Ìmúgbòòrò ìmọ̀ tí a mú jáde nígbà tí a tú ìran Odò Ulai sílẹ̀ ní ọdún 1798, mú ìlànà àdánwò kan jáde tí ó dé ibi gíga jùlọ rẹ̀ nínú ìṣipopada Igbe Àárín Òru ní ọdún 1844. Igbe Àárín Òru ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, tí a ń tú sílẹ̀ báyìí, ni a ti ṣojú rẹ̀ nípasẹ̀ ìtàn náà, ó sì ní nínú rẹ̀ gan-an àwọn òtítọ́ àdánwò kan náà ti ìtàn náà, nítorí ìhìnrere Igbe Àárín Òru tí a ń tú sílẹ̀ báyìí jẹ́ ìmúpadàbọ̀ àwọn iyebíye Miller.
“Àwọn òtítọ́ tí a gbà ní ọdún 1841, ‘42, ‘43, àti ‘44 ni a gbọ́dọ̀ ń kẹ́kọ̀ọ́ báyìí, kí a sì máa kéde wọn. Àwọn ìránṣẹ́ angẹli kìíní, kejì, àti kẹta ni a óò kéde ní ọjọ́ iwájú pẹ̀lú ohùn rara. A óò fi wọ́n hàn pẹ̀lú ìpinnu gidi àti nínú agbára Ẹ̀mí.” Manuscript Releases, volume 15, 371.
Kókó-ọ̀rò pàtàkì nínú ìrántí àsọtẹ́lẹ̀ Ẹkún Òru ti àkókò wa ni ipa ti Islamu ti ègbé kẹta. Gbogbo ègbé mẹ́ta ti Islamu ni a ṣàfihàn lórí àwọn tábìlì méjèèjì ti Hábákúkù. Ìhìn iṣẹ́ Ẹkún Òru ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn bẹ̀rẹ̀ sí í tú ìdìdì rẹ̀ ní àkókò ìrẹ̀wẹ̀sì ọjọ́ kẹtàlá, oṣù keje, ọdún 2020, nígbà tí àkókò ìdúró ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn dé. Gẹ́gẹ́ bí ìhìn iṣẹ́ Ẹkún Òru nínú ìtàn àwọn Millerite, bẹ́ẹ̀ ni ìhìn iṣẹ́ àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ń dàgbà ní ìlọsíwájú títí yóò fi dé ibi tí àpéjọ ibùdó Exeter ṣojú. Ní àyè yẹn, àwọn wúńdíá yálà ní òróró, tàbí wọn kò ní í.
Ìkéde ègbé tí Aísáyà sọ lé àwọn ọkùnrin ẹlẹ́gàn tí ń ṣàkóso àwọn ènìyàn Jerusalẹmu, fi hàn pé ìran náà ti di sí àwọn ọ̀mùtí Efraimu bí ìwé tí a dì mọ́. Nínú ẹsẹ̀ Aísáyà náà, iṣẹ́ yíyí àmì Sátánì padà sí àmì ti Ọlọ́run, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣe é nínú ìtàn Adventism, ni a ó kà sí amọ̀ amọ̀kòkò. Iṣẹ́ náà ni fífi ìtumọ̀ “ojoojúmọ́” múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àmì Kristi, nígbà tí ó jẹ́ àmì Sátánì. Nígbà tí Dáníẹ́lì lo ọ̀rọ̀ náà “tamid” gẹ́gẹ́ bí àmì ẹ̀sìn kèfèrí, ó yàn ọ̀rọ̀ náà fún ète àmì kan, nítorí ọ̀rọ̀ náà túmọ̀ sí “àìdákẹ́”.
Àwọn agbára mẹ́ta wà tí ń darí ayé lọ sí Armageddon, àkọ́kọ́ nínú àwọn agbára mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà sì ni dragoni náà (ẹ̀sìn àwọn keferi). Dragoni náà bẹ̀rẹ̀ ogun rẹ̀ sí Ọlọ́run ní ọ̀run. Dragoni náà ń bá ogun náà lọ títí dé òpin ẹgbẹ̀rún ọdún náà, nígbà tí a ó sì pa á run nígbẹ̀yìn.
Nígbà tí ẹgbẹ̀rún ọdún náà bá sì parí, a ó tú Sátánì kúrò nínú túbú rẹ̀, yóò sì jáde lọ láti tan àwọn orílẹ̀-èdè tí ń bẹ ní igun mẹ́rẹ̀ẹ̀rin ayé jẹ, Gọgu àti Mágọgu, láti kó wọn jọ sí ogun: iye wọn sì dàbí iyanrìn etí òkun. Wọ́n sì gòkè lọ lórí fífẹ̀ ayé, wọ́n sì yí ibùdó àwọn ẹni mímọ́ ká, àti ìlú àyànfẹ́ náà: iná sì sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run láti ọ̀run wá, ó sì run wọn. A sì sọ èṣù tí ó tàn wọ́n jẹ sínú adágún iná àti imí-ọjọ, níbi tí ẹranko náà àti wòlíì èké náà wà, a ó sì máa jẹ wọn níyà lọ́sàn-án àti lóru títí láé àti láé. Ìfihàn 20:7–10.
Ẹranko náà (ìjọba póòpù) tí ó jẹ́ èkejì nínú agbára mẹ́tẹ̀ẹ̀ta tí ń darí ayé lọ sí Amágẹdónì, àti wòlíì èké náà (Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà) ẹni kẹta nínú agbára mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyí, àwọn méjèèjì farahàn nínú ìtàn lẹ́yìn ìtàn àgbélébùú, àti pé a pa àwọn méjèèjì run ní Ìbọ̀ Wíwá Kejì ti Kristi.
A sì mú ẹranko náà, àti pẹ̀lú rẹ̀ ni wòlíì èké náà, ẹni tí ó ṣe àwọn iṣẹ́ àmì níwájú rẹ̀, èyí tí ó fi tan àwọn tí ó ti gba àmì ẹranko náà jẹ, àti àwọn tí ń bọ́rí fún àwòrán rẹ̀. A sọ àwọn méjèèjì wọ inú adágún iná tí ń jó pẹ̀lú imí-ọ̀fíìn láàyè. Ìfihàn 19:20.
Nígbà tí Dáníẹ́lì yan ọ̀rọ̀ Hébérù náà “àìdákẹ́” gẹ́gẹ́ bí àmì ìṣàpẹẹrẹ ẹ̀sìn keferi (Sátánì), ó yan ọ̀rọ̀ kan tí ó fi hàn pé Sátánì ni ẹni tí ó ti máa ń jagun sí Ọlọ́run láìdákẹ́. Àwọn agbára méjì yòókù jẹ́ aláṣiṣẹ́ nínú ogun wọn sí Ọlọ́run fún àwọn àkókò tí a ti pàtó sọ nìkan. Yíyan Dáníẹ́lì sí ọ̀rọ̀ náà “tamid” (àìdákẹ́) jẹ́ ní ìmọ̀ràn pátápátá, ó sì péye.
Bí ìtàn Aísáyà nípa ègbé lórí àwọn tí Olúwa da ẹ̀mí oorun jinlẹ̀ sí, tí ó sì pa ojú wọn mọ́, ṣe ń bá a lọ láti orí kẹ́tàdínlọ́gbọ̀n sí orí ọgbọ̀n, ó kọ̀wé pé:
Nísinsin yìí, lọ, kọ ọ́ síwájú wọn sórí tábìlì, kí o sì ṣàkọsílẹ̀ rẹ̀ sínú ìwé kan, kí ó lè wà fún àkókò tí ń bọ̀ títí láé àti láéláé: Nítorí èyí jẹ́ ènìyàn ọlọ̀tẹ̀, ọmọ èké, ọmọ tí kò fẹ́ gbọ́ òfin Olúwa: Tí ń sọ fún àwọn aríran pé, Ẹ má ṣe ríran; àti fún àwọn wòlíì pé, Ẹ má ṣe sọ ohun tí ó tọ́ fún wa ní àsọtẹ́lẹ̀, ẹ bá wa sọ ohun dídán, ẹ sọ ẹ̀tàn ní àsọtẹ́lẹ̀: Ẹ kúrò ní ọ̀nà, ẹ yà kúrò lójú ọ̀nà, ẹ mú kí Ẹni Mímọ́ Ísírẹ́lì kúrò níwájú wa. Nítorí náà báyìí ni Ẹni Mímọ́ Ísírẹ́lì wí pé, Nítorí ẹ̀yin gàn ọ̀rọ̀ yìí, tí ẹ sì gbẹ́kẹ̀ lé ìninilára àti ìwà àìtọ́, tí ẹ sì fi ara yín lé e lórí: Nítorí náà ẹ̀ṣẹ̀ yìí yóò jẹ́ fún yín bí ìfojúdi tí ó ti ṣetán láti wó lulẹ̀, tí ó ń rú jáde nínú ògiri gíga kan, èyí tí ìwópalẹ̀ rẹ̀ yóò dé lójijì ní ìṣẹ́jú kan. Yóò sì fọ́ ọ́ bí fífọ ohun èlò amọ̀kòkò tí a fọ́ sí wẹ́wẹ́; kì yóò dá a sí: bẹ́ẹ̀ ni a kì yóò rí àjàkù kan nínú ìfọ́ rẹ̀ láti fi mú iná láti ojú iná, tàbí láti fi gbé omi jáde nínú kòtò. Nítorí báyìí ni Olúwa Ọlọ́run, Ẹni Mímọ́ Ísírẹ́lì, wí; Nínú ìpadàbọ̀ àti ìsinmi ni a ó fi gbà yín là; nínú ìdákẹ́jẹ́ àti nínú ìgbẹ́kẹ̀lé ni agbára yín yóò wà: ṣùgbọ́n ẹ̀yin kò fẹ́. Isaiah 30:8–15.
“Àkọsílẹ̀” tí a kọ, ni àwọn àkọsílẹ̀ tí ó wà nínú Habakuku orí kejì, tí a ṣe kí àwọn tí ó bá ka wọn lè “sáré” kí wọ́n sì tan ìhìn náà kálẹ̀. “Ìwé” tí ó ṣe “àkíyèsí” “àkọsílẹ̀” náà ni Habakuku. “Àkọsílẹ̀” láti inú “ìwé” Habakuku, dúró fún ìlànà ìdánwò kan tí ń fi “àwọn ènìyàn ọlọ̀tẹ̀, àwọn ọmọ èké, àwọn ọmọ tí kì yóò gbọ́ òfin Oluwa” hàn. “Àwọn ènìyàn ọlọ̀tẹ̀” tí wọ́n kọ̀ láti “gbọ́,” ni àwọn tí ó wà nínú Jeremiah tí wọ́n kọ̀ láti gbọ́ ohun ìpè kàkàkí olùṣọ́.
Pẹ̀lú èyí, mo sì fi àwọn aláṣọ́ lórí yín, ní wíwí pé, Ẹ fetí sí ohùn ìpè. Ṣùgbọ́n wọ́n ní, Àwa kì yóò fetí sí i. Jeremiah 6:17.
Àwọn ọlọ̀tẹ̀ ni àwọn tí ó wà nínú ìtàn Isaiah, àti pẹ̀lú nínú ìtàn Kristi, tí kò fẹ́ gbọ́.
Ó sì wí pé, Lọ, kí o sì sọ fún àwọn ènìyàn yìí pé, Dájúdájú ẹ óo máa gbọ́, ṣùgbọ́n ẹ kì yóò yé e; dájúdájú ẹ óo máa rí, ṣùgbọ́n ẹ kì yóò fojú mọ̀ ọ́. Mú ọkàn àwọn ènìyàn yìí sanra, kí o sì mú etí wọn wúwo, kí o sì pa ojú wọn dé; kí wọ́n má bà a fi ojú wọn ríran, kí wọ́n má bà a fi etí wọn gbọ́, kí wọ́n má bà a fi ọkàn wọn yé e, kí wọ́n sì yípadà, kí a sì mú wọn láradá. Isaiah 6:9, 10.
Àwọn ọlọ̀tẹ̀ adití ti Isaiah lè “gbọ́,” ṣùgbọ́n wọn kò “gbọ́,” ìkọ̀sílẹ̀ wọn láti “gbọ́” sì fi hàn pé wọn “kò yé e.” Àwọn ẹni búburú Danieli ni, tí wọ́n sì tún jẹ́ àwọn wúńdíá aṣiwèrè ti Matteu, ni wọn kò lóye ìmúgbòòrò ìmọ̀ tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ lórí “tábìlì” tí a sì ṣe àkíyèsí rẹ̀ nínú “ìwé” Habakkuk. Bí àwọn ọlọ̀tẹ̀ adití Isaiah bá fẹ́ gbọ́, a lè yí wọn padà, a sì lè mú wọn láradá, ṣùgbọ́n ọkàn wọn ti sanra, nítorí náà wọn kò lè lóye ìránṣẹ́ Ẹkún Ọ̀gànjọ́ Òru. Jesu pèsè ẹlẹ́rìí kejì nípa àwọn ọlọ̀tẹ̀ adití náà.
Àwọn ọmọ-ẹ̀yìn sì wá, wọ́n sì wí fún un pé, Kí ló dé tí ìwọ fi ń bá wọn sọ̀rọ̀ nípa òwe? Ó sì dáhùn, ó wí fún wọn pé, Nítorí a ti fi fún yín láti mọ àwọn ohun ìjìnlẹ̀ ìjọba ọ̀run, ṣùgbọ́n fún wọn, a kò fi í fún wọn. Nítorí ẹni tí ó bá ní, a ó fi fún un, yóò sì ní ní ọ̀pọ̀lọpọ̀; ṣùgbọ́n ẹni tí kò bá ní, àní èyí tí ó ní náà ni a ó gbà kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀. Nítorí náà ni mo ṣe ń bá wọn sọ̀rọ̀ nípa òwe: nítorí pé bí wọ́n tilẹ̀ ń ríran, wọn kì í rí; bí wọ́n tilẹ̀ ń gbọ́, wọn kì í gbọ́, bẹ́ẹ̀ ni wọn kì í yé wọn. Àsọtẹ́lẹ̀ Esaia sì ṣẹ nípa wọn, èyí tí ó wí pé, Ní gbígbọ́ ni ẹ̀yin yóò gbọ́, ẹ kò sì ní yé e; ní rírí ni ẹ̀yin yóò rí, ẹ kò sì ní fojú mọ̀ ọ́: nítorí ọkàn àwọn ènìyàn yìí ti di tútù, etí wọn sì ṣòro láti fi gbọ́, wọ́n sì ti pa ojú wọn; kí wọ́n má bà a fi ojú wọn rí, kí wọ́n má sì fi etí wọn gbọ́, kí wọ́n má sì fi ọkàn wọn yé e, kí wọ́n sì yípadà, kí n lè wo wọn sàn. Ṣùgbọ́n alábùkún ni ojú yín, nítorí wọ́n ń ríran; àti etí yín, nítorí wọ́n ń gbọ́. Nítorí lóòótọ́ ni mo wí fún yín pé, ọ̀pọ̀ wòlíì àti àwọn olódodo ènìyàn ti fẹ́ rí àwọn nǹkan wọ̀nyí tí ẹ̀yin ń rí, wọn kò sì rí wọn; àti láti gbọ́ àwọn nǹkan wọ̀nyí tí ẹ̀yin ń gbọ́, wọn kò sì gbọ́ wọn. Matteu 13:10–17.
Àwọn ọlọ́gbọ́n ló ń lóye àṣírí àwọn òwe àpèjúwe, èyí tí í ṣe òtítọ́ tí a fi ìlà lé ìlà hàn. A bùkún fún àwọn ọlọ́gbọ́n nítorí wọ́n ń rí, wọ́n sì ń gbọ́; àwọn ọlọ́gbọ́n àti àwọn ẹni ìbùkún náà ni a ṣàpẹẹrẹ wọn méjèèjì nínú Dáníẹ́lì orí kejìlá. “Àwọn ọlọ́gbọ́n” ni àwọn tí ń lóye (pẹ̀lú ọkàn wọn) ìmúgbòòrò ìmọ̀, tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ “tábìlì” tí a ti ṣe àkíyèsí rẹ̀ nínú “ìwé” Hábákúkù, “àwọn ẹni ìbùkún” sì ni àwọn tí ń dúró dè.
Ó sì wí pé, Máa lọ ní ọ̀nà rẹ, Dáníẹ́lì: nítorí a ti pa àwọn ọ̀rọ̀ náà mọ́, a sì ti fi èdìdì dì wọ́n títí di àkókò òpin. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni a ó sọ di mímọ́, a ó sì sọ wọ́n di funfun, a ó sì dán wọn wò; ṣùgbọ́n àwọn ẹni búburú yóò máa hùwà búburú: kò sí ẹni búburú kankan tí yóò lóye; ṣùgbọ́n àwọn ọlọ́gbọ́n yóò lóye. Àti láti àkókò tí a ó ti mú ẹbọ ojoojúmọ́ kúrò, tí a sì gbé ohun ìríra tí ń mú ìdahoro kalẹ̀, ọjọ́ ẹgbẹ̀rún kan ó lé igba méjì ó lé aadọrun-ún ni yóò wà. Alábùkún fún ẹni tí ó dúró tì, tí ó sì dé ọjọ́ ẹgbẹ̀rún kan ó lé ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta ó lé márùn-ún-dín-lọ́gbọ̀n. Dáníẹ́lì 12:9–13.
Àwọn ọmọlẹ́yìn Miller lóye rẹ̀ dáadáa pé ọjọ́ ẹgbẹ̀rún kan, ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta, àti márùndínlọ́gbọ̀n náà bẹ̀rẹ̀ nígbà tí a “mú ìbọ̀rìṣà kúrò” (“ìrúbọ ojoojúmọ́”), ní ọdún 508. A ṣe ìlérí ìbùkún fún àwọn tí wọ́n ń dúró de e ní ọdún 1843. Ọ̀rọ̀ náà “cometh” nínú àyọkà náà túmọ̀ sí “fọwọ́ kan.” Ọdún 1843 “fọwọ́ kan” ọdún 1844 nígbà tí ó parí. Nígbà tí ọdún 1843 parí, “àkókò ìdádúró” ti Habakuku dé, a sì kéde ìbùkún lórí àwọn tí wọ́n dúró gẹ́gẹ́ bí a ti pa á láṣẹ nínú “ìwé” tí ó ṣe àkíyèsí “àwọn tábìlì.” “Ìwé” Habakuku pa á láṣẹ fún àwọn ènìyàn láti “dúró” de ìran náà.
Dáníẹ́lì tọ́ka sí ìtàn ọdún 1798 (àkókò ìkẹyìn), nígbà tí a tú èdìdì ìwé rẹ̀ sílẹ̀, nígbà náà ni a sì mú ìlànà ìdánwò ìgbésẹ̀ mẹ́ta jáde (a sọ di mímọ́, a sì ṣe di funfun, a sì dán wò). Ìlànà náà dé sí ìparí rẹ̀ nínú ìfarahàn ìtàn àṣírí ti àrá méje. Ìtàn àṣírí náà ni àmì-ọ̀nà òtítọ́ mẹ́ta, tí ìdààmú àkọ́kọ́, ìhìnrere Igbe Ọ̀gànjọ́ àti ìdààmú ńlá ń ṣojú fún. Ìbùkún dídé sí ìdààmú àkọ́kọ́ ń ṣojú fún ìlànà ìdánwò ìgbésẹ̀ mẹ́ta ní òpin ìtàn 1798 títí dé 1844.
Ìtàn ọdún 1798 títí dé ìdààmú ńlá ti 1844, jẹ́ àpẹẹrẹ ìtàn ọdún 1989 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú tí ó súnmọ́ dé. Ìbùkún kan ni a ti ṣèlérí fún àwọn tí ń dúró de ìran náà, tí ó bẹ̀rẹ̀ sí í fà pẹ́ ní ìdààmú àkọ́kọ́. “Àwọn ọlọ́gbọ́n” nínú Danieli orí kejìlá ni àwọn tí a “bù kún,” tí wọ́n sì “ń dúró.” Àwọn ènìyàn búburú ni àwọn tí kì í “gbọ́” pẹ̀lú ọkàn wọn, tí wọn kì í sì “rí.” Gbogbo ìrírí ìṣísẹ̀ Millerite ni a ṣàkópọ̀ sínú àwọn ẹsẹ̀ mẹ́rin Danieli, àti pé àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí pẹ̀lú ń ṣàfihàn ìtàn ìdìdì àwọn ẹgbẹ̀rún méjìlélógójì àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rin.
Ìtàn mímọ́ tí a ṣàfihàn nínú àwọn ẹsẹ̀ mẹ́rin wọ̀nyí dá lórí òye ìbísí ìmọ̀ tí a ṣàpẹẹrẹ lórí àwọn tábìlì Hábákúkù, àti ìbísí ìmọ̀ tí Jésù tọ́ka sí bí Ó ti ń kọ́ni nípasẹ̀ ọ̀nà ìlà lórí ìlà. Ó gbé àkàwé kalẹ̀ léyìn àkàwé, kí Ó lè ṣàlàyé ohun ìjìnlẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ fún “àwọn ọlọ́gbọ́n.” “Àwọn búburú” nínú Dáníẹ́lì méjìlá kò lóye, àti nínú 2 Tessalonika, orí kejì, àìlóye wọn ni a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí ìkórìíra òtítọ́, èyí tí ó mú ìtànjẹ líle wá. Òtítọ́ tí àwọn búburú kò fẹ́ràn nínú lẹ́tà Pọ́ọ̀lù ni “ẹbọ ìgbà gbogbo,” àti nínú àwọn ẹsẹ̀ mẹ́rin Dáníẹ́lì, òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ tí a fi pàtó mọ̀ ni “ẹbọ ìgbà gbogbo.”
Jésù sọ fún àwọn ọmọ-ẹ̀yìn náà pé a bùkún fún wọn, nípa bẹ́ẹ̀ sì ni ó fi ń fi wọ́n wé àwọn tí ó wà nínú Isaiah tí wọ́n kọ̀ láti rí àti láti gbọ́, kí wọ́n lè yípadà. Àwọn tí a bùkún fún nínú Danieli orí kejìlá ni àwọn tí ń dúró. Àwọn ẹsẹ̀ mẹ́rin nínú Danieli orí kejìlá, àti pẹ̀lú ìmúṣẹ àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí nínú ìtàn àwọn Millerite, àti pẹ̀lú ìyàtọ̀ Isaiah sí ẹgbẹ́ kan tí ó kọ̀ láti gbọ́ àti láti rí, àti pẹ̀lú ìyàtọ̀ kan náà gan-an láàárín ẹgbẹ́ méjèèjì láti ọ̀dọ̀ Kristi, gbogbo wọn ń tọ́ka síwájú sí ìtàn ìkọ̀kọ̀ ti àrá méje tí ó dé ní July 18, 2020. Ìlànà ìdánwò ìkẹyìn nínú ìtàn Millerite tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ìbànújẹ àkọ́kọ́ ni a tún ń ṣe báyìí. Àwọn kan yóò rí, àwọn mìíràn sì yóò kọ̀ láti rí.
“Gbogbo àwọn ìránṣẹ́ ọ̀rọ̀ tí a fi fúnni láti ọdún 1840–1844 ni a gbọ́dọ̀ mú ní agbára báyìí, nítorí ọ̀pọ̀ ènìyàn ni wọ́n ti pàdánù ìtọ́nisọ́nà wọn. Àwọn ìránṣẹ́ ọ̀rọ̀ náà gbọ́dọ̀ lọ sí gbogbo àwọn ìjọ.
“Kristi sọ pé, ‘Ibùkún ni fún ojú yín, nítorí wọ́n ń ríran; àti fún etí yín, nítorí wọ́n ń gbọ́. Nítorí lóòótọ́ ni mo wí fún yín, pé ọ̀pọ̀ wòlíì àti olódodo ènìyàn ti fẹ́ràn láti rí àwọn ohun wọ̀nyí tí ẹ̀yin ń rí, ṣùgbọ́n wọn kò rí wọn; àti láti gbọ́ àwọn ohun wọ̀nyí tí ẹ̀yin ń gbọ́, ṣùgbọ́n wọn kò gbọ́ wọn’ [Matthew 13:16, 17]. Ibùkún ni fún àwọn ojú tí wọ́n rí àwọn ohun tí a rí ní 1843 àti 1844.
“A fi ọ̀rọ̀ náà fúnni. Kò sì yẹ kí ìdádúró kankan wà nínú pípapadà ọ̀rọ̀ náà, nítorí àwọn àmì àkókò ń ṣẹ; iṣẹ́ ìparí gbọ́dọ̀ jẹ́ kí a ṣe é. Iṣẹ́ ńlá kan ni a ó ṣe ní àkókò kúkúrú. Láìpẹ́, nípa ìpèníjà Ọlọ́run, a ó fi ọ̀rọ̀ kan hàn tí yóò pọ̀ sí i di igbe ńlá. Nígbà náà ni Dáníẹ́lì yóò dúró ní ipò tirẹ̀, láti fi ẹ̀rí rẹ̀ hàn.” Manuscript Releases, volume 21, 437.
Àwọn áńgẹ́lì ni wọ́n darí William Miller láti lóye pé “ojoojúmọ́,” jẹ́ ààmì Romu keferi. Sister White jẹ́rìí tààrà pé ó tọ́ nínú ìmọ̀ yẹn. Ìmọ̀ yẹn tí a ṣàfihàn lórí “àwọn tábìlì” tí a mẹ́nu kàn nínú “ìwé” Hábákúkù, jẹ́ “fún àkókò tí ń bọ̀.” Ìyísílẹ̀ “ìwé” yẹn fi “àwọn ọmọ ọlọ̀tẹ̀, irọ́” hàn. “Àwọn ọmọ” jẹ́ ààmì ìran ìkẹyìn, nítorí náà “àkókò tí ń bọ̀,” nínú ẹsẹ̀ Isaiah, ni a sàmì sí ní pàtó gẹ́gẹ́ bí àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ìdájọ́ ìwádìí.
Aísáyà sọ pé àwọn “ọmọ irọ́” yóò kọ ìránṣẹ́ àsọtẹ́lẹ̀ tí a ṣàfihàn lórí “tábìlì” tí a sì ṣe àkíyèsí rẹ̀ nínú “ìwé,” nítorí wọ́n wí “fún àwọn aríran pé, Ẹ má ṣe ríran; àti fún àwọn wòlíì pé, Ẹ má ṣe sọ ohun tí ó tọ́ fún wa ní àsọtẹ́lẹ̀, ẹ sọ ohun dídán fún wa, ẹ sọ ẹ̀tàn ní àsọtẹ́lẹ̀.” Ní ọdún 1863, Àdífẹ́ntísì Láòdíkéà bẹ̀rẹ̀ ìlànà kan tí ó ń lágbára sí i ní fífi ìbéèrè àwọn ọmọ irọ́ ṣẹ. Aísáyà ṣàpẹẹrẹ iṣẹ́ náà gẹ́gẹ́ bí ìkọ̀sílẹ̀ àwọn ọ̀nà àtijọ́ ti àwọn ìpìlẹ̀ Míláráìtì, nítorí wọ́n wí pé, “Ẹ yọ kúrò ní ọ̀nà, ẹ yà kúrò lójú ipa ọ̀nà, ẹ mú kí Ẹni Mímọ́ Ísírẹ́lì kúrò níwájú wa.” Ọ̀nà náà, tí í ṣe ọ̀nà náà gan-an, ni àwọn ọ̀nà àtijọ́ ti Jeremáyà.
Báyìí ni Olúwa wí, Ẹ dúró ní àwọn ọ̀nà, kí ẹ sì wò ó, kí ẹ sì béèrè nípa àwọn ipa-ọ̀nà àtijọ́, ibi tí ọ̀nà rere wà, kí ẹ sì máa rìn nínú rẹ̀, ẹ ó sì rí ìsinmi fún ọkàn yín. Ṣùgbọ́n wọ́n ní, A kì yóò rìn nínú rẹ̀. Jeremiah 6:16.
Ìkọ̀sílẹ̀ àwọn “ọmọ èké” sí “àwọn ọ̀nà àtijọ́” Jeremáyà jẹ́ ìkọ̀sílẹ̀ sí ìhìnrere Ẹkún Àárín Òru, níbi tí “ìsinmi” wà, èyí tí ó tún jẹ́ “ìsinmi àti ìtura” náà tí wọn kò fẹ́ gbọ́ nínú Isaiah, tí ó sì tún jẹ́ ìtura ìhìnrere òjò ìkẹyìn. Ìhìnrere náà ni ìhìnrere Ẹkún Àárín Òru tí a ṣojú rẹ̀ nínú ìtàn àwọn Míllẹ́ráìtì, tí a sì fi àpẹẹrẹ hàn lórí “àwọn tábìlì” tí a mẹ́nuba nínú “ìwé” kan. Ìkọ̀sílẹ̀ àwọn ọmọ èké sí ìhìnrere Ẹkún Àárín Òru ni a ṣojú rẹ̀ nípasẹ̀ ìfẹ́ wọn láti “mú kí Ẹni Mímọ́ Ísírẹ́lì dákẹ́ kúrò níwájú” wọn. Ìran àkọ́kọ́ Ellen White, èyí tí Alpha àti Omega yóò dájú pé wọn yóò lò láti ṣojú òpin, ń fi ọ̀nà àwọn olódodo hàn, ó ń samisi ìmọ́lẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀, àti ẹni tí í ṣe olùdarí “àwọn ọlọ́gbọ́n” dé òpin ọ̀nà náà.
“Wọ́n ní ìmọ́lẹ̀ tí ń tàn gidigidi tí a gbé kalẹ̀ lẹ́yìn wọn ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀nà náà, èyí tí áńgẹ́lì kan sọ fún mi pé ni ‘igbe àárín òru.’ Ìmọ́lẹ̀ yìí ń tàn ní gbogbo ọ̀nà náà, ó sì ń fún ẹsẹ̀ wọn ní ìmọ́lẹ̀, kí wọ́n má bàa kọsẹ̀.
“Bí wọ́n bá pa ojú wọn mọ́ sórí Jésù, ẹni tí ó wà níwájú wọn gan-an, tí ó sì ń darí wọn lọ sí ìlú náà, wọ́n wà ní ààbò. Ṣùgbọ́n láìpẹ́, àwọn kan bẹ̀rẹ̀ sí í rẹ̀wẹ̀sì, wọ́n sì wí pé ìlú náà ṣì jìnnà gan-an, àti pé wọ́n ti retí pé àwọn ìbá ti wọ inú rẹ̀ tẹ́lẹ̀. Nígbà náà ni Jésù máa ń fi agbára ọ̀tún Rẹ̀ tí ó kún fún ògo gbé sókè láti fún wọn ní ìgboyà, àti láti apá Rẹ̀ ni ìmọ́lẹ̀ kan ti jáde tí ó ń yí lórí ẹgbẹ́ advent, wọ́n sì ké pé, ‘Alleluia!’ Àwọn mìíràn sì fi àìfọ̀kànbalẹ̀ sẹ́ ìmọ́lẹ̀ tí ó wà lẹ́yìn wọn, wọ́n sì wí pé kì í ṣe Ọlọ́run ni ó ti mú wọn jáde dé ibi jíjìnà bẹ́ẹ̀. Ìmọ́lẹ̀ tí ó wà lẹ́yìn wọn kú, ó fi ẹsẹ̀ wọn sílẹ̀ nínú òkùnkùn pípé, wọ́n sì kọsẹ̀, wọ́n pàdánù àfojúsùn náà àti Jésù lójú, wọ́n sì ṣubú kúrò lójú ọ̀nà náà sọ̀kalẹ̀ sínú ayé òkùnkùn àti búburú tí ó wà ní ìsàlẹ̀.” Christian Experience and Teachings of Ellen G. White, 57.
Ó jẹ́ ìmọ́lẹ̀ Igbe Ọ̀ganjọ ní ìbẹ̀rẹ̀ àti ní òpin. Jésù (Ẹni Mímọ́ Ísírẹ́lì) ni ẹni tí wọ́n fẹ́ kí ó dáwọ́ jíjẹ́ ní iwájú wọn dúró. Ìmọ́lẹ̀ láti apá ọ̀tún ológo Jésù ni ìmọ́lẹ̀ Igbe Ọ̀ganjọ gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ lórí “àwọn tábìlì” tí a mẹ́nu kàn nínú “ìwé” náà. Ìkọ̀sílẹ̀ àwọn “ọmọ irọ́” sí ìránṣẹ́ Igbe Ọ̀ganjọ ti Kristi, àti sí ọ̀nà tí wọ́n ní láti rìn lórí rẹ̀, mú ìdájọ́ Ọlọ́run wá sórí wọn bí wọ́n ṣe ṣubú kúrò lórí ọ̀nà náà. “Ògiri gíga” tí a fọ́ lójijì ni “ògiri” ìyapa ìjọ àti ìpínlẹ̀ tí a parun ní òfin ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́. Ìdájọ́ náà ń bọ̀ “lójijì ní ìsẹ́jú kan náà,” yóò sì jẹ́ “bí ìfọ́núkún àgò amọ̀kòkò tí a fọ́ sí wẹ́wẹ́.” Òun ni ìdájọ́ tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú yíyí àmì Satani ti “ti ojoojúmọ́” padà sórí, àti pípè é mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àmì Kristi.
Lóòótọ́, yíyí tí ẹ ń yí nǹkan padà sí ìsàlẹ̀ yóò jẹ́ kíkà sí bí amọ̀ amọ̀kòkò: nítorí iṣẹ́ náà ha lè sọ nípa ẹni tí ó dá a pé, Òun kò dá mi? tàbí ohun tí a mọ̀ nǹkan rẹ̀ ha lè sọ nípa ẹni tí ó mọ̀ ọ́ pé, Òun kò ní òye? Isaiah 29:16.
“Ẹbọ ojoojúmọ́” ni òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ tí ń so àwọn ẹsẹ mẹ́rin inú Dáníẹ́lì orí kejìlá pọ̀, tí ó ń fi ìyàtọ̀ tó wà láàárín àwọn ẹni búburú àti àwọn ọlọ́gbọ́n hàn. “Ẹbọ ojoojúmọ́” ni òtítọ́ tí àwọn tí ń gba ìtanrànṣẹ́ alágbára nínú 2 Tẹsalóníkà kórìíra. “Ẹbọ ojoojúmọ́” dúró fún ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ àwọn “ọmọ irọ́” láti mú kí Ẹni Mímọ́ Ísírẹ́lì kúrò ní ọ̀nà wọn. A sì ṣàpẹẹrẹ ìjìyà wọn nípa fífọ ohun èlò amọ̀ amọ̀kòkò; ohun tí ó sì kù jẹ́ àpèjúwe ipò ìparun àwọn wúńdíá aṣiwèrè, nítorí pẹ̀lú àwọn àpá tí ó fọ́ tí ó sì ṣẹ́ kù nínú ohun èlò amọ̀ amọ̀kòkò tí a fọ́ yẹn, “a kì yóò rí” “apá kan láti fi gbé iná jáde láti inú ààrò, tàbí láti fi fa omi jáde nínú ihò.”
“Ìná” àti “omi” méjèèjì jẹ́ àmì ti Ẹ̀mí Mímọ́, gẹ́gẹ́ bí òróró náà ṣe rí nínú àkàwé àwọn wúńdíá mẹ́wàá. Nígbà tí Ẹkún Òru Àárín bá dé lójijì ní ìṣẹ́jú kan, gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣe ní ìpàdé àgọ́ Exeter ní Oṣù Kẹjọ ọdún 1844, yóò ṣeé ṣe kó má ṣee ṣe fún “àwọn ọmọ irọ́” láti rí òróró kankan (omi tàbí ìná). A pè wọ́n láti “padà” lẹ́yìn ìdààmú àkọ́kọ́ gẹ́gẹ́ bí Jeremiah ti ṣe, ṣùgbọ́n wọ́n kọ̀.
A rí ọ̀rọ̀ rẹ, mo sì jẹ wọ́n; ọ̀rọ̀ rẹ sì di ayọ̀ àti ìdùnnú ọkàn mi fún mi: nítorí a fi orúkọ rẹ pè mí, OLúwa Ọlọ́run àwọn ọmọ-ogun. Èmi kò jókòó nínú àpéjọ àwọn ẹlẹ́gàn, bẹ́ẹ̀ ni n kò yọ̀; mo jókòó nìkan nítorí ọwọ́ rẹ: nítorí ìwọ ti fi ìbínú kún mi. Èéṣe tí ìrora mi fi jẹ́ ti gbogbo ìgbà, tí ọgbẹ́ mi kò sì lè ṣe ìwòsàn, tí ó kọ̀ láti wò sàn? Ṣé ìwọ yóò ha jẹ́ sí mi gẹ́gẹ́ bí èké pátápátá, àti bí omi tí ń kùnà? Nítorí náà, báyìí ni OLúwa wí, Bí ìwọ bá padà, nígbà náà ni èmi yóò mú ọ padà wá, ìwọ yóò sì dúró níwájú mi: bí ìwọ bá yọ ohun iyebíye kúrò nínú ohun ẹlẹ́gbin, ìwọ yóò dàbí ẹnu mi: kí wọ́n padà sọ́dọ̀ rẹ; ṣùgbọ́n ìwọ má ṣe padà sọ́dọ̀ wọn. Èmi yóò sì sọ ọ di ògiri idẹ olódi fún àwọn ènìyàn yìí: wọn yóò sì bá ọ jagun, ṣùgbọ́n wọn kì yóò borí rẹ: nítorí èmi wà pẹ̀lú rẹ láti gbà ọ là àti láti tú ọ sílẹ̀, ni OLúwa wí. Èmi yóò sì gbà ọ jáde kúrò lọ́wọ́ ẹni búburú, èmi yóò sì rà ọ padà kúrò lọ́wọ́ ẹni ẹ̀rù. Jeremiah 15:16–21.
Jeremiah dúró fún àwọn tí wọ́n padà lẹ́yìn ìdààmú àkọ́kọ́. Àwọn tí wọ́n wọ inú iṣẹ́ yíya “ẹni iyebíye kúrò lọ́dọ̀ ẹni àìníyelórí,” kí wọ́n lè “dúró níwájú” Olúwa, kí wọ́n sì jẹ́ “ẹnu” Olúwa. Àwọn náà ni a ṣojú fún nípasẹ̀ Daniẹli nínú orí kẹsàn-án, gẹ́gẹ́ bí àwọn tí ń lóye ipò ìtúká wọn, tí wọ́n sì tẹ̀lé e pẹ̀lú àdúrà Lefitiku mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n. Àwọn náà ni a tún ṣojú fún nípasẹ̀ àwọn olùṣọ́ Daniẹli, Jeremiah àti Habakkuk, tí a fi wé “àwọn ọmọ èké” ní ìyàtọ̀. “Àwọn ọmọ èké” náà ni “Ẹni Mímọ́ Ísráẹ́lì” pè pẹ̀lú, nígbà tí Ó wí pé, “ní yíyípadà àti ìsinmi ni a ó fi gbà yín là; nínú ìdákẹ́jẹ́ àti nínú ìgbẹ́kẹ̀lé ni agbára yín yóò wà: ṣùgbọ́n ẹ̀yin kò fẹ́.”
Àwọn iyebíye Miller ni àwọn òtítọ́ tí a ṣàfihàn lórí àwọn tábìlì Hábákùkù, tí ń ṣojú ìdánwò ìhìn Ìkéde Àárín Òru, èyí tí ń mú àwọ̀n olùjọsìn méjì jáde. Àmì ìṣọ̀tẹ̀ tí a fi hàn sí àwọn iyebíye wọ̀nyí ni “ìgbà gbogbo.” Miller péye nínú òye rẹ̀ nípa “ìgbà gbogbo,” ṣùgbọ́n òye rẹ̀ ní ààlà nípasẹ̀ ìtàn-àyé tí ó gbé nínú rẹ̀, àti àwọn iyebíye tí ó ti mọ̀ọ́ fi lélẹ̀ lórí tábìlì ní àárín yàrá rẹ̀, wọ́n ti ń tàn ní ìmọ́lẹ̀ tó pọ̀ sí i ní ìgbà mẹ́wàá ju bí wọ́n ti rí nígbà tí Miller kọ́kọ́ fi wọ́n lélẹ̀ lórí tábìlì rẹ̀. Wọ́n wà nísinsìnyí nínú àpótí ìṣúra kan tí ó tóbi sí i, nítorí àpótí ìṣúra náà kò tún ṣojú Bíbélì nìkan mọ́ bí ó ti ṣe ní àkókò Miller, ṣùgbọ́n nísinsìnyí ó ń ṣojú Bíbélì àti Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀ pẹ̀lú.
Àwọn ẹlẹ́rìí méjèèjì wọ̀nyí ni ń mú ìmọ́lẹ̀ ìdánwò jáde ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, àti àwọn ẹlẹ́rìí méjèèjì wọ̀nyí ni ó di pápá ogun pàtàkì kan ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Miller rí ogun náà, nítorí nínú àlá rẹ̀ wọ́n mú àpótí ìsìnkú rẹ̀ (Bíbélì), wọ́n sì fà á yà. Johanu, ẹni tí ó dúró fún “àwọn ọlọ́gbọ́n” ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, “wà ní erékùsù tí a ń pè ní Patmosi, nítorí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, àti nítorí ẹ̀rí Jésù Kristi.” Wọ́n ń ṣe inúnibíni sí Johanu nítorí gbígbà rẹ̀ gbọ́ ìránṣẹ́ ti Bíbélì àti ti àwọn ìkọ̀wé Ellen White.
A ó máa tẹ̀síwájú nínú ìṣàgbéyẹ̀wò àwọn òtítọ́ tí a ṣojú fún nípasẹ̀ ìran Odò Ulai, tí a tú sílẹ̀ ní 1798, nínú àpilẹ̀kọ tí ó kàn.
“A kò ní ní ohun kankan láti bẹ̀rù nípa ọjọ́ ọ̀la, bí kò ṣe bí a bá gbàgbé ọ̀nà tí Olúwa ti darí wa, àti ẹ̀kọ́ Rẹ̀ nínú ìtàn ìgbésí ayé wa tí ó ti kọjá.” Life Sketches, 196.