Elijah - Nọ́mbà Mẹ́wàá

Ìṣípayá àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Miller ni a ṣàpẹẹrẹ nínú Isaiah orí keje nípa àsọtẹ́lẹ̀ ọdún márùndínlọ́gọ́ta, tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 742 BC. Àwọn ọdún márùndínlọ́gọ́ta wọ̀nyí tí ó ṣẹlẹ̀ nínú ìtàn Isaiah dúró fún àwọn ọdún márùndínlọ́gọ́ta láti 1798 títí dé 1863. Alpha àti Omega yóò máa fi òpin hàn pẹ̀lú ìbẹ̀rẹ̀ nígbà gbogbo. Àsọtẹ́lẹ̀ ọdún márùndínlọ́gọ́ta náà ń tọ́ka sí ègún ìgbà méje sí ìjọba àríwá àti ìjọba gúúsù Israẹli. Ìgbà méje àkọ́kọ́ sí ìjọba àríwá bẹ̀rẹ̀ ní 723 BC, ọdún mọ́kàndínlógún lẹ́yìn tí Isaiah gbé àsọtẹ́lẹ̀ náà kalẹ̀ fún ọba Ahazi. Ìgbà méje ìkẹyìn sí ìjọba gúúsù bẹ̀rẹ̀ ní òpin àwọn ọdún márùndínlọ́gọ́ta náà ní 677 BC.

Ègún àkọ́kọ́ ti ìgbà méje sí Efraimu parí ní ọdún 1798, èyí tí í ṣe àkókò ìkẹyìn nígbà tí a ṣí ìran odò Ulai tí ó wà nínú orí kẹjọ àti kẹsàn-án ìwé Dáníẹ́lì sílẹ̀. Ní ìsọtẹ́lẹ̀, ó sàmì sí dídé ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ àti sí ìbẹ̀rẹ̀ ìsọtẹ́lẹ̀ ìṣísẹ̀ Millerite. Ègún ìkẹyìn ti ìgbà méje sí Júdà parí ní ọdún 1844, èyí tí ó jẹ́ dídé ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta. Ọdún mọ́kàndínlógún lẹ́yìn náà, ní 1863, ọdún márùndínlọ́gọ́ta tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ náà sàmì sí òpin ìṣísẹ̀ Millerite, àti ìbẹ̀rẹ̀ ìjọ Adventist Ọjọ́ Keje ti Laodikea. Ọdún méje ṣáájú 1863, ní 1856, James White bẹ̀rẹ̀ sí í fi hàn pé ìṣísẹ̀ Millerite ti dáwọ̀ jíjẹ́ ìjọ Filadelfia dúró, tí ó sì ti di ìjọ Laodikea. Ọmọ-ọmọkùnrin rẹ̀, nígbà tí ó ń kọ ìtàn ayé Ellen White, kọ̀wé nípa ìtàn ọdún 1856, àti ìránṣẹ́ Laodikea.

Ìṣísẹ̀dájọ́ Millerite bẹ̀rẹ̀ ní ti àsọtẹ́lẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìjọ Filadelfia, àti ní ọdún 1856 ó di ìjọ Laodicea. Ọdún méje lẹ́yìn náà ìṣísẹ̀ náà parí, ìjọ Adventist Ọjọ́ Keje sì bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìjọ Laodicea, yóò sì dúró bẹ́ẹ̀ títí a ó fi tú ú jáde kúrò ní ẹnu Olúwa. Ìṣísẹ̀ ti ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rin náà jáde láti inú agbo ìjọ Laodicea, gẹ́gẹ́ bí ìṣísẹ̀ Millerite ti jáde láti inú agbo ìjọ Sardi. Ìṣísẹ̀ ti ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rin náà jọra pẹ̀lú ìṣísẹ̀ Millerite ní ti pé ìṣísẹ̀ àkọ́kọ́ yí padà láti Filadelfia sí Laodicea, ìṣísẹ̀ ìkẹyìn sì yí padà láti Laodicea sí Filadelfia. Àkókò ìyípadà láti Filadelfia sí Laodicea nínú ìtàn Millerite ni a samisi ní pàtó gẹ́gẹ́ bí ọdún 1856; nítorí náà àkókò ìyípadà náà gbọ́dọ̀ tún jẹ́ samisi nínú ìṣísẹ̀ ìkẹyìn, nítorí Ọlọ́run kì í yí padà láéláé. Àkókò ìyípadà náà ni a fi hàn nínú Ìfihàn orí kọkànlá pẹ̀lú àwọn wòlíì méjì tí a pa lójú pópó.

Ìṣípò ìkẹyìn yóò kú, lẹ́yìn náà yóò dìde, àti ní ìkẹyìn yóò jíǹde kúrò nínú òkú gẹ́gẹ́ bí àsíá. Ní ṣíṣe bẹ́ẹ̀, yóò bá ìwo Orílẹ̀-èdè Olómìnira mu. Ìwo Orílẹ̀-èdè Olómìnira náà ń dá àwòrán kan sílẹ̀ fún ẹranko náà, àti ẹranko tí ó ń dá àwòrán rẹ̀ sílẹ̀ ni a tọ́ka sí nínú Ìfihàn orí kẹtàlá-dín-lógún, a sì fi í mọ̀ gẹ́gẹ́ bí orí karùn-ún tí ó gba ọgbẹ́ ikú, tí a ó sì jíǹde rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí orí kẹjọ. A ó jíǹde rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀kẹjọ tí ó ti inú àwọn méje wá.

Ìwo Republikani náà yóò dá àwòrán ẹranko náà sílẹ̀, nítorí náà a ó sì pa á, lẹ́yìn náà a ó sì jí i dìde. Nígbà tí a bá ti jí i dìde, yóò jẹ́ orí kẹjọ tí ó ti inú àwọn orí méje tí ó ṣáájú wá. Ìwo Pírótẹ́sítáǹtì náà gùn lórí ẹranko ayé kan náà gẹ́gẹ́ bí ìwo Republikani, ó sì ní láti ní àwọn ìṣiṣẹ́ àsọtẹ́lẹ̀ kan náà. Ìyípadà láti Philadelphia sí Laodicea nínú ìṣísẹ̀ Millerite jẹ́ àfihàn ṣáájú ìyípadà láti Laodicea sí Philadelphia nínú ìṣísẹ̀ ìkẹyìn.

Nígbà tí ìṣísẹ̀kẹ́yìn gba ọgbẹ́ ikú ní ọjọ́ kejidínlógún, oṣù keje, ọdún 2020, ó kú gẹ́gẹ́ bí Laodicea. Nígbà tí, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn nínú Ìfihàn orí kọkànlá, ó yí padà sí Philadelphia, yóò ṣojú ìjọ kẹjọ, ìyẹn láti inú àwọn méje. Ikú náà ní ọdún 2020, ni a fi wé ìwo Olómìnira, nítorí pé láti àkókò òpin ní 1989, àwọn ààrẹ mẹ́fà ti wà. Ààrẹ kẹfà náà gba ọgbẹ́ ikú, èyí tí a ó mú láradá ní 2024. Orí náà yóò sì jẹ́ orí kẹjọ ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà láti ìgbà àkókò òpin ní 1989, yóò sì jẹ́ láti inú àwọn méje. Àwọn ìwo méjèèjì jẹ́ ẹ̀kẹfà tí ó di ẹ̀kẹjọ. Òtítọ́ yìí jẹ́ apá ńlá kan nínú ìránṣẹ́ Ìfihàn Jesu Kristi tí a tú sílẹ̀ ní kété kí àkókò àánú tó parí.

Nítorí èyí, ó ṣe pàtàkì kí a ní ìmòye kedere nípa ìtàn àwọn Millerite tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ ìtàn wa lọ́wọ́lọ́wọ́. Sister White fi ìmúṣẹ James White sí Laodicea lórí ìṣísẹ̀ náà múlẹ̀ ní ọdún 1856, nítorí náà èyí kì í ṣe ìmúṣẹ tí a fà jáde nípasẹ̀ ọgbọ́n ènìyàn. Ọdún méje kí ìjọ Seventh-day Adventist tó so ara rẹ̀ pọ̀ mọ́ ìwo Republikani ní ti òfin, a ti fi í hàn nípasẹ̀ ìmísí gẹ́gẹ́ bí ìjọ Laodicea. Èyí túmọ̀ sí pé kò tíì sí ọjọ́ kan rí nínú ìtàn ìjọ Seventh-day Adventist nígbà tí ó jẹ́ ohunkóhun mìíràn ju ìhòòhò, òtòṣì, afọ́jú, aláìnírètí, àti akúnlẹ̀kùn-rẹ́rùn lọ. Òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ yìí ni ó pèsè àyíká àti ìdáláre fún fífi àwọn ohun ìríra mẹ́rin tí ń pọ̀ sí i nínú Ezekiel orí kẹjọ mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn ìran mẹ́rin ti Adventism.

Nígbà tí a bá wo ìtàn àwọn Millerite láti inú ètò ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gọ́ta ti Isaiah meje, a gbọdọ̀ mọ̀ pé àsọtẹ́lẹ̀ ti ìgbà méje ni àgboorùn àsọtẹ́lẹ̀ tí ó bo gbogbo ìtàn ìṣísẹ̀ àwọn Millerite. Ní ọdún 1856, ìránṣẹ́ sí ìjọ Laodicea di òtítọ́ ìsinsin yìí fún Adventism àwọn Millerite. Ẹni tí ń gbé ìránṣẹ́ Laodicea kalẹ̀ kì í ṣe James tàbí Ellen White, bí kò ṣe Ẹlẹ́rìí Olóòtọ́ àti Otítọ́.

Ẹlẹ́rìí Òtítọ́ náà fi hàn pé bí ẹnikẹ́ni bá fẹ́ “gbọ́” ohùn Rẹ̀, Òun yóò wọlé, yóò sì “jẹun alẹ́ pẹ̀lú rẹ̀.” Bí Laodicea bá ṣí ilẹ̀kùn, Kristi yóò wọlé, yóò sì jẹun alẹ́ pẹ̀lú wọn. Bí a bá jẹ́ kí Kristi wọlé, ó mú ìránṣẹ́ kan wá, nítorí àpẹẹrẹ jíjẹun dúró fún gbígba ìránṣẹ́ kan. A lè sọ ìránṣẹ́ náà ní ọ̀nà àkópọ̀ pé kì í ṣe míràn ju ìránṣẹ́ Laodicea lọ, ṣùgbọ́n ìrònú bẹ́ẹ̀ jẹ́ àfiyèsí tí kò jinlẹ̀ nípa ohun tí ìránṣẹ́ tí Ó ń pèsè dúró fún. Ní ọdún 1856, Hiram Edson gbé kalẹ̀ ọ̀wọ́ àpilẹ̀kọ mẹ́jọ tí ó ní ìmọ̀ ìsọtẹ́lẹ̀ nínú, èyí tí ó fa òye sí i nípa “àsọtẹ́lẹ̀ àkókò” àkọ́kọ́ gan-an tí àwọn angẹli Ọlọ́run darí William Miller láti mọ̀ tí ó sì kéde. Nínú àwọn àpilẹ̀kọ mẹ́jọ wọ̀nyí, Edson dá ọdún mẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n lé lórí ọgọ́rin ti Isaiah meje mọ̀ ní tòótọ́.

Ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ Miller ni ìṣàwárí àwọn àkókò méje, àti pé ọdún méje kí ìṣísẹ̀ tí a sọ ní orúkọ iṣẹ́-ìránṣẹ́ rẹ̀ tó dópin, ìfihàn tí ó jinlẹ̀ síi nípa àsọtẹ́lẹ̀ náà gan-an ni a fi hàn fún Ìsọdọtun Adventist ti Millerite. A fi í hàn ní ọdún kan náà tí a fi ìmísí dá wọn mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn Laodicea. Ní ti àsọtẹ́lẹ̀, lẹ́yìn ọjọ́ ẹgbẹ̀rún méjì ládọ́ta [2,520] sí i ní 1863, a kọ ìṣàwárí àkọ́kọ́ Miller nípa àkókò àsọtẹ́lẹ̀ sílẹ̀. Ìrántí Laodicea fún ìṣísẹ̀ Advent dé ní 1856, Olúwa sì kan ilẹ̀kùn lẹ́ẹ̀mẹ́jọ, pẹ̀lú àpilẹ̀kọ mẹ́jọ, láti rí bóyá Òun lè wọlé. Ní òpin ìṣísẹ̀ náà, Ẹlẹ́rìí Òtítọ́ fẹ́ láti jẹun papọ̀ pẹ̀lú àwọn ènìyàn Rẹ̀ nípa jíjẹ lórí ìhìn àkókò àkọ́kọ́ pátápátá láti ìbẹ̀rẹ̀ ìṣísẹ̀ náà. Àwọn ènìyàn Rẹ̀ kọ̀ láti jẹ, àti lẹ́yìn ọdún méje, tàbí ọjọ́ àsọtẹ́lẹ̀ ẹgbẹ̀rún méjì ládọ́ta [2,520], àwọn ènìyàn Rẹ̀ ti ilẹ̀kùn náà tí a ti ṣí pẹ̀lú kọ́kọ́rọ́ Dáfídì tí a ti fi sí ọwọ́ William Miller. Wọ́n padà sọ́dọ̀ wòlíì ará Samaria àtijọ́ kan tí ó bọ́ wọn ní irọ́, tí ó fi dì ayànmọ́ wọn mú láti kú láàárín kẹ́tẹ́kẹ́tẹ́ kan àti kìnnìún kan.

Ní ọdún 1856, ìwo ẹ̀sìn Pírótẹ́sítáǹtì wà nínú ìṣòro àjálù àfonífojì ìran, nítorí níbi tí kò sí ìran, àwọn ènìyàn a ṣègbé. Ní ọdún 1856, ìwo Republikani náà pẹ̀lú wà nínú ìṣòro àjálù kan.

Ọdún 1856 jẹ́ ìtẹ̀síwájú ìjà líle tí a mọ̀ sí Bleeding Kansas, Ogun Ààlà Kansas-Missouri. Ìjàkadì náà jẹ́ nípa bóyá Kansas yóò wọ Union gẹ́gẹ́ bí ìpínlẹ̀ òmìnira tàbí ìpínlẹ̀ ẹrú. Ìforígbárí náà ní ìpàdé ogun oníwà ipá láàárín àwọn olùgbé tí wọ́n ṣe ojú rere sí ẹrú àti àwọn olùgbé tí wọ́n tako ẹrú.

Ní ọjọ́ 22 Oṣù Karùn-ún, 1856, ìṣẹ̀lẹ̀ ìwà ipá kan pẹ̀lú ṣẹlẹ̀ nínú gbọ̀ngàn Ilé Ìgbìmọ̀ Alágbà Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, nígbà tí Aṣojú Ìgbìmọ̀ Preston Brooks, alágbára-ọ̀rọ̀ ẹrú láti South Carolina, fi ọ̀pá rẹ̀ kọlu Alágba Charles Sumner ti Massachusetts ní ìkà gidigidi. Sumner ti sọ àsọyé kan lòdì sí ẹrú tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Crime Against Kansas, èyí tí ó mú inú Brooks bàjẹ́ gidigidi. Ìṣẹ̀lẹ̀ lílu ọ̀pá náà fi ìdààmú tó ń pọ̀ sí i láàárín Àríwá àti Gúúsù hàn lórí ọ̀ràn ẹrú.

Ní ọdún 1856, wọ́n dá Ẹgbẹ́ Republikani sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìdáhùn sí ìrúkèrúdò òṣèlú tí Ofin Kansas-Nebraska, tí wọ́n fọwọ́ sí ní ọdún 1854, fà, èyí tí ó mú kí àtakò tí ń pọ̀ sí i sí ìtànkálẹ̀ ẹrú sínú àwọn agbègbè tuntun dìde. Àpéjọ àpapọ̀ àkọ́kọ́ ti ẹgbẹ́ náà wáyé ní Philadelphia, a sì yan John C. Fremont gẹ́gẹ́ bí olùdíje ààrẹ àkọ́kọ́ wọn nínú ìdìbò ọdún 1856.

Ofin Kansas-Nebraska ṣètò àwọn agbègbè Kansas àti Nebraska, ó sì jẹ́ kí àwọn olùgbékalẹ̀ nínú àwọn agbègbè wọ̀nyẹn pinnu bóyá wọn yóò gba ẹrú láàyè nínú ààlà wọn. Èrò yìí, tí a mọ̀ sí “àṣẹ ọba-araalu,” fagilé Missouri Compromise ti ọdún 1820 ní ti gidi, èyí tí ó ti fòfin dè ẹrú ní àríwá ìlà 36°30’ nínú Louisiana Territory. Ofin náà ní ipa jíjinlẹ̀ lórí ọ̀ràn ẹrú nínú àwọn agbègbè náà. Ó tún mú kí ìfarapa ọkàn àgbègbè sí àgbègbè tún jí, nítorí pé ó ṣí ọ̀nà sílẹ̀ fún ànfàní pé ẹrú lè tàn kálẹ̀ sí àwọn agbègbè tí a ti kà tẹ́lẹ̀ sí ilẹ̀ òmìnira, bíi Kansas. Ìfọwọ́sí Ofin Kansas-Nebraska mú kí àwọn olùgbékalẹ̀ alátìlẹ́yìn fún ẹrú àti àwọn olùgbékalẹ̀ alátakò sí ẹrú yára kó lọ sínú Kansas Territory, olúkúlùkù wọn ní ìrètí láti nípa lórí àbájáde ìdìbò àṣẹ ọba-araalu náà. Ìdíje yìí fún ìṣàkóso agbègbè náà yọrí sí ìjà oníwà ipá àti àkókò àìsí òfin tí a mọ̀ sí Bleeding Kansas ní ọdún 1856.

Ìdìbò ààrẹ ọdún 1856 jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ òṣèlú pàtàkì kan. Ó ní ìdíje alágbẹ̀ta láàárín James Buchanan ti Ẹgbẹ́ Democrat, John C. Fremont ti Ẹgbẹ́ Republican, àti Ààrẹ àtijọ́ Millard Fillmore ti Ẹgbẹ́ American. James Buchanan ṣẹ́gun nínú ìdìbò náà, ó sì di Ààrẹ kẹ́ẹ̀ẹ́dógún ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà.

Àkókò ààrẹ James Buchanan ni a mọ̀ ní pàtàkì nítorí àìkùnà rẹ̀ láti fi ojúṣe tó péye hù nínú ìmúlò àwọn ìfarapa ọkàn àti ìpínya tó ń pọ̀ sí i láàárín Àríwá àti Gúúsù, èyí tí ó yọrí níkẹyìn sí ìbẹ̀rẹ̀ Ogun Abẹ́lé Amẹ́ríkà láìpẹ́ lẹ́yìn tí ó fi ipò sílẹ̀. Wọ́n sábà máa wo àkókò ààrẹ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn àkókò ààrẹ tí kò ṣàṣeyọrí jù lọ nínú ìtàn Amẹ́ríkà, nítorí àwọn àìṣeyọrí pàtàkì wọ̀nyí nínú aṣáájú àti ìṣàkóso ìpèníjà.

Ìpinnu Dred Scott tí ó kún fún orúkọ búburú ní ọdún 1857, kéde pé àwọn ẹrú, yálà wọ́n wà nínú ìsìnrú tàbí wọ́n ti ní òmìnira, kì í ṣe ọmọ-ilú, wọn kò sì lè gbé ẹjọ́ lọ sí àwọn ilé ẹjọ́ apá-ìjọba. Ó tún kéde pé Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin kò lè dènà ìsìnrú ní àwọn agbègbè ilẹ̀ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Buchanan, ọmọ ẹgbẹ́ Democrat, fọwọ́ sí Ìpinnu Dred Scott tó ṣe ojú rere fún ìsìnrú ní gbangba.

Kì í ṣe pé ipò tí Buchanan, ọmọ ẹgbẹ́ Democrat tó fara mọ́ ẹrú, dúró lé nìkan ni ó jẹ́ kí ìforígbárí gbòòrò sí i títí tí ó fi di Ogun Abẹ́lé, ṣùgbọ́n àìlera rẹ̀ láti ṣàkóso ètò ọrọ̀ ajé orílẹ̀-èdè náà sì tún yọrí sí Ìbànújẹ̀ Ọjà ti ọdún 1857, èyí tí ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìsúnkún ọrọ̀ ajé tó burú jùlọ nínú ìtàn Amẹ́ríkà ṣáájú Ìṣubú Ńlá náà. Ìbànújẹ̀ Ọjà ti ọdún 1857 yọrí sí ìsúnkún ọrọ̀ ajé líle tí ó pẹ́ fún ọ̀pọ̀ ọdún. Àwọn ilé-iṣẹ́ àti àwọn ilé-ifowopamọ́ ti pa, àìníṣẹ́ pọ̀ sí i, ọjà ìṣúra sì rọ̀ sẹ́yìn.

Ní àkókò ààrẹ Buchanan, àwọn ìpínlẹ̀ Gúúsù bẹ̀rẹ̀ ìlànà wọn ti yíyapa kúrò nínú Ìṣọ̀kan, wọ́n sì yapa ní ìdáhùn sí yíyan Abraham Lincoln, ọmọ ẹgbẹ́ Republican, gẹ́gẹ́ bí ààrẹ ní ọdún 1860. Buchanan gba ọ̀nà ìfaradà nínú ìṣòro yíyapa náà, ní fífi ẹ̀sùn kalẹ̀ pé ìjọba àpapọ̀ kò ní àṣẹ láti fi ipá dá yíyapa dúró. Àìsí ìgbésẹ̀ títóbi tí ó dájú yìí jẹ́ kí ìgbìmọ̀ yíyapa náà ní agbára sí i. Àìní olórí tó lágbára ní ọ̀dọ̀ rẹ̀ àti ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ rẹ̀ láti má ṣe gbé ìgbésẹ̀ títóbi tí ó dájú láti koju ìṣòro yíyapa náà, kó ipa sí ojú tí Gúúsù fi rí i pé ó lè fi Ìṣọ̀kan sílẹ̀ láì dojú kọ ìtakò ológun.

Ní ọdún 1860, ni wọ́n yan Abraham Lincoln, Ààrẹ Republikani àkọ́kọ́. Ní ọjọ́ kin-in-ni, oṣù Kini, ọdún 1863, Ààrẹ Lincoln fọwọ́ sí i, ó sì kéde Ìkéde Ìdásílẹ̀ kẹ́hìn, tí ó sọ pé gbogbo àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́ ẹrú ní agbègbè tí Confederacy ń ṣàkóso ni a óò tú sílẹ̀. Àṣẹ aláṣẹ yìí ní ipa pàtàkì gidigidi lórí Ogun Abẹ́lé náà, nítorí pé ó yí ìjà náà padà sí ìjàkadì kì í ṣe láti pa Ìṣọ̀kan náà mọ́ nìkan, ṣùgbọ́n pẹ̀lú láti parí ẹrú. Ìkéde Ìdásílẹ̀ náà kò tú gbogbo àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́ ẹrú sílẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ó kan ní pàtó sí àwọn agbègbè tí Confederacy ń ṣàkóso, níbi tí Union ti ní àṣẹ díẹ̀. Bí ọmọ-ogun Union ṣe ń tẹ̀ síwájú tí wọ́n sì ń gba àkóso lórí àwọn agbègbè Confederacy, ni a ṣe mú ìkéde náà ṣiṣẹ́, a sì tú àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́ ẹrú ní àwọn agbègbè wọ̀nyẹn sílẹ̀. Ìkéde Ìdásílẹ̀ náà jẹ́ ìgbésẹ̀ pàtàkì lọ́nà sí ìparun ẹrú nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, ó sì tún pèsè ọ̀nà fún ìfọwọ́sowọ́pọ̀ Àtúnṣe Kẹtàlá sí Òfin Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, tí a fọwọ́ sí tí a sì fìdí múlẹ̀ ní ọjọ́ kẹfà, oṣù Kejìlá, ọdún 1865.

Ìwo Republikani láti ìgbà ọdún 1850 síwájú wà nínú ìpẹ̀yà ọ̀ràn ẹrú. Ìpín méjì pàtàkì nínú orílẹ̀-èdè náà ni a ṣàpẹẹrẹ nípasẹ̀ ẹ̀yà méjì pàtàkì ti èrò ìṣèlú. Ìlànà ìyapa kan bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1856 bí àwọn ẹgbẹ́ alatakò-ẹrú àti alátìlẹ́yìn-ẹrú ṣe ń lọ sínú ìpínlẹ̀ Kansas láti gbékalẹ̀ ojú ìwòye wọn nípa ẹrú, gan-an ní àkókò kan náà tí a ń ya Filadelfia kúrò lọ́dọ̀ Laodikea. Àwọn Democrat jẹ́ alátìlẹ́yìn-ẹrú, àwọn Republikani sì jẹ́ alatakò-ẹrú.

Ní ọdún 1856, Kansas tí ẹ̀jẹ̀ ń ṣàn dúró gẹ́gẹ́ bí àwòrán kékeré ogun tí ń bọ̀. Ní ọdún náà ni wọ́n dìbò yàn Démókíràtì kan tí ó fara mọ́ ẹrú gẹ́gẹ́ bí olórí ìwo Republikani, ìṣàkóso rẹ̀ tí kò ní ìmúṣẹ sì di ààmì ààrẹ tí kò ní ìmúṣẹ, títí di àwọn ọjọ́ ìkẹyìn wọ̀nyí. Ó ṣáájú ààrẹ Republikani àkọ́kọ́ tí a fi agbára mú láti wẹ ìdàrúdàpọ̀ tí ìṣàkóso ààrẹ Buchanan fi sílẹ̀ kúrò.

Ní ọdún 1863, ìwo Republikani náà ṣe àṣẹ aláṣẹ tí ó ṣe pàtàkì jùlọ nínú ìtàn ẹranko ilẹ̀ ti Ìfihàn orí kẹtàlá. Àṣẹ aláṣẹ náà ń dojú kọ ẹrú. Ìpínrọ kan nínú ìkéde náà sọ pé, “Wí pé ní ọjọ́ kìíní oṣù Kini, ní ọdún Oluwa wa ẹgbẹ̀rún kan ó lé ọ̀ọ́dún mẹ́rìndínlọ́gọ́ta [1863], gbogbo ènìyàn tí a dì mọ́ gẹ́gẹ́ bí ẹrú nínú ìpínlẹ̀ kan èyíkéyìí tàbí apá ìpínlẹ̀ kan tí a yàn sílẹ̀, tí àwọn ènìyàn rẹ̀ yóò jẹ́ nígbà náà nínú ìṣọ̀tẹ̀ sí Orílẹ̀-èdè Olómìnira Amẹ́ríkà, yóò jẹ́ nígbà náà, láti ìgbà náà lọ, àti títí láé, òmìnira; àti pé Ìjọba Aláṣẹ ti Orílẹ̀-èdè Olómìnira Amẹ́ríkà, pẹ̀lú àṣẹ ọmọ-ogun ilẹ̀ àti ti omi rẹ̀, yóò jẹ́wọ́ yóò sì dáàbò bo òmìnira irú àwọn ènìyàn bẹ́ẹ̀, kì yóò sì ṣe ìṣe kankan tàbí àwọn ìṣe kankan láti fi dí irú àwọn ènìyàn bẹ́ẹ̀, tàbí ẹnikẹ́ni nínú wọn, lọ́wọ́ nínú ìsapá èyíkéyìí tí wọ́n bá lè ṣe fún òmìnira wọn gidi.” Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìpinnu ìṣòro ẹrú náà kò pé ní ojú ìtàn ní àkókò yẹn, a mọ ohun gidi tí Òfin Orílẹ̀-èdè náà dúró fún un nígbà tí Lincoln kọ pé, “gbogbo ènìyàn tí a dì mọ́ gẹ́gẹ́ bí ẹrú nínú ìpínlẹ̀ kan … yóò jẹ́ nígbà náà, láti ìgbà náà lọ, àti títí láé, òmìnira.”

Lincoln ń padà sí ìlànà ìpìlẹ̀ tí a sọ nínú Orílẹ̀-èdè Òfin, èyí tí ó fi hàn pé, “a dá gbogbo ènìyàn ní dọ́gba.” Lincoln ń padà sí àwọn òtítọ́ ìpìlẹ̀ ní àkókò kan náà tí ìwo Protẹstántì ń kọ àsọtẹ́lẹ̀ ìpìlẹ̀ rẹ̀ sílẹ̀, èyí tí í ṣe àsọtẹ́lẹ̀ ẹrú. Nítorí náà, ní àkókò gan-an náà tí ìwo Republican ṣe “àṣẹ aláṣẹ” rẹ̀ tí ó ṣe pàtàkì jùlọ nínú ìtàn nípa ẹrú, ìwo Protẹstántì náà ṣe àṣẹ aláṣẹ tí ó ṣe pàtàkì jùlọ nínú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ rẹ̀ nípa àsọtẹ́lẹ̀ ẹrú, tí a ṣojú rẹ̀ nípasẹ̀ ìbúra àti ègún Mósè. Ìwo Republican yàn láti padà sí àwọn ìpìlẹ̀, ìwo Protẹstántì yàn láti kọ ìpìlẹ̀ rẹ̀ sílẹ̀, kí ó sì padà sí àwọn ẹni tí a ti kọ́ ọ́ pé kó má ṣe padà sọ́dọ̀ wọn láéláé.

Ní ọdún 1863, a ti pín ìwo Republikani sí àgọ́ méjì, gẹ́gẹ́ bí a ti pín ìjọba Ísírẹ́lì àtijọ́ ní àkókò Jeroboamu àti Rehoboamu. Ní ọdún 1863, a fi ìwo Pùròtẹ́sítáǹtì mọ́ ìwo Republikani ní òfin, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nípasẹ̀ pẹpẹ méjì Jeroboamu ní Beteli àti Dani. Àwọn ìwo méjèèjì náà ń rìn gba inú ìtàn ní ìbámu pẹ̀lú ara wọn, àti pé ìtàn ọdún 1863, ní pàtàkì, ń ṣojú ìtàn àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.

Ìtàn àwọn Míléráítì ni a tún ṣe ní inú ìtàn àwọn ọgọ́rùn-ún kan àti mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún, pẹ̀lú díẹ̀ lára àwọn àkíyèsí àsọtẹ́lẹ̀. Ọ̀kan nínú àwọn àkíyèsí wọ̀nyí ni pé, àwùjọ tí a kọ́kọ́ dojú kọ nínú ìtàn Míléráítì ni, ní ìbẹ̀rẹ̀, àwọn tí wọ́n wà ní òde ìṣísẹ̀ náà, lẹ́yìn náà sì ni ìṣísẹ̀ náà fúnra rẹ̀. Nínú ìṣísẹ̀ àwọn ọgọ́rùn-ún kan àti mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún, àwọn ohùn méjèèjì inú Ìfihàn mẹ́rìndínlógún [18], ṣàfihàn àwùjọ méjì tí a dojú kọ, ṣùgbọ́n àwọn àfojúsùn wọ̀nyí wà ní ìtòsípadà sí ti ìtàn Míléráítì. Àfojúsùn àkọ́kọ́ ni àwọn ènìyàn Ọlọ́run, ohùn kejì sì ni agbo ẹran míì ti Ọlọ́run, tí wọ́n ṣì wà ní Babiloni.

Àfikún àsọtẹ́lẹ̀ mìíràn ni pé bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìtàn méjèèjì ń kọjá láti ìjọ kan sí òmíràn, àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Miller kọjá láti Philadelphia sí Laodicea, àti ìṣísẹ̀ alágbára ti áńgẹ́lì kẹta ń kọjá láti Laodicea sí Philadelphia. Èyí fi hàn pé àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Miller lọ láti ìjọ kẹfà sí ìjọ keje, àti pé ẹgbẹ̀rún kan lọ́nà mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [ọgọ́rùn-ún méjìlélógójì] ń lọ láti ìjọ keje sí ìjọ kẹjọ, èyí tí ó jẹ́ ti àwọn méje.

Ìwo Republikani náà bẹ̀rẹ̀ ìṣípòpadà rẹ̀ láti orílẹ̀-èdè tí ń ṣètìlẹ́yìn fún ẹrú sí orílẹ̀-èdè tí ń tako ẹrú nínú ìtàn tí ó yí ọdún 1863 ká. Ìpèníjà ìtàn náà fi ẹsẹ̀ múlẹ̀ àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú méjì tí wọ́n jẹ́ àwọn alátakò kan náà nínú “àwọn ọjọ́ ìkẹyìn” wọ̀nyí. Gẹ́gẹ́ bí ààrẹ àkọ́kọ́ ti ẹgbẹ́ Republikani nínú ìtàn náà ṣe kú nípa ìpànìyàn ní ọjọ́ díẹ̀ lẹ́yìn tí ogun náà parí, bẹ́ẹ̀ ni ààrẹ ẹgbẹ́ Republikani ìkẹyìn ni a pa ní àpẹẹrẹ, tí a sì fi sí ojú pópó bí ẹni pé ó ti kú, nígbà tí ayé yòókù ń yọ̀. A pa á, kì í ṣe ní ọjọ́ díẹ̀ lẹ́yìn tí Ogun Abẹ́lé parí, bí kò ṣe díẹ̀ ṣáájú kí ogun abẹ́lé ìkẹyìn bẹ̀rẹ̀.

Ààrẹ Republikani àkọ́kọ́ ni a ti ṣáájú rẹ̀ pẹ̀lú ààrẹ tí kò ní ìmúnáṣiṣẹ́ rárá jùlọ nínú ìtàn ilẹ̀ Amẹ́ríkà, bẹ́ẹ̀ náà ni a ó sì ṣáájú ààrẹ Republikani ìkẹyìn pẹ̀lú irú ẹni bẹ́ẹ̀. Àìní ìmúnáṣiṣẹ́ ti ààrẹ Dẹmọ́kírátì tí ó ṣáájú ààrẹ Republikani àkọ́kọ́ mú kí ìṣòro náà yára gbòòrò títí ó fi di ogun abẹ́lé, bẹ́ẹ̀ náà sì ni irú àìní ìmúnáṣiṣẹ́ kan náà ń ṣẹlẹ̀ nísinsin yìí. Ààrẹ Dẹmọ́kírátì tí ó ṣáájú ààrẹ Republikani ìkẹyìn ṣètò ètò ọrọ̀-ajé ní ọ̀nà bẹ́ẹ̀ tí ó fi mú ìṣubú ọrọ̀-ajé tóbi jùlọ nínú ìtàn ilẹ̀ Amẹ́ríkà wá títí di àkókò náà. Iwo méjèèjì náà ń lọ ní ìparalẹ̀ títí dé òfin ọjọ́ Àìkú. Ní ọdún 1863, ìran àkọ́kọ́ ti iwo méjèèjì bẹ̀rẹ̀, àti fún iwo méjèèjì, ìran kẹrin àti ìkẹyìn yóò dojú kọ ìlà-oòrùn, wọ́n yóò sì foríbalẹ̀ fún oòrùn.

Ìhìnrere Élíjàh ní gbogbo ìgbà máa ń bá àwọn ìdájọ́ Ọlọ́run tí ń fìdí ìhìnrere ìkìlọ̀ múlẹ̀ lọ. Àwùjọ ayé ti ń gbé báyìí gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn ṣáájú ìkún-omi. Wọ́n ń jẹ, wọ́n ń mu, wọ́n sì ń retí pé àwọn òmìrán ilé-iṣẹ́ ẹ̀rọ-ọ̀gbìn àgbáyé yóò yanjú gbogbo ìṣòro tí ó bá lè dìde. Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ń fi hàn pé ayé wà báyìí lẹ́gbẹ̀ẹ́ etí ìṣòro ńlá púpọ̀ kan.