Àwòrán ìkẹyìn ti àwọn ìjọba inú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì ni a rí nínú Ìfihàn orí kẹtàdínlógún. Nínú orí náà, ní ẹsẹ̀ kẹta, a gbé Jòhánù lọ sínú “aginjù”, kí áńgẹ́lì náà lè fi ìdájọ́ “àgbèrè ńlá” ti àsọtẹ́lẹ̀ hàn án, ẹni tí ó jókòó lórí “ọ̀pọ̀lọpọ̀ omi” tí ó sì bá “àwọn ọba ayé” ṣe “panṣágà”.
Ọ̀kan nínú àwọn áńgẹ́lì méje tí wọ́n ní àwọn àwo méje náà sì wá, ó bá mi sọ̀rọ̀ pé, Wá síhìn-ín; èmi yóò fi ìdájọ́ àgbèrè ńlá tí ó jókòó lórí omi púpọ̀ hàn ọ́: ẹni tí àwọn ọba ayé bá ṣe panṣágà, tí a sì ti fi wáìnì panṣágà rẹ̀ mú àwọn olùgbé ayé yó. Nítorí náà, ó gbé mi lọ nínú ẹ̀mí sínú aginjù: mo sì rí obìnrin kan jókòó lórí ẹranko aláwọ̀ àlùkò kan, tí ó kún fún àwọn orúkọ ọ̀rọ̀-òdì sí Ọlọ́run, tí ó ní orí méje àti ìwo mẹ́wàá. Ìfihàn 17:1–3.
Gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ Jòhánù fúnra rẹ̀, “aginjù” náà dúró fún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì àti ọgọ́ta ọdún ìṣàkóso póòpù láti ọdún 538, títí dé àkókò òpin ní 1798.
Obìnrin náà sì sá lọ sínú aginjù, níbi tí ó ní ibi tí a ti pèsè sílẹ̀ fún un láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run, kí wọ́n lè máa bọ́ ọ níbẹ̀ ní ẹgbẹ̀rún kan ó lé ọgọ́rùn-ún méjì àtàádọ́ta ọjọ́. … A sì fi ìyẹ́ méjì ti idì ńlá kan fún obìnrin náà, kí ó lè fò lọ sínú aginjù, sí ibi tirẹ̀, níbi tí a ti ń tọ́jú rẹ̀ fún àkókò kan, àti àwọn àkókò, àti ààbọ̀ àkókò kan, kúrò ní iwájú ejò náà. Ìfihàn 12:6, 14.
Nínú ẹ̀mí, a gbé Johanu wọ inú ẹgbẹ̀rún ọdún kan, ọgọ́rùn-ún méjì, àti ọgọ́ta ọdún ìṣàkóso papacy. Àwọn ọdún wọ̀nyí ni a ti ṣàfihàn ṣáájú wọn nípasẹ̀ ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ ìgbẹ ní àkókò ìtàn Jesebeli, Ahabu àti Elijah. Àwọn ọdún wọ̀nyí yóò máa bá a lọ títí papacy yóò fi gba ọgbẹ́ rẹ̀ tí ń pa ni ọdún 1798, nítorí a ti “pinnu” kí èyí ṣẹlẹ̀ ní òpin ìbínú àkọ́kọ́, èyí tí í ṣe òpin ogun tí a mú wá sórí ibi mímọ́ àti ogun náà nípasẹ̀ agbára méjì apanirun ti paganism àti papalism. Gbogbo òtítọ́ wọ̀nyí ni a ti gbé kalẹ̀ nínú àwọn àpilẹ̀kọ tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ tẹ̀ jáde.
“Aṣẹ́wó ńlá,” ni aṣẹ́wó Tírè ti Isaiah, ẹni tí a ní kí a gbàgbé fún àádọ́rin ọdún àpẹẹrẹ, èyí tí í ṣe “àwọn ọjọ́ ọba kan.” Ìtàn Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni ìtàn àádọ́rin ọdún àpẹẹrẹ náà, èyí tí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nípasẹ̀ àádọ́rin ọdún ìgbèkùn ní àsìkò ìjọba Bábílónì, ìjọba àkọ́kọ́ nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. Ní gbogbo ìtàn náà ni a ní kí a gbàgbé aṣẹ́wó ńlá Tírè. Ní òpin ìtàn náà ni a óò rántí rẹ̀, kí ó sì tún jáde lọ kọ orin rẹ̀ lẹ́ẹ̀kan sí i, báyìí ni yóò sì máa ṣe panṣágà pẹ̀lú àwọn ọba ayé. A gbé Jòhánù lọ nípa ti ẹ̀mí sínú ìtàn ìṣàkóso póòpù kí ó lè rí ìdájọ́ agbára póòpù náà. Ìdájọ́ ọmọbìnrin alúfáà kan tí ó ṣe panṣágà ni pé kí a fi iná sun ún.
“Àti ọmọbìnrin alúfáà èyíkéyìí, bí ó bá sọ ara rẹ̀ di aláìmímọ́ nípa ṣíṣe àgbèrè, ó ń sọ baba rẹ̀ di aláìmímọ́: iná ni a ó fi sun un.” Lefitiku 21:9.
Nínú ìran ìdájọ́ àgbèrè ńlá náà tí ọ̀kan nínú àwọn áńgẹ́lì tí ó tú ọ̀kan nínú àwọn àjàkálẹ̀ àrùn méje ìkẹyìn fi fún Johanu, ni pé a sun un pẹ̀lú iná.
Àwọn ìwo mẹ́wàá tí ìwọ sì rí lórí ẹranko náà, àwọn wọ̀nyí yóò kórìíra àgbèrè náà, wọn yóò sì sọ ọ́ di ahoro àti ìhòòhò, wọn yóò sì jẹ ẹran ara rẹ̀, wọn yóò sì fi iná sun ún. Ifihan 17:16.
Àwọn omi tí panṣágà ńlá náà jókòó lé lórí ni àwọn ènìyàn ayé, tí a óò mú wá sí abẹ́ àṣẹ rẹ̀ nígbà tí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà bá tan gbogbo ayé jẹ láti jọ́sìn ẹranko náà, ẹni tí í ṣe panṣágà ńlá náà pẹ̀lú. Nígbà náà ni Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà di ọba àkọ́kọ́ láàárín àwọn ọba mẹ́wàá tí a ṣojú wọn nínú àsọtẹ́lẹ̀ Ìfihàn orí kẹtàlá-dín-lógún, àti nínú àkàwé yìí, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà dúró fún ọba àkọ́kọ́ tí ó bá panṣágà náà ṣe àgbèrè, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé yóò ṣe ìṣe náà pẹ̀lú gbogbo àwọn ọba lẹ́yìn náà.
Ọba àkọ́kọ́ nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọba ni Ahabu dúró fún, ẹni tí ó fẹ́ àgbèrè ńlá náà, ẹni tí a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí Jesebeli nínú ìjọ Tiatira. Ìdájọ́ Jesebeli (àgbèrè ńlá náà) ni àwọn ọba mẹ́wàá yóò mú ṣẹ, àwọn ẹni tí a ó fi agbára Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà fipá mú wọ inú àjọṣepọ̀ ìjọ àti ìjọba. Àwọn ọba wọ̀nyí yóò fara mọ́ ọ̀ràn náà láti jẹ́ kí ipò póòpù jọba lórí ayé (jókòó lórí omi), láìka ìkórìíra wọn sí fún àgbèrè náà.
Àti àwọn ìwo mẹ́wàá tí ìwọ rí jẹ́ ọba mẹ́wàá, tí wọn kò tíì gba ìjọba kankan títí di ìsinsin yìí; ṣùgbọ́n wọn ń gba àṣẹ gẹ́gẹ́ bí ọba fún wákàtí kan pẹ̀lú ẹranko náà. Àwọn wọ̀nyí ní èrò kan náà, wọn yóò sì fi agbára àti ipá wọn fún ẹranko náà. Àwọn wọ̀nyí yóò bá Ọ̀dọ́-Àgùntàn jagun, Ọ̀dọ́-Àgùntàn náà yóò sì ṣẹ́gun wọn: nítorí òun ni Olúwa àwọn olúwa, àti Ọba àwọn ọba: àwọn tí ó sì wà pẹ̀lú rẹ̀ ni a pè, a sì yàn, wọ́n sì jẹ́ olóòtítọ́. Ó sì wí fún mi pé, Àwọn omi tí ìwọ rí, níbi tí àgbèrè náà jókòó sí, jẹ́ àwọn ènìyàn, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn, àti orílẹ̀-èdè, àti ahọ́n. Àti àwọn ìwo mẹ́wàá tí ìwọ rí lórí ẹranko náà, àwọn wọ̀nyí yóò kórìíra àgbèrè náà, wọn yóò sì sọ ọ́ di ahoro, àti ìhòòhò, wọn yóò sì jẹ ẹran ara rẹ̀, wọn yóò sì fi iná sun ún. Nítorí Ọlọ́run ti fi sínú ọkàn wọn láti ṣe ìfẹ́ rẹ̀, àti láti bá ara wọn gbà, àti láti fi ìjọba wọn fún ẹranko náà, títí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run yóò fi ṣẹ. Àti obìnrin tí ìwọ rí ni ìlú ńlá náà, tí ń jẹ ọba lórí àwọn ọba ayé. Ìfihàn 17:12–18.
“Àwọn ọba mẹ́wàá” (Àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé), ní ti gidi, kórìíra ipò póòpù, ṣùgbọ́n ipò ayidayida fi ipa mú wọn láti fi ìjọba wọn tí kò ní pẹ́ lé lórí agbára póòpù, nínú ìrètí asán láti gba ayé là kúrò nínú àwọn àjálù rẹ̀ tí ń pọ̀ sí i. Nígbà tí wọn bá mọ ìtanjẹ rẹ̀, wọn di ohun èlò láti fi iná sun un, ní ìmúṣẹ òfin inú Lefitiku.
“Àwọn ọba mẹ́wàá” náà “yóò bá Ọ̀dọ́-àgùntàn jagun” nípasẹ̀ inúnibíni tí wọ́n mú wá sórí àwọn ènìyàn Ọlọ́run ní ọjọ́ ìkẹyìn.
Èéṣe tí àwọn orílẹ̀-èdè fi ń bínú gidigidi, tí àwọn ènìyàn sì ń ronú ohun asán? Àwọn ọba ayé dìde, àwọn alákóso sì gbìmọ̀ pọ̀, sí Ọlọ́run Olúwa, àti sí ẹni àmì òróró rẹ̀, wọ́n ní, Ẹ jẹ́ kí a ya ìdè wọn kúrò, kí a sì sọ okùn wọn nù kúrò lára wa. Ẹni tí ó jókòó ní ọ̀run yóò rẹ́rìn-ín; Olúwa yóò fi wọ́n ṣe ẹlẹ́yà. Nígbà náà ni yóò bá wọn sọ̀rọ̀ nínú ìbínú rẹ̀, yóò sì mú wọn wárìrì nínú ìbínú gbígbóná rẹ̀. Sáàmù 2:1–5.
Inúnibíni tí a ṣe fún ìjọba póòpù láti ọwọ́ àwọn ọba ayé, ni a tún ṣe sí Kristi lórí àgbélébùú.
Ẹni tí ó fi ẹnu ìránṣẹ́ rẹ Dáfídì sọ pé, Kí nìdí tí àwọn orílẹ̀-èdè fi ń ru sókè, tí àwọn ènìyàn sì ń ronú ohun asán? Àwọn ọba ayé dìde, àwọn alákòóso sì kó ara wọn jọ sí Olúwa, àti sí Kristi rẹ̀. Nítorí lójú òtítọ́, sí ọmọ mímọ́ rẹ Jésù, ẹni tí ìwọ ti fi òróró yàn, Hẹ́ródù àti Pọ́ńtíù Pílátù, pẹ̀lú àwọn aláìkọlà, àti àwọn ènìyàn Ísráẹ́lì, kó ara wọn jọ, Láti ṣe ohun gbogbo tí ọwọ́ rẹ àti ìpinnu rẹ ti pinnu tẹ́lẹ̀ kí a tó ṣe. Ìṣe 4:25–28.
Àwọn “ọba ayé” tí wọ́n dìde sí Kristi nígbà ìkànìyàn rẹ̀ lórí àgbélébùú ṣàpẹẹrẹ “ọba mẹ́wàá” ti Ìfihàn orí kẹtàlá [seventeen] tí wọ́n tún bá Ọ̀dọ́-Àgùntàn jagun nípa inúnibíni sí àwọn ènìyàn rẹ̀. Níbi àgbélébùú, àwọn ọba wọ̀nyẹn ni “àpéjọ àwọn ẹni búburú” tí wọ́n “yí” Kristi ká, tí wọ́n sì tún ṣe bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú àwọn ènìyàn rẹ̀ ti ọjọ́ ìkẹyìn.
Nítorí ajá ti yí mi ká; ìjọ àwọn ènìyàn búburú ti gbà mí ká; wọ́n gún ọwọ́ mi àti ẹsẹ̀ mi. Èmi lè ka gbogbo egungun mi; wọ́n ń wo mí, wọ́n sì ń tẹjúmọ́ mi. Wọ́n pín aṣọ mi láàárín ara wọn, wọ́n sì ṣẹ́ kèré fún aṣọ ìbora mi. Sáàmù 22:16–18.
Àwọn ọba mẹ́wàá náà, tí wọ́n mú ìdájọ́ wá sórí àgbèrè ńlá náà, yóò fi iná sun ún, nítorí pé àgbèrè ni tí ó ń jẹ́wọ́ ara rẹ̀ pé ọmọbìnrin àlùfáà ni. A tún ṣàpẹẹrẹ àwọn ọba wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí “ajá,” àwọn ọba mẹ́wàá náà kì yóò sì fi iná sun àgbèrè ńlá náà nìkan, ṣùgbọ́n wọn yóò “jẹ ẹran ara rẹ̀.” Ikú Jésébẹ́lì sì ṣẹlẹ̀ nígbà tí a ju ú sórí odi sọ̀kalẹ̀, tí ara rẹ̀ fọ́ yà kálẹ̀ lórí ilẹ̀, lẹ́yìn náà àwọn ajá wá jẹ ẹran ara rẹ̀.
Nígbà tí Jéhù sì dé Jésírẹ́lì, Jésébẹ́lì gbọ́ ọ́; ó sì kun ojú rẹ̀, ó sì ṣe orí rẹ̀ ní ọ̀ṣọ́, ó sì wo jáde nípasẹ̀ fèrèsé kan. Bí Jéhù sì ṣe wọlé nípasẹ̀ ẹnu-ọ̀nà, obìnrin náà wí pé, “Ṣé Símírì ní àlàáfíà, ẹni tí ó pa olúwa rẹ̀?” Ó sì gbé ojú rẹ̀ sókè sí fèrèsé náà, ó sì wí pé, “Ta ni ó wà ní ẹ̀gbẹ́ mi? Ta ni?” Àwọn àbọ̀ méjì tàbí mẹ́ta sì wo jáde sí i. Ó sì wí pé, “Ẹ sọ ọ́ kalẹ̀.” Bẹ́ẹ̀ ni wọ́n sọ ọ́ kalẹ̀: díẹ̀ nínú ẹ̀jẹ̀ rẹ̀ sì ta sí ara ògiri, àti sí ara àwọn ẹṣin: ó sì tẹ̀ ẹ́ mọ́lẹ̀ lábẹ́ ẹsẹ̀. Nígbà tí ó sì wọlé, ó jẹ, ó sì mu, ó sì wí pé, “Ẹ lọ nísinsin yìí, kí ẹ wo obìnrin ẹni ègún yìí, kí ẹ sì sin ín: nítorí ọmọbìnrin ọba ni.” Wọ́n sì lọ láti sin ín: ṣùgbọ́n wọn kò rí ohun kan mọ́ nínú rẹ̀ bí kò ṣe agbárí, àti ẹsẹ̀, àti àtẹ́lẹwọ́ ọwọ́ rẹ̀. Nítorí náà wọ́n padà wá, wọ́n sì sọ fún un. Ó sì wí pé, “Èyí ni ọ̀rọ̀ Olúwa tí ó ti ẹnu ọmọ-ọdọ rẹ̀ Élíjà ará Tíṣíbì sọ pé, ‘Ní pápá ilẹ̀ Jésírẹ́lì ni àwọn ajá yóò ti jẹ ẹran ara Jésébẹ́lì: Òkú Jésébẹ́lì yóò sì dàbí ìdọ̀tí lórí ojú pápá ní agbègbè Jésírẹ́lì; débi pé wọn kì yóò lè wí pé, “Èyí ni Jésébẹ́lì.”’” 2 Àwọn Ọba 9:30–37.
Àwọn ọba mẹ́wàá náà, tí wọ́n jẹ́ Àjọ Àwọn Orílẹ̀-Èdè, tí ọba àgbà wọn jẹ́ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, yóò mú ìdájọ́ wá sórí ipápà nípa fífì iná sun ún àti jíjẹ ẹran ara rẹ̀. Ìdájọ́ náà ni áńgẹ́lì náà wá láti fi hàn Jòhánù, àti kí ó lè ṣe bẹ́ẹ̀, ó gbé Jòhánù lọ sínú ìtàn aginjù náà; ṣùgbọ́n kì í ṣe sí ibìkan lásán nínú ìtàn aginjù náà, bí kò ṣe sí òpin gidi-gidi àkókò náà. Ó hàn gbangba pé a gbé Jòhánù sí òpin ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì, àti ọgọ́ta náà, nítorí nígbà tí ó rí obìnrin náà, ó ti mutí yó tẹ́lẹ̀ pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ inúnibíni, a sì ti dá a mọ̀ tẹ́lẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìyá àwọn àgbèrè.
Nítorí náà, ó gbé mi lọ nínú ẹ̀mí sínú aginjù: mo sì rí obìnrin kan tí ó jókòó lórí ẹranko pupa yẹ̀wù, tí ó kún fún àwọn orúkọ ọ̀rọ̀-òdì sí Ọlọ́run, tí ó ní orí méje àti ìwo mẹ́wàá. A sì wọ obìnrin náà ní àlùkò àti pupa yẹ̀wù, a sì fi wúrà àti òkúta iyebíye àti péálì ṣe é lọ́ṣọ̀ọ́, ó sì ní ife wúrà kan lọ́wọ́ rẹ̀ tí ó kún fún àwọn ohun ìríra àti ìdọ̀tí àgbèrè rẹ̀: A sì kọ orúkọ kan sí iwájú orí rẹ̀ pé, ASÍRÍ, BÁBÍLÓNÌ ŃLÁ, ÌYÁ ÀWỌN ÀGBÈRÈ ÀTI ÀWỌN OHUN ÌRÍRA ILẸ̀ AYÉ. Mo sì rí i pé obìnrin náà mutí yó pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ àwọn ènìyàn mímọ́, àti pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ àwọn ajẹ́rìíkú Jésù: nígbà tí mo sì rí i, ẹnu sì yà mí gidigidi. Ìfihàn 17:3–6.
A ó gbàgbé àgbèrè Tírè, ẹni tí ó sì tún jẹ́ “àgbèrè ńlá” tí a ṣàfihàn nínú Ìfihàn orí kẹtàlá-dín-lógún, títí di àkókò náà nígbà tí yóò tún kọ orin rẹ̀ lẹ́ẹ̀kansi, tí yóò sì bá àwọn ọba ilẹ̀ ayé ṣe àgbèrè.
Ìwé-ìtumọ̀ ọ̀rọ̀kìkí èyíkéyìí tí a tẹ̀ jáde kí ọdún 1950 tó dé máa ń fi hàn pé obìnrin tí a wọ̀ ní aṣọ aláwọ̀ pupa ṣókí nínú Ìfihàn orí kẹtàlá-dín-lógún jẹ́ àmì ìṣàpẹẹrẹ ti ìjọ Roman Catholic, ṣùgbọ́n lónìí ayé ń rò pé ìjọ Catholic jẹ́ ìjọ Kristian. Ayé ti gbàgbé ẹni tí ó jẹ́ ní tòótọ́.
Nígbà tí Jòhánù rí i, inúnibíni ti Àwọn Àkókò Òkùnkùn ti fẹ́rẹ̀ẹ́ dé òpin, nítorí ó ti mutí yó tẹ́lẹ̀ pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ àwọn ẹni-mímọ́. Ohun àdánidá ń ṣàpẹẹrẹ ohun ti ẹ̀mí, ẹni sì máa ń mutí yó lẹ́yìn tí ó bá ti mu, kì í ṣe ṣáájú.
Àwọn Pọ́tẹ́sítáǹtì tí wọ́n ya ara wọn kúrò nínú Kátólíìkì ní ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún ṣáájú ọdún 1798, ti bẹ̀rẹ̀ ìrìnàjò ìpadà wọn sí ìbáṣepọ̀ Kátólíìkì nígbà tí ọdún 1798 dé, nítorí a ti dá a mọ̀ gẹ́gẹ́ bí “ÌYÁ ÀWỌN ÀGBÈṢÈ.” Nígbà tí Jòhánù rí i tí ó sì yà á lẹ́nu, àwọn ìjọ tí wọ́n ti yà ara wọn tẹ́lẹ̀ kúrò nínú ìbákẹ́gbẹ́ rẹ̀ ti padà wá tẹ́lẹ̀. Nítorí náà, a gbé Jòhánù lọ sí ọdún 1798, nígbà tí panṣágà ńlá náà ti pa ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù àwọn Kristẹni tán, tí ó sì ti tan àwọn ìjọ Pọ́tẹ́sítáǹtì ìgbàanì jẹ láti gba ẹ̀tọ́-ìbéèrè ìgbéraga rẹ̀ pé òun ni olórí àwọn ìjọ, gẹ́gẹ́ bí Justinian ti sọ ọ́ di mímọ̀ ní ọdún 533.
Láti ojú ìwòye àsọtẹ́lẹ̀ ti ọdún 1798, angẹli náà sì tún fi ìṣàfihàn ìkẹyìn àwọn ìjọba inú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì hàn Jòhánù.
Áńgẹ́lì náà sì wí fún mi pé, “Èéṣe tí o fi yà á lẹ́nu? Èmi yóò sọ àṣírí obìnrin náà fún ọ, àti ti ẹranko tí ń gbé e, èyí tí ó ní orí méje àti ìwo mẹ́wàá. Ẹranko tí o rí náà ti wà tẹ́lẹ̀, kò sì sí mọ́; yóò sì gòkè wá láti inú ọ̀gbun àìnísàlẹ̀, yóò sì lọ sínú ìparun; àwọn tí ń gbé ayé yóò sì yà á lẹ́nu, àwọn tí a kò kọ orúkọ wọn sínú ìwé ìyè láti ìpìlẹ̀ ayé, nígbà tí wọn bá rí ẹranko náà tí ó ti wà tẹ́lẹ̀, tí kò sì sí mọ́, ṣùgbọ́n tí ó sì wà. Níhìn-ín ni ọkàn tí ó ní ọgbọ́n wà. Orí méje náà ni òkè méje, lórí èyí tí obìnrin náà jókòó. Ọba méje sì wà: márùn-ún ti ṣubú, ọ̀kan wà, èkejì kò tíì dé; nígbà tí ó bá sì dé, ó gbọdọ̀ dúró fún ìgbà díẹ̀. Ẹranko náà pẹ̀lú, tí ó ti wà tẹ́lẹ̀, tí kò sì sí mọ́, àní òun ni ẹni kẹjọ, ó sì jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn méje, ó sì ń lọ sínú ìparun. Ìwo mẹ́wàá náà tí o rí ni ọba mẹ́wàá, tí kò tíì gba ìjọba; ṣùgbọ́n wọ́n ń gba agbára gẹ́gẹ́ bí ọba fún wákàtí kan pẹ̀lú ẹranko náà. Ifihan 17:7–12.
Ẹranko jẹ́ ìjọba nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, gẹ́gẹ́ bí a ti lè fi ìrọ̀rùn mọ̀ ọ́n nínú orí keje àti kejọ ti Dáníẹ́lì, àti ohun ìjìnlẹ̀ tí áńgẹ́lì ń ṣàfihàn fún Jòhánù ni ohun ìjìnlẹ̀ ẹranko náà àti obìnrin tí ó gùn ún. Obìnrin tí ó wà lórí ẹranko náà ni àgbèrè ńlá tí ń bá àwọn ọba ayé ṣe panṣágà. Jésíbẹ́lì ni í ṣe, ọkọ rẹ̀ sì ni Áhábù.
Nítorí náà ni ọkùnrin yóò fi baba rẹ̀ àti ìyá rẹ̀ sílẹ̀, yóò sì so mọ́ aya rẹ̀: àwọn méjèèjì yóò sì di ẹran ara kan. Jẹ́nẹ́sísì 2:24.
Ọkùnrin jẹ́ ọkùnrin, obìnrin sì jẹ́ obìnrin, ṣùgbọ́n papọ̀ wọ́n jẹ́ ẹran ara kan. Àṣírí ẹranko náà ni pé ó jẹ́ àpapọ̀ ìjọ àti ìjọba, àpapọ̀ obìnrin (ìjọ) àti ẹranko (ọba) tí wọ́n jẹ́ ìjọba kan, èyí tí ó ní apá méjì. Ìṣàkóso ìjọba àti ìṣàkóso ìjọ ní ìsopọpọ̀, pẹ̀lú obìnrin náà ní àkóso lórí ìbáṣepọ̀ náà, ni “àwòrán ẹranko náà.” A fi obìnrin náà hàn Jòhánù bí ẹranko náà ṣe ń gbé e, nítorí pé òun ni ẹni tí ó ń ṣàkóso ìbáṣepọ̀ náà.
Àti pé obìnrin tí ìwọ rí ni ìlú ńlá náà, tí ó ń jọba lórí àwọn ọba ayé. Ìfihàn 17:18.
Papọ̀, ẹranko náà àti obìnrin náà ń ṣojú ìjọba kan ṣoṣo (ẹran ara kan), ṣùgbọ́n áńgẹ́lì náà ń tẹnumọ́ ìbáṣepọ̀ àgbèrè ńlá náà pẹ̀lú àwọn ọba ayé. “Ẹranko náà tí” “ó wà tẹ́lẹ̀, tí kò sì sí nísinsin yìí,” èyí tí “yóò gòkè jáde láti inú ọ̀gbun àìnísàlẹ̀, tí yóò sì lọ sí ìparun,” tí “àwọn tí ń gbé lórí ilẹ̀ ayé yóò yà á lẹ́nu” lẹ́yìn rẹ̀, ni ipápá nígbà tí a bá mú ọgbẹ́ ikú àgbèrè ńlá náà sàn. Ó “jẹ́” ìjọba karùn-ún nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, ṣùgbọ́n a “ti pinnu” pé yóò gba ọgbẹ́ ikú kan ní ọdún 1798.
Nígbà tí a gbé Johanu lọ nípa ẹ̀mí dé ọdún 1798, kì í ṣe ẹranko náà mọ́, ṣùgbọ́n nígbà tí a bá mú ọgbẹ́ ikú rẹ̀ láradá ní òpin ọdún ãádọ́rin àpèjúwe tí ń parí ní òfin Ọjọ́ Àìkú tí ó sún mọ́lé, ó tún wà láàyè, ó ń kọ orin rẹ̀, ó ń ṣe àgbèrè, ó sì ń pa àwọn Kristẹni.
Orí kẹtàdínlógún ni ìfihàn ìkẹyìn nípa àwọn ìjọba àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, àti nítorí náà ó gbọ́dọ̀ bá ìdarúkọ àkọ́kọ́ àwọn ìjọba àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì mu. Ìdarúkọ àkọ́kọ́ àwọn ìjọba wọ̀nyẹn wà nínú Danieli orí kejì, èyí tí a ṣàfihàn lórí àwọn àtẹ̀ náà méjèèjì tí ó jẹ́ ìmúṣẹ àṣẹ Hábákúkù láti kọ ìran náà sílẹ̀ kí ó sì ṣe é ní kedere lórí àwọn tábìlì.
Àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Miller tọ́ nínú ìmòye wọn nípa àwọn ìjọba Daniẹli nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn wọn nínú orí kejì, keje àti kẹjọ, ṣùgbọ́n ìmòye wọn kò pé. Àwọn iyebíye Miller nínú Daniẹli orí kejì ń tàn ní ìmọ́lẹ̀ tó pọ̀ ju ní ìgbà ìkẹyìn, nítorí a mọ̀ ọ́ pé ó ń dá ìtọ́kasí àkọ́kọ́ mọ̀, kì í ṣe ti àwọn ìjọba àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì nìkan, ṣùgbọ́n pẹ̀lú ti ìtọ́kasí àkọ́kọ́ ìfihàn náà pé ẹ̀kẹjọ jẹ́ ti àwọn méje. Jésù máa ń fi ìbẹ̀rẹ̀ ohun kan ṣàpèjúwe òpin ohun kan nígbà gbogbo.
Gbogbo àwọn wòlíì ń sọ̀rọ̀ nípa àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, Johanu sì, nínú Ìfihàn orí kẹtàlá-dín-lọ́gbọ̀n, ń fi ìjọba ayé ìkẹyìn hàn nígbà tí ó gbé “ẹranko náà tí” “ó wà télẹ̀, tí kò sí nísinsin yìí; tí yóò sì gòkè wá láti inú ibú àìnísàlẹ̀, tí yóò sì lọ sí ìparun.” Ẹranko náà gòkè wá láti inú “ibú àìnísàlẹ̀,” èyí tí í ṣe àpẹẹrẹ “ìfarahàn tuntun agbára Sátánì.”
“‘Nígbà tí wọn bá ti parí [ń parí] ẹ̀rí wọn.’ Àkókò tí a yàn fún àwọn ẹlẹ́rìí méjèèjì láti máa sọtẹ́lẹ̀ ní ìhòòhò aṣọ ọ̀fọ̀ parí ní ọdún 1798. Bí wọ́n ṣe ń sún mọ́ ìparí iṣẹ́ wọn nínú àìmòye, a ní láti bá wọn jagun nípasẹ̀ agbára tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ‘ẹranko tí ń gòkè jáde láti inú ọ̀gbun àìnísàlẹ̀.’ Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè Yúróòpù, àwọn agbára tí ń ṣàkóso nínú Ìjọ àti ìjọba ti wà lábẹ́ ìṣàkóso Sátánì fún ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún, nípasẹ̀ papacy. Ṣùgbọ́n níbí ni a ti mú ìfarahàn tuntun kan ti agbára Sátánì wá sí ìwòye.” The Great Controversy, 268.
Àwọn kan lára àwọn onímọ̀ ẹ̀kọ́-ìsìn yóò jiyàn pé nítorí “ẹranko tí ń gòkè jáde láti inú ibú àìnísàlẹ̀” nínú Ìfihàn orí kọkànlá, ni a fi mọ̀ nínú ẹsẹ̀ náà gẹ́gẹ́ bí àìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run ti Ìyíká Faransé, nítorí náà ọ̀rọ̀ náà “ibú àìnísàlẹ̀” jẹ́ ààmì àìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run. Ṣùgbọ́n Ìsílámù gòkè jáde láti inú “ibú àìnísàlẹ̀” nínú Ìfihàn orí kẹsàn-án, Ìsílámù kì í sì í ṣe àìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run. Ibú àìnísàlẹ̀ dúró fún ìfarahàn ti Satani.
“Mo sọ fún un pé Oluwa ti fi hàn mí nínú ìran pé mèsìmérísìmù ti ọdọ Èṣù wá, láti inú kòtò àìnísàlẹ̀, àti pé láìpẹ́ yóò padà síbẹ̀, pẹ̀lú àwọn tí ń bá a lọ láti máa lò ó.” Review and Herald, July 21, 1851.
Nǹkan kan láti ọ̀dọ̀ “Èṣù,” jẹ́ nǹkan láti “inú ọ̀gbun àìnísàlẹ̀.” Nínú Ìfihàn orí kẹtàdínlógún, ẹranko tí ń gòkè jáde láti inú ọ̀gbun àìnísàlẹ̀ ni agbára tí ń lọ sínú ìparun ayérayé, àti ẹ̀yí tí a kò kọ orúkọ wọn sínú ìwé náà ni yóò ṣe ìyàlẹ́nu lẹ́yìn rẹ̀. “Ìparun ayérayé” túmọ̀ sí ìdálẹ́bi ayérayé, a sì ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú Ìfihàn gẹ́gẹ́ bí “adágún iná,” níbi tí a óo sọ ẹranko náà sínú.
A sì mú ẹranko náà, àti pẹ̀lú rẹ̀ ni wòlíì èké náà tí ó ṣe iṣẹ́ ìyanu níwájú rẹ̀, èyí tí ó fi tàn àwọn tí wọ́n ti gba ààmì ẹranko náà, àti àwọn tí ń bọ ère rẹ̀ jẹ. A jù àwọn méjèèjì wọ inú adágún iná tí ń jó pẹ̀lú imí-ọjọ́ láàyè. Ìfihàn 19:20.
Nínú orí kẹtàlá, a ṣàfihàn ẹranko àkọ́kọ́ tí ó jáde láti inú Òkun, èyí tí Arábìnrin White fi tọ́ka sí ní tààrà pé òun ni ìjọba póòpù. Nínú ẹsẹ̀ náà, ayé sì ń yà lẹ́yìn ẹranko póòpù náà.
Mo sì rí ọ̀kan nínú àwọn orí rẹ̀ bí ẹni pé a ti pa á ní ọgbẹ́ ikú; a sì wo ọgbẹ́ ikú rẹ̀ sàn: gbogbo ayé sì yà lẹ́yìn ẹranko náà. Ìfihàn 13:13.
Ẹranko ti Ifihan mẹtadilogun tí “àwọn tí ń gbé lórí ayé yóò sì yà lẹ́yìn” rẹ̀ ni ìfarahàn ìkẹyìn agbára Satani tí ó ṣẹlẹ̀ nígbà tí ọgbẹ́ ikú ti ipò póòpù bá ti wò sàn nípasẹ̀ òfin Ọjọ́-ìsinmi tí ń bọ̀ láìpẹ́. Gbogbo àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ ti obìnrin náà àti ti ẹranko tí ó gùn lé nínú orí kẹtàdínlógún, ni wọ́n ń fi ìjọ Romu hàn ní kedere, gẹ́gẹ́ bí àwọn ìtúmọ̀ ọ̀rọ̀ tí a tẹ̀ jáde kí ọdún 1950 tó dé ti ṣe fi í hàn.
Ẹranko ti Ifihan mẹtadilogun jẹ́ ààmì ìṣọ̀kan ìjọ àti ìpínlẹ̀, èyí tí ó jẹ́ ère ẹranko náà. Ẹranko tí ó ní orí méje àti ìwo mẹ́wàá ni ìjọba tí a fi àwọn ọba mẹ́wàá náà kó papọ̀ ṣe (Àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé), èyí tí obìnrin náà gùn lé, tí ó sì ń ṣàkóso lórí rẹ̀. Obìnrin náà ni ìpapá, ẹni tí a dá mọ̀ gẹ́gẹ́ bí Bábílónì ńlá, ìyá àwọn àgbèrè. Lẹ́yìn tí a bá ti dá àwọn ààmì náà mọ̀, a lè padà sí 1798; ibi pàtàkì nínú ìtàn níbi tí a gbé Jòhánù lọ sí kí ó lè gba ìfihàn ìkẹyìn nípa àwọn ìjọba àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì.
A ó sọ̀rọ̀ nípa àwọn ìjọba wọ̀nyẹn, àti àfihàn wọn nínú Danieli orí kejì, nínú àpilẹ̀kọ tí ó tẹ̀lé.
“Gbogbo orílẹ̀-èdè tí ó ti dé sórí pẹpẹ ìṣe ni a ti jẹ́ kí ó gba ipò rẹ̀ lórí ilẹ̀ ayé, kí a lè rí i bóyá yóò mú ète ‘Olùṣọ́ àti Ẹni Mímọ́’ ṣẹ. Àsọtẹ́lẹ̀ ti tọpasẹ̀ ìdìde àti ìṣubú àwọn ìjọba ńlá ayé—Bábílónì, Mẹ́dò-Pẹ́síà, Gíríìsì, àti Róòmù. Pẹ̀lú ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn wọ̀nyí, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè tí agbára wọn kéré síi, ìtàn tún ara rẹ̀ ṣe. Ọ̀kọ̀ọ̀kan ní àkókò ìdánwò rẹ̀, ọ̀kọ̀ọ̀kan kùnà, ògo rẹ̀ ṣú, agbára rẹ̀ sì kúrò, ẹni mìíràn sì gba ipò rẹ̀.”
“Nígbà tí àwọn orílẹ̀-èdè kọ àwọn ìlànà Ọlọ́run sílẹ̀, tí wọ́n sì nínú ìkọ̀sílẹ̀ yìí fa ìparun ara wọn, ó ṣì hàn gbangba pé ète àṣẹ-àgbáyé ti Ọlọ́run, tí ó ga ju gbogbo rẹ̀ lọ, ń ṣiṣẹ́ láti inú gbogbo ìṣísẹ̀ wọn.” Education, 177.