, 392.

Àwọn tábìlì méjì ti Hábákúkù jẹ́ ẹlẹ́rìí méjì ní ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí Ìwé Mímọ́ ti kọ́ni, a gbọ́dọ̀ mú ẹlẹ́rìí méjì jọ láti fi ìdí òtítọ́ múlẹ̀.

Ṣùgbọ́n bí kò bá fetí sí ọ, mú ẹnìkan kan tàbí méjì sí i lọ pẹ̀lú rẹ, kí a lè fi ẹnu ẹlẹ́rìí méjì tàbí mẹ́ta fi mú gbogbo ọ̀ràn dúró. Matteu 18:16.

Nígbà tí a bá fi àwọn tábìlì méjì Habakkuk (àwọn àwòrán àkànṣe aṣáájú-ọ̀nà ti 1843 àti 1850) lé ara wọn lórí, wọ́n jẹ́rìí sí àwọn òtítọ́ tí wọ́n jẹ́ àwọn iyebíye inú àlá Miller. Àṣìṣe ọdún 1843, tí a ṣàfihàn lórí tábìlì kìíní, nígbà tí a bá fi í lé tábìlì kejì lórí, ń fi àkókò ìdádúró ìran náà múlẹ̀. Miller (olùṣọ́ àmì náà nínú ìtàn náà) béèrè ohun tí òun yóò sọ ní àkókò àríyànjiyàn inú ìtàn rẹ̀.

Èmi yóò dúró lórí ibi ìṣọ́ mi, èmi yóò sì gbé ara mi kalẹ̀ lórí ilé-ìṣọ́, èmi yóò sì máa ṣọ́ láti rí ohun tí yóò sọ fún mi, àti ohun tí èmi yóò dáhùn nígbà tí a bá bá mi wí. Hábákúkù 2:1.

Oluwa pàṣẹ fún Miller láti kọ ìran náà sílẹ̀, àti nínú àlá rẹ̀ ó gbé àpótí tí ó ní ìran náà sínú rẹ̀ lé orí tábìlì kan ní àárín yàrá rẹ̀.

Oluwa sì dá mi lóhùn, ó sì wí pé, Kọ ìran náà sílẹ̀, kí o sì mú un hàn gbangba lórí àwọn wàláà, kí ẹni tí ó bá kà á lè sáré. Habakkuk 2:2.

Nígbà náà ni àwọn tábìlì náà fi dá àkókò ìdádúró àti ìrẹ̀wẹ̀sì àkọ́kọ́ náà mọ̀.

Nítorí ìran náà ṣì jẹ́ fún àkókò tí a yàn; ṣùgbọ́n ní òpin yóò sọ̀rọ̀, kò sì ní parọ́: bí ó tilẹ̀ pẹ́, dúró dè é; nítorí dájúdájú yóò dé, kì yóò pẹ́. Habakkuk 2:3.

Lẹ́yìn náà, a ṣàfihàn ìlànà ìdánwò alátẹ̀gùn mẹ́ta tí ìbísí ìmọ̀ (àwọn iyebíye Miller) mú jáde.

Kíyèsí i, ọkàn rẹ̀ tí a gbé sókè kò dúró ṣinṣin nínú rẹ̀; ṣùgbọ́n olódodo yóò yè nípa ìgbàgbọ́ rẹ̀. Habakkuk 2:4.

Àwọn ẹ̀ka méjì ti àwọn olùjọsìn ni a ó fi hàn nípasẹ̀ ìlànà ìdánwò ti Daniẹli orí kejìlá.

Ó sì wí pé, Máa lọ ní ọ̀nà rẹ, Dáníẹ́lì: nítorí a ti pa àwọn ọ̀rọ̀ náà mọ́, a sì dì wọ́n ní èdìdì títí di àkókò òpin. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni a ó wẹ̀ mọ́, a ó sì sọ wọ́n di funfun, a ó sì dán wọn wò; ṣùgbọ́n àwọn ẹni búburú yóò máa hùwà búburú: kò sì sí ẹni kankan nínú àwọn ẹni búburú tí yóò lóye; ṣùgbọ́n àwọn ọlọ́gbọ́n yóò lóye. Dáníẹ́lì 12:9, 10.

Àwọn ọlọ́gbọ́n inú Dáníẹ́lì ni àwọn wúńdíá ọlọ́gbọ́n inú Mátíù ogún-ún karùn-ún, àwọn tí a dá láre nípa ìgbàgbọ́; àwọn ẹni búburú sì ni àwọn wúńdíá òmùgọ̀, àwọn tí a gbé sókè nínú ìgbéraga. Ní òpin àlá Mílà, àwọn iyebíye náà dúró fún òróró inú òwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá, èyí tí í ṣe ìròyìn náà.

“A ń bu Ọlọ́run ní àìbọ̀wọ̀ nígbà tí a kò bá gba àwọn ìfihàn tí ó rán sí wa. Ní báyìí ni a ṣe ń kọ òróró wúrà náà tí yóò tú sínú ọkàn wa, kí a lè fi í pín fún àwọn tí ó wà nínú òkùnkùn. Nígbà tí ìpè náà bá dé pé, ‘Wò ó, ọkọ ìyàwó ń bọ̀; ẹ jáde lọ pàdé rẹ̀,’ àwọn tí kò tíì gba òróró mímọ́ náà, tí kò sì ti pa oore-ọ̀fẹ́ Kristi mọ́ nínú ọkàn wọn, yóò rí i, gẹ́gẹ́ bí àwọn wúńdíá aṣiwèrè, pé wọn kò tíì ṣe tán láti pàdé Oluwa wọn. Wọn kò ní agbára nínú ara wọn láti rí òróró náà gbà, a sì ti ba ìgbésí ayé wọn jẹ́.” Review and Herald, July 20, 1897.

Imọ́lẹ̀ àwọn ohun-ọ̀ṣọ́ iyebíye Miller ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn yóò tàn ní ìmólẹ̀ mẹ́wàá ju tẹ́lẹ̀ lọ, àti pé mejeeji nọ́mbà mẹ́wàá àti ìmọ́lẹ̀ jẹ́ ààmì ìdánwò. Ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn wọn ní òpin àlá Miller, ìmọ́lẹ̀ òtítọ́ tí a ṣojú rẹ̀ lórí àwọn tábìlì Habakkuk ń mú ìráńṣẹ́ ìdánwò jáde, èyí tí a ṣojú rẹ̀ nínú òwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá gẹ́gẹ́ bí ìráńṣẹ́ Igbe Àárín Òru. Ilana ìdánwò náà jẹ́ àtúnṣe ilana ìdánwò ìtàn àwọn Millerite, nítorí pé òwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá ni a tún ṣe dé ìwọ̀n lẹ́tà gangan ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.

“Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà ni a máa ń tọ́ka mi sí àkàwé àwọn wúńdíá mẹ́wàá, nínú wọn tí márùn-ún jẹ́ ọlọ́gbọ́n, tí márùn-ún sì jẹ́ aṣiwèrè. Àkàwé yìí ti ṣẹ, yóò sì ṣẹ ní pátápátá gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ rẹ̀ ti wà, nítorí pé ó ní ìlò àkànṣe fún àkókò yìí, àti pé, gẹ́gẹ́ bí ìràntí angẹli kẹta, ó ti ṣẹ, yóò sì máa bá a lọ láti jẹ́ òtítọ́ ìsinsin yìí títí di òpin àkókò.” Review and Herald, August 19, 1890.

Mẹ́wàá jẹ́ ààmì ìdánwò, àti ní òpin ọjọ́ mẹ́wàá Dáníẹ́lì àti àwọn ọlọ́lá mẹ́ta náà dára jù lọ ní ojú, wọ́n sì sanra jù àwọn tí wọ́n ń jẹ oúnjẹ Bábílónì lọ. Àwọn agbéraga tí a ṣàpèjúwe nínú Hábákúkù, tí wọ́n fi ìgbéraga ara wọn gbé, kì í ṣe nípa ìgbàgbọ́, ni wọ́n mú ìwà Bábílónì dàgbà. Nínú ìtàn àwọn Millerite wọ́n di àwọn ọmọbìnrin Bábílónì, àti nínú Hábákúkù, àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ ti ìjọpápà ni a lò láti fi dá ìwà àwọn tí wọ́n yàn pé wọn kì yóò fi ìgbàgbọ́ gbé mọ̀.

Kíyèsi i, ọkàn rẹ̀ tí a gbé ga kò dúró ṣinṣin nínú rẹ̀: ṣùgbọ́n olódodo yóò yè nípa ìgbàgbọ́ rẹ̀. Béẹ̀ ni pẹ̀lú, nítorí pé ó ṣẹ̀ nípa wáìnì, ẹni ìgbéraga ni, kò sì dúró ní ilé, ẹni tí ń fẹ́ ẹnu-ọkàn rẹ̀ gbòòrò bí isà òkú, tí ó sì dàbí ikú, tí a kò sì lè tẹ́lọ́rùn fún; ṣùgbọ́n ó kó gbogbo orílẹ̀-èdè jọ sọ́dọ̀ ara rẹ̀, ó sì ṣàkójọ gbogbo àwọn ènìyàn jọ fún ara rẹ̀: Ṣé gbogbo àwọn wọ̀nyí kì yóò ha pa òwe kan sí i lórí, àti òwe ẹ̀gàn sí i, kí wọ́n sì wí pé, Ègbé ni fún ẹni tí ń mú kí ohun tí kì í ṣe tirẹ̀ pò sí i! yóò pé tó? àti fún ẹni tí ń ru ara rẹ̀ lórí amọ̀ tí ó wúwo! Ṣé àwọn tí yóò bu ọ́ kì yóò dìde lójijì, àti àwọn tí yóò dààmú ọ kì yóò jí, ìwọ yóò sì di ohun ìkógun fún wọn bí? Nítorí tí ìwọ ti kó ìkógun púpọ̀ lára ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè, gbogbo ìyókù àwọn ènìyàn yóò kó ìkógun lára rẹ; nítorí ẹ̀jẹ̀ ènìyàn, àti nítorí ìwà-ipá sí ilẹ̀ náà, sí ìlú náà, àti sí gbogbo àwọn tí ń gbé inú rẹ̀. Habakkuk 2:4–8.

Ìlànà ìdánwò tí a mú wá sórí àwọn wúńdíá Matteu ogún-ún àti márùn-ún ń mú kí ẹ̀ka àwọn olùjọsìn kan hàn, àwọn tí wọ́n ti gbé ìwà ọba àríwá kalẹ̀ nínú ara wọn (ìjọpápà), ẹni tí ó sì tún jẹ́ agbára náà tí “ó pa ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè jẹ.” Agbára ìjọpápà ni a yóò ta lójijì jẹ, gẹ́gẹ́ bí àwọn ajá ti jẹ Jésíbẹ́lì.

Báyìí ni Olúwa wí, Wò ó, àwọn ènìyàn kan ń bọ láti ilẹ̀ àríwá, a ó sì gbé orílẹ̀-èdè ńlá kan dìde láti ẹ̀gbẹ́ ilẹ̀ ayé. Wọn yóò di ọrun àti ọ̀kọ̀ mú; aláìláàánú ni wọ́n, wọn kò sì ní ṣàánú; ohùn wọn ń hó bí òkun; wọ́n sì ń gun ẹṣin, wọ́n ṣètò ara wọn ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ gẹ́gẹ́ bí ọkùnrin ogun sí ọ, ìwọ ọmọbìnrin Sioni. A ti gbọ́ ìròyìn rẹ̀: ọwọ́ wa di àìlera; ìrora ti mú wa, àti yíyọnu, gẹ́gẹ́ bí ti obìnrin tí ń bímọ. Ẹ má ṣe jáde lọ sí pápá, bẹ́ẹ̀ ni ẹ má ṣe rìn ní ojú ọ̀nà; nítorí idà ọ̀tá àti ẹ̀rù wà ní gbogbo ẹ̀gbẹ́. Ìwọ ọmọbìnrin àwọn ènìyàn mi, di aṣọ ọ̀fọ̀ mọ́ ara rẹ, kí o sì yí ara rẹ ka nínú eérú: ṣe ọ̀fọ̀ bí ẹni pé fún ọmọkùnrin kan ṣoṣo, ẹkún kíkòrò jùlọ: nítorí apanirun yóò dé sórí wa lójijì. Jeremiah 6:22–26.

Àwọn ẹgbẹ́ méjì tí Habakuku sọ̀rọ̀ nípa wọn ni àwọn tí a dá lẹ́bi sí òdodo nípasẹ̀ ìgbàgbọ́, àti àwọn tí wọ́n jẹ tí wọ́n sì mu àwọn ẹ̀kọ́ Bábílónì. Àwọn tí ó wà ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn nínú àlá Miller, tí a ṣàpẹẹrẹ wọn gẹ́gẹ́ bí àwọn wúńdíá, yálà wọ́n ń mú ìwà Kristi dàgbà, tí wọ́n sì báyìí gba èdìdì Ọlọ́run, tàbí wọ́n ń mú ìwà ìpapá dàgbà, tí wọ́n sì gba ààmì ẹranko náà.

“Àkókò ti dé kí ìmọ́lẹ̀ òtítọ́ máa tàn láàrín òkùnkùn ìwà ìbàjẹ́. A ti rán ìhìn iṣẹ́ angẹli kẹta jáde sí ayé, ní kílọ̀ fún ènìyàn pé kí wọ́n má gba ààmì ẹranko náà tàbí ti ère rẹ̀ sí iwájú orí wọn tàbí sí ọwọ́ wọn. Láti gba ààmì yìí túmọ̀ sí láti dé sí ìpinnu kan náà gẹ́gẹ́ bí ẹranko náà ti ṣe, àti láti gbéjà àwọn èrò kan náà, ní ìtakò tààrà sí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Nípa gbogbo àwọn tí wọ́n gba ààmì yìí, Ọlọ́run wí pé, ‘Ẹni kan náà yóò mu nínú wáìnì ìbínú Ọlọ́run, tí a rọ jáde láìlópò sínú ife ìrunú rẹ̀; a ó sì fi iná àti imí-ọ̀fà jẹ ẹ́ níwájú àwọn angẹli mímọ́, àti níwájú Ọdọ-Àgùntàn náà.’” Review and Herald, July 13, 1897.

Àwọn wúńdíá tí ń mu wáìnì Bábílónì yóò ní ìkẹyìn mu wáìnì ìbínú Ọlọ́run. Nínú Ìsáyà, àwọn ọ̀mùtí Efraimu fi ìmímu afọ́jú wọn hàn nípa yíyí ohun gbogbo padà sí ìdọ̀balẹ̀, a sì gbọdọ̀ ka ìṣe náà sí “amọ̀ amọ̀kòkò.”

Ìdánimọ̀ “ọjọ́ dé ọjọ́” gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ Kristi yí òtítọ́ “ọjọ́ dé ọjọ́” padà ní orí rẹ̀, nítorí “ọjọ́ dé ọjọ́” jẹ́ àpẹẹrẹ satani. Ìdánimọ̀ tí Miller fi “ọjọ́ dé ọjọ́” hàn gẹ́gẹ́ bí ìsìn àwọn keferi ni a ṣàfihàn ní tààrà lórí àwọn tábìlì Habakkuk. Ìṣàwárí tí Miller ṣe nípa ẹsẹ̀ náà nínú Thessalonians, èyí tí ó jẹ́ kó lè mọ̀ pé ìsìn àwọn keferi ni a “gbé kúrò,” kí a lè fi “ọkùnrin ẹ̀ṣẹ̀” náà hàn, ẹni tí ó jókòó nínú tẹ́ńpìlì Ọlọ́run, ni òtítọ́ pàtàkì tí ó wà nínú Thessalonians Kejì, orí kejì.

“Mo ka a lọ, n kò sì rí àpẹẹrẹ mìíràn kankan nínú èyí tí a ti rí i [ìrúbọ ojoojúmọ́ náà], bí kò ṣe nínú Daniẹli. Nígbà náà ni mo [pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ ìwé àtòjọ ọ̀rọ̀] mú àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí tí ó dúró ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú rẹ̀, pé, ‘mú kúrò;’ yóò mú ìrúbọ ojoojúmọ́ kúrò; ‘láti àkókò tí a ó ti mú ìrúbọ ojoojúmọ́ kúrò,’ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Mo sì ń ka a lọ, mo sì rò pé mi ò ní rí ìmọ́lẹ̀ kankan lórí ẹsẹ̀ náà; níkẹyìn mo dé 2 Tẹsalóníkà 2:7, 8. ‘Nítorí ohun ìjìnlẹ̀ àìlófin ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ télẹ̀; ẹni tí ó ń dá a dúró nísinsin yìí nìkan ni yóò máa dènà á, títí a ó fi mú un kúrò lójú ọ̀nà, nígbà náà ni a ó sì fihàn ẹni burúkú náà,’ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Nígbà tí mo sì dé ẹsẹ̀ náà, ìwọ̀n bí òtítọ́ náà ṣe hàn gbangba tó, tí ó sì ní ògo tó, yé mi! Nibẹ̀ ni ó wà! Èyí ni ìrúbọ ojoojúmọ́ náà! Dáradára, nísinsin yìí, kí ni Pọ́ọ̀lù túmọ̀ sí nípa ‘ẹni tí ó ń dá a dúró nísinsin yìí,’ tàbí ẹni tí ń dènà á? Nípa ‘ọkùnrin ẹ̀ṣẹ̀,’ àti ‘ẹni burúkú,’ a túmọ̀ sí Ẹ̀sìn Pópù. Dáradára, kí ni ó jẹ́ èyí tí ó ń dí Ẹ̀sìn Pópù lọ́wọ́ láti fihàn? Kí nìdí? Ìsìn keferi ni; dáradára, nígbà náà, ‘ìrúbọ ojoojúmọ́ náà’ gbọ́dọ̀ túmọ̀ sí Ìsìn keferi.” —William Miller, Second Advent Manual, ojú-ìwé 66.” Advent Review and Sabbath Herald, January 6, 1853.

Ìtumọ̀ “èyí tí í ṣe ojoojúmọ́” nínú Thessalonians, èyí tí Miller ṣàwárí, ni òtítọ́ pàtàkì jùlọ nínú ẹsẹ̀ náà. Nígbà tí Paulu ń dá àwọn tí kò nífẹ̀ẹ́ òtítọ́ mọ̀, tí yóò sì nítorí náà gba ìtanrànṣẹ́ alágbára, dájúdájú ó ń tọ́ka sí ìkórìíra òtítọ́ ní ìtumọ̀ gbogbogbòò; ṣùgbọ́n òtítọ́ tí a tọ́ka sí tààrà nínú ẹsẹ̀ náà ni òtítọ́ pé “èyí tí í ṣe ojoojúmọ́” dúró fún Romu abọ̀rìṣà.

Imọ́lẹ̀ ara ni ojú: nítorí náà bí ojú rẹ bá ṣe àìléké, gbogbo ara rẹ yóò kún fún ìmọ́lẹ̀. Ṣùgbọ́n bí ojú rẹ bá burú, gbogbo ara rẹ yóò kún fún òkùnkùn. Nítorí náà bí ìmọ́lẹ̀ tí ó wà nínú rẹ bá jẹ́ òkùnkùn, mélòó mélòó ni òkùnkùn náà yóò ti pọ̀ tó! Kò sí ẹni tí ó lè sin àwọn olúwa méjì: nítorí yóò kórìíra ọ̀kan, yóò sì fẹ́ èkejì; tàbí kí ó fara mọ́ ọ̀kan, kí ó sì gan èkejì. Ẹ̀yin kò lè sin Ọlọ́run àti màmónì. Mátíù 6:22–24.

Ìfẹ́ sí òtítọ́ nìkan ló wà, tàbí ìkórìíra sí òtítọ́. Kò sí ipò àárín. Ìtanjẹ́ agbára tí ń bọ̀ wá sórí àwọn wúńdíá òmùgọ̀ ti Mátíù ogún-ún márùn-ún dá lórí ìkọ̀sílẹ̀ wọn sí ìmọ́lẹ̀ àwọn iyebíye Miller tí ó ṣojú ìdánwò ìkẹyìn. Ìdánwò ìkẹyìn Ísírẹ́lì àtijọ́ ni ìdánwò kẹwàá wọn, àti pé àwọn iyebíye Miller ń tàn ní ìgbà mẹ́wàá síi ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Àmì ìkọ̀sílẹ̀ àwọn iyebíye Miller ni “ìgbà gbogbo,” èyí tí àwọn ọ̀mùtí Éfúrémù yí padà sí ìsàlẹ̀ lókè ní ìran kẹta ti Adventism. “Ìgbà gbogbo” jẹ́ àmì Sátánì ti ẹ̀sìn àbòṣepagà. Àwọn ọ̀mùtí náà mú iyebíye èké wọlé, èyí tí wọ́n gbé wá láti inú Pùròtẹ́sítáǹtì aláwọ̀tẹ́lẹ̀, tí ó fi “ìgbà gbogbo” hàn gẹ́gẹ́ bí àmì Kristi.

Ìmọ̀ Miller nípa àwọn òkúta ìyebíye rẹ̀ ní ààlà nítorí ìtàn tí a gbé e dìde nínú rẹ̀. Níwọ̀n bí ó ti dá a lójú pé Ìbọ̀wọ̀ Kejì ni ìṣẹ̀lẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí ó tẹ̀lé, ọgbẹ́ ikú ti ipò àṣẹ póòpù ní 1798 lè ṣojú fún ìjọba ayé kẹrin àti ti ìkẹyìn nìkan nínú Dáníẹ́lì méjì. Miller tún ní ààlà nínú ìmọ̀ rẹ̀ nípa “ojoojúmọ́,” nítorí ẹ̀rí rẹ̀ ni pé nípasẹ̀ ìfihàn ni a darí rẹ̀ sí ọ̀nà ìkẹ́kọ̀ọ́ kan pàtó, nínú èyí tí ó sọ pé ó lo Bíbélì rẹ̀, Concordance Cruden, ó sì ka díẹ̀ nínú àwọn ìwé ìròyìn. Ìpinnu rẹ̀ láti kẹ́kọ̀ọ́ ní ọ̀nà bẹ́ẹ̀ ti wọ inú ọkàn rẹ̀ lásán.

“Ní ọdún méjìlá tí mo fi jẹ́ Deist, mo ka gbogbo ìtàn tí mo lè rí; ṣùgbọ́n nísinsin yìí mo fẹ́ràn Bíbélì. Ó kọ́ni nípa Jesu! Ṣùgbọ́n síbẹ̀, ọ̀pọ̀ apá nínú Bíbélì ṣì ṣókùnkùn fún mi. Ní ọdún 1818 tàbí 19, nígbà tí mo ń bá ọ̀rẹ́ kan sọ̀rọ̀, ẹni tí mo lọ bẹ̀ wò, tí ó sì ti mọ̀ mí, tí ó sì ti gbọ́ bí mo ṣe ń sọ̀rọ̀ nígbà tí mo jẹ́ Deist, ó bi mí léèrè, ní ọ̀nà tí ó ní ìtumọ̀ jìnà díẹ̀ pé, ‘Kí ni ìrò rẹ nípa ẹsẹ̀ yìí, àti èyí?’ ó ń tọ́ka sí àwọn ẹsẹ̀ àtijọ́ tí mo máa ń kọ̀ nígbà tí mo jẹ́ Deist. Mo mọ ohun tí ó ń tọ́ sí, mo sì dáhùn pé—Tí ìwọ bá fún mi ní àkókò, èmi yóò sọ fún ọ ohun tí wọ́n túmọ̀ sí. ‘Báwo ni àkókò tó pọ̀ tó ni o fẹ́?’ N kò mọ̀, ṣùgbọ́n èmi yóò sọ fún ọ, ni mo dáhùn, nítorí èmi kò lè gbàgbọ́ pé Ọlọ́run ti fi ìfihàn kan hàn tí a kò lè lóye. Nígbà náà ni mo pinnu láti ṣe ìkẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì mi, ní ìgbàgbọ́ pé mo lè ṣàwárí ohun tí Ẹ̀mí Mímọ́ túmọ̀ sí. Ṣùgbọ́n ní kété tí mo ti dá ìpinnu yìí sílẹ̀, èrò kan wá sí ọkàn mi pé—‘Ká sọ pé o rí ẹsẹ̀ kan tí o kò lè lóye, kí ni yóò jẹ́ ìṣe rẹ?’ Nígbà náà ni ọ̀nà yìí ti kẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì wá sí ọkàn mi pé:—Èmi yóò mú àwọn ọ̀rọ̀ inú irú àwọn ẹsẹ̀ bẹ́ẹ̀, èmi yóò sì tọ̀ wọ́n lẹ́yìn káàkiri Bíbélì, kí n lè rí ìtumọ̀ wọn ní ọ̀nà yìí. Mo ní Concordance Cruden, èyí tí mo rò pé ó dára jù lọ ní ayé; nítorí náà mo mú un pẹ̀lú Bíbélì mi, mo sì jókòó sí tábìlì ìkẹ́kọ̀ọ́ mi, èmi kò sì ka nǹkan mìíràn rárá, bí kò ṣe díẹ̀ nínú àwọn ìwé ìròyìn, nítorí mo ti pinnu láti mọ ohun tí Bíbélì mi túmọ̀ sí. Apollos Hale, The Second Advent Manual, 65.

Kì í ṣe nípa ọ̀nà ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ nìkan ni a fi mọ àwọn ohun-ọ̀ṣọ́ iyebíye Miller, ṣùgbọ́n pẹ̀lú nípa ìṣípayá tààrà láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run.

“Ọlọ́run rán áńgẹ́lì Rẹ̀ láti ṣiṣẹ́ lórí ọkàn agbẹ kan tí kò tíì gba Bíbélì gbọ́, kí ó lè darí i sí wíwá àwọn àsọtẹ́lẹ̀. Àwọn áńgẹ́lì Ọlọ́run sábà máa ń bẹ ẹni àyànfẹ́ náà wò léraléra, láti darí èrò-inú rẹ̀ àti láti ṣí àwọn àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ti jẹ́ òkùnkùn nígbà gbogbo fún àwọn ènìyàn Ọlọ́run sí ìmọ̀ rẹ̀. A fi ìbẹ̀rẹ̀ ẹ̀wọ̀n òtítọ́ náà fún un, a sì mú un tẹ̀síwájú láti wá ọ̀nà asopọ̀ lẹ́yìn ọ̀nà asopọ̀, títí tí ó fi wo Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pẹ̀lú ìyanu àti ìfẹ́ràn. Ó rí ẹ̀wọ̀n òtítọ́ pípé kan níbẹ̀. Ọ̀rọ̀ náà tí ó ti kà sí aláìmísí tẹ́lẹ̀, ṣí síwájú ojú ìran rẹ̀ nísinsìnyí nínú ẹwà àti ògo rẹ̀. Ó rí i pé apá kan nínú Ìwé Mímọ́ ń ṣàlàyé òmíràn, àti pé nígbà tí apá kan bá ṣókùnkùn fún ìmòye rẹ̀, ó máa rí nínú apá mìíràn nínú Ọ̀rọ̀ náà èyí tí ń ṣàlàyé e. Ó ka Ọ̀rọ̀ mímọ́ Ọlọ́run sí ohun ayọ̀, àti pẹ̀lú ọ̀wọ̀ tí ó jinlẹ̀ jùlọ àti ìbẹ̀rù mímọ́.” Early Writings, 230.

Nígbà tí Sister White sọ pé, “Ọlọ́run rán áńgẹ́lì Rẹ̀” sí Miller, ó ń fi hàn pé Gabriel ni áńgẹ́lì tí a rán sí Miller, nítorí pé “áńgẹ́lì Rẹ̀” jẹ́ ọ̀rọ̀ tí a ti yàn fún Gabriel.

“Àwọn ọ̀rọ̀ angẹli náà pé, ‘Èmi ni Gébúriẹli, ẹni tí ó dúró níwájú Ọlọ́run,’ fi hàn pé ó ní ipò ọlá gíga ní àwọn àgbàlá ọ̀run. Nígbà tí ó wá pẹ̀lú ìránṣẹ́ sí Daniẹli, ó ní, ‘Kò sí ẹni tí ó dúró pẹ̀lú mi nínú nǹkan wọ̀nyí, bí kò ṣe Míkáẹli [Kristi] Aládé yín.’ Daniẹli 10:21. Nípa Gébúriẹli ni Olùgbàlà sọ nínú Ìfihàn, pé ‘Ó rán án, ó sì fi í hàn nípasẹ̀ angẹli Rẹ̀ sí ìránṣẹ́ Rẹ̀ Johanu.’ Ìfihàn 1:1.” Ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ Àwọn Ọjọ́ Ayé Kristi, 99.

A rán Gabriẹli àti àwọn áńgẹ́lì yòókù láti darí ọkàn Miller, kí wọ́n sì “ṣí àwọn àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ti wà ní òkùnkùn fún àwọn ènìyàn Ọlọ́run nígbà gbogbo sí ìmọ̀ rẹ̀.” Kì í ṣe pé a kàn gbé ìhìnrere rẹ̀ kalẹ̀ nípasẹ̀ ọ̀nà ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ nìkan, ṣùgbọ́n pẹ̀lú ìfihàn àtọ̀runwá pẹ̀lú. Ọ̀nà gan-an tí ó lò láti kẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì ni a ti mú wá sínú ọkàn rẹ̀. Nígbà tí Ọlọ́run bá mú òtítọ́ wá sí ọkàn wa, ìyẹn jẹ́ ìfihàn àtọ̀runwá, gẹ́gẹ́ bí ó ti yàtọ̀ sí dédé òtítọ́ nípasẹ̀ ọ̀nà pínpín Bíbélì ní tòótọ́. Miller ṣe àwọn méjèèjì, ṣùgbọ́n ó ṣe dandan kí ìfihàn àtọ̀runwá jẹ́ ara bí Miller ṣe dé ìmọ̀ kókó-ọrọ̀ “ìgbà gbogbo.”

Miller kì yóò ti mọ ìyípadà láàárín akọ àti abo nínú Dáníẹ́lì orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kẹsàn-án sí kejìlá, nítorí pé gbogbo ohun tí ó ní ni Bíbélì àti kọ́ńkọ́dánìsì kan tí kò ní ìsọfúnni kankan nípa àwọn èdè Bíbélì. Kì yóò ti rí ìyàtọ̀ tó wà láàárín “sur” àti “rum” tí a túmọ̀ wọn méjèèjì sí “mú kúrò.” Kì yóò ti rí ìyàtọ̀ tó wà láàárín “miqdash” àti “qodesh” tí a túmọ̀ wọn méjèèjì sí “ibi mímọ́.”

Kò ní bá ti rí òtítọ́ ọ̀rọ̀ náà “tamid” tí a rí lẹ́ẹ̀mẹ́rìnlélọ́gọ́rùn-ún [104] nínú Bíbélì. Òtítọ́ tí kò lè rí (èyí tí ó tún jẹ́ òtítọ́ tí ó rí) ni pé, nínú gbogbo ìgbà mẹ́rìnlélọ́gọ́rùn-ún [104] tí a ti lò ọ̀rọ̀ Hébérù náà “tamid” nínú Bíbélì, inú ìwé Dáníẹ́lì nìkan ni a ti lò ọ̀rọ̀ Hébérù náà “tamid” gẹ́gẹ́ bí orúkọ-ìṣe. “Tamid” ni ọ̀rọ̀ Hébérù tí ó túmọ̀ sí “àìdákẹ́gbẹ́”, a sì túmọ̀ ọ́ sí “ojoojúmọ́” nínú ìwé Dáníẹ́lì.

Nínú ìwé Dáníẹ́lì nìkan ni a ti lo ọ̀rọ̀ náà gẹ́gẹ́ bí orúkọ-ọrọ̀, àti ní àwọn ìgbà mẹ́rìndínlọ́gọ́rùn-ún-mẹ́sàn-án yòókù a ti lo ó gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀-àfikún. Nítorí èyí, nígbà tí Dáníẹ́lì lo ọ̀rọ̀ náà lẹ́ẹ̀márùn-ún gẹ́gẹ́ bí orúkọ-ọrọ̀, nígbà tí gbogbo àwọn akọ̀wé Bíbélì yòókù sì lo ọ̀rọ̀ náà ní ìgbà mẹ́rìndínlọ́gọ́rùn-ún-mẹ́sàn-án gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀-àfikún, agbára ẹ̀rí fi ipa mú àwọn atúmọ̀ Bíbélì King James láti ṣe àtúnṣe sí lílo ọ̀rọ̀ náà gẹ́gẹ́ bí orúkọ-ọrọ̀ ní ọwọ́ Dáníẹ́lì. Láti lè ṣe àtúnṣe sí Dáníẹ́lì, wọ́n fi ọ̀rọ̀ náà, “ẹbọ,” kún Ọ̀rọ̀ náà, báyìí ni wọ́n sì yi orúkọ-ọrọ̀ padà sí ọ̀rọ̀-àfikún. Lẹ́yìn náà, láti lè ṣe àtúnṣe sí àwọn atúmọ̀ náà, a mí Ellen White láti kọ sílẹ̀ pé òun, “rí ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ‘Ojoojúmọ́,’ pé ọ̀rọ̀ náà ‘ẹbọ’ ni ọgbọ́n ènìyàn fi kún un, kò sì jẹ́ ti ẹsẹ̀ náà; àti pé Olúwa fi òye tí ó tọ́ nípa rẹ̀ fún àwọn tí wọ́n kéde igbe wákàtí ìdájọ́ náà.”

Gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí rẹ̀ fúnra rẹ̀, Miller ń wá láti lóye “ojoojúmọ́,” èyí tí ó parí ní mímọ̀ ní 2 Thessalonians. Ṣùgbọ́n pẹ̀lú náà, gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí rẹ̀ fúnra rẹ̀, nígbà tí ó bá ń wá láti lóye ọ̀rọ̀ kan, yóò máa wo gbogbo ibi tí a ti lò ọ̀rọ̀ náà, àti pé a ti lò ọ̀rọ̀ náà ní ìgbà mẹ́rìndínlọ́gọ́rùn-ún míì nínú Bíbélì. Síbẹ̀, ẹ̀rí rẹ̀ nípa “ojoojúmọ́,” ni pé kò rí i ní ibòmíràn bí kò ṣe nínú ìwé Daniẹli, nígbà tí ó sọ pé, “Mo kà á síwájú, èmi kò sì lè rí àpẹẹrẹ mìíràn nínú èyí tí a ti rí i [ojoojúmọ́], bí kò ṣe nínú Daniẹli.” A kò mú Miller dé ọ̀dọ̀ àwọn iyebíye náà nípasẹ̀ ọ̀nà ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ nìkan, ṣùgbọ́n pẹ̀lú nípasẹ̀ ìfihàn àtọ̀runwá tí a fún un nípasẹ̀ iṣẹ́ ìránṣẹ́ àwọn áńgẹ́lì.

Èyí ni ìdí tí òye rẹ̀ nípa “ojoojúmọ́” fi jẹ́ òtítọ́, ṣùgbọ́n tí ó ní ààlà. Kò lè mọ̀ pé nínú ìgbà márùn-ún tí a ti tọ́ka sí “ojoojúmọ́” nínú ìwé Dáníẹ́lì, ọ̀kan nínú ìgbà mẹ́ta tí a sọ pé a “mú ojoojúmọ́ náà kúrò,” ń ṣàpẹẹrẹ ìtumọ̀ tí ó yàtọ̀ sí ti ìgbà méjèèjì yòókù. Ní ìgbà kan, a lò “ojoojúmọ́” pẹ̀lú ọ̀rọ̀ Hébérù “rum,” àti ní àwọn ìgbà méjì yòókù, a lò ó pẹ̀lú ọ̀rọ̀ Hébérù “sur”. A túmọ̀ ọ̀rọ̀ méjèèjì náà sí “mú kúrò,” ṣùgbọ́n “rum” nínú Dáníẹ́lì orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kọkànlá, túmọ̀ sí “gbé sókè kí o sì gbé ga,” àti nínú orí kọkànlá, ẹsẹ̀ mọ́kànlélọ́gbọ̀n, àti orí kejìlá, ẹsẹ̀ kọkànlá, ọ̀rọ̀ “sur” túmọ̀ sí “yọ kúrò.”

Àwọn onímọ̀ ẹ̀sìn tí ń jẹ, tí wọ́n sì ń mu oúnjẹ ilẹ̀ Bábílónì, ń jiyàn pé bóyá o bá yọ ohun kan kúrò tàbí nígbàkígbà tí o bá gbé ohun kan sókè, àwọn méjèèjì ń ṣàfihàn irú ìyọkúrò kan náà, nítorí náà a gbọ́dọ̀ lóye pé àwọn ọ̀rọ̀ méjèèjì ní ìtumọ̀ kan náà. Wọ́n jiyàn pé ní gbogbo ìgbà mẹ́ta tí “ìgbà gbogbo” fi jẹ́ pé a “gbà á kúrò,” ó máa ń túmọ̀ sí yíyọ kúrò nígbà gbogbo; nípa ṣíṣe bẹ́ẹ̀, wọ́n ń fi hàn pé Dáníẹ́lì kò ṣọ́ra nínú yíyan ọ̀rọ̀ rẹ̀. Wọ́n kì í sọ bẹ́ẹ̀ ní gbangba, ṣùgbọ́n nípa àbájáde ìmúlòye wọn, wọ́n ń kọ́ni pé Dáníẹ́lì yẹ kí ó ti lo ọ̀rọ̀ náà “sur” ní gbogbo ìfarahàn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà, nítorí gẹ́gẹ́ bí àwọn onímọ̀ ẹ̀sìn náà ṣe sọ, ó dà bí ẹni pé ohun kan náà ni ó túmọ̀ sí ní gbogbo ìgbà tí a “gbà ìgbà gbogbo kúrò.”

Wọ́n ń ṣe ohun kan náà pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀ “miqdash” àti “qodesh” tí a túmọ̀ méjèèjì sí “ibi mímọ́,” nínú ẹsẹ̀ kọkànlá títí dé ẹsẹ̀ kẹrìnlá ti orí kẹjọ. Nínú ìtọ́kasí kọ̀ọ̀kan sí “ibi mímọ́” nínú àwọn ẹsẹ̀ mẹ́rin wọ̀nyí, wọ́n ń tẹnu mọ́ ọn pé gbogbo wọn ń ṣojú ibi mímọ́ Ọlọ́run. Nípa àbájáde ìfihàn náà lẹ́ẹ̀kansi, Dáníẹ́lì ì bá ti kàn lo “qodesh” nínú gbogbo àwọn ìtọ́kasí mẹ́ta náà, kí ó má sì lo “miqdash” nínú ẹsẹ̀ kọkànlá. Miller kì yóò ti mọ ìyàtọ̀ tó wà láàárín àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí, ṣùgbọ́n àwọn onímọ̀-òrìṣà òde òní mọ̀ ọ́, àti nígbà tí wọ́n bá sì mọ̀ ọ́, wọ́n ń tẹnu mọ́ ọn pé kò yẹ kí a jẹ́wọ́ ìyàtọ̀ kankan. Síbẹ̀síbẹ̀, Miller, ẹni tí kò mọ ìyàtọ̀ tó wà láàárín àwọn ọ̀rọ̀ náà, dé sí òye tí ó lòdì pátápátá sí ti àwọn onímọ̀-òrìṣà òde òní.

Òtítọ́ ibẹ̀ ni pé Dáníẹ́lì jẹ́ akọ̀wé tí ó ṣọ́ra gidigidi, ẹni tí ó mọ èdè Hébérù dáadáa, tí a sì ka sí ọlọ́gbọ́n ju gbogbo àwọn ọlọ́gbọ́n ọkùnrin Bábílónì yòókù lọ ní ìlọ́po mẹ́wàá, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn náà jẹ́ ọlọ́gbọ́n ènìyàn gan-an nínú àwùjọ wọn ní tiwọn. Bí ẹnikẹ́ni bá mọ ìlò tó yẹ fún èdè Hébérù, àti bí a ṣe yẹ kí a fi í hàn ní ọ̀nà tó tọ́ nínú ìtàn pàtó yẹn, Dáníẹ́lì ni. Bí Dáníẹ́lì bá lo àwọn ọ̀rọ̀ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, ìdí ni pé a pinnu kí wọ́n gbé àwọn ìtumọ̀ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ kalẹ̀, èyí tí ó fi ìfẹ̀hónúhàn rẹ̀ wá láti ṣàfihàn. Nígbà tí a bá fọwọ́ sí ìlò ọ̀tọ̀ Dáníẹ́lì ti àwọn ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “ibi mímọ́” tàbí sí “gbà kúrò,” wọ́n ń fi òye Miller nípa “ìrẹ́kọjá ojoojúmọ́” múlẹ̀, èyí tí Miller mọ̀ nínú ẹsẹ̀ ọ̀rọ̀ kan náà níbi tí Pọ́ọ̀lù ti sọ pé àwọn tí ó kórìíra òtítọ́ ni a ti yàn láti gba ìtànjẹ́ alágbára.

Àwọn tí ó kórìíra òtítọ́ tí wọ́n sì gba irọ́ tí ń mú ìtanràn líle wá, ni a tún ṣàpẹẹrẹ wọn gẹ́gẹ́ bí àwọn ọ̀mùtí Éfúrémù, tí a sì ṣàpẹẹrẹ wọn ní ẹ̀ka méjì. Ẹ̀ka kan ni ìṣáájú ọlọ́gbọ́n, ẹ̀ka kejì sì ni àwọn ọmọ ìjọ aláìmọ̀ tí kì yóò gbọ́ ohun kan bí kò ṣe ohun tí àwọn ọlọ́gbọ́n bá kọ́ wọn. Àwọn ni wọ́n fi irọ́ bo ara wọn, tí wọ́n sì dá májẹ̀mú pọ̀ mọ́ ikú. Àwọn ni àwọn tí ọkàn wọn gbéraga nínú Hábákúkù orí kejì, wọn sì ni àwọn wúńdíá aṣiwèrè ti Mátíù orí kẹ́ẹ̀ẹ́dógún. Àwọn ni àwọn tí ń kọ òtítọ́ ìpìlẹ̀ àlá Miller sílẹ̀, èyí tí ń tàn ní ìmólẹ̀ tó pọ̀ ní ìgbà mẹ́wàá ní òpin (tí ó ń ṣàpẹẹrẹ ìdánwò kẹ́wàá àti ìkẹyìn fún Israẹli òde òní), gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ ìdánwò kẹ́wàá àti ìkẹyìn fún Israẹli ìgbàanì.

A ó bá ìwádìí yìí lọ síwájú nínú àpilẹ̀kọ tó kàn.

Oluwa si wi fun Mose pe, Yio ti pẹ to ni awọn enia wọnyi yio ma binu si mi? yio ti pẹ to si ni ki wọn to gbagbọ mi, nitori gbogbo awọn ami ti mo fi hàn lãrin wọn? Emi o fi ajakalẹ-arun kọlù wọn, emi o si gba ogún wọn kuro lọwọ wọn, emi o si fi ọ ṣe orilẹ-ède ti o tobi ju wọn lọ, ti o si lágbára ju wọn lọ. Mose si wi fun Oluwa pe, Nigbana ni awọn ara Egipti yio gbọ́ ọ; nítorí ti iwọ fi agbára rẹ mú awọn enia wọnyi gòke láti ọdọ wọn wá. Wọn o si sọ ọ fun awọn olugbe ilẹ yi; nítorí wọn ti gbọ́ pe iwọ Oluwa wà lãrin awọn enia wọnyi, pe iwọ Oluwa ni a n rí lójúkojú, pe awọsanma rẹ duro lórí wọn, ati pe iwọ n lọ niwaju wọn, ni ọsan ninu ọwọn awọsanma, ati ni alẹ ninu ọwọn iná. Njẹ bi iwọ ba pa gbogbo awọn enia wọnyi run gẹgẹ bi enia kan ṣoṣo, nigbana ni awọn orilẹ-ède ti o ti gbọ́ orukọ rẹ yio ma sọ pe, Nitori ti Oluwa kò le mú awọn enia wọnyi wọ ilẹ ti o ti bura fun wọn, nitorina ni o fi pa wọn ni aginju. Njẹ nisisiyi, mo bẹ ọ, jẹ ki agbára Oluwa mi tobi, gẹgẹ bi iwọ ti sọ pe, Oluwa a lọra si ibinu, o si pọ̀ ninu aanu, o n dariji aiṣedede ati irekọja; ṣugbọn kò ni dábi ẹnipe ko jẹbi alabìkítà rara; o n bẹ ẹ̀ṣẹ̀ awọn baba wò lórí awọn ọmọ titi de iran kẹta ati ikẹrin. Dariji, mo bẹ ọ, aiṣedede awọn enia wọnyi gẹgẹ bi titobi aanu rẹ, gẹgẹ bi iwọ ti dariji awọn enia wọnyi láti Egipti títí di isisiyi. Oluwa si wi pe, Mo ti dariji wọn gẹgẹ bi ọrọ rẹ: Ṣugbọn bi mo ti wa láàyè nitõtọ, gbogbo aiye yio kún fun ogo Oluwa. Nítorí gbogbo awọn ọkunrin wọnyí ti o ti rí ogo mi, ati iṣẹ-iyanu mi, ti mo ṣe ni Egipti ati ni aginju, ti wọn si ti dán mi wò nisinsinyi ni igba mẹwa, ti wọn kò si gbọ́ ohùn mi; nitõtọ wọn kì yio rí ilẹ ti mo ti bura fún awọn baba wọn, bẹẹni kò si si ọkan ninu awọn ti o binu si mi ti yio rí i. Ṣugbọn iranṣẹ mi Kalebu, nítorí ti o ni ẹmi miran ninu rẹ, ti o si ti tẹ̀lé mi patapata, oun ni emi o mú wọ ilẹ ti o lọ sí; irú-ọmọ rẹ yio si jogún rẹ. Numeri 14:11–24.