Ìwé Dáníẹ́lì — Nọ́mbà Márùn-ún-dín-láàádọ́ta

Gabrieli wá sí ọ̀dọ̀ Dáníẹli lẹ́yìn tí ó ti lóye ọdún àádọ́rin ìgbèkùn ti àsọtẹ́lẹ̀ Jeremiah, àti ìbúra àti ègún Mose.

Ọ̀rọ̀ tí Dáníẹ́lì lò, tí a túmọ̀ sí “ìbúra náà,” ni ọ̀rọ̀ kan náà tí Mósè lò, tí a túmọ̀ sí “ìgbà méje,” nínú Lefitíkù orí kẹrìndínlọ́gbọ̀n. Sister White jẹ́ kí a mọ̀ pé nínú orí kẹsàn-án, Dáníẹ́lì ń wá láti lóye ìbáṣepọ̀ àkókò ọdún ãdọ́rin ti Jeremáyà àti àkókò ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún. A ti pàṣẹ fún Gébúrẹ́lì nínú orí kẹjọ láti mú kí Dáníẹ́lì lóye ìran ọjọ́ ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún náà, Gébúrẹ́lì sì ń parí iṣẹ́ rẹ̀ nígbà tí ó padà wá nínú orí kẹsàn-án, tí ó sì sọ fún Dáníẹ́lì pé kí ó ya àwọn ìran méjèèjì náà sọ́tọ̀ nínú èrò inú rẹ̀, àwọn ìran tí wọ́n ti jẹ́ kókó-ọrọ̀ àwọn orí, keje, kẹjọ àti pẹ̀lú kẹsàn-án. Àwọn ìran méjèèjì wọ̀nyí ni kókó-ọrọ̀ “ìmúgbòòrò ìmọ̀” tí a tú sílẹ̀ ní 1798.

Àádọ́rin ọdún Jeremiah àti “èpè” Mose jẹ́ àwòrán méjèèjì ti “àkókò méje,” gẹ́gẹ́ bí “ìbúra” Mose ti ṣàfihàn rẹ̀, ṣùgbọ́n Gabriel yóò gbé ìtúpalẹ̀ àkókò ọdún ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún kalẹ̀. A lè pín un ní ọ̀nà tó tọ́ nìkan nígbà tí ìbáṣepọ̀ ìran (“chazon”) ti ìtẹ̀lẹ̀mọ́lẹ̀ náà, àti ìran (“mareh”) ti ìfarahàn náà bá ti pín ní ọ̀nà tó tọ́. Gabriel bẹ̀rẹ̀ nípa fífi hàn pé a fi àkókò ìdánwò ọdún irinwó ó lé lọ́gọ́rùn-ún fún àwọn Júù. Àkókò náà jẹ́ kan náà pẹ̀lú àkókò ọdún irinwó ó lé lọ́gọ́rùn-ún ti ìṣọ̀tẹ̀ tí ó ti mú àádọ́rin ọdún ìgbèkùn wá.

Ọ̀rọ̀ náà “a pinnu” nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlélógún ń tọ́ka sí àkókò náà láti ìjáde ìlànà kẹta ní ọdún 457 ṣáájú ìbí Kristi, títí dé sísọ Stífánù ní òkúta ní ọdún 34 lẹ́yìn ìbí Kristi, ṣùgbọ́n ọ̀rọ̀ náà “a pinnu” nínú ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún àti kẹtàdínlógún ń fi àwọn agbára ìparun ti ẹ̀sìn keferi àti ti ẹ̀sìn pòòpù hàn.

Gabrieli sọ fún Daniẹli pé “lẹ́yìn” tí a “gé” “Mèsáyà” kúrò, “àwọn ènìyàn ọmọ-aládé tí yóò wá yóò run ìlú náà àti ibi mímọ́ náà.” Róòmù abọ̀rìṣà run “ìlú náà àti ibi mímọ́ náà” nínú ìdótì tí ó pé ní pàtó ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ láti ọdún 66 títí dé 70 AD. Gabrieli fi hàn pé “ìparí ogun náà” yóò jẹ́ “pẹ̀lú ìkún omi,” àti pé ogun náà yóò ní “ìparun.” Ogun tí a mú ṣẹ sí Jérúsálẹ́mù àti sí ibi mímọ́ náà ni ìtẹ̀mọ́lẹ̀ tí a mú ṣẹ nípasẹ̀ abọ̀rìṣà àti ìjọ-pápà. Agbára abọ̀rìṣà tí yóò run Jérúsálẹ́mù ní ìbẹ̀rẹ̀ ni Bábílónì, ṣùgbọ́n agbára abọ̀rìṣà tí yóò run ún lẹ́yìn tí a kàn Mèsáyà mọ́ àgbélébùú ni Róòmù abọ̀rìṣà. Ṣùgbọ́n ogun sí ibi mímọ́ náà àti sí ogun ọ̀run ni a mú ṣẹ nípasẹ̀ agbára méjì tí ń mú ìparun wá, àti agbára ìparun kejì nínú méjèèjì náà nínú Ìwé Mímọ́ ni ipò pàápà.

Ipò póòpù ni agbára tí a ṣojú fún gẹ́gẹ́ bí “ìgbẹ́ àkúnya tí ń ṣàn bò,” òun ni agbára náà nínú ẹsẹ̀ ogójì ti Dáníẹ́lì mọ́kànlá, tí “ó ń ṣàn bò, ó sì ń kọjá lọ.” Títẹ Jerúsálẹ́mù mọ́lẹ̀, tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Bábílónì, tí ó sì tẹ̀síwájú pẹ̀lú orílẹ̀-èdè irin náà tí ń sọ ọ̀rọ̀ òkùnkùn gẹ́gẹ́ bí Mósè ti ṣàpẹẹrẹ nínú Diutarónómì, ni ipò póòpù sì tẹ̀lé. Títí dé òpin títẹ mọ́lẹ̀ náà, “ahoro” ni a “ti pinnu.” Nínú ẹsẹ̀ ọdún méjìlélógún, Kristi fi májẹ̀mú múlẹ̀ pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fún ọ̀sẹ̀ kan. Ní àárín ọ̀sẹ̀ náà, ètò ẹbọ ayé yóò dáwọ́ dúró bí Kristi ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òjíṣẹ́ olórí àlùfáà rẹ̀ nínú ibi mímọ́ ní ọ̀run. Nítorí àìgbọràn àwọn Júù ní àkókò àyè ìdánwò tí a ti gé kúrò fún wọn, ibi mímọ́ àti ìlú náà ni a tún ní láti sọ di ahoro.

Ẹsẹ̀ náà wí pé, “nítorí ìtànkálẹ̀ àwọn ìríra yóò sọ ọ́ di ahoro, àní títí di ìparí, ohun tí a sì ti pinnu yóò dà sí orí ẹni tí a sọ di ahoro.” Nígbà tí àwọn Júù fi ìkẹ́yìn kún ife àkókò àdánwò wọn títí dé ẹnu rẹ̀, ìlú náà àti ibi mímọ́ náà ni a ó sọ di ahoro títí di òpin ogun náà. Ní “ìparí” ìtẹ̀ mọ́lẹ̀ náà ní ọdún 1798, a ti “pinnu” pé ipò póòpù yóò gba ọgbẹ́ ikú. Nígbà náà ni a ó tún ìlú náà àti ibi mímọ́ náà ṣe, a ó sì kọ́ wọn padà, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nígbà tí àwọn Júù jáde kúrò ní Bábílónì gidi lábẹ́ àwọn àṣẹ mẹ́ta náà.

Títí di ìparí ogun náà, Jerúsálẹ́mù yóò wà lábẹ́ ìtẹ̀mọ́lẹ̀ agbára Pápá. Àwọn àkókò wòlíì tí wọ́n dá àwọn àkókò pàtó tí ó wà nínú ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún ọdún náà lè yé ní òtítọ́ nìkan nígbà tí a bá lóye ìbáṣepọ̀ ìran ìtẹ̀mọ́lẹ̀ ti àádọ́rin ọdún náà pẹ̀lú ìran ìmúpadàbọ̀sípò ibi mímọ́ àti ogun. Láti kọ ìran ìtúká ègún Mósè sílẹ̀ ni láti kọ ìran ìkójọ̀ sílẹ̀. Ìran àádọ́rin ọdún náà ni ìran ìtúká. Ìran ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún ọdún náà ni ìran ìkójọ̀. Ìran àádọ́rin ọdún náà ni ìran “chazon” ti ìtúká, àti ìran ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún ọdún náà ni ìran “mareh” ti ìkójọ̀.

A ti so àwọn ìran méjèèjì pọ̀ mọ́ ara wọn ní ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀, àti láti kọ ọ̀kan sílẹ̀ ni láti kọ àwọn méjèèjì sílẹ̀. Òtítọ́ yìí fi hàn pé, láìka bí Adventism ṣe ń sọ pé àwọn ń gbé àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún ga, wọ́n ti kọ ọ̀pá àárín gbùngbùn Adventism sílẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ó ti dájú pé wọ́n kọ “àkókò méje” sílẹ̀ ní 1863. Ṣé àwọn Júù kò jẹ́wọ́ pé àwọn ń pa òfin Ọlọ́run mọ́? Ṣé Ísírẹ́lì ìgbàanì kò jẹ́wọ́ pé àwọn ń retí Mèsáyà náà? Ìjẹ́wọ́ lasán kò ní ìtumọ̀ kankan bí kò bá gbé Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ga.

Ní ìkẹyìn, àwọn Millerite tọ́ka sí ọjọ́ October 22, 1844, gẹ́gẹ́ bí ìparí àkókò ẹgbẹ̀rún méjìlélọ́gbọ̀n ọjọ́; ṣùgbọ́n òye wọn ní ààlà. Kì í ṣe títí lẹ́yìn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ńlá náà ni ìmọ́lẹ̀ fi dé nípa ibi-mímọ́ ti ọ̀run àti ìfarahàn Kristi nínú Ibi Mímọ́ Jùlọ ní ọjọ́ náà. Kì í ṣe títí lẹ́yìn ọjọ́ náà ni wọ́n fi rí ìhìn iṣẹ́ angẹli kẹta àti òfin Ọlọ́run.

Oluwa pinnu láti mú ìmọ́lẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọgọ́rùn-ún ọdún náà pọ̀ sí i, àti ní ọdún 1856, ó ṣí ilẹ̀kùn sí ìmọ́lẹ̀ tí ó túbọ̀ jinlẹ̀ sí i, àti lórí ọdún méje tí ó tẹ̀ lé e, Ìjọ Adventist ti ilẹ̀kùn náà pa. Kò di lẹ́yìn September 11, 2001, ni Oluwa darí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àsọtẹ́lẹ̀ padà sí àwọn àpilẹ̀kọ Hiram Edson, àti pé ìmọ́lẹ̀ “àkókò méje” tún bẹ̀rẹ̀ sí í pọ̀ sí i lẹ́ẹ̀kan sí i.

Nípa kọ̀ láti rí ìbáṣepọ̀ tí ó wà láàárín àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún àti àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì, ọ̀ọ́dúnrún méjìlélógún, Adventism wá lóye October 22, 1844 ní ọ̀nà àrùn-kúrú àti aláìpé.

Nígbà tí S. S. Snow ti fi ọjọ́ ìkànnì mọ́ agbelebu Kristi múlẹ̀ dájú, ọjọ́ October 22, 1844, ni a fi mọ̀ dájú.

Àwọn ọmọlẹ́yìn Miller mọ ọjọ́ tó péye fún ìkànnìgbé, lẹ́yìn náà ni a sì mọ òpin àkókò ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún. “Ìké kúrò ti Mèsáyà” ní “àárín ọ̀sẹ̀” nínú èyí tí Kristi fi mú “májẹ̀mú” dúró ṣinṣin nítorí pé àwọn Júù ti kún ife àkókò ìdánwò wọn dé etí, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nípasẹ̀ “ìtànkálẹ̀ àwọn Ìríra”, ni a tún mọ̀ pẹ̀lú. Àgbélébùú di àmì ìtàn tí ó ṣe pàtàkì nínú ìmúmọ̀ ìránṣẹ́ Ẹkún Òru Àárín.

Láìka ìmọ̀lẹ̀ tí ó wà nínú àwọn ẹsẹ̀ náà tí ó mú irú ìfihàn alágbára bẹ́ẹ̀ ti agbára Ọlọ́run wáyé, àwọn Millerite kò dé ibi ìmọ̀ ìtumọ̀ àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyẹn tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ Dáníẹ́lì láti lóye ìbáṣepọ̀ tí ó wà láàárín àwọn ìran méjèèjì náà. Ọ̀sẹ̀ náà nínú èyí tí Kristi fi jẹ́rìí májẹ̀mú náà ni a pín sí àkókò méjì, èyí tí Sister White ṣe ìdánimọ̀ rẹ̀ lẹ́yìn náà gẹ́gẹ́ bí aṣojú iṣẹ́ ìránṣẹ́ ti ara Kristi fún ọdún mẹ́ta àtààbọ̀, tí iṣẹ́ ìránṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ọmọ-ẹ̀yìn sì tẹ̀ lé e. Wọ́n rí i pé àmì ọ̀nà ìtàn ti àgbélébùú di ìdákọ̀ró láti fi mú ọjọ́ October 22, 1844 dájú, ṣùgbọ́n wọn kò rí i pé ó tún ṣàpẹẹrẹ àárín àkókò méjì tó jọra pátápátá ti ọdún mẹ́ta àtààbọ̀, àti pé nítorí náà ó ṣàpẹẹrẹ “àkókò méje,” èyí tí Ọlọ́run, nípasẹ̀ Mósè, pè ní “ìjà májẹ̀mú rẹ̀.”

Nígbà tí Kristi ń fi májẹ̀mú náà múlẹ̀ pẹ̀lú ọ̀pọ̀ ènìyàn, májẹ̀mú náà ni ó jẹ́ èyí tí ó ní ìjà pẹ̀lú àwọn Júù aláìgbọ́ràn lórí rẹ̀. “Ìjà májẹ̀mú rẹ̀” bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 723 Ṣ.K., nígbà tí àwọn Asíríà mú ìjọba àríwá lọ sí ìgbèkùn, lẹ́yìn náà fún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì, àti ọgọ́ta ọjọ́ àsọtẹ́lẹ̀, ẹ̀sìn abọ̀rìṣà tẹ Israeli gidi mọ́lẹ̀. Ìtẹ̀mọ́lẹ̀ yẹn sì tẹ̀lé e pẹ̀lú ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì, àti ọgọ́ta ọjọ́ àsọtẹ́lẹ̀ mìíràn, ti ìṣàkóso póòpù ń tẹ Israeli ẹ̀mí mọ́lẹ̀.

Ọ̀sẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ náà nínú èyí tí Kristi fi mú májẹ̀mú náà dúró ṣinṣin, gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ ìran ọdún ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún, tún ṣojú fún ìran ọdún ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún ogún pẹ̀lú. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Miller mọ ìwọ̀n kan tó pé nínú àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún láti fi kéde ọ̀rọ̀ igbe Àárín Òru náà ní òtítọ́, ṣùgbọ́n wọ́n yàn láti kọ díẹ̀ nínú ìmọ́lẹ̀ náà tí ìtumọ̀ Gabrieli nínú orí kẹsàn-án ní ète láti fihàn.

Gábíréli ti kọ́ Dáníẹ́lì pé kí ó pín àwọn ìran méjèèjì náà ní tòótọ́ (nípa yíyà wọ́n sọ́tọ̀ nínú ọkàn rẹ̀), tí a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí “ọ̀ràn” àti “ìran”; àti gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ ìmọ̀ràn náà, Sister White sọ fún wa pé èyí gan-an ni ẹrù Dáníẹ́lì bí ó ti ń wá láti lóye ìbáṣepọ̀ ọ̀sẹ̀ mẹ́ẹ̀ẹ̀dógún [seventy weeks] (àmì “àkókò méje”), àti ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọ̀ọ́dúnrún [twenty-three hundred years].

Ìkọ̀sílẹ̀ Adventism sí “àkókò méje” fi wọ́n sí ipò kan níbi tí wọn kò ti lè lóye pé àkókò àkọ́kọ́ náà ti ọ̀ọ́dúnrún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin, tí a gé kúrò nínú ọ̀ọ́dún ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta, dúró fún ìṣọ̀tẹ̀ sí májẹ̀mú náà tí Mósè pè ní “àríyànjiyàn májẹ̀mú rẹ̀”.

A tún dá wọn dúró láti mọ̀ pé ìkànnì Kristi ní àárín ọ̀sẹ̀ náà kò ṣe ju ìfihàn ọjọ́ náà lásán lọ, nítorí ó fi àárín gbùngbùn ìjà Kristi pẹ̀lú àìgbọ́ràn Ísírẹ́lì hàn pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ májẹ̀mú náà. Wọ́n jẹ́ afọ́jú sí òtítọ́ náà pé ẹ̀jẹ̀ tí a ta sílẹ̀ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ lórí àgbélébùú, tí ń fi májẹ̀mú rẹ̀ múlẹ̀, tún ń fi májẹ̀mú tí a gbékalẹ̀ nínú Lefitiku ogún-dín-lọ́gbọ̀n àti ogún-mẹ́fà múlẹ̀ pẹ̀lú.

Israeli àtijọ́ gba májẹ̀mú kan lé ara wọn, níbi tí wọ́n ti túmọ̀ májẹ̀mú náà gẹ́gẹ́ bí ìkéde wọn pé, “gbogbo ohun tí Olúwa ti sọ, àwa yóò ṣe é,” ní àìmọ̀ pátápátá pé májẹ̀mú tí Kristi ń fi rọ̀ wọ́n béèrè pé kí a kọ òfin Rẹ̀ sínú ọkàn. Ìtumọ̀ Fárísì tí wọ́n fi ṣàlàyé àwọn òfin májẹ̀mú náà dí wọ́n lọ́wọ́ láti lóye àti láti gba májẹ̀mú tòótọ́.

Israeli òde-òní ti túmọ̀ ẹ̀jẹ̀ àgbélébùú ní àárín ọ̀sẹ̀ náà ní ọ̀nà tí ó mú kí ìfọ́jú kan náà dé bá Israeli òde-òní, gẹ́gẹ́ bí ó ti wà lórí Israeli ìgbàanì nígbà tí wọ́n kọ Mèsáyà náà sílẹ̀ tí wọ́n sì kéde pé wọn kò ní ọba kan bí kò ṣe Késárì.

Israeli òde-òní jẹ́ afọ́jú sí òtítọ́ náà pé ìtàn tí Gabrieli ṣàlàyé fún Daniẹli kò kàn ní ìmúdájú májẹ̀mú nìkan, ṣùgbọ́n ó tún ní ìtúká tí a mú wá sórí àwọn tí wọ́n kọ májẹ̀mú náà, nítorí àwọn ẹsẹ̀ náà fi hàn pé Romu aláìgbọ́ràn sí Ọlọ́run (ọba náà tí yóò wá), yóò pa ìlú náà àti ibi mímọ́ run, àti pé títí dé òpin ogun náà (èyí tí ó tẹ ibi mímọ́ àti ogun náà mọ́lẹ̀), “àwọn ìdahoro,” ní ọ̀pọ̀, ni a ti pinnu.

Nínú ìtàn náà níbi tí Kristi ti ta ẹ̀jẹ̀ rẹ̀ sílẹ̀ láti fi mú májẹ̀mú náà dúró pẹ̀lú ọ̀pọ̀ ènìyàn, a ṣe ìdánimọ̀ pàtó àwọn agbára apanirun méjèèjì, ti Romu keferi àti Romu papal. Ẹ̀jẹ̀ tí a ta sílẹ̀ lórí àgbélébùú ni ohun tí Kristi mú wọ inú ibi mímọ́ ti ọ̀run, ó sì jẹ́ àmì iṣẹ́ Rẹ̀ tí a ṣojú rẹ̀ nínú ìran “mareh” ti ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọ̀ọ́dúnrún ọdún. A hun ìtàn náà pọ̀ mọ́ ìtàn ìran “chazon” ti ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọgọ́rùn-ún méjì ọdún, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣojú rẹ̀ nípasẹ̀ àwọn agbára apanirun méjèèjì tí yóò tẹ ibi mímọ́ àti ogun-ogun náà mọ́lẹ̀.

Àwọn òtítọ́ tí a ṣàfihàn nínú àlá Miller gẹ́gẹ́ bí àwọn iyebíye, ń tàn yọ̀ bí oòrùn, ṣùgbọ́n wọn kò pé. Ní ọjọ́ ìkẹyìn, nígbà tí a bá tún ké Ìkígbe Òru Àárín lélẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ó ti wà ní ìtẹ̀síwájú rẹ̀ gan-an, àwọn iyebíye náà gan-an ni a ó sọ sínú àpótí tuntun, tí ó tóbi sí i, ní ọwọ́ “Ọkùnrin Fẹ́lẹ̀ Erùpẹ̀”, wọn yóò sì tàn yọ̀ ní ìgbà mẹ́wàá ju bí wọ́n ti tàn yọ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ lọ. Wọ́n di ìdánwò ìhìnṣẹ́ Ìkígbe Òru Àárín ìkẹyìn. Àwọn iyebíye wọ̀nyí ni àwọn ẹlẹ́rìí méjì tí Hábákùkù sọtẹ́lẹ̀ nípa wọn ṣe dá mọ̀ ní pàtó gẹ́gẹ́ bí àwọn tábìlì. Nígbà tí a bá gbé àwọn tábìlì méjì ti àwọn àwòrán aṣáájú-ọ̀nà ọdún 1843 àti 1850 lé ara wọn lórí “ìlà lórí ìlà”, àwọn iyebíye Miller ni a ṣe dá mọ̀ ní pàtó, àti nípa bẹ́ẹ̀, àwọn iyebíye wọ̀nyí dúró fún ìhìnṣẹ́ Ìkígbe Òru Àárín ìkẹyìn.

Ọ̀pọ̀ jùlọ nínú àwọn òtítọ́ tí ó wà lórí àwòrán méjèèjì náà ń ṣàfihàn àwọn àsọtẹ́lẹ̀ tí a ti mú ṣẹ kí ó tó di ọdún 1844, bí ìdámọ̀ àwọn ẹranko inú Dáníẹ́lì orí keje àti kẹjọ. A ṣàfihàn ère inú Dáníẹ́lì orí kejì níbẹ̀. Ìjiyàn lórí bóyá Róòmù ni tàbí Áńtíókù Épífáníìsì tí ń fi ìran náà mulẹ̀ wà níbẹ̀. Ìdààmú àkọ́kọ́ àti àkókò ìdádúró ti Hábákúkù àti ti àwọn wúńdíá mẹ́wàá wà níbẹ̀. Ìbẹ̀rẹ̀ dídé áńgẹ́lì kẹta wà níbẹ̀, bẹ́ẹ̀ náà ni ibi mímọ́ ti ọ̀run. “Ìgbàgbogbo ọjọ́” gẹ́gẹ́ bí ààmì ẹ̀sìn abọ̀rìṣà wà níbẹ̀. Àti pé, ní tòótọ́, àwọn Ègbé mẹ́ta ti Ísílámù wà níbẹ̀. Nígbà tí a bá kó wọn jọ, àwọn àwòrán náà ń ṣàfihàn àpèjúwe “ìbísí ìmọ̀” tí ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí Kìnnìún ẹ̀yà Júdà bá tú òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ kan sílẹ̀.

Bí a ṣe ń parí ìṣàgbéyẹ̀wò wa nípa ìran Odò Ulai gẹ́gẹ́ bí àmì ìmọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí a tú sílẹ̀ ní àkókò òpin ní ọdún 1798, èyí tí ó pọ̀ sí i láti di àwọn ọ̀ṣọ́ iyebíye inú àpótí tuntun, tí ó tóbi jù lọ nínú àlá William Miller, a ó tún wo àwọn òtítọ́ ti ẹgbẹ́ Millerite padà, àwọn òtítọ́ tí kò pé ní ìtàn wọn. Díẹ̀ nínú wọn ni a fi sílẹ̀ ní ipò àìpé nítorí àkókò ìtàn tí àwọn Millerite ń gbé, àwọn mìíràn sì ni a fi sílẹ̀ ní ipò àìpé nípasẹ̀ àìgbọ́ràn àwọn tí wọ́n kọ̀ láti bá ìmọ́lẹ̀ angẹli kẹta tí ń tẹ̀síwájú lọ.

A ó tẹ̀síwájú nínú àwọn nǹkan wọ̀nyí nínú àpilẹ̀kọ tí ó kàn.