Directed by the Hand of the Lord

Àwọn Tábìlì Méjì ti Hábákùkù 4 nínú 95

Ó ṣòro gan-an fún mi láti gba ojúewé mẹ́jọ ti àkọsílẹ̀ kọjá nínú àfihàn wákàtí kan, ní ìṣírò. Bí ẹ bá sì ṣàkíyèsí, a ní ojúewé ogún; nítorí náà, mo kan fẹ́ kí ẹ mọ̀ pé èmi kò ní ka àwọn àkọsílẹ̀ wọ̀nyí. Èro mi ni láti ka díẹ̀ nínú àwọn ẹsẹ̀-ọrọ̀ wọ̀nyí tí ó wà níbí nítorí àwọn tí ń wo lórí LiveStream tí wọ́n lè gba àwọn àkọsílẹ̀ náà kalẹ̀; àti fún àwọn tí yóò wá wo èyí lórí DVD ní ìkẹyìn, kí wọ́n lè ní èyí sínú àkọsílẹ̀ fún ara wọn, bí wọn kò bá tíì ní àwọn àpilẹ̀kọ wọ̀nyí lọ́wọ́ wọn. Ohun tí a ń bá lò nísinsìnyí ni Àwọn Tábìlì Méjì ti Habakuku, àti ní àkókò yìí gbogbo ohun tí a ń ṣe ni láti gbìyànjú láti fi hàn pé Ellen White wà ní ìfojúsùn kan náà pẹ̀lú àwọn òtítọ́ tí a ṣojú fún lórí Àtẹ 1843 yìí.

Àwọn ìfihàn mẹ́ta àkọ́kọ́ tí a parí lánàá ń fi hàn pé Ellen White, ní kedere àti ní pàtó, fọwọ́ sí àsọtẹ́lẹ̀ àkókò 2520 gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó ní ìdánilójú nínú Early Writings, ojú-ìwé 236.

Nígbà tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa ìdààmú àkọ́kọ́ ní Oṣù Kẹta ọdún 1844, ó sọ pé lẹ́yìn ìdààmú náà, àwọn Millerite bá a lọ láti máa kẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì, wọ́n sì ṣàwárí pé ẹ̀rí kan náà tí ó ti mú wọn sọtẹ́lẹ̀ ọdún 1843 fún 2520, 2300, àti 1335, ni a tún mọ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí náà ní ọdún 1844 láti fi hàn pé àwọn àkókò àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí parí ní ọdún 1844. A sì jíròrò bí àwọn àkókò àsọtẹ́lẹ̀ kan ṣoṣo tí ó lè jẹ́ pé ó ń sọ̀rọ̀ nípa wọn ni àwọn méjèèjì wọ̀nyí [ní tọ́ka sí 2520 àti 2300 lórí Chart 1843], kì í ṣe 1335. 1335 bẹ̀rẹ̀ ní àkókò AD; ó parí ní ọdún 1843. Nítorí náà, ó ń fi ìfọwọ́sí rẹ̀ lé òye nípa 2520 àti àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 2300.

Lẹ́yìn náà, ó tún tẹ̀síwájú láti sọ pé ní àkókò yẹn, bí wọ́n ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í fi hàn pé àsọtẹ́lẹ̀ àkókò mẹ́ta parí ní 1844, èyí ni ó fa inúnibíni tí ó lé àwọn ọmọ ìgbẹ́kẹ̀lé Miller jáde kúrò nínú ìjọ. Nítorí náà, kì í ṣe àìròtẹ́lẹ̀ pé níbí ní òpin ayé, àwọn ọkùnrin àti àwọn obìnrin ni a ń ṣe inúnibíni sí nínú Ìjọ Adventist nítorí fífi ìmọ̀lẹ̀ náà hàn nípa ìdí tí 2520 fi parí ní 1844.

Nítorí náà, nísinsin yìí a ń lọ sí kókó míràn, èyí tí ó wà níbí gan-an [ní tọ́ka sí AD508 lórí Àwòrán 1843]. Ẹ ó rí i pé, bí ẹ kò bá tíì wo àwọn Àwòrán wọ̀nyí, Arábìnrin White sọ nípa Àwòrán 1843 yìí pé, “Mo rí i pé Olúwa ló darí nínú Àwòrán yìí,” ó sì sọ nípa Àwòrán 1850 yìí pé Ọlọ́run wà nínú ìtẹ̀jáde Àwòrán yìí. Nítorí náà, ó ti sọ fún wa pé Ọlọ́run kópa nínú ṣíṣe àwọn Àwòrán méjèèjì wọ̀nyí, àti pé ọ̀nà tí a gbé tọ́ wọn kalẹ̀ jẹ́ ohun tí a pète ní ti ènìyàn. Àwọn Millerite ṣe é pẹ̀lú ète, ṣùgbọ́n ó jẹ́ nípa ètò Ọlọ́run.

Láti òkè yìí, láti 677 ṣáájú Sànmánì Kristi títí dé ohun tí wọ́n gbàgbọ́ pé ó jẹ́ AD1843, èyí ni ọ̀wọ̀n náà [tí ó ń tọ́ka sí ọ̀wọ̀n kejì ní apá ọ̀tún sí òsì lórí Àtẹ 1843] tí ó ṣàlàyé 2520, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 677 ṣáájú Sànmánì Kristi, tí wọ́n sì rò pé ó parí ní AD1843.

Wọ́n sì pa àpèjúwe àwòrán kedere yìí mọ́ lórí Àwòrán 1850, láti ibí [ní tọ́kasí sí òpó kẹta láti apá òsì] 677BC títí dé ibí, AD1844. Èyí ni òpó 2520 tí ó wà lórí àwọn Àwòrán méjèèjì.

Àti pé ní àárín gbùngbùn àwọn ọ̀wọ̀n wọ̀nyí ni àgbélébùú wà, nínú ọ̀ràn méjèèjì.

Ní tààrà lábẹ́ àgbélébùú náà ni àtọ́kasí sí Ojoojúmọ́ wà. Àti pé àmì àpẹẹrẹ Ojoojúmọ́ náà, Ìbọ̀rìṣà, ìpìlẹ̀ ẹ̀sìn àwọn aláìgbọ́ràn, ni ìgbéga ara ẹni; àti pé níbí ni ẹ ti lè rí ọwọ́ Olúwa nínú rẹ̀, kì í ṣe dandan ọwọ́ ènìyàn lórí àwọn àwòrán méjèèjì wọ̀nyí.

Kí ìgbéraga ara wa lè kúrò lára wa—ìwọ àti èmi, tàbí ẹnikẹ́ni—ó yẹ kí a wá sí ẹsẹ̀ àgbélébùú, gẹ́gẹ́ bí a ti fihàn nínú àwọn Àwòrán méjèèjì wọ̀nyí. A ti ṣàfihàn ẹ̀kọ́ náà.

Àti pé, dájúdájú, nígbà tí a bá ń sọ̀rọ̀ nípa àwọn ọ̀wọ́n 2520 pẹ̀lú àgbélébùú ní àárín, a mọ̀ pé ní ìmúṣẹ Dáníẹ́lì 9, nígbà tí Kristi wá láti fi májẹ̀mú náà múlẹ̀ pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fún ọ̀sẹ̀ kan, ọ̀sẹ̀ kan náà dọ́gba pẹ̀lú ọjọ́ 2520, àti ní àárín ọ̀sẹ̀ náà ni a kàn án mọ́ àgbélébùú. Nítorí náà, ní àárín àwọn ọ̀wọ́n wọ̀nyí lórí kọ̀ọ̀kan àwọn Àtẹ náà ni a ti rí àgbélébùú, àti pé àwọn wọ̀nyí ń tọ́ka sí ọjọ́ 2520 tí Kristi fi múlẹ̀ májẹ̀mú náà pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀.

Nítorí náà, nísinsin yìí a óò gbé ọ̀ràn Ẹbọ Ojoojúmọ́ náà yẹ̀ wò, àti ìfọwọ́sí Ellen White sí i.

Àwọn nǹkan díẹ̀ tí a óò fihàn ni pé a ní ẹsẹ kan láti inú Early Writings, ojúewé 74. A ti ṣàgbékalẹ̀ èyí tẹ́lẹ̀. Ọ̀pọ̀ nínú àwọn nǹkan wọ̀nyí tí a máa bá ṣiṣẹ́ nínú àfihàn yìí, a ti ṣiṣẹ́ lórí wọn tẹ́lẹ̀; ṣùgbọ́n, ọ̀pọ̀ jùlọ nínú wa kò lóye pé ẹsẹ yìí nínú Early Writings ti gba ìdàgbàsókè kọjá àwọn ìpele. Gẹ́gẹ́ bí ó ṣe wà nínú ìwé Early Writings, àwọn ènìyàn yóò máa lo ohun tí ó wà nínú Early Writings láti ṣàfihàn òtítọ́ ní ọ̀nà tí kò tọ́. Ṣùgbọ́n, bí ẹ bá padà sí àwọn ìwé ìpìlẹ̀ àkọ́kọ́, ìmọ̀lára ọgbọ́n tí wọ́n fi ń ṣàfihàn òtítọ́ ní ọ̀nà tí kò tọ́ yóò kúrò.

Nítorí náà, púpọ̀ ni a lè sọ nípa èyí. Èmi yóò kan tọ́ka sí àwọn kókó méjì díẹ̀, nítorí a ń bá ọ̀ràn ti Daily lò níbí. Ṣùgbọ́n, nínú àyọkà yìí láti inú Early Writings, èmi yóò fẹ́ kí ẹ kíyè sí àwọn èrò méjì àkọ́kọ́ gan-an, September 23rd.

Ó dáa. Ọjọ́ kẹtàlélógún, oṣù Kẹsán, bí o kò bá mọ̀ ọ́, o lè fi 1850 síbẹ̀; ọjọ́ 23, oṣù Kẹsán, 1850. Èyí ní ipa lórí ìmòye tó tọ́ nípa Daily.

Ìparí ìpínrọ̀ àkọ́kọ́ náà jẹ́ ìtẹ́numọ́ kan tí a ti ń ṣe àgbéyẹ̀wò rẹ̀ níbí tẹ́lẹ̀ fún àwọn ọjọ́ díẹ̀ sẹ́yìn, “Mo ti rí i pé ọwọ́ Olúwa ni ó darí àtẹ náà ti 1843, àti pé a kò gbọ́dọ̀ yí i padà; pé àwọn nọ́ńbà náà rí bí Ó ṣe fẹ́ kí wọ́n rí; pé ọwọ́ Rẹ̀ wà lórí rẹ̀, ó sì fi àṣìṣe kan pamọ́ nínú díẹ̀ lára àwọn nọ́ńbà náà, kí ẹnikẹ́ni má bàa lè rí i títí ọwọ́ Rẹ̀ fi yọ kúrò.”

Ìpínrọ̀ kejì sọ pé, “Lẹ́yìn náà, mo rí ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú —‘ojoojúmọ́’ (Dáníẹ́lì 8:12) . . . .” Ní báyìí, mo fẹ́ kí ẹ fi èyí sínú àpò ìrántí yín—àwa yóò dájú pé a ó tún ṣe àgbéyẹ̀wò rẹ̀ nígbà míràn lẹ́yìn yìí, bí Olúwa bá fẹ́—nígbà tí a bá ṣàfihàn Ojoojúmọ́ náà lórí Àtẹ 1843, níbí gan-an, ó ní, “mímú ojoojúmọ́ náà kúrò”; ó sì ní, “Dáníẹ́lì 12:11 àti 12.” Lórí Àtẹ 1850, nígbà tí ó bá ń sọ̀rọ̀ nípa Ojoojúmọ́ náà, ó ní, “ìṣàkóso kèfèrí tàbí nígbà tí a mú ojoojúmọ́ náà kúrò, Dáníẹ́lì 11:31.” Nítorí náà, lórí àwọn Àtẹ méjèèjì wọ̀nyí, ìtẹnumọ́ tí wọ́n ń fi hàn láti inú Dáníẹ́lì 11:31 àti Dáníẹ́lì 12:11 ni mímú Ojoojúmọ́ náà kúrò. Ó yé yín?

Ṣùgbọ́n, nínú Dáníẹ́lì 8, ní ẹsẹ̀ 11, níbi tí ó ti sọ pé a mú Ìgbàgbogboojúmọ́ kúrò, ọ̀rọ̀ Hébérù mìíràn ni a lò. Rum ni í ṣe, ó sì túmọ̀ sí “láti gbé sókè àti láti gbé ga.”

Nítorí náà, William Miller lo Cruden's Concordance, Cruden's Concordance náà kò sì fún ènìyàn ní ìmòye kankan nípa èdè Heberu tàbí ti Gíríìkì. Nítorí náà, Olúwa ń darí àwọn Millerite; nítorí pé, nínú àwọn ibìkan mẹ́ta tí a ti tọ́ka sí Daily nínú Ìwé Dáníẹ́lì, Dáníẹ́lì orí 8, Dáníẹ́lì orí 11, àti Dáníẹ́lì orí 12, nínú orí 11 àti 12 ọ̀rọ̀ Heberu tí a túmọ̀ sí “mú kúrò” túmọ̀ sí “mú kúrò.” Èyí sì ni wọ́n ń tẹnu mọ́ lórí àwọn Àtẹ yìí, pé nígbà tí a mú Ìsìn Kèfèrí kúrò, àwọn àsọtẹ́lẹ̀ 1290 àti 1335 yóò bẹ̀rẹ̀.

Ṣùgbọ́n, nínú Dáníẹ́lì 8, nígbà tí a bá mú Ojoojúmọ́ kúrò, kì í ṣe nípa pípa á kúrò ni a ń sọ; ó ń sọ nípa ẹ̀sìn Keferi bí a ti gbé e sókè, tí a sì gbé e ga. Nítorí náà, àwọn Míllẹ́ráìtì ló tọ́. Wọ́n tọ́ka sí àwọn orí méjì nínú Dáníẹ́lì tí ó jẹ́ nípa mímú Ojoojúmọ́ kúrò.

Ṣùgbọ́n níbí nínú Early Writings, bí a sì ṣe ń padà lọ sí àwọn àkọsílẹ̀ ìpilẹ̀ṣẹ̀ àkọ́kọ́, ẹ ó rí i nínú orí yìí pé ní ìbẹ̀rẹ̀, àtọ́kasí yìí ti Danieli 8:12 kò sí níbẹ̀. Èmi kò mọ̀ bóyá Ellen White ni ó sọ fún wọn pé kí wọ́n fi í sínú un ní 1882 nígbà tí wọ́n tẹ Early Writings, tàbí bóyá ọ̀kan lára àwọn alátúnṣe ni ó fi í síbẹ̀. Kò jẹ́ ìbẹ̀rù fún mi, nítorí pé kò ń sọ̀rọ̀ nípa ìmú kúrò náà níbí.

Ó sọ nínú ìpínrọ̀ kejì pé, “Nígbà náà ni mo rí ní ìbátan pẹ̀lú ‘ìgbà gbogbo’ (Dáníẹ́lì 8:12) pé ọgbọ́n ènìyàn ni ó fi ọ̀rọ̀ náà, ‘ẹbọ,’ kún un, àti pé kò jẹ́ ti inú ẹsẹ̀ náà, àti pé Olúwa fi òye tí ó tọ́ nípa rẹ̀ fún àwọn tí wọ́n ké ìkéde wákàtí ìdájọ́ náà.”

Ní ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn ní Jámánì, a ní ìpàdé kan pẹ̀lú díẹ̀ lára àwọn pásítọ̀ olókìkí ní Jámánì àti díẹ̀ lára àwọn olùkọ́ ilé ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ẹ̀sìn láti Jámánì, níbi tí mo ti gbé èyí kalẹ̀, tí wọ́n sì ju òkúta wọn sí ìhìnṣẹ́ yìí.

Ní bẹ̀ ni pásítọ̀ kan wà láti Italy, ó sì gbé ọ̀kan nínú àwọn àríyànjiyàn aṣiwèrè kalẹ̀ nípa ẹsẹ̀ yìí. Ohun tí ó sì sọ ni pé—àti pé ọ̀pọ̀ àríyànjiyàn aṣiwèrè wà nípa Daily, nítorí náà ẹ máa rí àríyànjiyàn aṣiwèrè yìí ní lílò ní ọ̀pọ̀ ìgbà, a ó sì fi í sínú àkọsílẹ̀ níbí. Ó ní, “Nígbà náà ni mo rí ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú —daily’ (Daniel 8:12) pé ọ̀rọ̀ náà —sacrifice’ ni ọgbọ́n ènìyàn fi kún un, kò sì jẹ́ ti ọ̀rọ̀ náà fúnra rẹ̀, àti pé Olúwa fi òye tó tọ́ nípa rẹ̀ fún àwọn tí wọ́n ké ìhìn wákàtí ìdájọ́ náà.” Nísinsin yìí ni àríyànjiyàn aṣiwèrè náà: Wọ́n ní Ellen White kò fi Daily sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó ń fọwọ́ sí níbí; ó ń fọwọ́ sí ìmọ̀ àwọn Pioneer pé ọ̀rọ̀ sacrifice ni ọgbọ́n ènìyàn fi kún un, àti pé kò jẹ́ ti ọ̀rọ̀ náà fúnra rẹ̀. Ó dáa? Nítorí náà, pásítọ̀ ará Italy yìí ń ṣe àríyànjiyàn yìí.

Mo sì ní, “Ó dára, ṣàlàyé gbolóhùn tó kàn yìí fún mi, Olùṣọ́-àgùntàn.”

Gbólóhùn tó tẹ̀lé e sọ pé, “Nígbà tí ìṣọ̀kan wà, kí 1844 tó dé, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo wọn ní ìṣọ̀kan lórí ìmòye tó tọ́ nípa —‘ìgbà gbogbo’; . . . .” Èyí kì í ṣe nípa ìmòye tó tọ́ tí ó sọ pé ọ̀rọ̀ ẹbọ ni ọgbọ́n ènìyàn fi kún un. Ellen White níbí—èyí sì jẹ́ ọ̀ràn líle, ó jẹ́ ọ̀ràn líle fún àwọn ènìyàn wọ̀nyí tí ń kọ̀ láti gbọ́ tí wọ́n sì ń kọ̀ láti rí nínú Adventism lónìí. Àbala yìí, ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ pé àwọn onímọ̀ ẹ̀sìn púpọ̀ sí i ti pàdánù ìgbàlà wọn nítorí àbala yìí ju àbala míràn èyíkéyìí lọ nínú Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀. Mi ò ṣe àṣejù; mo rò pé ó ṣeé ṣe kí èyí jẹ́ òtítọ́ pátápátá.

Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún ogún, nígbà tí wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í mú ìran èké nípa Daily wọ Adventism, gbogbo àwọn tí ń bá ara wọn jà nípa rẹ̀ ní ẹgbẹ́ méjèèjì ọ̀ràn náà mọ̀ pé ìpínrọ̀ yìí ni wọ́n ń jà lé lórí. Nígbà tí Stephen Haskell dìde láti dáàbò bo ìwòye àwọn Pioneer pé Daily náà jẹ́ Keferi, kí ni ó ṣe? Ó tún tẹ Chart 1843 yìí jáde, ó sì fi ìpínrọ̀ yìí sí ìsàlẹ̀ rẹ̀. Nítorí náà, ìpínrọ̀ yìí ni àárín àríyànjiyàn náà wà, ibẹ̀ sì ni ọ̀pọ̀lọpọ̀, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ti ṣubú lórí idà wọn, tí wọ́n sì kú.

Nítorí náà, ní ìpele kéré jù lọ nínú ohun tí mo fẹ́ kí ẹ rí níbí, nítorí pé ẹ ní àwọn ọkùnrin bíi ti àìpẹ́ yìí, Steve Wohlberg ti White Horse Ministries, ó ti ń tako ìhìn-iṣẹ́ yìí. Ọ̀kan lára àwọn àríyànjiyàn rẹ̀ ni pé, “Dáradára, Ellen White kò ní ipò kan rárá lórí Daily, nítorí náà èmi kò ní láti ní irú ipò bẹ́ẹ̀,” èyí tí ó jẹ́ ipò òmùgọ̀ pátápátá. Ṣùgbọ́n, àní bí a bá fi ànfàní náà fún un pé Ellen White kò ní ipò kan lórí rẹ̀, kí ni ó sọ nínú ọ̀rọ̀ yìí? Ó sọ pé àwọn Pioneer ní òye tí ó tọ́ nípa rẹ̀. Àní bí kò bá mọ ohun tí ó jẹ́, níbí ni ó ti ń sọ pé òye tí ó tọ́ kan wà, èyí tí ó túmọ̀ sí pé òye tí kò tọ́ kan wà, bóyá àní ọ̀pọ̀ òye tí kò tọ́.

Ẹ ní àwọn ènìyàn bíi Vance Ferrell. Vance Ferrell; àwọn ènìyàn ní ìgbẹ́kẹ̀lé nínú àwọn ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Vance Ferrell, èmi kò sì mọ ìdí tí wọ́n fi rí bẹ́ẹ̀. Vance Ferrell kì í ṣe òun nìkan, ṣùgbọ́n ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ènìyàn tí ń sọ pé Daily náà dúró fún méjèèjì, ìyẹn Ìbọ̀rìṣà àti iṣẹ́ ìránṣẹ́ Ibi Mímọ́ Kristi. Ó dáa? Ohun tí ó ń sọ ni pé àmì yìí dúró fún Satani àti Kristi.

Ìmọ̀-ìyàtọ̀ irú wo ni a ń lò pẹ̀lú irú ìrònú bẹ́ẹ̀?

Ó dáa, Sister White, láìka ohun tí “Daily” dúró fún níbí, ó sọ pé ìròyìn tí ó tọ́ wà. Nítorí náà, a lè kéré tán fara mọ́ ìpìlẹ̀ yẹn níbí, àbí bẹ́ẹ̀ kọ́?

Èyí ni mo sọ fún olùṣọ́-àgùntàn ará Ítálì náà. Mo ní, “Ó dára. Ṣé o lè fún mi ní àwọn ìtọ́kasí ìtàn kankan níbi tí lẹ́yìn ọdún 1844, àwọn ìwòye mìíràn wà nípa ọ̀rọ̀ ẹbọ tí a ti tẹ́wọ́ gbà?”

Ó sì dà bí ẹni pé ó yọ ara rẹ̀ kúrò nínú èyí díẹ̀ ní àkókò yìí.

Láti ọdún 1844 ni a ti gba àwọn ìwòye mìíràn nípa Daily mọ́ra, kí ni wọ́n sì ti mú jáde? Òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀.

Fa àlàyé “òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀” nípa fífi ìlà sí abẹ́ rẹ̀, nítorí pé nígbà tí Sister White tún ń sọ̀rọ̀ síi nípa Daily, ó ń sọ̀rọ̀ nípa òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀, a sì máa fi díẹ̀ nínú àwọn wọ̀nyí hàn yín ní àárọ̀ yìí.

“Àkókò kì í ṣe ìdánwò láti ọdún 1844 wá, bẹ́ẹ̀ ni kì yóò sì tún jẹ́ ìdánwò mọ́ láéláé.”

Nítorí náà, ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Daily tí ẹ rí níbí, èyí ni àríyànjiyàn náà. Èyí ni àríyànjiyàn náà lónìí; èyí ni àríyànjiyàn tí ọmọ Ellen White ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀. Àwọn ẹlòmíràn náà ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀, ṣùgbọ́n òun ni ẹni tí ó fi í sínú àkọsílẹ̀ ìtàn Adventism. Èyí ni pé nígbà tí ẹ bá ka àyọkà yìí, ohun tí ẹ nílò láti lóye ni àyíká ìpèkalẹ̀ àkókò.

—“àwọn èrò mìíràn ni a ti tẹ́wọ́ gbà,”—ní ti “Ìrúbọ Ojoojúmọ́”—“òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ sì ti tẹ̀ lé e. Àkókò kò tíì ṣe ìdánwò láti ọdún 1844 wá, bẹ́ẹ̀ ni kò sì ní tún ṣe ìdánwò mọ́ láéláé.”

“Oluwa ti fi hàn mí pé ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta gbọdọ̀ lọ, kí a sì kéde rẹ̀ fún àwọn ọmọ Oluwa tí a ti tú ká, ṣùgbọ́n a kò gbọdọ̀ so ó mọ́ àkókò.”

Ṣé o rí ìdí tí Willy White fi ń sọ pé ó ṣe pàtàkì kí a wo àyíká ìpinnu àkókò?

Ó sọ̀rọ̀ nípa ìdàrúdàpọ̀ tí àwọn ojú ìwòye àṣìṣe nípa Daily mú wá, àkókò kò tíì jẹ́ ìdánwò; lẹ́yìn náà sì ni ìpínrọ̀ kan wà nípa ṣíṣètò àkókò.

Ó dáa, èyí ni ẹ ní láti lóye: Àpínrọ̀ yìí nípa ṣíṣètò àkókò kò sí nínú ìwé orísun ìbẹ̀rẹ̀; àti pé, ọ̀rọ̀ náà pé ọ̀ràn àkókò kò tíì jẹ́ àdánwò, gbolóhùn náà ni a ti yí padà. Ó ṣàfihàn èrò ìpilẹ̀ Ellen White ní ọ̀nà tí kò tọ́. Kò so ohunkóhun nípa ṣíṣètò àkókò pọ̀ mọ́ Daily. Èyí ni a fẹ́ wò ní òwúrọ̀ yìí.

Nítorí náà, gẹ́gẹ́ bí mo ti sọ, a kì yóò ka gbogbo àwọn ojúewé wọ̀nyí. Èmi yóò kan rí i dájú pé ẹ ní wọn lọ́wọ́ yín kí ẹ lè dán ohun tí mo ń sọ wò; nítorí pé, gẹ́gẹ́ bí ènìyàn, ó ṣeé ṣe kí èmi ń ṣi yín lọ.

Arthur White—“Àyíká Ìdásílẹ̀ Àkókò”

Àwọn agbátẹrù ìwòye àtijọ́ náà dúró ṣinṣin pé ọ̀rọ̀ ìtẹ̀síwájú gbólóhùn yìí [Early Writings, 74–75.] fi ìfọwọ́sí Ọ̀run lé ìwòye nípa “daily” tí Miller gbà múlẹ̀, tí Uriah Smith sì tún máa sọ lẹ́yìn náà.

Arthur White, ọmọ Willy White, nínú àkójọpọ̀ ìwé mẹ́fà rẹ̀ nípa ìtàn Ellen White, nígbà tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa ipò baba rẹ̀ tí ń kọ ojú ìwòye tòótọ́ nípa Daily, ó sọ, nínú EGW, ìdìpọ̀ 6, ní ojú-ewé 252,

“Àwọn alátìlẹ́yìn ìròyìn àtijọ́”—pé Òjoojúmọ́ náà dúró fún Ìsìn Keferi—“dí mọ́ ọn pé ọ̀rọ̀ ìtẹ̀síwájú yìí [Early Writings, 74–75.] fi ìfọwọ́sí Ọ̀run lélẹ̀ lórí ìròyìn nípa ojoojúmọ́ tí Miller gbà gbọ́, tí Uriah Smith sì tún sọ ní ìkẹyìn.”

Bí Arthur White bá fẹ́ jẹ́ òpìtàn tòótọ́, pípéye, ṣé ẹ mọ ohun tí ó yẹ kí ó ti sọ níbẹ̀? Ó yẹ kí ó kan fi ọ̀rọ̀ kan ṣoṣo sí i níbẹ̀; ṣùgbọ́n, Arthur White, ó ṣìṣe gidigidi níhìn-ín. Ó yẹ kí ó ti sọ pé, “Àwọn alátìlẹ́yìn ìwòye àtijọ́ dúró ṣinṣin [ní tòótọ́] pé ọ̀nà tí a fi gbé gbólóhùn yìí kalẹ̀, —dúró ṣinṣin pé ọ̀nà tí a fi gbé gbólóhùn yìí kalẹ̀ [Early Writings, 74-75.],’ fi ìfọwọ́sí Ọ̀run lé ìwòye nípa daily tí Miller gbé kalẹ̀ tí Uriah Smith sì tún sọ ní ìkẹyìn.”

Ṣùgbọ́n kò fi í síbẹ̀ ní ọ̀nà tó tọ́. Ó kan ń sọ ohun tí wọ́n ń di mú, bí ẹni pé ó ṣeé ṣe kí wọ́n ti ń di ipò tí kò tọ́ mú. Ṣùgbọ́n bẹ́ẹ̀ kọ́; ipò tí ó tọ́ ni wọ́n ní.

—“Àwọn agbátẹrù ìwòye tuntun” — bàbá rẹ̀, Willy, A. G. Daniells, W. W. Prescott, àti èmi kò ní lọ síbẹ̀ ní báyìí — “Àwọn agbátẹrù ìwòye tuntun gbà pé a gbọ́dọ̀ gba ọ̀rọ̀ náà gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú àyíká rẹ̀ — àyíká ìṣètò àkókò.”

A ṣẹ̀ṣẹ̀ sọ àríyànjiyàn wọn fún yín nínú Early Writings, ojú-ìwé 74.

—“Àwọn alátìlẹ́yìn ìwòye tuntun náà múlẹ̀ pé ó yẹ kí a gba ọ̀rọ̀ náà gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú àyíká rẹ̀—àyíká ìṣètò àkókò. Àwọn ọ̀rọ̀ tí Ellen White ń tún sọ léraléra pé ‘èmi kò ní ìmọ́lẹ̀ lórí kókó náà’ (Letter 226, 1908) àti ‘èmi kò lè ṣàlàyé ní kedere àwọn kókó tí a ń béèrè léèrè’ (Letter 250, 1908), pẹ̀lú àìlera rẹ̀ láti ṣe ìtẹ́numọ́ pàtó nígbà tí a tẹ ìbéèrè náà mọ́ ọn, dàbí ẹni pé ó ń fi ìtìlẹ́yìn fún ìpinnu wọn. Wọ́n tún ní ìdánilójú pé àwọn ìránṣẹ́ tí a fi fúnni nípasẹ̀ Ellen White kò ní tako àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìtàn tí a ti fi ìdí wọn múlẹ̀ ní kedere.” Arthur White, EGW, ìdìpọ̀ 6, 252.

Àtẹ̀jáde Àkọ́kọ́—Review and Herald, November 1, 1850

Àti ìwé Early Writings, ojú-ìwé 74, ìgbà wo ni a tẹ̀ é jáde? Ní ọdún 1882 ni; ìwé Early Writings ni a tẹ̀ jáde ní ọdún 1882.

Ṣùgbọ́n ibi tí ìpínrọ̀ náà nínú Early Writings tí à ń gbé yẹ̀ wò ti wà ní ìbẹ̀rẹ̀ ni a ti rí i nínú Review and Herald, November 1, 1850, àti pé ẹ ní èyí nínú àkọsílẹ̀ yín. Ó sì jẹ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpínrọ̀, àti gẹ́gẹ́ bí mo ti sọ, a kì yóò ka gbogbo wọn.

A rí ìpínrọ̀ mẹ́rin ní ojú-ìwé 2, lẹ́yìn náà ìpínrọ̀ mẹ́rin ní ojú-ìwé 3:

Lẹ́yìn náà, ó parí pẹ̀lú ìpínrọ̀ márùn-ún míì tí mo ti fi sínú àpótí fún yín, nítorí pé àwọn ìpínrọ̀ márùn-ún wọ̀nyí láti inú àpilẹ̀kọ náà ni àwọn tí yóò wà ní ìkẹyìn nínú Early Writings. Ìdí nìyẹn tí a fi yí àwọn ìpínrọ̀ márùn-ún ìkẹyìn wọ̀nyí ká pẹ̀lú àpótí.

Ṣé o rí wọn bí? Ṣé o mọ ohun tí èmi ń sọ nípa rẹ?

Ó dára. Bí a bá wọ inú àwọn ìpínrọ̀ márùn-ún ìkẹyìn wọ̀nyí, ẹ ó rí àwọn nǹkan kan tí ó yàtọ̀ nínú àkọ́kọ́ ju bí ẹ ó ṣe rí wọn nínú Early Writings, ojú-ìwé 74.

LÁTỌ̀DỌ̀ ÀWỌN OLÙGBỌ́: Nítorí náà, ẹ ń sọ pé àwọn wọ̀nyí tí ó wà nínú àpótí ni àwọn ti ìpilẹ̀ṣẹ̀?

Àwọn wọ̀nyí nínú àpótí náà, wọ́n ni àwọn ìpínrọ̀ márùn-ún ìkẹyìn nínú àpilẹ̀kọ àkọ́kọ́ yìí, apótí yìí sì yí wọn ká. Àwọn ìpínrọ̀ márùn-ún wọ̀nyí ni àwọn tí ó parí sí mímú wà nínú Early Writings, ojú-ìwé 74.

Ṣùgbọ́n, ìgbà wo ni a tẹ èyí jáde, ìgbà wo ni a kọ ọ́? Oṣù kọkànlá, ọdún 1850.

Nítorí náà, mo ti fi irú-ọ̀rọ̀ tútù hàn àwọn ohun tí a ó yí padà nínú àwọn ìpínrọ̀ márùn-ún wọ̀nyí. Ìyípadà pátápátá kan yóò wáyé pẹ̀lú èyí; nítorí pé, ní ọjọ́ iwájú tó sún mọ́ tòsí gan-an, ní ọdún 1851, ìwé náà A Sketch of the Christian Experience and Views of Ellen G. White ni a ó tẹ̀ jáde, wọ́n yóò sì mú àwọn ìpínrọ̀ wọ̀nyí kí wọ́n fi wọ́n sínú A Sketch of the Christian Experience and Views of Ellen G. White. Lẹ́yìn náà, láti ibí [àpilẹ̀kọ inú Review and Herald, November 1850] sí A Sketch of the Christian Experience and Views of Ellen G. White, àwọn àtúnṣe kéékèèké kan wà ní ọ̀nà àtúnṣe-olùtẹ̀jáde tí ó ṣẹlẹ̀ sí àwọn ìpínrọ̀ márùn-ún wọ̀nyí. Lẹ́yìn náà sì, láti A Sketch of the Christian Experience and Views of Ellen G. White ní ọdún 1851 sí Early Writings ní ọdún 1882, àwọn àtúnṣe-olùtẹ̀jáde míì tún wà, àwọn àtúnṣe-olùtẹ̀jáde wọ̀nyẹn sì ni wọ́n mú kí Early Writings, ojúewé 74, di ohun tí ó yíjú.

Nítorí náà, nínú àwọn paragirafi márùn-ún wọ̀nyí tí ó parí nínú àfọwọ́kọ ìbẹ̀rẹ̀, nínú paragirafi àkọ́kọ́, “September 23d, Olúwa fi hàn mí . . . ,” èyí yóò yí padà.

Nínú àwọn ìpínrọ̀ tí ó tẹ̀lé yìí pé: “Lẹ́yìn náà mo rí . . .”; “Lẹ́yìn náà mo rí . . .”; “Olúwa fi hàn mí . . .”; àti pé, “Lẹ́yìn náà a tọ́ka sí mi sí . . .”; àwọn nǹkan wọ̀nyí gba àwọn àtúnṣe kéékèèké díẹ̀.

A Fi Òtítọ́ Àkọ́kọ́ Mẹ́wàá Hàn Nínú Àwọn Párágíràfù Mẹ́tàlá

Ṣùgbọ́n, ohun tí mo fẹ́ kí ẹ rí nínú àwọn ìpínrọ̀ mẹ́tàlá wọ̀nyí láti inú àpilẹ̀kọ ìbẹ̀rẹ̀, ni pé ó ti fi ohun àkọ́kọ́ mẹ́wàá hàn.

Ní báyìí ni mo sì rántí ìdí tí mo fi ṣe àwọn nǹkan wọ̀nyí ní lẹ́tà tí a mú hàn gbangba. Kì í ṣe nítorí pé àwọn wọ̀nyẹn máa yí padà. Mo ń tẹnumọ́ nǹkan kan fún yín, bí ẹ bá lè rí i, pé nínú àwọn paragirafi mẹ́tàlá wọ̀nyí a fi èyí hàn án . . . , a fi èyí hàn án . . . , a fi èyí hàn án . . . , a fi èyí hàn án. Àti pé nígbà tí a fi ohun kan hàn án, lẹ́yìn tí ó bá ti sọ fún wa nípa rẹ̀, a tún fi ohun kan hàn án tí kò ṣe dandan kó ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ohun tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ fi hàn án pé: “A fi èyí hàn mí . . . ; A fi èyí hàn mí . . . ; A fi èyí hàn mí . . . .”

Ẹ lè ṣàyẹ̀wò mi, kí ẹ sì ka á fúnra yín, ṣùgbọ́n a fi òtítọ́ pàtàkì mẹ́wàá hàn án nínú àwọn ìpínrọ̀ mẹ́tàlá wọ̀nyí.

Eyi ni ohun tí a fihàn án. A fihàn án nípa ìfẹ́ Ọlọ́run, nípa àwọn ọrẹ, nípa àdúrà fún àwọn aláìsàn, nípa iṣẹ́ ìdápọ̀ mímọ́, nípa Àwọn Àjàkálẹ̀-Àrùn Mẹ́je Ìkẹ́yìn tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Ẹgbẹ̀rún Ọdún náà, nípa ìmọ̀lẹ̀ tuntun, nípa ìkójọpọ̀ lẹ́yìn 1844, nípa iṣẹ́ ìtẹ̀jáde, nípa Àtẹ 1843, nípa “Ojoojúmọ́,” nípa “àkókò” gẹ́gẹ́ bí ìdánwò, àti nípa àwọn ìrìn-àjò mímọ́ sí Jerusalẹmu. Bí o bá sì kà á pẹ̀lú ìṣọ́ra, èyí kì í ṣe ìṣàn èrò kan ṣoṣo. Ó jẹ́ ohun tí ó dára gidigidi pé, “A fihàn mí èyí,” àti pé ó ń ṣàkọsílẹ̀ ohun tí a fihàn án; àti pé, a fihàn án nípa ohun kan tí kò fi dandan ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ohun míì. Ó yẹ kí o rí èyí; nítorí pé, bí wọ́n ṣe ń bẹ̀rẹ̀ sí í fa àwọn paragirafi wọ̀nyí jọ, wọ́n ń bẹ̀rẹ̀ sí í dá ìrònú náà sílẹ̀ pé ó ń sọ ohun kan tí ní tòótọ́ kò sọ.

Àyẹ̀wò àti Herald, Oṣù kọkànlá ọjọ́ 1, 1850

Ó dáa. Ṣàkíyèsí ìpínrọ̀ àkọ́kọ́ nínú àwọn ìpínrọ̀ márùn-ún tí a ń bá lò láti oṣù November 1850.

Gbolóhùn ìkẹyìn láti inú àyọkà yẹn, ó wí pé, “Ó ṣe pàtàkì gan-an pé kí a tẹ òtítọ́ jáde sínú ìwé ìròyìn, gẹ́gẹ́ bí a ti ń wàásù rẹ̀.” Ó dáa. A máa fi èrò yìí sílẹ̀.

Ìpínrọ̀ kejì nínú àwọn márùn-ún tí a ń gbé yẹ̀wò, níbi tí ó ti wí pé, “Olúwa fi hàn mí,” ẹ rí i pé mo ti fà á lábẹ́.

—“Oluwa fihàn mí pé ọwọ́ Rẹ̀ ló darí àwòrán ìtòlẹ́sẹẹsẹ 1843, àti pé kò sí apá kankan nínú rẹ̀ tí a gbọ́dọ̀ yí padà; pé àwọn nọ́ńbà náà rí gẹ́gẹ́ bí Ó ti fẹ́ wọn. Pé ọwọ́ Rẹ̀ wà lórí, ó sì fi àṣìṣe kan pamọ́ nínú díẹ̀ lára àwọn nọ́ńbà náà, kí ẹnikẹ́ni má bàa lè rí i, títí ọwọ́ Rẹ̀ fi kúrò.”—

Ìdí tí mo fi sàmì sí abẹ́ àwọn ọ̀rọ̀ kan nínú àwọn ìpínrọ̀ mẹ́rin wọ̀nyí ní òkè ojú-ìwé ni pé àwọn wọ̀nyẹn yóò ní àwọn àtúnṣe àtúnyẹ̀wò nígbà tí a bá tún tẹ̀ ẹ́ jáde nínú A Sketch of the Christian Experience and Views of Ellen G. White ní 1851.

Ó dáa. “Olúwa fi hàn mí,” ni a óò yí padà; “nípa ọwọ́ rẹ̀” ni a óò yí padà, “pé kò sí apá kankan nínú rẹ̀ tí ó yẹ kí a yí padà” ni a óò yí padà.

Nígbà náà, nínú àbala tó tẹ̀ lé e tí a tẹ ní lẹ́tà tí ó lágbára [àbala kẹrin] lórí ojú-ìwé náà, ó wí pé,

—“Olúwa fi hàn mí pé Àkókò kì í ṣe ìdánwò láti ọdún 1844 wá, àti pé àkókò kì yóò tún jẹ́ ìdánwò mọ́ láéláé.”—

“Olúwa fi hàn mí,” èyí yóò yí padà. Ohun tí wọn yóò ṣe ní ọdún tí ó tẹ̀lé e nínú A Sketch of the Christian Experience and Views of Ellen G. White ni pé, wọn yóò mú àbala gbolóhùn kan náà, wọn yóò sì darapọ̀ mọ́ àbala tí ó ṣáájú rẹ̀. Wọn yóò sọ ọ́ di àbala kan.

Ṣùgbọ́n pẹ̀lú, bí ọ̀rọ̀ kan tàbí àwọn ọ̀rọ̀ kan bá wà ní ìtẹ̀wọ́gbà-ńlá, àwọn ìyípadà mìíràn kan yóò tún wà; èmi yóò sì fún yín ní àpẹẹrẹ ohun tí mo túmọ̀ sí.

Àti nínú ìpínrọ̀ kẹta, ó sọ pé,

—“Lẹ́yìn náà mo rí ní ti —Òjoojúmọ́,’ pé ọ̀rọ̀ náà —ẹbọ’ ni ọgbọ́n ènìyàn fi kún un, kò sì jẹ́ ti ọ̀rọ̀ náà; àti pé Olúwa fi òye tí ó tọ́ nípa rẹ̀ fún àwọn tí wọ́n ké igbe wákàtí ìdájọ́ náà. Nígbà tí ìṣọ̀kan wà, ṣáájú ọdún 1844, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ènìyàn wà ní ìṣọ̀kan lórí òye tí ó tọ́ nípa —Òjoojúmọ́;’ ṣùgbọ́n láti ọdún 1844 wá, nínú ìdàrúdàpọ̀, àwọn ìwòye mìíràn ni a ti gbà mọ́ra, òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ sì ti tẹ̀ lé e.”—

Lẹ́yìn náà, nínú paragirafi tó tẹ̀ lé e tí a tẹ ní lẹ́tà tútù [paragirafi kẹrin] lórí ojú-ìwé náà, ó wí pé,

“Olúwa fi hàn mí pé Àkókò kò tí ì jẹ́ ìdánwò láti ọdún 1844 wá, àti pé àkókò kì yóò tún jẹ́ ìdánwò mọ́ láéláé.”—

“Olúwa fi hàn mí,” èyí yóò yí padà.

Ohun tí wọ́n máa ṣe ní ọdún tó tẹ̀lé nínú A Sketch of the Christian Experience and Views of Ellen G. White ni pé, wọ́n máa gba àbala oníròyìn gbolóhùn kan náà, wọ́n sì máa darapọ̀ mọ́ àbala tó ṣáájú rẹ̀. Wọ́n máa sọ ọ́ di àbala kan ṣoṣo.

Wọ́n yóò sì yí “Olúwa fi hàn mí” padà sí “A tún fi hàn mí.” Ó yé yín? Wọ́n yóò sọ àwọn paragirafi méjèèjì náà di paragirafi kan, wọ́n yóò sì yí i padà sí, “A tún fi hàn mí,” ní ọdún 1851.

—“Lẹ́yìn náà, a tọ́ka mi sí àwọn kan tí wọ́n wà nínú àṣìṣe ńlá náà, pé àwọn ẹni-mímọ́ ṣì ní láti lọ sí Jerusalẹmu Àtijọ́, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, kí Olúwa tó dé. Irú ìwòye bẹ́ẹ̀ ní ìhùwàsí láti yí ọkàn àti ìfẹ́ ènìyàn kúrò nínú iṣẹ́ Ọlọ́run ti ìsinsin yìí, lábẹ́ ìránṣẹ́ angẹli kẹta; nítorí bí ó bá jẹ́ pé a ní láti lọ sí Jerusalẹmu, nígbà náà ọkàn wa yóò wà níbẹ̀ láìṣeéṣe, a ó sì dá ohun ìní wa dúró kúrò nínú àwọn ìlò mìíràn, kí a lè mú àwọn ẹni-mímọ́ lọ sí Jerusalẹmu. Mo rí i pé ìdí tí a fi fi wọ́n sílẹ̀ kí wọ́n lè ṣubú sínú àṣìṣe ńlá yìí ni pé wọn kò tíì jẹ́wọ́, bẹ́ẹ̀ ni wọn kò fi àwọn àṣìṣe wọn sílẹ̀, àwọn àṣìṣe tí wọ́n ti wà nínú wọn fún ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn.” Review and Herald, November 1, 1850.

Ṣùgbọ́n, nígbà tí ẹ bá dé Early Writings, ṣé ẹ mọ ohun tí wọ́n ṣe? Wọ́n yọ gbolóhùn náà kúrò pé, “A tún fi hàn mí,” níbi tí nínú Early Writings, nínú àpá kan ṣoṣo yìí, yóò ti sọ pé, “Nígbà tí ìṣọ̀kan wà ṣáájú 1844, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo wọn wà ní ìṣọ̀kan lórí òye tòótọ́ nípa —Daily,’ ṣùgbọ́n láti 1844, nínú ìdàrúdàpọ̀ náà, a ti gba àwọn ìwòye mìíràn mọ́ra, òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ sì ti tẹ̀lé e.” Wọ́n yọ “A tún fi hàn mí” kúrò, gbolóhùn tó sì tẹ̀lé e ni pé, “àkókò kò tíì jẹ́ ìdánwò láti 1844.” Lójijì, ẹ kò mọ̀ pé èrò yìí nípa àkókò kì í ṣe ìdánwò jẹ́ ọ̀kan lára àwọn nǹkan tí a fihàn án ní pàtó. Ẹ gbà pé èyí jẹ́ apá kan nínú ìmọ́lẹ̀ rẹ̀ lórí Daily nínú ìwòye èké tí ń mú ìdàrúdàpọ̀ jáde.

Èyí kì í ṣe ti ìbẹ̀rẹ̀. O ní ti ìbẹ̀rẹ̀ náà. Ṣàyẹ̀wò ó.

Ìgbésẹ̀ Tó Kàn (Ìgbésẹ̀ Kejì)—1851 Àkópọ̀ Àwòrán Ìrírí àti Ìwòye Ìgbésí-ayé Kristẹni ti Ellen G. White

Lẹ́yìn èyí, ẹ ní A Sketch of the Christian Experience and View of Ellen G. White, tí a tẹ̀ jáde ní ọdún 1851; àti pé, ẹ ní ìtúpalẹ̀ àwọn àyípadà tí ó ṣẹlẹ̀, ó sì wà níbẹ̀ àyípadà kan tí ó ṣe pàtàkì gidigidi.

“Ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù Kẹsán, Olúwa fihàn mí [ní ìṣáájú—“showed”] pé ó ti na ọwọ́ rẹ̀ jáde ní ìgbà kejì láti gba àjẹkù àwọn ènìyàn rẹ̀ padà, àti pé a gbọ́dọ̀ pọ̀n àwọn ìsapá sí i ní àkókò ìkójọpọ̀ yìí. Ní àkókò ìtúká, a lu Ísírẹ́lì, a sì fà á ya; ṣùgbọ́n nísinsìnyí, ní àkókò ìkójọpọ̀, Ọlọ́run yóò wo àwọn ènìyàn rẹ̀ sàn, yóò sì dì wọ́n pa pọ̀. Ní àkókò ìtúká, àwọn ìsapá tí a ṣe láti tan òtítọ́ ká ní ipa kékeré péré, wọ́n ṣàṣeparí díẹ̀ péré tàbí kò sí nǹkan rárá; ṣùgbọ́n ní àkókò ìkójọpọ̀, nígbà tí Ọlọ́run ti fi ọwọ́ rẹ̀ sí iṣẹ́ láti kó àwọn ènìyàn rẹ̀ jọ, àwọn ìsapá láti tan òtítọ́ ká yóò ní ipa tí a pinnu fún wọn. Gbogbo ènìyàn gbọ́dọ̀ jẹ́ ọ̀kan, kí wọ́n sì ní ìtara nínú iṣẹ́ náà. Mo rí i pé kò tọ́ fún ẹnikẹ́ni láti tọ́ka sí àkókò ìtúká gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ láti darí wa báyìí ní àkókò ìkójọpọ̀; nítorí bí Ọlọ́run kò bá ṣe ju bí ó ti ṣe nígbà náà lọ fún wa nísinsìnyí, a kì yóò kó Ísírẹ́lì jọ láé. [Yọ kúrò: Ó ṣe pàtàkì tó bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí kí a tẹ òtítọ́ náà jáde sínú ìwé ìròyìn kan, bí a ti ń wàásù rẹ̀.] [Àwọn ìpínrọ̀ ni a darapọ̀] Mo ti rí [ní ìṣáájú—“the Lord showed me”] pé àtẹ àwòrán 1843 ni ọwọ́ Olúwa darí, [ní ìṣáájú—“by His hand”] àti pé a kò gbọ́dọ̀ yí i padà; [ní ìṣáájú—“no part of it should be altered”] pé àwọn nọ́ńbà náà wà gẹ́gẹ́ bí ó ti fẹ́ kí wọ́n rí. Pé ọwọ́ rẹ̀ wà lórí rẹ̀, ó sì bo àṣìṣe kan nínú díẹ̀ lára àwọn nọ́ńbà náà mọ́lẹ̀, kí ẹnikẹ́ni má bàa lè rí i, títí di ìgbà tí a yọ ọwọ́ rẹ̀ kúrò.”

“Nígbà náà ni mo rí ní ìbátan sí —Ìgbàgbogbo Ọjọ́,’ pé ọgbọ́n ènìyàn ni ó fi ọ̀rọ̀ náà —ẹbọ’ kún un, àti pé kò sí nínú ọ̀rọ̀ náà; àti pé Olúwa fi òye tító rẹ̀ hàn fún àwọn tí wọ́n kígbe ìkéde wákàtí ìdájọ́ náà. Nígbà tí ìṣọ̀kan wà, kí ọdún 1844 tó dé, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo wọn ní ìṣọ̀kan lórí òye tító nípa —Ìgbàgbogbo Ọjọ́;’ ṣùgbọ́n láti ọdún 1844, nínú ìdàrúdàpọ̀ náà, a ti gba àwọn ìwòye mìíràn mọ́ra, òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ sì ti tẹ̀ lé e. [Àwọn ìpínrọ̀ ni a darapọ̀] Mo tún ti rí [Tẹ́lẹ̀ rí—“Olúwa fi hàn mí”] pé àkókò kò tíì jẹ́ ìdánwò láti ọdún 1844, àti pé àkókò kì yóò tún jẹ́ ìdánwò mọ́ láéláé.]” A Sketch of the Christian Experience and Views of Ellen G. White, ExV 61–62.

Àkókò tí kò so mọ́ Ìhìnrere Áńgẹ́lì Kẹta náà.

Ellen White ní ìran kan tí ó yàtọ̀ sí ìran tí ó ní, èyí tí ó parí sí i nínú Early Writings. Ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìran; ṣùgbọ́n, ó ní ìran kan níbi tí a ti sọ ohun kan fún un; a sọ ìpínrọ̀ kan fún un, ó sì kọ ọ́ sílẹ̀.

“Oluwa ti fi hàn mí pé ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta gbọ́dọ̀ lọ, kí a sì kéde rẹ̀ fún àwọn ọmọ Oluwa tí a ti tú ká, àti pé a kò gbọ́dọ̀ fi í mọ́ àkókò; nítorí àkókò kì yóò tún jẹ́ ìdánwò mọ́ láéláé. Mo rí i pé àwọn kan ń ní ìmísí èké tí ó ń dìde láti inú wíwàásù àkókò; pé ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta lágbára ju bí àkókò ṣe lè jẹ́ lọ. Mo rí i pé ìránṣẹ́ yìí lè dúró lórí ìpìlẹ̀ tirẹ̀ fúnra rẹ̀, àti pé kò nílò àkókò láti fún un ní agbára sí i, àti pé yóò lọ ní agbára ńlá, yóò sì ṣe iṣẹ́ rẹ̀, a ó sì gé e kúrú nínú òdodo.” A Sketch of the Christian Experience and Views of Ellen G. White, ExV 48.

Kí ni ó ń sọ níbẹ̀ nípa rẹ̀? Pé a kò gbọ́dọ̀ tún so Ìránṣẹ́ Áńgẹ́lì Kẹta pọ̀ mọ́ àkókò mọ́ láéláé, bẹ́ẹ̀ ni?

Amin? Ṣé ẹ wà pẹ̀lú mi?

Níbo ni o ti rí èyí? Ibo ni ó wà?

LÁTỌ̀DỌ̀ ÀWỌN OLÚGBỌ́: (Kò sí ìdáhùn.)

LÁTÀRÍ ÀWỌN OLÙGBÓ: Àkàwé Ìrírí àti Ìwòye Onígbàgbọ́ Kristẹni.

Àkótán Ìrírí àti Ìwòye Kristẹni ti Ellen G. White, ojú ìwé 48, ojú ìwé 48.

Ó dáa. Níbo ni a ti rí ìpínrọ̀ tí a ń jíròrò yìí, èyí tí a mú jáde láti inú Review and Herald, November 1850; níbo ni a ti lè rí i nínú A Sketch of the Christian Experience and Views of Ellen G. White? Dáadáa, ó wà níbẹ̀, bí ẹ bá padà sẹ́yìn nínú àkọsílẹ̀ yín, ó wà nínú A Sketch of the Christian Experience and Views of Ellen G. White, ojú-ìwé 61 àti ojú-ìwé 62.

Ẹ ní ìran kan nínú A Sketch of the Christian Experience and Views of Ellen G. White tí a kọ sí ojú-ìwé 48; lẹ́yìn náà, ẹ tún ní ìran náà tí yóò parí ní ìkẹyìn sínú Early Writings, ní ojú-ìwé 61 àti 62. Wọ́n yà wọ́n sọ́tọ̀ ní ojú-ìwé mẹ́tàlá tàbí mẹ́rìnlá, bẹ́ẹ̀ ni?

Nígbà náà, kí ni wọn yóò ṣe nígbà tí ó bá dé sí Early Writings? Wọ́n yóò mú ìpínrọ̀ yìí láti ojú-ìwé 48, wọ́n yóò sì fi í sílẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn ọ̀rọ̀ rẹ̀ pé àkókò kì í ṣe ìdánwò mọ́. Wọ́n yóò so ìran méjì pọ̀.

Ṣé ẹ ń tẹ̀lé ohun tí mo túmọ̀ sí?

ỌKÙNRIN KAN NÍ ÀÁRÍN ÀWỌN OLÚGBÓ: Bẹ́ẹ̀ni.

Ṣé ẹ ń tẹ̀lé ohun tí mo túmọ̀ sí?

ẸNI KỌ̀Ọ̀KAN TÍ A N SỌ̀RỌ̀ SÍ NÍ ÀWỌN OLÙGBỌ́: (Ìmúdájú.)

Ó dára, nítorí ìwọ ni ẹni tí mo ń rí ìmúdájú díẹ̀ sí i nípa rẹ.

Ìgbésẹ̀ Ìkẹyìn (Ìgbésẹ̀ Kẹta)—Àwọn Ìwé Àkọ́kọ́ 1882

Ó dáa. Nísinsìnyí, mo ti padà sí ojú-ìwé 6 nínú àkọsílẹ̀ yín; àti pé, nísinsìnyí ẹ tún ní Early Writings lẹ́ẹ̀kansi.

Ati ìdí tí a fi tẹ èyí ní lẹ́tà dúdú ni pé, èyí ni paragirafi tí ó wà níbí tí ó ti sọ pé, “. . . Nígbà tí ìṣọ̀kan wà, ṣáájú ọdún 1844, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo wọn ní ìṣọ̀kan lórí òye tó tọ́ nípa —‘ìgbà gbogbo’; ṣùgbọ́n nínú ìdàrúdàpọ̀ láti ọdún 1844 wá, a ti gba àwọn ìwòye mìíràn mọ́ra, òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ sì ti tẹ̀ lé e. Àkókò kò tíì jẹ́ ìdánwò láti ọdún 1844 wá, kò sì ní tún jẹ́ ìdánwò mọ́ láéláé.” ó yẹ kí ẹ rántí pé ní ìbẹ̀rẹ̀, nínú àkọsílẹ̀ àkọ́kọ́ rẹ̀ nípa ìran yìí, ó sọ pé, “A fi hàn mí pé àkókò kò tíì jẹ́ ìdánwò láti ọdún 1844 wá,” ó sì jẹ́ paragirafi míràn. Ó ti rí i dájú pé ìyàtọ̀ wà láàárín ohun tí a fi hàn án nípa Ìgbà Gbogbo náà àti ohun tí a fi hàn án nípa àkókò jíjẹ́ ìdánwò; àti pé paragirafi tó tẹ̀lé e, èyí tí ń sọ nípa pé kí a má ṣe so àkókò kankan pọ̀ mọ́ Ìhìnrere Áńgẹ́lì Kẹta, kò sí nínú ìran àkọ́kọ́ náà. Ó wà ní ojú-ìwé 48 ti Life Sketches, kì í ṣe ojú-ìwé 61 àti 62.

Ṣùgbọ́n, nígbà tí ẹ bá dé inú Early Writings ní ọdún 1882, wọ́n kó wọn jọ; nítorí náà, nígbà tí ẹ bá dé àwọn ọdún 1930, tí ẹ sì ń yapa lọ sínú òkùnkùn jíjinlẹ̀ nínú Adventism, tí Willie White sì sọ pé nígbà tí ẹ bá ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa Daily, ẹ gbọdọ̀ kẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ nínú àyíká àkókò—“Má bínú, Willie, ojúṣe rẹ ni láti jẹ́ ẹni tí yóò fi ìtàn àkọsílẹ̀ tó péye ti Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀ hàn. Iwọ ni ó yẹ kí o jẹ́ ẹni tí yóò dáàbò bo Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀. Ṣùgbọ́n nínú ìgbékalẹ̀ rẹ ti Early Writings, ojú-ìwé 75, o kọbi ara sí àwọn orísun àkọ́kọ́, àwọn orísun àkọ́kọ́ wọ̀nyẹn sì sọ pé nígbà tí o gbé àríyànjiyàn náà kalẹ̀ pé a gbọdọ̀ wo Daily nínú àyíká àkókò nínú Early Writings, 74, èyí kò jẹ́ òtítọ́ rárá.”—Kò jẹ́ òtítọ́! A kò lè fi àkọsílẹ̀ inú Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀ fìdí rẹ múlẹ̀. A kò sì lè fi ìtàn àkókò náà fìdí rẹ múlẹ̀.

Ó dáa. Kókó 1, Sister White sọ pé ìmọ̀ tòótọ́ kan wà nípa Ojoojúmọ́ náà, nínú Early Writings, 74. Àríyànjiyàn àkọ́kọ́ tí a fi tipátipá múlẹ̀ nígb later nínú ìtàn ni pé nígbà tí o bá ń kẹ́kọ̀ọ́ apá yẹn nínú Early Writings, 74, o gbọ́dọ̀ fi sí àyíká ìpèníjà àkókò. Àríyànjiyàn yẹn jẹ́ èké; kò bófin mu!

Nítorí náà, nísinsìnyí a wà ní dídì mọ́ ipò kan ṣoṣo pé ìwòye tó tọ́ wà nípa Daily. Ó yé yín? Ṣùgbọ́n, a óò tún gbé èrò kan síi yẹ̀ wò láti inú ìpínrọ̀ yìí.

Ó ní, “Ní ọjọ́ 23, oṣù Kẹsán, Olúwa fi hàn mí . . . .” Ọjọ́ 23, oṣù Kẹsán, ìgbà wo? 1850: “Ní ọjọ́ 23, oṣù Kẹsán, ọdún 1850, Olúwa fi hàn mí.”

Kí ni Ó fi hàn án?

Ọ̀kan lára ohun tí Ó fi hàn án ni pé láti ọdún 1844, a ti gba àwọn ojú ìwòye mìíràn nípa Daily mọ́ra.

“Ní ọjọ́ kẹtàlélógún, oṣù Kẹsán, ọdún 1850, Olúwa fi hàn mí . . . . Nígbà tí ìṣọ̀kan wà, ṣáájú ọdún 1844, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo wọn wà ní ìṣọ̀kan lórí òye tó tọ́ nípa —‘Ojoojúmọ́;’ ṣùgbọ́n láti ọdún 1844 wá, nínú ìdàrúdàpọ̀, a ti gba àwọn ìwòye mìíràn mọ́ra, òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ sì ti tẹ̀lé e. The Review and Herald, November 1850.”

Oṣù Kẹta 1850 “Ojoojúmọ́” ni Ibùgbé Mímọ́ ti Ayé

Nítorí náà, ní ìsàlẹ̀ ojú-ìwé 6, ẹ ní ìpínrọ kan tí ó wá láti inú Review and Herald ti March 1850, ó sì jẹ́ àpilẹ̀kọ kan láti ọwọ́ David Arnold.

Nínú àpilẹ̀kọ yìí, David Arnold kọ́ni pé “Ìgbàgbọ́ Ojoojúmọ́” nínú Ìwé Dáníẹ́lì ń ṣojú ilé-mímọ́ àwọn Júù ní Jérúsálẹ́mù tí Róòmù Keferi kúrò níbẹ̀ ní AD70.

Oṣù Kẹsán 1850 “Ojoojúmọ́” ni Iṣẹ́ Ìránṣẹ́ Kristi nínú Ibùdó Mímọ́ Rẹ̀

Lẹ́yìn náà, ní Oṣù Kẹsán ọdún 1850, ní ọdún kan náà—àti pé lójú ọ̀nà, ta ni olóòtú Review and Herald ní ọdún 1850? Orúkọ rẹ̀ ni James White.

Nítorí náà, ní Oṣù Kẹsán ọdún 1850, James White tẹ àpilẹ̀kọ kan jáde ti Crosier kọ, èyí tí ó kọ́ni pé “Daily” dúró fún iṣẹ́ ìránṣẹ́ Kristi nínú Mímọ́.

Ní báyìí, James White kò kọ́ ọ́ ní tààràtà, ṣùgbọ́n àwọn ènìyàn mú ìtumọ̀ àfihàn tí ó wà níbẹ̀, wọ́n sì sọ pé èyí ni ohun tí ó ń kọ́ni. Kí sì ni ìdí tí mo fi ń sọ èyí? Mo ń sọ èyí nítorí ìdí rẹ̀ yìí: Ní September ọdún 1850, Sister White sọ pé láti ọdún 1844, àwọn ojú-ìwòye mìíràn nípa “Daily” ni a ti tẹ́wọ́ gbà nínú òkùnkùn, ìdàrúdàpọ̀ sì ti tẹ̀ lé e.

Àwọn ìwòye méjèèjì wọ̀nyí [Arnold àti Crosier] kì í ṣe ìwòye Àwọn Aṣáájú-Ọ̀nà pé “Ìgbà Gbogbo Ọjọ́” jẹ́ Ẹ̀sìn Keferi.

Àti lórí ojú-ìwé 7, ẹ ní àwọn ìpínrọ méjì náà láti inú àpilẹ̀kọ Crosier, níbi tí ó ti ń fi hàn pé “Daily” ni iṣẹ́-ìránṣẹ́ Kristi nínú Ibi Mímọ́ Rẹ̀.

Ìmọ̀-ọgbọ́n James White

Kí ló dé tí James White fi máa tẹ àpilẹ̀kọ yìí jáde bí ó bá mọ̀ dáadáa ju bẹ́ẹ̀ lọ? Ìdí rẹ̀ ni pé “The Logic of James White” wà nínú àwọn àkọsílẹ̀ yín.

Ohun àkọ́kọ́ tí a tẹ̀ jáde lẹ́yìn Ìdààmú náà ni a ń pè ní A Word to the Little Flock, àwọn ènìyàn mẹ́ta tí wọ́n jẹ́ akọ̀wé nínú ìtẹ̀jáde náà sì ni James White, Ellen White, àti Joseph Bates. Ohun àkọ́kọ́ tí àwọn ènìyàn wọ̀nyí, tí wọ́n ń tẹ̀lé lórí ọ̀nà náà, tẹ̀ jáde lẹ́yìn October 22, 1844, ni àpilẹ̀kọ yìí; àti nínú àpilẹ̀kọ yìí, Sister White fọwọ́sí ìwòye Crosier, kì í ṣe ìwòye rẹ̀ nípa Daily, ṣùgbọ́n ìwòye rẹ̀ nípa bí Kristi ṣe ń kúrò ní Ibi Mímọ́ lọ sí Ibi Mímọ́ Jù Lọ.

Ẹ kíyèsí i, èyí ni Sister White. Ìdí nìyẹn tí James White fi máa ṣetan láti tẹ àpilẹ̀kọ Crosier jáde; ó wí pé,

“Mo gbà pé Ibi Mímọ́ tí a ó sọ di mímọ́ ní òpin ọjọ́ 2300, ni Tẹ́ńpìlì Jerusalẹmu Tuntun, èyí tí Kristi jẹ́ òjíṣẹ́ nínú rẹ̀.” —èyí ni Ellen White— “Olúwa fihàn mi nínú ìran, ní ju ọdún kan sẹ́yìn lọ, pé Arákùnrin Crosier ní ìmọ́lẹ̀ tòótọ́ nípa ìwẹ̀nùmọ́ Ibi Mímọ́, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ; àti pé ìfẹ́ Rẹ̀ ni pé kí Arákùnrin C. kọ ìwòye tí ó fi hàn wá sínú Day-Star, Extra, February 7, 1846. Mo ní ìdánilójú pípé láti ọ̀dọ̀ Olúwa láti ṣeduro Extra náà fún gbogbo àwọn ènìyàn mímọ́.”

“Mo ń gbàdúrà pé kí àwọn ìlà wọ̀nyí lè jẹ́ ìbùkún fún yín, àti fún gbogbo àwọn ọmọ olùfẹ́ náà tí ó bá lè kà wọ́n.” Ọ̀rọ̀ kan sí Agbo Kékeré, May 12, 1847.

Nítorí náà, àwọn ènìyàn títí di òní yìí, díẹ̀ nínú àwọn òpìtàn òde-òní nínú Adventism, máa ń sọ pé, “Ẹ wo ibẹ̀. Ellen White ń fi ìfọwọ́sí àpapọ̀ rẹ̀ pátápátá lé àpilẹ̀kọ Crosier; àti, nítorí náà, ohun tí Crosier sọ nípa Daily gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ ìránṣẹ́ Kristi nínú Tẹ́ńpìlì mímọ́ Rẹ̀ gbọ́dọ̀ jẹ́ òtítọ́.” Nígbà tí wọ́n bá sì sọ bẹ́ẹ̀, wọ́n ń ṣàfihàn ìtàn ní ọ̀nà tí kò tọ́; nítorí pé, àpilẹ̀kọ Crosier ní apá mẹ́jọ nínú rẹ̀ àti pé, láti ìbẹ̀rẹ̀ pátápátá, àwọn Adventist lóye pé mẹ́rin nínú àwọn apá wọ̀nyẹn jẹ́ òkùnkùn pátápátá, a kò sì tíì tẹ̀ wọ́n jáde láéláé, láéláé, láéláé nínú Adventism.

Gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ, ọ̀kan lára àwọn ìdúró rẹ̀ nínú àpilẹ̀kọ náà ni pé nígbà tí Jesu bá padà dé, àlàáfíà ẹgbẹ̀rún ọdún kan yóò wà. Àwọn Adventist kò gbàgbọ́ bẹ́ẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni wọn kò sì tíì gbàgbọ́ rẹ̀ rí. Òye yẹn jẹ́ òye tí William Miller kọ̀, èyí tí ó fi William Miller sí ipa-ọ̀nà títọ́ fún òye òtítọ́. Ẹ̀kọ́ yẹn jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹ̀kọ́ tí ó tako òye Millerite ní tààrà.

Nítorí náà, nígbà tí Crosier jáde pẹ̀lú àpilẹ̀kọ oní apá mẹ́jọ yìí, wọ́n mọ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀ pátápátá pé mẹ́rin nínú àwọn apá wọ̀nyí kò yẹ fún títẹ̀ jáde lẹ́ẹ̀kansi.

Ṣùgbọ́n, James White tẹ apá náà níbi tí Crosier ti ń fa ìtumọ̀ jáde pé Òjoojúmọ́ náà ni iṣẹ́ ìránṣẹ́ Kristi nínú Ibi Mímọ́ Rẹ̀; ṣùgbọ́n, àwọn apá mẹ́rin wọ̀nyẹn nìkan ni yóò tún tẹ̀. Kì yóò tún tẹ àwọn apá mẹ́rin yòókù náà. Ṣùgbọ́n, kí James White lè tún tẹ àwọn apá mẹ́rin ti Crosier, ó ní láti tẹ̀ é jáde nínú ìtẹ̀jáde méjì. Ó ní láti tẹ̀ é jáde lẹ́ẹ̀mejì ní September 1850.

Àyè kò tó nínú ìtẹ̀jáde Review and Herald rẹ̀ ní September 1850, nítorí náà ó tẹ Review and Herald méjì jáde ní September 1850 kí ó lè fi gbogbo àpilẹ̀kọ Crosier nípa bí Kristi ṣe ń kúrò ní Ibi Mímọ́ lọ sí Ibi Mímọ́ Jùlọ hàn.

Nísinsìnyí, ẹ ó ṣe àkíyèsí láti ọ̀dọ̀ Gerard Damsteegt pé ó ń fi àyẹ̀wò ìtàn hàn pé àwọn Adventist ti mọ̀ tẹ́lẹ̀ rí pé àwọn apá kan nínú àwọn àpilẹ̀kọ Crosier kò tọ́, àti pé a kò lè tún wọn tẹ̀ jáde.

“Oun [Ellen Harmon] sọ pé: —Oluwa fi hàn mí nínú ìran, ní ọdún kan tí ó ju bẹ́ẹ̀ lọ sẹ́yìn, pé Arákùnrin Crosier ní ìmọ́lẹ̀ òtítọ́, lórí ìwẹ̀nùmọ́ Tẹ́ńpìlì Mímọ́, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ; àti pé ìfẹ́ Rẹ̀ ni pé kí Arákùnrin C. kọ ìtúmọ̀ náà jáde gẹ́gẹ́ bí ó ti fi í hàn fún wa nínú Day Star Extra, February 7, 1846. Mo nímọ̀lára pé Oluwa fún mi ní àṣẹ pátápátá láti dámọ̀ràn Extra náà fún gbogbo àwọn mímọ́” (Lẹ́tà. E. G. White sí Curtis, Word to the Little Flock, 12). Àwọn Adventist Ọjọ́ Keje ti máa n túmọ̀ ọ̀rọ̀ yìí ní ìlànà pé àwọn ìfihàn Crosier kì í ṣe aláìní àṣìṣe, ṣùgbọ́n pé ìjiyàn àkàwé àpẹẹrẹ rẹ̀ pàtàkì jẹ́ òtítọ́. Àwọn àtẹ̀jáde tuntun ti àpilẹ̀kọ náà yọ àwọn apá tí wọ́n rò pé kò péye kúrò.” P. Gerard Damsteegt, Foundations of the Seventh-day Adventist Message and Mission, 125.

Kò lè Tẹ Ìwé Ìkúnrẹ́rẹ́ Rẹ̀ Jáde Lẹ́ẹ̀kansi ποτέ

Nísinsìnyí, lórí ojú-ìwé tí ó tẹ̀ lé e, ẹ ní W. A. Spicer tí ń jẹ́rìí sí ohun kan náà pé: Wọ́n ti mọ̀ nígbà gbogbo pé àwọn àpilẹ̀kọ Crosier ní àṣìṣe nínú wọn, wọn kò sì tún tẹ àwọn apá mẹ́rin wọ̀nyẹn jáde rárá.

“Ó jẹ́ ìbànújẹ́ láti sọ pé, Crosier ọ̀dọ́ náà rìn nínú ìmọ́lẹ̀ òtítọ́ Sábáàtì fún àkókò kúkúrú gan-an. Lẹ́yìn náà ó kọ́ ẹ̀kọ́ nípa ibi mímọ́ tí ó ti ràn lọ́wọ́ láti fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀. Àwọn arákùnrin aṣáájú-ọ̀nà wa tún tẹ àlàyé rẹ̀ nípa ibi mímọ́ jáde ní ọ̀pọ̀ ìgbà nínú àwọn ìwé ìròyìn wọn àkọ́kọ́, ṣùgbọ́n wọn kò lè tún gbogbo àkọsílẹ̀ rẹ̀ jáde rárá. Nínú rẹ̀ ni ó ti fi kún àlàyé ibi mímọ́ náà nípa fífi àwọn èrò kan kún un nípa àkókò tí ń bọ̀—ẹgbẹ̀rún ọdún ayé yìí, pẹ̀lú àkókò ológo kan lórí ilẹ̀ ayé yìí ní Ìpadàbọ̀ Kejì. Àwọn nǹkan wọ̀nyí ni àwọn arákùnrin wa máa ń yọ kúrò ní gbogbo ìgbà. Àwọn ẹ̀kọ́ wọ̀nyí nípa àkókò tí ń bọ̀ ti tàn kálẹ̀ ní gbogbo ibi ní ọjọ́ wọ̀nyí. Ẹ̀kọ́ yìí kò bá ìhìnrere ìbọ̀wọ̀ tó dájú mu rárá; ó sì ṣeé ṣe gan-an pé ìwúkàrà àṣìṣe yìí ràn lọ́wọ́ láti mú kí àwọn ọdọmọkùnrin náà yà kúrò nínú òtítọ́ Sábáàtì àti ibi mímọ́. Kò pẹ́ tí ó fi yí padà sí ìṣòdì kíkorò sí ìṣísẹ̀ wa àkọ́kọ́.” W. A. Spicer, Review and Herald, December 14, 1939

Kókó ọ̀rọ̀ náà ni pé, àwọn ènìyàn kan wà lónìí tí wọ́n mú ìfọwọ́sí Sister White sí àpilẹ̀kọ Crosier nínú A Word to the Little Flock, àwọn ènìyàn bíi Heidi Heikes, Heidi Heikes pẹ̀lú ìwé aṣiwèrè rẹ̀ nípa pé Daily náà jẹ́ iṣẹ́-ìránṣẹ́ Kristi nínú Ibi Mímọ́ Rẹ̀. Èyí jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn àríyànjiyàn rẹ̀.

Àwọn ènìyàn tí ń ṣe èyí ń kọbi ara sí àwọn òtítọ́ ìtàn. Kò sí ọ̀nà tí wọ́n fi lè tún gbogbo àwọn àpilẹ̀kọ Crosier tẹ̀ jáde. Àti láti tẹnumọ́ pé ìfọwọ́sí Ellen White nínú A Word to the Little Flock jẹ́ ìfọwọ́sí pátápátá fún ipò Crosier, dà bí ẹni pé ènìyàn ń tẹnumọ́ pé àwọn Adventist gbọ́dọ̀ gbà pé ẹgbẹ̀rún ọdún àlàáfíà kan yóò wà. Èrò àríyànjiyàn aṣiwèrè ni.

Ó jẹ́ ìṣàfihàn ìtàn tí kò tọ́, a sì ń ṣe é láti tan àwọn ènìyàn jẹ, àti láti mú ìdàrúdàpọ̀ àti òkùnkùn wá.

Nítorí náà, ẹ ní àwọn akọ̀wé-ìtàn méjì, Spicer tí ó ti kú àti Damsteegt tí ó ṣì wà láàyè; ṣùgbọ́n, mo dá yín lójú pé, bóyá Spicer tàbí Damsteegt, kò sí ẹnì kọ̀ọ̀kan nínú wọn tí yóò fara mọ́ mi nípa ohun tí mo ń gbé kalẹ̀. Ó dáa, wọn kò ní fara mọ́ ọ. Nítorí náà, ẹ ní àwọn akọ̀wé-ìtàn méjì tí wọ́n jẹ́ alátakò tí wọ́n sì wà ní ìfohùnṣọ̀kan pẹ̀lú ohun tí mo ń sọ fún yín. Kò sí ìdáláre kankan rárá fún pípa ìfọwọ́sí Ellen White sí àpilẹ̀kọ Crosier mọ́ sí ìtumọ̀ pé ohun gbogbo nínú rẹ̀ jẹ́ pípé.

Àtúnyẹ̀wò Àdífẹ́ńtì—Ìwọ̀n 1, Auburn NY, Nọ́mbà 3

Àtúnyẹ̀wò Advent—Ìdìpọ̀ 1, Auburn NY, Nọ́mbà 4

Àtúnyẹ̀wò Advent—Ìdì 1, Auburn NY, Nọ́mbà Pàtàkì

Nígbà tí James White bẹ̀rẹ̀ sí í tẹ àpilẹ̀kọ Crosier jáde ní September ọdún 1850, nínú The Review and Herald, ìyẹn ni Volume 1, Number 3.

Ṣùgbọ́n, kò lè fi gbogbo rẹ̀ sínú Ìdìpọ̀ 1, Nọ́mbà 3; nítorí náà, ó parí àpilẹ̀kọ náà nínú Ìdìpọ̀ 1 ti The Review and Herald,, Nọ́mbà 4. Àti ìgbà wo ni ó ṣe èyí? Ní Oṣù Kẹsán ọdún 1850.

Ní ìbẹ̀rẹ̀, kí ni ó ṣẹlẹ̀ ní Oṣù Kẹ́sán ọdún 1850? Arábìnrin White ní ìran kan tí ó sọ pé, “Ní ọjọ́ 23 Oṣù Kẹ́sán, 1850, Olúwa fi hàn mí . . . . Nígbà tí ìṣọ̀kan wà, ṣáájú 1844, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ènìyàn wà ní ìṣọ̀kan lórí ìmọ̀ tó tọ́ nípa —Daily; ṣùgbọ́n láti ọdún 1844 wá, nínú ìdàrúdàpọ̀, a ti tẹ̀lé àwọn ìwòye mìíràn, òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ sì ti tọ̀ wọ̀lé. The Review and Herald, November 1850.”

Ta ni ọkọ rẹ̀? Ó jẹ́ olóòtú ìwé ìròyìn The Review and Herald.

Nítorí náà, kí ni ó ṣe nígbà tí ìyàwó rẹ̀ sọ pé, “Ṣé o mọ ohun tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ sọ fún mi láti ọ̀dọ̀ Olúwa, James? A sọ fún mi pé a kò yẹ kí a máa ṣàfihàn àwọn ìwòye nípa Daily tí ó tako òye àwọn Pioneer pé Daily jẹ́ Keferi, nítorí pé ó ń mú òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ wá.”

Nítorí náà, kí ni James White ṣe? Ní oṣù Kẹsán ọdún 1850, ó tẹ ìtẹ̀jáde mìíràn ti Review and Herald, mẹ́ta nínú oṣù kan. A ń pè é ní Volume 1, Special Edition.

Kí ni sì ni ó ṣe? Ó tún tẹ àpilẹ̀kọ Crosier jáde, ó sì yọ ohun tí Crosier sọ nípa Ìrúbọ Ojoojúmọ́ náà kúrò!

Ẹ̀yin Arákùnrin àti Arábìnrin, èyí jẹ́ ẹ̀rí ìtàn pé James àti Ellen White mọ̀ pé èrò Crosier nípa Daily jẹ́ àṣìṣe, àti pé ó mú òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ wá.

Àti pé kí ni ìwòye Crosier nípa Ìránṣẹ́ Ojoojúmọ́ náà? Pé ó jẹ́ iṣẹ́ ìránṣẹ́ Kristi nínú Ibi Mímọ́ Rẹ̀.

Nítorí náà, nínú Early Writings, 74, nígbà tí ó sọ pé, “September 23rd, Olúwa fi hàn mí pé àwọn Millerites ní ìmọ̀ tí ó tọ́ nípa Daily,” ẹ̀rí ìtàn fi hàn pé àwọn Millerites lóye—

Nísinsin yìí, Ẹ̀yin Arákùnrin àti Arábìnrin, Ẹ̀yin Arákùnrin àti Arábìnrin, ẹ má ṣe ṣàìkíyèsí òtítọ́ yìí: Kí ni èyí túmọ̀ sí: Ní September 1850, a fi hàn fún Sister White pé láti ọdún 1844 wá, a ti gba àwọn ìwòye mìíràn nípa Daily mọ́ra; ní May 1850, Arnold gbé Daily kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ibi mímọ́ àwọn Júù; ní September 1850, apá 1 nínú 2 ti àpilẹ̀kọ Crosier ni a tẹ̀ jáde, pẹ̀lú ìfihàn rẹ̀ ti Daily gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ ìránṣẹ́ Kristi nínú Ibi Mímọ́; ní September 1850, apá 2 nínú 2 ti àpilẹ̀kọ Crosier ni a tẹ̀ jáde; ní September 1850, a tún tẹ àpilẹ̀kọ Crosier jáde, ṣùgbọ́n a yọ ìwòye rẹ̀ nípa Daily kúrò? Kí ni ń ṣẹlẹ̀?

A rí ọdún kan náà tí a ṣe Àwòrán 1850 yìí, kí ni sì ni Àwòrán yìí sọ nípa Ojúmọ́ọ̀sẹ̀? “Ìṣàkóso Keferi tàbí OJOOJÚMỌ́ tí a mú kúrò. Dan. 11:31 508.”

Ellen White mọ ohun tí ipò ti Ìrú Ẹkún Wákàtí Ìdájọ́ ní nípa ti Ìgbàgbogbòòjúmọ́ jẹ́. Nígbà tí ó sọ pé wọ́n ní ìwòye tó tọ́, ó mọ̀ pé ìwòye tó tọ́ náà ni pé ó ń ṣàpẹẹrẹ ìṣàkóso Kèfèrí tí a ń mú kúrò; Ìgbàgbogbòòjúmọ́ náà ń ṣàpẹẹrẹ Ìsìn Kèfèrí.

Àti pé ní ọdún yìí, 1850, àkọsílẹ̀ ìtàn fi ìdánilójú múlẹ̀ pé ó kọ́, ọkọ rẹ̀ náà sì kọ́, ẹ̀kọ́ náà pé “Òjoojúmọ́” dúró fún iṣẹ́ ìránṣẹ́ Kristi nínú Ibùsọ Mímọ́, èyí tí í ṣe ẹ̀kọ́ tí Ilé-iṣẹ́ Ìwádìí Bíbélì ti Ṣọ́ọ̀ṣì Adventist Ọjọ́ Keje ń gbéga mú. Òun ni ẹ̀kọ́ tí àwọn iṣẹ́-òjíṣẹ́ aláìgbẹ́kẹ̀lé ara wọn, bí Heartland àti Steps to Life, ń tì lẹ́yìn. Òun ni ẹ̀kọ́ tí ń mú òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ wá.

Nísinsìnyí, ẹ kíyèsí èyí nípa Àwòrán ìtòlẹ́sẹẹsẹ 1850. Èyí ṣẹlẹ̀ ní Oṣù kọkànlá ọdún 1850. Èyí ni oṣù kan náà tí ó ní ìran náà tí ó kọ sílẹ̀, èyí tí ní ìkẹyìn gba ìdàgbàsókè rẹ̀ lọ sí ọdún 1851, tí ó sì parí sí í wà nínú Early Writing ní ọdún 1882, nínú oṣù yìí gan-an, nínú oṣù yìí gan-an, ní Oṣù kọkànlá ọdún 1850. Ó wí pé,

“Ọjọ́ Ajé a padà sí Dorchester níbi tí arákùnrin wa ọ̀wọ́n, Brother Nichols, àti ìdílé rẹ̀ ń gbé.”

Ní òkè gan-an níhìn-ín [tí ó ń tọ́ka sí Chart 1850, igun òkè ọ̀tún], “A tẹ̀ jáde láti ọwọ́ Otis Nichols, Dorchester, Massachusetts.” Ó dáa? Nípa èyí ni ó ń sọ̀rọ̀, àbí bẹ́ẹ̀ kọ́? Ṣé ẹ rí i, Chart yìí?

—“Ní òru níbẹ̀ ni Ọlọ́run fi ìran kan tí ó dára gidigidi hàn mí, púpọ̀ nínú rẹ̀ ni ẹ̀yin yóò rí nínú ìwé náà. Ọlọ́run fi hàn mí ìdí tí ó fi ṣe dandan láti mú àtẹ̀ jáde. Mo rí i pé a nílò rẹ̀, àti pé òtítọ́ tí a bá fi hàn ní kedere lórí àwọn tábìlì yóò ní ipa púpọ̀, yóò sì mú kí àwọn ọkàn wá sínú ìmọ̀ òtítọ́.” Manuscript Releases, nọ́mbà 15, 210 Oṣù kọkànlá, 1850.

Ó rí ìran kan ní ilé Nichols ní Dorchester—gbogbo èyí wà lórí Àtẹ̀jáde yìí—ní wí pé, “Ó yẹ kí ẹ ṣe àtẹ̀jáde kan.”

Àti pé kí ni ó sọ nípa àtẹ̀jáde àwòrán náà? Báwo ni ó ṣe ṣàpèjúwe rẹ̀?

Lọ sí Hábákúkù 2, “Mo rí ìdí tí ó fi ṣe pàtàkì láti mú àtẹ náà jáde,” kí ni yóò sì ṣe? A nílò rẹ̀, “kí a lè sọ òtítọ́ di mímọ̀ lórí àwọn àkójọ.” Hábákúkù 2, ẹsẹ 2, wí pé, “Olúwa sì dá mi lóhùn, ó sì wí pé, Kọ ìran náà sílẹ̀, kí o sì mú un hàn gbangba lórí àwọn àkójọ, . . . .” Ó ń sọ pé Àtẹ Otis Nichols 1850 yìí, tí a tẹ̀ ní Dorchester, Massachusetts, jẹ́ ìmúṣẹ Hábákúkù, gẹ́gẹ́ bí ó ti sọ nínú The Great Controversy pé Àtẹ 1843 náà jẹ́ ìmúṣẹ Hábákúkù.

Ó yé yín bí? Ṣé ẹ rí ìgbà tí ó rí ìran yìí? Ní àkókò kan náà tí èyí ń lọ lọ́wọ́ ni: “September 23d, Olúwa fi hàn mí . . . . pé ẹ̀kọ́ nípa Ojoojúmọ́ gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́-ìránṣẹ́ Kristi nínú Ibi Mímọ́ Rẹ̀ mú òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ wá,” ọkọ rẹ̀ sì tún tẹ àpilẹ̀kọ náà jáde lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, ó sì yọ àwọn ìpínrọ̀ méjèèjì náà kúrò. A kò tún tẹ̀ é jáde mọ́ nínú Adventism títí di ọdún 1931 nígbà tí Willie White tún tẹ̀ é jáde; nígbà tí ó sì ṣe bẹ́ẹ̀, ó ní ẹ̀rí èké nínú ìwé kékeré gan-an tí ó tẹ̀ jáde. A lè fi hàn án.

Ní báyìí, mo fẹ́ ka ohun kan fún yín níbí, àyọkà gígùn díẹ̀, nípa àkókò kan náà yìí. Èyí jẹ́ láti ọjọ́ Kọkànlá Oṣù 27, 1850.

“Mo ti ṣàìkọ̀wé sí yín fún ìgbà díẹ̀. Ní báyìí, èmi yóò sọ àwọn ìdí mi. Ní àkọ́kọ́, mi ò ní àkókò láti kọ̀wé fún ọ̀sẹ̀ mélòó kan lẹ́yìn tí mo ti gba lẹ́tà inú rere àti àbọ̀wọ̀ Sister Arabella, bí kò ṣe bẹ́ẹ̀, ì bá ti tẹ̀lé ìbéèrè rẹ̀ pé kí a dá a lóhùn láàárín ọ̀sẹ̀ méjì. Lẹ́tà náà dùn mọ́ mi gan-an. Gbogbo wa ní ìfẹ́ sí lẹ́tà náà, a sì ní ìrètí pé ìdádúró mi kò ní dí yín lọ́wọ́ láti dá èyí lóhùn ní kánkán bí ẹ bá ti kà á, èmi náà kì yóò sì dúró pẹ́ tó bẹ́ẹ̀ ní ìgbà tí ń bọ̀.”

Ìlera James àti tèmi dára gan-an báyìí. Ilé wa wà ní Paris, ní ilé Arákùnrin Andrews, ní ààyè díẹ̀ péré sí ọ́fíìsì ìfiránṣẹ́ àti ọ́fíìsì ìtẹ̀wé. A óò dúró níbí fún ìgbà kékeré díẹ̀. Èyí jẹ́ ẹbí onínúure púpọ̀, ṣùgbọ́n wọ́n tálákà gidigidi. Ohun gbogbo níbí ni wọ́n fi lọ́fẹ̀ bíi ti ohun tí wọ́n ní. A kò rò pé ó tọ́ láti di ináwó kankan fún wọn nígbà tí a wà níbí. Mo fẹ́ rí yín gbogbo gidigidi àti arábìnrin olólùfẹ́, Sister Gorham.

“Àpéjọ wa ní Topsham jẹ́ ọ̀kan tí ó ní ìfẹ́-inú jíjinlẹ̀. Ẹni mẹ́ẹ̀ẹ́dógún lé mẹ́ta wà níbẹ̀; gbogbo wọn sì kópa nínú ìpàdé náà.

Ní ọjọ́ Àìkú, agbára Ọlọ́run bà lé wa bí ẹ̀fúùfù líle tí ń fẹ́ lọ́fà. Gbogbo ènìyàn dìde dúró lórí ẹsẹ̀ wọn, wọ́n sì fi ohùn ńlá yìn Ọlọ́run; ó dàbí bí ó ti rí nígbà tí a fi ìpìlẹ̀ ilé Ọlọ́run lélẹ̀. A kò lè yà ohùn ẹkún kúrò ní ohùn ìkéde ayọ̀. Ó jẹ́ àkókò ìṣẹ́gun; a fún gbogbo wa ní agbára tuntun, a sì tún wa lára. N kò tíì rí àkókò alágbára bẹ́ẹ̀ rí rí tẹ́lẹ̀.

“Àpéjọ wa tí ó tẹ̀lé e wà ní Fairhaven. Arákùnrin Bates àti aya rẹ̀ wà níbẹ̀. Ó jẹ́ ìpàdé rere gan-an. Nígbà tí a padà sí ilé Arákùnrin Nichols, Olúwa fi ìran hàn mí, ó sì fi hàn mí pé a gbọdọ̀ mú òtítọ́ náà hàn gbangba lórí àwo, èyí yóò sì mú kí ọ̀pọ̀ ènìyàn pinnu fún òtítọ́ náà nípasẹ̀ àwọn ìhìnrere àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta, nígbà tí a bá ti mú àwọn méjèèjì àkọ́kọ́ hàn gbangba lórí àwo.”

Èyí wà ní ìsàlẹ̀ gan-an níhìn-ín yìí, [tí ń tọ́ka sí igun òsì ìsàlẹ̀ ti Àtẹ Ìtòlẹ́sẹẹsẹ 1850]. Ó dáa? Wọ́n wà lórí Àtẹ yìí, ohun tí ó ń sọ nípa rẹ̀.

—“Mo tún rí i pé ó ṣe pàtàkì gan-an kí a tẹ ìwé ìròyìn náà jáde gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣe pàtàkì fún àwọn ojiṣẹ́ láti lọ, nítorí àwọn ojiṣẹ́ nílò ìwé ìròyìn kan láti mú lọ pẹ̀lú wọn, tí ó ní òtítọ́ ìsinsin yìí nínú rẹ̀, kí wọ́n lè fi sí ọwọ́ àwọn tí ń gbọ́, lẹ́yìn náà òtítọ́ náà kì yóò sì ṣú kúrò nínú ọkàn; àti pé ìwé ìròyìn náà yóò dé ibi tí àwọn ojiṣẹ́ kò lè dé. Àwọn nǹkan mìíràn ni mo rí tí yóò fara hàn nínú ìwé ìròyìn náà.

“Báwo ni gbogbo yín ṣe ń gbé pọ̀? Ṣé gbogbo yín ń tiraka fún ìyè àìnípẹ̀kun? Mo fẹ́ rí yín gidigidi, gidigidi, mo sì rò pé láìpẹ́ èmi yóò rí yín. Nísinsin yìí ni àkókò ìmúrasílẹ̀, mo sì ní ìrètí pé gbogbo wa yóò fi ìdánilójú ṣiṣẹ́ fún ayérayé. Àkókò dà bí ẹni pé ó kù díẹ̀ gan-an, ohun tí a bá sì ní láti ṣe, a gbọ́dọ̀ ṣe é kíákíá.”

“Ọjọ́ 20, oṣù kọkànlá, ní ọ̀sẹ̀ kan sẹ́yìn, Ègbón Henry Nichols àti èmi lọ sí Topsham. A ṣẹ̀ṣẹ̀ dìde kúrò lẹ́gbẹ̀ẹ́ tábìlì oúnjẹ ọ̀sán ní ọjọ́bọ̀ [Nov. 21], nígbà tí ọ̀kan nínú àwọn ọmọ Ègbón Foey wọlé wá, ó sì sọ pé ìyá wọn ti dákú. A yára kọjá odò ní ìwọ̀n mílí kan, a sì bá Arábìnrin wa ọ̀wọ́n, Foey, ní ipò ikú. Ìbànújẹ́ mi pọ̀ gidigidi bí mo ṣe rí i pé kò mọ̀ mí. Ó tẹ̀síwájú fún ìgbà pípẹ́ nínú ìrora púpọ̀ títí láàárín ago mẹ́ta sí mẹ́rin, lẹ́yìn náà ó mí ẹ̀mí rẹ̀ ìkẹyìn. Ó ti fi ọkọ kan àti ọmọ mẹ́ta sílẹ̀ láti ṣọ̀fọ̀ àdánù wọn.”

Ní òwúrọ̀ Ọjọ́ Ẹtì [Oṣù kọkànlá ọjọ́ 22], Arákùnrin Henry wá sí Paris kí James lè fá a láti lọ sí ìsìnkú náà. A ní àkókò kan tí ó ṣe pàtàkì gidigidi, tí ó sì kún fún ìwúwo mímọ́. Olúwa kò fi wá sílẹ̀, ṣùgbọ́n Ó jẹ́ kí Ẹ̀mí Rẹ̀ bà lé wa. Àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ti Arábìnrin Foey ni, láìsí àní-àní, àwọn ọjọ́ rẹ̀ tí ó kún jùlọ fún Ẹ̀mí, tí ó sì dára jùlọ. Èyí ni Arákùnrin Foey ní fún ìtùnú rẹ̀, pé ó kú gẹ́gẹ́ bí Kristẹni. Ó ń farada a dáadáa. Ọlọ́run ń fún un ní oore-ọ̀fẹ́ láti fara da ìpọ́njú náà. Áà, ó dára tó láti ní ìrètí nínú Ọlọ́run tí yóò gbé ènìyàn ró nínú gbogbo ipò ìdánwò àti ìpọ́njú. Ẹ fi ìyìn fún Ọlọ́run nítorí ìrètí kan, ìrètí rere. Kí ni ìwọ, tàbí èyíkéyìí nínú yín, yóò fi fún ìrètí yín?

“Di ìgbàgbọ́ náà mú ṣinṣin. Ẹ máa lágbára nínú Ọlọ́run, kí ẹ sì gbẹ́kẹ̀ lé apá ayérayé Rẹ̀. Kì yóò já yín kulẹ̀ láéláé, ṣùgbọ́n yóò gbé yín ró lábẹ́ gbogbo ìpọ́njú. Mo ní ìrètí pé ẹ̀yin gbogbo yóò máa dàgbà sí i nínú òtítọ́, kí ẹ sì túbọ̀ lágbára sí i. Ẹ má ṣe rẹ̀wẹ̀sì, ṣùgbọ́n ẹ máa tẹ ọ̀nà yín lọ sí ìjọba náà.”

Ẹ jẹ́ ká lọ. Èyí ni ohun tí mo fẹ́ kí ẹ rí.

—“Ní ọ̀sẹ̀ kan sẹ́yìn, ní Sábáàtì tó kọjá, a ní ìpàdé kan tí ó fani mọ́ra gidigidi. Arákùnrin Hewit láti Dead River wà níbẹ̀. Ó wá pẹ̀lú ìránṣẹ́ kan sí ìtumọ̀ pé ìparun àwọn ẹni búburú àti oorun àwọn òkú jẹ́ ìríra kan láàárín ilẹ̀kùn tí a ti pa, èyí tí obìnrin kan, Jésébẹ́lì, wòlíì obìnrin, ti mú wọlé, ó sì gbàgbọ́ pé èmi ni obìnrin náà, Jésébẹ́lì.”—

Ṣé ó yé yín? Arákùnrin Hewit ń sọ pé Ellen White ni Jezebel, àti pé ó ti mú àṣìṣe mẹ́ta wọlé.

“—A sọ fún un nípa díẹ̀ nínú àwọn àṣìṣe rẹ̀ tẹ́lẹ̀, pé ọjọ́ 1335 ti parí àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àṣìṣe rẹ̀ mìíràn. Ó ní ipa díẹ̀ péré. A nímọ̀lára òkùnkùn rẹ̀ lórí ìpàdé náà, ó sì fa ìpàdé náà gùn.”

Ní báyìí, mo fẹ́ kí ẹ rí èyí. Mo ní ohun kan láti sọ nípa ìpínrọ̀ yìí tí mo fẹ́ kí ẹ tẹ̀lé, bí ó bá ṣeé ṣe fún yín.

Bí o bá ti ní ìbáṣepọ̀ rí pẹ̀lú àwọn tí ó wà nínú Adventism tí wọ́n tún ń lò àwọn àsọtẹ́lẹ̀ àkókò sí ìparí ayé, ọ̀rọ̀ mẹ́ta péré ni wọ́n ní tí wọ́n máa ń lò—wọ́n máa ń lò ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rọ̀, ṣùgbọ́n ọ̀rọ̀ pàtàkì mẹ́ta ni wọ́n máa ń lò. Èyí jẹ́ ọ̀kan nínú wọn; nítorí pé wọ́n yóò lọ síbẹ̀, wọ́n a sì wí pé, “A sọ fún un nípa díẹ̀ nínú àwọn àṣìṣe rẹ̀ ní àtijọ́,” wọ́n a sì sọ pé nígbà tí ó wí “pé ọjọ́ 1335 náà ti parí,” pé èyí jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn àṣìṣe rẹ̀. Ṣé ẹ rí bí ẹ ṣe lè yí gírámà yẹn padà díẹ̀ bí? “A sọ fún un nípa díẹ̀ nínú àwọn àṣìṣe rẹ̀ ní àtijọ́? A tún sọ fún un pé ọjọ́ 1335 náà ti parí”; ṣùgbọ́n àwọn olùṣètò àkókò náà wí pé, a sọ fún un nípa díẹ̀ nínú àwọn àṣìṣe rẹ̀ ní àtijọ́, àti pé ọ̀kan nínú àwọn àṣìṣe wọ̀nyí ni pé ìwọ ń kọ́ni pé ọjọ́ 1335 náà ti parí, àti pé èyí jẹ́ àṣìṣe. Nítorí náà, ẹ lè yí i pa dà ní ọ̀nà méjèèjì.

Ìgbà àkọ́kọ́ tí mo ní ìkọ̀rọ̀ọ̀rọ̀ ojúkojú pẹ̀lú Eugene Prewitt ni ní Oklahoma, ó sì ń jiyàn pé Ìtàn àwọn Millerite kò tún ara rẹ̀ ṣe ní ìparí ayé, mo sì fi ìtọ́kasí díẹ̀ fún un nínú Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀.

Ó sì wí pé, “Jeff, ìwọ mọ̀ pé Ellen White jẹ́ akọ̀wé aláìṣọ́ra.”

Mo sì wí pé, “Kí ni ìtumọ̀ rẹ?”

Ó sì lọ sí ọ̀rọ̀ àyọkà yìí. Ó ní pé àyọkà yìí fi hàn pé òǹkọ̀wé aláìfarabalẹ̀ ni í ṣe; nítorí ó mọ̀ pé mo mọ̀ pé àwọn olùṣètò àkókò lè yí àyọkà yìí pa dà gẹ́gẹ́ bí wọ́n bá fẹ́.

Nísinsìnyí, òtítọ́ náà pé ibìkan bí Washita ní agbára ìfarapa tó fi ń kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ pé Ellen White jẹ́ onkọ̀wé aláìtọ́jú jẹ́ ohun kan; ṣùgbọ́n, ṣé onkọ̀wé aláìtọ́jú ni í ṣe níbí?

—“Mo ní ìmọ̀lára pé mo gbọ́dọ̀ sọ ọ̀rọ̀ díẹ̀. Ní orúkọ Jésù, mo dìde, àti ní ìwọ̀n bí ìṣẹ́jú márùn-ún, ìpàdé náà yí padà. Gbogbo ènìyàn ní ìmọ̀lára rẹ̀ ní àkókò kan náà. Ojú gbogbo ènìyàn sì tàn yọ. Ìwàláàyè Ọlọ́run kún ibẹ̀. Arákùnrin Hewit wólẹ̀ lórí eékún rẹ̀, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í sunkún àti láti gbàdúrà. A gbé mi lọ nínú ìran, mo sì rí ọ̀pọ̀ ohun tí èmi kò lè kọ. Ó ní ipa ńlá lórí Arákùnrin Hewit. Ó jẹ́wọ́ pé ti Ọlọ́run ni, a sì rẹ̀ é sílẹ̀ nínú eruku ní ìrẹ̀lẹ̀. Láti ìgbà ìpàdé náà ni ó ti ń kọ̀wé nígbà gbogbo, ó sì ń kọ̀wé nísinsìnyí láti orí tábìlì kan náà, ní fífi gbogbo àṣìṣe tí ó ti gbékalẹ̀ síwájú sẹ́yìn. Mo gbàgbọ́ pé Ọlọ́run ń gbé e sókè, a sì dá a láàmú láti ṣe rere, bí Ọlọ́run bá ń ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ rẹ̀.”

“Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìfẹ́ sí Arábìnrin Gorham ọ̀wọ́n. Sọ fún un kí ó lágbára. Ọlọ́run wà pẹ̀lú rẹ, kò sì ní fi í sílẹ̀. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìfẹ́ sí gbogbo yín. Mo ní ìrètí pé àwọn ọmọ náà kì yóò sùn, ṣùgbọ́n wọn yóò ní ìfẹ́ sí òtítọ́, wọn yóò sì máa fi taratara mú kí ìpè wọn àti yíyàn wọn dájú. Kọ̀wé, dájúdájú ẹ kọ̀wé, ẹ má sì ṣe bí mo ti ṣe. Mo nífẹ̀ẹ́ yín, gbogbo yín. Kọ̀wé.” Manuscript Releases, volume 16, 206–209. A kọ ọ láti Paris, Maine, ní November 27, 1850.

Ẹ̀yin Arákùnrin àti Arábìnrin, kí ni àyíká ìtàn ti èyí; níbo ni ó ti ń kọ èyí? Ó ń kọ ọ́ ní ọdún 1850, ní ilé Arákùnrin Nichols.

Ní àkókò yìí, kí ni Olúwa ń ṣe? Ó ń fihàn pé àwọn Aṣáájú-ọ̀nà ní òye tó tọ́ nípa Ìgbàgbogbo Ọjọ́, ó sì ń bá èyí lò. Ó ń sọ pé iṣẹ́-ìránṣẹ́ Mímọ́ Kristi nínú Ibùdó Mímọ́ Rẹ̀ ni ìwòye èké nípa Ìgbàgbogbo Ọjọ́.

Nínú ìtàn yìí, ìtàn gan-an yìí—kì í ṣe ìtàn gan-an yìí nìkan, bẹ́ẹ̀ kì í ṣe ọdún náà gan-an nìkan, ṣùgbọ́n oṣù gan-an nínú ọdún náà nígbà tí ó ń gba àwọn ìrán, tí ó sì ń ṣàlàyé òtítọ́ yìí nípa ipò Pioneer ti Daily, ní fífọ̀rọ̀ yìí hàn pé àwọn tí wọ́n ké Ìkéde Wákàtí Ìdájọ́ jáde ní ojú ìwòye títọ́ nípa Daily; àti pé, nínú gbolóhùn kan náà, ó wí pé, “Mo rí i pé ọwọ́ Olúwa ló darí Àwòrán 1843, pé a kò gbọ́dọ̀ yí i padà, àti pé àwọn tí wọ́n ké Ìkéde Wákàtí Ìdájọ́ jáde ní ojú ìwòye títọ́ nípa Daily.”

Àti pé kí ni ó sọ nípa Ẹbọ Àìtẹ́síwájú lórí Àtẹ náà ti ọdún 1843? Dáadáa, ó sọ pé a mú un kúrò ní AD508; àti pé, ní ọdún 1335 lẹ́yìn náà, ó mú ọ dé 1843, àti pé 1335 náà wà ní ìgbà àtijọ́.

Ṣé o lè fojú inú wo bí, nínú oṣù kan náà gan-an, nínú ọdún kan náà gan-an, tí yóò sọ fún Arákùnrin Hewit láti Dead River pé ó ṣì wà ní ọjọ́ iwájú?

Ó dáa, àwọn aṣètò-àkókò wọ̀nyí, àwọn aṣètò-àkókò wọ̀nyí, àti àwọn ènìyàn wọ̀nyí tí wọ́n gbà pé Arábìnrin White jẹ́ akọ̀wé aláìfarabalẹ̀. Ìtàn kò fi èyí múlẹ̀.

Nítorí náà, mo fẹ́ kí ẹ rí i pé, ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Òjoojúmọ́, Ellen White tìkára rẹ̀ pàápàá lóye 1335 náà.

Ellen White kì í ṣe pé ó kàn fi àmì ìfọwọ́sí rẹ̀ sí i pé “Ojoojúmọ́” náà jẹ́ Ìbọ̀rìṣà; ó lóye pé èyí ni ó bẹ̀rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 1335, èyí tí ó parí ní 1843, ó sì dáàbò bo ipò náà ní gbangba lòdì sí Arákùnrin Hewit láti Dead River. Ṣé o rí i?

Àti nínú oṣù kan náà, níbi tí ó ti ń sọ pé iṣẹ́-òjíṣẹ́ Mímọ́ Kristi gẹ́gẹ́ bí ti Ìgbàgbogbo-ọjọ́ nìkan ń mú òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ wá; àti ọkọ rẹ̀, ní ìdáhùn sí ìran náà, yọ ẹ̀kọ́ yẹn kúrò nínú Review and Herald.

Lókè níbí nínú àkọsílẹ̀ yín, níbi tí ó ti sọ pé “1850 Chart,” èyí ni ohun tí ó sọ níbí gan-an [tí a ń tọ́ka sí ọ̀wọn kẹta láti apá òsì lórí 1850 Chart, ìtẹ̀síwájú ọ̀rọ̀ tó tẹ̀lé Jésù lórí àgbélébùú ní AD31]. Mo fẹ́ kí ẹ lè ní i nínú àkọsílẹ̀ yín.

Nígbà náà sì ni lórí Àtẹ̀jáde 1843 níhìn-ún [tí ń tọ́ka sí ọ̀wọ̀n àárín, ní ìsàlẹ̀ Jésù lórí àgbélébùú ní AD31]:

Yíyọ ẹbọ ojoojúmọ́ kúrò. Dan. 12:11, 12

Ó dáa, wọ̀nyí ni Àwọn Àwòrán Méjì wọ̀nyí.

Arábìnrin White lóye pé àwọn ọkùnrin wọ̀nyí ní òye tó tọ́, ó sì lóye pé èyí ni ó bẹ̀rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 1335 tí ó parí ní 1843; ó sì tún lóye pé ó ń ṣàfihàn ìmúlọ́kànlẹ̀ Àbòṣepè tí a mú kúrò ní 508.

Lábẹ́ àwọn ìtọ́kasí méjèèjì wọ̀nyí sí àwọn Àwòrán-ìtòlẹ́sẹẹsẹ náà, ẹ ní àyọkà míràn nínú àkókò Brother Nichols, ó sì ń bá àwọn ènìyàn wí fún ṣíṣe àwọn àwòrán-ìtòlẹ́sẹẹsẹ mìíràn nítorí pé iṣẹ́ ọnà wọn jẹ́ ti Sátánì; nígbà tí òun sì sọ pé iṣẹ́ ọnà tí ó wà lórí àwọn Àwòrán-ìtòlẹ́sẹẹsẹ méjèèjì wọ̀nyí jẹ́ ti ọ̀run. Ó ní,

“Mo rí i pé iṣẹ́ ṣíṣe àwòrán àtẹ̀jáde náà jẹ́ aṣìṣe pátápátá. Ó bẹ̀rẹ̀ lọ́wọ́ Arákùnrin Rhodes, Arákùnrin Case sì tẹ̀lé e lọ. A ti ná owó lórí ṣíṣe àwọn àwòrán àtẹ̀jáde àti lílèdá àwọn àwòrán àìlera tí ń mú ìríra wá láti ṣojú àwọn áńgẹ́lì àti Jésù ológo. Mo rí i pé irú nǹkan bẹ́ẹ̀ kò dùn mọ́ Ọlọ́run. Mo rí i pé Ọlọ́run wà nínú ìtẹ̀jáde àwòrán àtẹ̀jáde náà nípasẹ̀ Arákùnrin Nichols.”

Ta ni ó wà nínú ìtẹ̀jáde Àwòrán 1850 yìí? Ọlọ́run!

—“Mo rí i pé ó wà”​—kí ni?​—“àsọtẹ́lẹ̀ àwòrán yìí nínú Bíbélì, àti bí a bá ṣe àwòrán yìí fún àwọn ènìyàn Ọlọ́run, bí ó bá [jẹ́] tó fún ọ̀kan, ó jẹ́ bẹ́ẹ̀ fún ẹlòmíràn pẹ̀lú, àti bí ọ̀kan bá nílò kí a tún àwòrán tuntun kan ṣe lórí ìwọ̀n tí ó tóbi sí i, gbogbo wọn nílò rẹ̀ gan-an bákan náà.

“Mo rí i pé ìmọ̀lára àìsinmi, àìfarabalẹ̀, àìtẹ́lọ́rùn, àìmọrírì ni ó wà nínú Arákùnrin Case tí ó fẹ́ àwòrán àtẹ̀jáde mìíràn. Mo rí i pé àwọn àwòrán àtẹ̀jáde tí a ya wọ̀nyí ní ipa búburú lórí ìjọ. Ó mú kí ẹ̀mí fífẹ̀rín-ín ṣeré, tí kò ní ìwúwo, tí ó dà bí ìyàngbò, wà nínú ìpàdé náà.”—

Nísinsìnyí, èyí ni mo fẹ́ kí ẹ farabalẹ̀ ronú lórí rẹ̀.

—“Mo rí i pé àwọn àtẹ̀jáde tí Ọlọ́run pàṣẹ mú ọkàn balẹ̀ lọ́nà rere, àní láìsí àlàyé kankan.”—

“Mo rí i pé àwọn àwòrán àtẹ̀jáde,” ní ọ̀pọ̀, “ni Ọlọ́run pàṣẹ fún . . . .” Àwọn àwòrán àtẹ̀jáde wo, ní ọ̀pọ̀, ni Ọlọ́run pàṣẹ fún? Àwọn Àwòrán àtẹ̀jáde méjèèjì wọ̀nyí [Àwòrán àtẹ̀jáde 1843 àti 1850] ni Ọlọ́run pàṣẹ fún.

—“Ohun kan wà tí ó fẹ́rẹ̀, tí ó lẹ́wà, tí ó sì jẹ́ ti ọ̀run nínú àwòrán àwọn áńgẹ́lì tí ó wà lórí àwọn àtẹ̀jáde náà. Ní ọ̀nà tí a kò fi í fojú rí rárá, a ń darí ọkàn sí ọ̀dọ̀ Ọlọ́run àti ọ̀run. Ṣùgbọ́n àwọn àtẹ̀jáde mìíràn tí a ti pèsè mú ìríra bá ọkàn, wọ́n sì ń mú kí ọkàn máa gbé lórí ayé ju lórí ọ̀run lọ. Àwọn àwòrán tí ń ṣàpẹẹrẹ àwọn áńgẹ́lì dàbí àwọn ẹ̀mí búburú ju àwọn ẹ̀dá ọ̀run lọ. Mo rí i pé àwọn àtẹ̀jáde náà ti gba ọkàn Arákùnrin Case lọ́kàn fún ọjọ́ púpọ̀ àti ọ̀sẹ̀ púpọ̀, nígbà tí ó yẹ kí ó ti ń wá ọgbọ́n ti ọ̀run láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run, tí ó sì yẹ kí ó ti ń dàgbà nínú àwọn oore-ọ̀fẹ́ Ẹ̀mí àti nínú ìmọ̀ òtítọ́.

“Mo rí i pé bí a bá ti lo ọ̀nà tí a ti fi ṣòfò ní ṣíṣe àwọn chártì, sí fífi òtítọ́ hàn kedere níwájú àwọn ará nínú títẹ àwọn ìwé kéékèèké, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, ì bá ti ṣe rere púpọ̀, ó sì bá ti gba ọkàn là. Mo rí i pé iṣẹ́ ṣíṣe chártì ti tàn kálẹ̀ bí ibà.” Manuscript Releases, number 13, 359; 1853.

Ọjọ́ 1290 àti 1335 náà

Mo ní àpilẹ̀kọ kan tó tẹ̀lé e láti inú Review and Herald, January 28, 1858. Ìdí tí mo fi ní i nínú àkọsílẹ̀ yín ni pé ẹ lè rí i pé ní ọdún 1858 wọ́n ṣì ń kọ́ni pé “Daily” náà jẹ́ Págánísìmù. Ẹ ní i nínú ìtọ́kasí yín; ọdún mẹ́jọ lẹ́yìn 1850 wọ́n ṣì ń lóye pé “Daily” náà jẹ́ Págánísìmù.

“Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ni àwọn ìbéèrè wọ̀nyí dìde, Ṣé a lè mọ ohun tí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ náà jẹ́, láti inú èyí tí a ó ti bẹ̀rẹ̀ sí í ka àwọn àkókò wọ̀nyí; bí ó bá sì rí bẹ́ẹ̀, ṣé a lè mọ ìgbà tí wọ́n ṣẹlẹ̀? Àwa kọ́kọ́ ń wádìí pé, Kí ni—‘ìgbà gbogbo’ (ẹbọ) àti—‘ohun ìríra tí ń mú ìdahoro wá’? A ó ṣe àkíyèsí pé ọ̀rọ̀ náà, ẹbọ, wà ní lẹ́tà oníhẹ̀hẹ̀: èyí tí ń fi hàn pé ọ̀rọ̀ àfikún ni. Bákan náà ni a ó ṣe àkíyèsí rẹ̀ nínú àwọn ìgbà mìíràn tí ó ti hàn nínú ìwé Dáníẹ́lì, ìyẹn, orí 11:31 àti 8:11–13. Jẹ́ kí a tọ́ka díẹ̀ sí orí ìkẹyìn yìí. Nínú ẹsẹ̀ 13, a ó rí i pé a mú ìdahoro méjì wá sí ìwòye; ìgbà gbogbo (ìdahoro náà,) àti ẹ̀ṣẹ̀ ìrékọjá ìdahoro. Josiah Litch ti jẹ́ kí òtítọ́ yìí hàn kedere tó bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí a kò ṣe lè ṣe ohun tí ó dára jù bí a ṣe ń tọ́ka ọ̀rọ̀ rẹ̀:*”

“—Ẹbọ ojoojúmọ́ ni ìtúmọ̀ ìsinsìnyí ti ọ̀rọ̀ náà; ṣùgbọ́n kò sí irú ohun kan bí ẹbọ nínú àkọ́kọ́ ọ̀rọ̀ náà. Èyí ni a ti jẹ́wọ́ ní gbogbo ọ̀nà. Ó jẹ́ àlàyé àfikún tàbí ìtumọ̀ tí àwọn onítúmọ̀ fi lé e lórí. Ìkànsí tòótọ́ ni pé, ‘ojoojúmọ́ àti ìrékọjá ìsọdahoro;’ ojoojúmọ́ àti ìrékọjá ni a so pọ̀ mọ́ra nípasẹ̀ ‘àti,’ ìsọdahoro ojoojúmọ́ àti ìrékọjá ìsọdahoro. Wọ́n jẹ́ agbára ìsọdahoro méjì tí yóò sọ Ibi Mímọ́ àti ogun di ahoro.”

Látinú èyí ni ó fi hàn gbangba pé “ojoojúmọ́” náà kò lè ní ìtọ́kasí kankan sí ìjọsìn àwọn Júù tí èrò àtijọ́ tí ó sì wọ́pọ̀ jù lọ ti fi kàn án; èyí sì tún hàn síi nípa ìrònú pé bí a bá ń ka àwọn àkókò wọ̀nyí, yálà ní ìtumọ̀ gidi tàbí ní ìtumọ̀ àpẹẹrẹ, láti ìgbà mímú ìjọsìn yìí kúrò, wọn kò mú wa dé ibi iṣẹ̀lẹ̀ kankan rárá tí ó yẹ kí a fi àkíyèsí ṣe.

“Ìrúbọ ojoojúmọ́ àti ìríra nígbà náà, jẹ́ agbára méjì tí ń fa ìdahoro tí wọ́n yóò ni láti pọ́n ìjọ náà lójú: ṣé a lè fi dájú ohun tí àwọn agbára wọ̀nyí jẹ́? A kàn ní láti gba ọ̀nà ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò William Miller lórí ọ̀ràn yìí láti dé sí ìpinnu kan náà pẹ̀lú rẹ̀. Ó wí pé:

“—Kí ni a lè túmọ̀ sí nípa —ibi mímọ́’ ti Ìbọ̀rìṣà? Ìbọ̀rìṣà, àti àṣìṣe ti gbogbo irú, ní àwọn ibi mímọ́ wọn, gẹ́gẹ́ bí òtítọ́ pẹ̀lú. Àwọn wọ̀nyí ni àwọn tẹ́ńpìlì tàbí ilé-ìsádi tí a ti yà sọ́tọ̀ fún iṣẹ́ wọn. Ní ìbámu pẹ̀lú èyí, a lè ro pé tẹ́ńpìlì kan pàtó tí ó jẹ́ olókìkí nínú Ìbọ̀rìṣà ni a ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ níbí. Èwo nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ tẹ́ńpìlì rẹ̀ tí ó ṣe pàtàkì ni ó lè jẹ́? Ọ̀kan lára àwọn àpẹẹrẹ tí ó rẹwà jùlọ ti ìkọ́lé alárinrin ìgbà àtijọ́ ni a ń pè ní Pantheon. Orúkọ rẹ̀ túmọ̀ sí —tẹ́ńpìlì tàbí ibi-ìsádi ti gbogbo àwọn ọlọ́run.’ Ibì tí ó wà ni Rome.+ Àwọn òrìṣà àwọn orílẹ̀-èdè tí àwọn ará Romu ṣẹ́gun ni a fi tọ́kantọ́kan gbé sínú àpótí tàbí ẹ̀ka kan nínú tẹ́ńpìlì yìí, àti pé ní ọ̀pọ̀ ìgbà wọ́n di ohun ìjọ́sìn fún àwọn ará Romu tìkára wọn. Ṣé a lè rí tẹ́ńpìlì kan ti Ìbọ̀rìṣà tí yóò fi hàn kedere ju èyí lọ gẹ́gẹ́ bí —ibi mímọ́ rẹ̀.’”

“Níwọ̀n bí a ti ti fi dájú nísinsin yìí pé ojoojúmọ́ náà ni Ẹ̀sìn Kèfèrí, àti pé ìrékọjá ìdahoro, tàbí—‘irúbọ ìkórìíra tí ń mú ìdahoro wá,’ ni Ipápá, àti pé ibi mímọ́ pàtàkì ti Ẹ̀sìn Kèfèrí ni Pantheon, àti pé ‘ibi’ ipò rẹ̀ ni Róòmù, a tún ń wádìí sí i.”

“1. Ṣé agbára ìjọba ará Róòmù ló ‘mú Kèfèrí kúrò’? A ro pé ọ̀rọ̀ tí ó tẹ̀lé yìí nípa òtítọ́ kan pàtàkì tí a sì mọ̀ dáadáa nínú ìtàn ìjọ àti ayé, ni ó dáhùn sí àsọtẹ́lẹ̀ náà. Ó tọ́ka sí Kọ́ńsítáńtínù, ọba àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ Kristẹni, ó sì wí pé:

“—Ìṣe àkọ́kọ́ rẹ̀ nínú ìṣàkóso ni fífi àṣẹ ìjọba kan rán ká gbogbo ilẹ̀ ọba, ní fífi í gba àwọn ọmọ abẹ́ rẹ̀ níyànjú láti gba Ìsìn Kristiẹniti mọ́ra.”++

“2. Ṣé Róòmù ni ìlú tàbí ibi mímọ́ rẹ̀, (Pantheon,) tí a wó lulẹ̀ nípasẹ̀ àṣẹ Ìjọba? Àyọkà yíyọ jáde tí ó tẹ̀lé e dáhùn:”

“—Ikú ọ̀tá ìkẹyìn tí ó ń bá Constantine dije ti fi àlàáfíà ìjọba-ọba náà lédè. Rome tún di ayaba àwọn orílẹ̀-èdè lẹ́ẹ̀kan sí i láìsí àríyànjiyàn. Ṣùgbọ́n, ní wákàtí ìgbéga àti ògo yẹn, a ti gbé e dé etí àfonífojì ìparun. Ìgbésẹ̀ rẹ̀ tó kàn yóò jẹ́ ìsọ̀kalẹ̀, tí a kò sì ní lè tún un ṣe mọ́. Ìyípadà ìjọba sí Constantinople ṣì ń dákúlẹ̀ onítàn lójú. Ó jẹ́ ìṣe kan tí ó tako pátápátá gbogbo ìlànà ìṣàkóso ìfarapa ọkàn Romu àtijọ́ tí ó sì ní ọlá. Kì í ṣe iṣẹ́ ará Asia aláradà kan tí ó fi ara rẹ̀ jìnà sí ìfaramọ́ ìgbádùn àṣà àti ojú-ọjọ̀ ìlà-oòrùn, bí kò ṣe iṣẹ́ akọni ajagun alágbára bí irin, tí a bí ní ìwọ̀-oòrùn, tí ó sì ń fi àṣà àwọn ará ìlà-oòrùn ṣe ẹ̀gàn, gẹ́gẹ́ bí gbogbo àwọn ará Romu; iṣẹ́ olóṣèlú ọlọ́gbọ́n ni, síbẹ̀ ó jẹ́ aláìgbọ́n nínú ìṣèlú sí ìwọ̀n tí ó hàn gbangba jùlọ. Síbẹ̀ Constantine fi Rome sílẹ̀, ààbò-olódi ńlá àti ìtẹ́ àwọn Caesar, nítorí igun àìmọ̀ kan ní Thrace, ó sì ná ìyókù ayé rẹ̀ tí ó kún fún agbára àti ìfẹ́-ọba nínú làálàá méjì: ti gbígbé àgùdà kan sókè di olú-ìlú ìjọba-ọba rẹ̀, àti ti mímú olú-ìlú náà sọ̀ kalẹ̀ sí ọlá àìlera àti agbára tí a ti rẹ̀ sílẹ̀ ti àgùdà kan.’*

“Àkọsílẹ̀ yìí láti inú ọ̀bẹ̀ ìkọ̀wé akòwé-ìtàn náà hàn gbangba jù láti nílò àlàyé. Wọ́n sọ ibi mímọ́ rẹ̀ kalẹ̀, ni àsọtẹ́lẹ̀ náà wí; lẹ́yìn ìfìdí àwọn òtítọ́ hàn bí èyí tí a sọ lókè, ẹni tí ó ṣe àṣàyàn jùlọ nínú ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ gbọ́dọ̀ tẹ́lọ́rùn nípa ìlò rẹ̀.”

“Láti àkókò tí a ó ti mú ètùtù ojoojúmọ́ kúrò, tí a sì ti gbé ohun ìríra tí ń mú ìdahoro kalẹ̀, ọjọ́ ẹgbẹ̀rún kan, igba méjì, àti aadọrun-un yóò wà. Alábùkún-fún ni ẹni tí ó dúró títí, tí ó sì dé ọjọ́ ẹgbẹ̀rún kan, igba mẹ́ta, àti márùn-ún-dín-lọ́gbọ̀n. Pẹ̀lú àwọn òtítọ́ tí ó wà níwájú wa pé ètùtù ojoojúmọ́ náà ni Ìsìn Òrìṣà àwọn Kèfèrí, pé ohun ìríra tí ń mú ìdahoro ni Ìjọ Pápá, pé ìyípadà wá láti èyí àkọ́kọ́ sí èyí ìkẹ́yìn nínú agbára Romu, àti nípa àṣẹ Ìpínlẹ̀, kò sí ohun mìíràn fún wa bí kò ṣe láti tún wádìí síi nígbà wo ni èyí ṣẹlẹ̀ ní ọ̀nà tí yóò mú àsọtẹ́lẹ̀ náà ṣẹ; nítorí bí a bá lè fi èyí dájú, a ti ní ibi ìbẹ̀rẹ̀ láti inú èyí tí a ó ti bẹ̀rẹ̀ sí í ka àwọn àkókò àsọtẹ́lẹ̀ inú ọ̀rọ̀ tí ó wà níwájú wa. Nítorí náà,”

Títí di àkókò ìyípadà Clovis, ọba Faranse, sí ìgbàgbọ́, èyí tí ó ṣẹlẹ̀ ní ọdún 496, àwọn Faranse àti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn ti Romu ìwọ̀-oòrùn jẹ́ aláìgbọràn-òrìṣà; ṣùgbọ́n lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ náà, àwọn ìsapá láti yí àwọn olùbọ̀rìṣà padà sí ọ̀dọ̀ Kristi ni a fi àṣeyọrí ńlá dé adé. A sọ pé ìyípadà Clovis sí ìgbàgbọ́ ló mú kí àṣà náà dìde láti máa pe ọba Faranse ní àwọn oyè wọ̀nyí: Ọba Alá-Kristẹni Jùlọ àti Àkọ́bí Ọmọ Ìjọ.+ Láàárín àkókò náà àti A.D. 508, nípasẹ̀ “àwọn àdéhùn,” “àwọn ìforúkọsílẹ̀ ìtẹríba” àti àwọn ìṣẹ́gun, “àwọn Avborici,” “àwọn ọmọ-ogun olùṣọ́ Romu ní ìwọ̀-oòrùn,” Brittany, àwọn Burgundians àti àwọn Visigoths, ni a mú wá sí abẹ́ ìtẹríba.'++

“—Ìbọ̀rìṣà ní Ìjọba Róòmù ti ìwọ̀-oòrùn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé láìsí àní-àní ó fà áyípadà ìlọsíwájú ìgbàgbọ́ Kristẹni sẹ́yìn, pàápàá jùlọ nínú àwọn orílẹ̀-èdè wọ̀nyẹn tí a ń yọ wọ́n lẹ́nu, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí ní ọ̀ràn ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, nípasẹ̀ ìkọlù àwọn ẹ̀yà aláìlójú-kúrò, tí wọ́n ṣì ń bá a lọ gẹ́gẹ́ bí olùbọ̀rìṣà, láti ìgbà náà lọ kò tún ní agbára, bí ó bá ti ní ìfẹ́ inú láti pa ìgbàgbọ́ Kátólíìkì run, tàbí láti dí ìfọ̀rọ̀wọ́bọ̀n Pope Róòmù mọ́.”

“Látìgbà náà ni, ìríra Pápà ti borí, níwọ̀n bí ó ti kan Keferi. Àwọn ìjàkadì rẹ̀ ní ọjọ́ iwájú sì jẹ́ pẹ̀lú àwọn ẹ̀ya-ìsìn Kristẹni mìíràn, tí a máa ń tọ́ka sí gẹ́gẹ́ bí aláìmọ́gbàgbọ́; àti pẹ̀lú àwọn ọmọ-aládé tí a máa ń tọ́ka sí gẹ́gẹ́ bí ọlọ̀tẹ̀ tàbí àwọn olùpín ara Kristi. Àwọn agbára pàtàkì ní Yúróòpù fi ìfaramọ́ wọn sí Keferi sílẹ̀, kì í ṣe fún ohun míràn bí kò ṣe láti mú àwọn ohun ìríra rẹ̀ dúró nínú ìrísí mìíràn; nítorí Keferi kò nílò ohun mìíràn bí kò ṣe kí a ṣe ìrìbọmi fún un kí ó lè di Kristẹni ní ìtumọ̀ Kátólíìkì; àti nígbà tí ìfẹ́ tàbí ìgbẹ̀san òjíṣẹ́ alákóso rẹ̀ bá béèrè rẹ̀, àwọn ìní wọn àti àwọn ìtẹ́ wọn,—bóyá ẹ̀mí wọn pẹ̀lú,—gbọ́dọ̀ wà lórí pẹpẹ. SS”

"* Àlàyé Àsọtẹ́lẹ̀, Ìdìpọ̀ 1, 127.

"+ Ìtàn Àgbáyé Gbogbogbò ti Goodrich àti Jìọ́gíràfì ti Gutherie."

+ Ìtàn Kristẹni ti Mosheim, Ìdì 1, 132, 133.

“Ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, Arthur, ọba Kristẹni àkọ́kọ́, dá ìjọsìn Kristẹni sílẹ̀ lórí àwókù ìsìn àwọn Keferi.* Rapin, ẹni tí ó sọ pé òun ṣe pẹkipẹki jù lọ nínú ìtòlẹ́sẹẹsẹ àkókò àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ nínú ìtàn rẹ̀, sọ pé a yàn án gẹ́gẹ́ bí ọba Britain ní ọdún 508. Ìwé 2, 129.

“Kí ni ipo Àga Róòmù ní àkókò yìí? —Symmachus jẹ́ Pópù láti ọdún 498 tàbí 9 títí dé 514. Àkókò ipò pópù rẹ̀ jẹ́ ohun tí àwọn ipò àti ìṣẹ̀lẹ̀ àgbàyanu wọ̀nyí ṣe pàtàkì sí:”

“1. Ó—fi ìjọsìn abọ̀rìṣà sílẹ̀ nígbà tí ó wọ inú —ìjọ Róòmù.”

“2. Ó rí ọ̀nà rẹ̀ sí àga Pópù nípa jíjàkadì pẹ̀lú alátakò rẹ̀ títí dé ẹ̀jẹ̀. Du Pin.

“3. Nítorí ìfọ̀rìṣà tí a fi san án gẹ́gẹ́ bí arọ́pò Mímọ́ Pétérù.”

“4. Nípasẹ̀ ìyọkúrò kúrò nínú ìjọ ti Ọba-ọba Anastasius.+”

“—Bí ó ti pọ̀ tó,” ni Mosheim wí, “ni àwọn èrò àwọn kan ṣe tẹ́wọ́ gbà àwọn ìbéèrè àṣẹ-olórí ti àwọn Pontiff ti Romu, a lè fi ọ̀rọ̀ kan tí Ennodius sọ rò ó lọ́rùn-rọ́rùn, ẹni ẹlẹ́gàn àti aláìníwọ̀ntúnwọ̀nsì nínú ìtẹ́ríba rẹ̀ fún Symmachus, ẹni tí ó jẹ́ aláṣẹ ìjọ kan tí orúkọ rere rẹ̀ jẹ́ ohun àríyànjiyàn. Akéwì ìyìn àlèébù yìí, láàárín àwọn ìdásílẹ̀ tí kò ní ìní kankan mìíràn, dì múlẹ̀ pé a ti fi Pontiff náà kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí adájọ́ ní ipò Ọlọ́run, ipò tí ó kún gẹ́gẹ́ bí Aṣojú Ẹni-Ọ̀run Jùlọ.”++

“Nípa agbára tí a fi múlẹ̀ fún ẹ̀sìn Kátólíìkì ní ìwọ̀-oòrùn, nípa àwọn àṣeyọrí wọ̀nyí, àti nípa iṣe àwọn vikà àti àwọn aṣojú mìíràn ti Ibùjọkòó Róòmù, ẹgbẹ́ Pápá ní Constantinople ni a “fi sípò” láti lè dá ìforígbárí gbangba láre fún olúwa wọn ní Róòmù. Ní ọdún 508, ìjì líle ìgbóná ẹ̀sìn àìnírònú àti ogun abẹ́lé gba àwọn òpópónà ìlú-olú ìlà-oòrùn náà kọjá ní iná àti ẹ̀jẹ̀.”

Gibbon, lábẹ́ ọdún 508–514, nígbà tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa àwọn rudurùdu ní Constantinople, wí pé—“Wọ́n fọ àwọn ère ọba náà, a sì fi ara rẹ̀ pamọ́ sínú ìgberíko kan, títí di òpin ọjọ́ mẹ́ta, nígbà tí ó gbójúgbóyà láti bẹ àánú àwọn ọmọ abẹ́ rẹ̀. [Ìjọ Póòpù ti ṣẹ́gun.] Láìsí adé ọba rẹ̀, àti ní ìrísí ẹni tí ń bẹ̀bẹ̀, Anastasius farahàn lórí ìtẹ́ ní ilé eré-ije. Àwọn Kátólíìkì, níwájú ojú rẹ̀, tún Trisagion tòótọ́ sọ; wọ́n yọ̀ gidigidi nínú ìpèsè tí ó kéde ní ohùn aṣojú-ìkéde kan, pé òun yóò fi aṣọ àlùkò ọba sílẹ̀; wọ́n sì fetí sí ìkìlọ̀ náà pé, níwọ̀n bí gbogbo ènìyàn kò ti lè jọba, kí wọ́n kọ́kọ́ fara mọ́ra nípa yíyan ọba kan; wọ́n sì gba ẹ̀jẹ̀ àwọn òjíṣẹ́ méjì tí kò gbajúmọ̀, tí olúwa wọn, láìṣiyèméjì, dá lẹ́bi fún àwọn kìnnìún. Àwọn ìṣọ̀tẹ̀ onínúfínní ṣùgbọ́n àkókò kúkúrú wọ̀nyí ni àṣeyọrí Vitalian mú lókun, ẹni tí pẹ̀lú ọmọ-ogun rẹ̀ ti àwọn Huns àti Bulgarians, tí ọ̀pọ̀ jù lọ nínú wọn jẹ́ abọ̀rìṣà, kéde ara rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí akíkanjú ìgbàgbọ́ Kátólíìkì. Nínú ìṣọ̀tẹ̀ olóòótọ́ yìí ó sọ Thrace di ahoro, ó dó ti Constantinople, ó pa ẹgbẹ̀rún mẹ́rìndínlọ́gọ́ta àwọn Kristẹni ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ run, títí tí ó fi rí ìpadàbọ̀ àwọn bíṣọ́ọ̀bù, ìtẹ́lọ́run Póòpù, àti ìdásílẹ̀ ìgbìmọ̀ Chalcedon, àdéhùn orthodox kan, tí Anastasius tí ń kú fi ọwọ́ sí ní àìfẹ́, tí baba kékeré Justinian sì mú ṣẹ ní ìṣòtítọ́ jù. Báyìí ni ìparí ogun àkọ́kọ́ nínú àwọn ogun ẹ̀sìn tí a ti jagun ní orúkọ, àti nípasẹ̀ àwọn ọmọ-ẹ̀yìn, ti Ọlọ́run Àlàáfíà rí.” SS

“Pẹ̀lú àyọkúrò tí ó tẹ̀ lé e yìí láti ọwọ́ Appollos Hale, a parí ẹ̀rí lórí kókó yìí: —Ní báyìí a ń pe àwọn Gamalieli wa ti òde-òní láti dúró pẹ̀lú wa ní ipò ibi mímọ́ ẹ̀sìn Kèfèrí (èyí tí a ti ń sọ pé ó jẹ́ “ogún St. Peter”) ní ọdún 508. A wo díẹ̀ ọdún sẹ́yìn sínú ìgbà tí ó ti kọjá, ẹ̀sìn Kèfèrí líle, àìgbọ́nra ti àwọn aláìlọ́́là ariwa ń sàn kalẹ̀ sí orí ìjọba Ìwọ̀-Oòrùn Róòmù tí a ń pè ní ti Kristẹni lásán—ń ṣẹ́gun ní gbogbo ibi—àti pé àwọn ìṣẹ́gun wọn ní gbogbo ibi jẹ́ àmì ìwà ìkà jùlọ. . . . Ìjọba náà ṣubú, a sì fọ́ ọ yà sí wẹ́wẹ́. Ọ̀kọ̀ọ̀kan, àwọn olúwa àti àwọn alákóso àwọn àjákù wọ̀nyí fi ẹ̀sìn Kèfèrí wọn sílẹ̀, wọ́n sì jẹ́wọ́ ìgbàgbọ́ Kristẹni. Nínú ẹ̀sìn, àwọn ẹni tí wọ́n ṣẹ́gun ń tẹrí ba fún àwọn ẹni tí wọ́n ṣẹ́gun. Ṣùgbọ́n síbẹ̀, ẹ̀sìn Kèfèrí ṣì ń borí. Lára àwọn alátìlẹ́yìn rẹ̀, ajagun kan wà tí ó le, tí ó sì ṣàṣeyọrí. (Clovis.) Ṣùgbọ́n láìpẹ́, òun náà tẹrí ba fún agbára ìgbàgbọ́ tuntun náà, ó sì di akọni rẹ̀. Ó ṣì ń borí, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí akíkanjú àti asegun, ó dé orí gíga jùlọ ní ibi ìpò tí a wà, A.D. 508.

“—Nínú ọdún kan náà tàbí ní àgbègbè rẹ̀, ìpínkiri pàtàkì tí ó kẹ́yìn jùlọ ti ìjọba tí ó ṣubú ni a sọ di ti Kristi ní gbangba, àti nípasẹ̀ ìfi adé jẹ ọba fún ‘ọba’ rẹ̀ tí ó ṣẹ́gun.”

“—Póńtífù fún àkókò tí a dúró lé e jẹ́ Kèfèrí kan tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ yí padà. Ìjà ẹ̀jẹ̀ tí ó gbé e jókòó lórí àga náà ni a pinnu nípasẹ̀ ìforígbárí ọba Aríánì kan. Wọ́n ń tẹrí ba fún un, wọ́n sì ń kí i gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ń di —‘ipò Ọlọ́run lórí ilẹ̀ ayé.’ Agba ìgbìmọ̀ náà wà lábẹ́ agbára rẹ̀ tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ẹ́, tí, nípasẹ̀ ìfura pé àwọn ire ti Ibùdó Róòmù béèrè é, wọ́n a yọ ọba-ọba náà kúrò nínú ìjọ. . . . Ní ọdún 508 ni wọ́n dán ìná sí ibi ìwakùsà tí ó wà ní abẹ́ ìtẹ́ Ìjọba Ìlà Oòrùn. Èso ìdàrúdàpọ̀ àti ìjàkadì tí ó mú wá ni ìtẹ̀síwájú ìtẹ́ríbá àti ìtẹ́júmọ̀ olúwa tòótọ́ rẹ̀. Ní báyìí, ìbéèrè náà ni pé, ní ìgbà wo ni a ti tẹ Kèfèrí mọ́lẹ̀ tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ẹ́ tí ó fi ṣí àyè sílẹ̀ fún arọ́pò àti arọ́yìn rẹ̀, ìríra Pápà? Nígbà wo ni a fi ìríra yìí sí ipò kan láti bẹ̀rẹ̀ ìrìnàjò rẹ̀ ti ọ̀rọ̀-òdì sí Ọlọ́run àti ẹ̀jẹ̀? Ṣé ọjọ́ mìíràn kankan wà fún fífi í “sí,” tàbí “gbé kalẹ̀” dípò Kèfèrí, bí kò ṣe 508? Bí ajẹ́ aláṣírí náà kò bá tíì mú gbogbo àwọn tí yóò jẹ olùfaragba rẹ̀ wọ inú agbára rẹ̀ báyìí, ó ti gba ipò rẹ̀, àwọn kan sì ti fi ara wọn lélẹ̀ fún àfàsìnà rẹ̀.”

“Ní ìkẹyìn, a ṣẹ́gun àwọn yòókù, —‘àti àwọn ọba, àti àwọn ènìyàn, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn, àti àwọn orílẹ̀-èdè, àti àwọn ahọ́n,’ ni a sì mú wá sí abẹ́ àṣẹ́ àròjinlẹ̀ náà tí ń pèsè wọn sílẹ̀, àní nígbà tí wọ́n —‘mutí ní ẹ̀jẹ̀ àwọn ajẹ́rìíkú Jésù,’ láti —‘rò pé iṣẹ́ Ọlọ́run ni àwọn ń ṣe,’ àti láti gbà pé àwọn fúnra wọn nìkan ni àwọn àyànfẹ́ àtàtà ti ọ̀run, nígbà tí wọ́n ń di ohun ìjẹ rọrùn àti ọlọ́rọ̀ sí i fún ìdálẹ́bi ọ̀run àpáàdì.”*

“A ní ọjọ́ náà. A mú ‘ẹbọ ojoojúmọ́’ kúrò, a sì gbé ohun ìríra tí ń mú ìdahoro kalẹ̀ dúró ní ọdún 508. Láti inú àkókò yìí ni ọjọ́ 1290 tàbí ọdún náà ti parí ní 1798 níbi tí, gẹ́gẹ́ bí a ti fi hàn tẹ́lẹ̀, agbára ìjọba ti gba kúrò lọ́wọ́ Póòpù nípasẹ̀ apá Buonaparte. Ọjọ́ 1335 náà mú wa dé ọdún kíkún márùndínláàádọ́rin [45] ní apá kejì ìṣẹ̀lẹ̀ náà.”

“Ṣùgbọ́n àwọn kan lè wí pé, Báwo ni ó ṣe rí tí ẹ fi sọ pé àwọn àkókò náà parí ní ìgbà tí ó ti kọjá? Ṣé a kò kọ ọ́ pé Dáníẹ́lì yóò sinmi, yóò sì dúró nínú ipín rẹ̀ ní òpin àwọn ọjọ́? Lóòtọ́ ni; a sì gbà á gbọ́. Ṣùgbọ́n kí ni í ṣe fún Dáníẹ́lì láti dúró nínú ipín rẹ̀? Kókó yìí ni a ó gbé yẹ̀ wò nígbà tí a bá dé ìtúmọ̀ ìkọjá àkókò náà, àti ìwádìí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ṣẹlẹ̀ ní òpin àwọn ọjọ́. Ní àkókò yìí, a fi ìdákọ̀ró síbí títí di ọ̀sẹ̀ míràn.” Review and Herald, January 28, 1858.

Àwọn Àṣìṣe àti Àwọn Èwu ti Prescott àti Daniells; Àwọn Ìlú Tí A Ní Láti Ṣíṣẹ́ Nínú Wọ́n

(A yan A. G. Daniells gẹ́gẹ́ bí ààrẹ Àpéjọ Àgbáyé ní ọdún 1901. Èyí fi hàn pé a kọ àkọsílẹ̀ yìí ní ọdún 1910, àkókò kan tí ìyáàfin White ń ní ìbànújẹ́ gidigidi nípa àìfojúsùn Daniells sí àwọn ìlú ńlá àti ìfarapa rẹ̀ sínú àríyànjiyàn lórí “Daily” náà.)

Ní àkókò àìpẹ́ yìí, Steve Wohlberg ti ń sọ pé òun kò ní láti mú ipò kankan nípa “Daily” náà, nítorí Ellen White kò mú ipò kankan nípa “Daily” náà rí, àti pé bí ipò yẹn bá tó fún wòlíì obìnrin náà láti gbà, ó sì tó fún òun náà.

Dájúdájú, Ellen White ní ipò kan lórí “Daily.” Ó sọ pé àwọn Millerite ní ìmọ̀ tó tọ́ nípa rẹ̀, ó sì lóye pé ẹ̀sìn abọ̀rìṣà ni. Ó lóye pé nígbà tí a mú ẹ̀sìn abọ̀rìṣà kúrò, 1335 bẹ̀rẹ̀; ó sì lóye pé àwọn ìwòye mìíràn yàtọ̀ sí èyí nìkan máa ń mú òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ wá.

Àti pé èyí tí o lè fi hàn láti inú ìtàn ọdún 1850 gẹ́gẹ́ bí èyí tí a ya sọ́tọ̀ ní tòótọ́ gẹ́gẹ́ bí mímú òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ wá ni èrò Crosier pé “Daily” dúró fún iṣẹ́ ìránṣẹ́ Kristi nínú Ibi Mímọ́ Rẹ̀; nítorí náà, mo rò pé ó ní òye nípa ohun tí “Daily” jẹ́, kì í ṣe ohun tí ó jẹ́ nìkan, ṣùgbọ́n pẹ̀lú ohun tí ó ń ṣojú fún, nítorí pé, bí o bá fi ipò yẹn sílẹ̀, o máa wọ inú òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀.

Ṣùgbọ́n, ní ọdún 1910, Ellen White tún bá Ààrẹ Àpéjọ Àgbáyé àti W. W. Prescott wí fún fífi ojú-ìwòye kan náà yìí ti Crosier tẹ̀ síwájú.

Kò sí onítàn kankan tí yóò jiyàn pé Prescott àti Willie White àti A. G. Daniells, pé nígbà tí wọ́n ń gbé ọ̀ràn ti Daily lárugẹ, wọ́n ń gbé èrò náà lárugẹ pé Daily dúró fún iṣẹ́-òjíṣẹ́ Kristi nínú Ibi Mímọ́ Rẹ̀. Gbogbo ènìyàn mọ̀ é.

Ṣùgbọ́n, ẹ ti ní gbogbo àpilẹ̀kọ náà níbí láti inú Manuscript Releases, ìdìpọ̀ 20.

Ìgbà wo ni a tú èyí síta? Dájúdájú, a tú un síta ní ọdún 1988; nítorí náà, ó wà ní àyè fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ Adventism láti gbé e yẹ̀ wò ní ọdún 1988.

Nígbà wo ni Willie White àti Prescott àti Daniells fi dá èrò èké nípa Òjoojúmọ́ sílẹ̀ nínú Adventism? Láti ọdún 1919 sí 1931 ni wọ́n ṣe àṣeyọrí iṣẹ́ wọn. Ní ọdún 1931, ẹ gbàgbé rẹ pátápátá!! Adventism yóò máa kọ́ni pé Òjoojúmọ́ dúró fún iṣẹ́-ìránṣẹ́ Kristi nínú Ibùdó Mímọ́ Rẹ̀ nítorí pé wọ́n ti gba ìtumọ̀ Ìwé Mímọ́ tí ó ti ọ̀dọ̀ Protestantism apẹ̀yìndà àti Kátólíìkì wá. Àti láti ìgbà yìí lọ, a ti dá Òjoojúmọ́ mọ̀ gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́-ìránṣẹ́ Kristi nínú Ibùdó Mímọ́ Rẹ̀.

Ìbẹ̀rù ni, àwọn ohùn kan wà tí ń tako èyí tí wọ́n sì mọ̀ dáadáa ju bẹ́ẹ̀ lọ, ṣùgbọ́n láti ìgbà yẹn lọ, ìṣàn ọ̀ràn ti yí padà pátápátá.

Lẹ́yìn náà, ní ọdún 1988, Ellen White Estate ṣe àfihàn gbólóhùn yìí fún wa láti ọdún 1910, ní àkókò gan-an tí Prescott, Daniells, àti Willie White ń ru ọ̀ràn Daily náà sókè.

Kí ni ìtúmọ̀ èyí? Kí ni ìtúmọ̀ rẹ̀ pé ọ̀tá ń ṣiṣẹ́ lórí ọkàn rẹ? Ó túmọ̀ sí pé Ẹ̀mí Mímọ́ kò ṣiṣẹ́ lórí ọkàn rẹ.

Wọ́n fẹ́ wọ inú ìwé Uriah Smith, Thoughts on Daniel and Revelation, kí wọ́n sì yọ ohun tí ó sọ nípa pé “Daily” jẹ́ Ìbọ̀rìṣà kúrò. Ìdí nìyẹn tí, ní àkókò yìí, ọ̀kan nínú àwọn ọkùnrin tí ń jagun sí Willie White àti Prescott àti Daniells fi jẹ́ ọkùnrin kan tí a ń pè ní Larry Smith.

Ta ni Larry Smith? Ọmọ Uraiah ni i, ó sì mọ ohun tí wọ́n fẹ́ ṣe, ó sì dúró ti baba rẹ̀: Ojoojúmọ́ jẹ́ Ìbọ̀rìṣà.

ṣe kí ni? “fa ìdàrúdàpọ̀ ńlá.”

A ti gba àwọn ìwòye mìíràn nípa Òjoojúmọ́ tí ń mú ìdàrúdàpọ̀ àti òkùnkùn wá.

Bí Olúwa bá fẹ́, nígbà tí a bá bẹ̀rẹ̀ sí í fi ẹ̀rí múlẹ̀ fún àwọn ẹ̀kọ́ wọ̀nyí láti inú ìkẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì wa, a ó wo Ìsíkíẹ́lì 28; nítorí pé, Ìsíkíẹ́lì 28 ni ibi tí a ti dá gbòǹgbò gidi ti Títílọ mọ̀. Ìsíkíẹ́lì 28 jẹ́ nípa ìgbéga Lucifer, ó sì ń samisi rẹ̀; nítorí pé, bí wọ́n ṣe ń gbìyànjú láti sọ pé Títílọ dúró fún iṣẹ́ ìránṣẹ́ Kristi nínú Ibi Mímọ́ Rẹ̀, kì í ṣe pé wọ́n kọ ojú ìwòye tòótọ́ ti Títílọ nìkan, àmì ìgbéga ara ẹni, ṣùgbọ́n wọ́n tún ń fi ìgbéga ara ẹni kan náà hàn nínú ìrírí tiwọn. Ó tẹnumọ́ pé wọ́n yóò mú ìdàrúdàpọ̀ wá sínú ipò wa.

Kí sì ni ó túmọ̀ sí pé, “A sì fihàn mí”? Ọlọ́run tìkára Rẹ̀ sọ èyí fún un.

Arábìnrin White lóye “Daily” náà, ó sì lóye pé kíkọ́ni pé “Daily” náà ni iṣẹ́ ìránṣẹ́ Kristi nínú Tẹ́ńpìlì Mímọ́ Rẹ̀ jẹ́ ohun tí ó wá láti ọ̀dọ̀ àwọn áńgẹ́lì tí a lé jáde kúrò ní Ọ̀run, àti pé kò mú nǹkan mìíràn wá bí kò ṣe ìdàrúdàpọ̀ àti òkùnkùn; ó sì mọ ipò àwọn Pioneer pé “Daily” náà dúró fún Ìbọ̀rìṣà, àti pé nígbà tí a mú “Daily” náà kúrò, àsọtẹ́lẹ̀ àkókò ọdún 1335 bẹ̀rẹ̀. Ó mọ̀ ọ́. Ó mọ ìyàtọ̀ náà, láìka ohun tí àwọn ọkùnrin wọ̀nyí fẹ́ sọ sí.

Àwọn àyànfẹ́ pípé kò ní jẹ́ kí a tàn wọ́n jẹ, ṣùgbọ́n àwọn ènìyàn kan yóò wà tí wọ́n dúró pọ̀ mọ́ àwọn àyànfẹ́ pípé tí a ó sì tàn wọ́n jẹ. Àwọn àyànfẹ́ pípé ni àwọn wúńdíá ọlọ́gbọ́n. Àwọn wúńdíá aṣiwèrè ni a ó tàn jẹ, bẹ́ẹ̀ ni?

Àti gẹ́gẹ́ bí àwọn wúńdíá ọlọ́gbọ́n ní àkókò yìí, nígbà tí ìdánwò wà láti tan àní àwọn àyànfẹ́ pàápàá jẹ, bí àwọn wúńdíá ọlọ́gbọ́n ṣe ń gba ìtújáde Ẹ̀mí Mímọ́, kí ni àwọn wúńdíá aṣiwèrè ń gbà? Ìtanràn líle tí 2 Tẹsalóníkà sọ. A ó sì tún ṣàgbéyẹ̀wò èyí pẹ̀lú, ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Daily.

—“ń wọ́n ń hun àwọn ìrírí wọn pọ̀ mọ́ àwọn ìmọ̀lára tí ó ní ìrísí ẹ̀mí[ìṣeré-ẹ̀mí], wọ́n sì ń fa àwọn ènìyàn wa sí àwọn ìmọ̀lára ẹlẹ́wàá tí yóò tàn, bí ó bá ṣeé ṣe, àní àwọn àyànfẹ́ pẹ̀lú.”

Kí ni ìpìlẹ̀ gidi jùlọ ti ẹ̀mí-àbùkù?

Ní ti ìtàn Ọba Saulu, kí ni Samuẹli sọ? “Ìṣọ̀tẹ̀ dàbí oṣó.” Ìṣọ̀tẹ̀ jẹ́ oṣó.

Níbo ni Saulu fi parí sí?

LÁTỌ̀DỌ̀ ÀWỌN OLÙGBÓ: Pẹ̀lú ajẹ́ obìnrin Éńdórì.

Pẹ̀lú ajẹ́bìnrin Endori.

Kí ni Ọba Saulu ṣe tí ó mú kí àtẹ̀sẹ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ yìí wáyé, tí ó sì darí rẹ̀ lọ sọ́dọ̀ àjẹ́bìnrin Endo? Ó gbé ọ̀rọ̀ ara rẹ̀ ga ju Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run lọ. A ti sọ ohun tí ó yẹ kí ó ṣe fún un, ṣùgbọ́n ó tẹ̀síwájú, ó sì ṣe ohun tí ara rẹ̀ fẹ́ ṣe.

Ìpìlẹ̀ gidi jùlọ ti ẹ̀mí-èrò ni fífi ọ̀rọ̀ rẹ ga ju Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run lọ. Ibẹ̀ ni gbogbo rẹ̀ ti bẹ̀rẹ̀. Ìyẹn ni àjẹ́.

Àjẹ́ ni ìmọ̀ bí Sátánì ṣe ń mú ọ wá lábẹ́ agbára ìṣàkóso rẹ̀. Bí ó ṣe ń yẹ ọ wọ inú ìfàjẹsínú rẹ̀ jẹ́ ọ̀rọ̀ ìmọ̀-òṣùpá tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìtànjẹ́ ìmọ̀-òṣùpá.

Nígbà tí a bá ṣe yín ní oògùn, ta ni ó kọ́kọ́ di ẹni tí a ṣe ní oògùn? Aṣẹ́ọ̀sì náà. Gbogbo rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ nígbà tí mo bá gbé ọ̀rọ̀ tèmi ga ju Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run lọ. Èyí ni oṣó, èyí ni ìṣọ̀tẹ̀, èmi náà sì ni ẹni tí a ti ṣe ní oògùn. Èyí gan-an ni ó sì ṣẹlẹ̀ sí Daniells àti Prescott.

Àwọn ìmọ̀lára wo ni Daniells àti Prescott ń gbìyànjú láti mú wọlé nígbà tí èyí ń ṣẹlẹ̀? Ìwòye tí kò tọ́ nípa Daily.

Àti pé kí ni ìmọ̀ tòótọ́ nípa Ti Ojoojúmọ́? Ṣé èyí ni pé ó jẹ́ Ẹ̀sìn Àwọn Kèfèrí, àti pé Ẹ̀sìn Àwọn Kèfèrí ni ẹ̀sìn gbígbé ara ẹni ga. Ó jẹ́ ẹ̀sìn kan tí ó bẹ̀rẹ̀ ní àwọn àgbàlá Ọ̀run nígbà tí Satani, nígbà tí Satani, gbé ọ̀rọ̀ rẹ̀ sókè ju Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run lọ, tí ó sì mú àṣírí ìwà àìṣòdodo wọ inú ìtàn ẹ̀dá ènìyàn.

Àṣírí ìwà búburú ni iṣẹ́ Satani nínú fífìtàn wá jẹ. Iṣẹ́ Satani ni láti mú kí a gbé ọ̀rọ̀ tiwa tàbí ọ̀rọ̀ tirẹ̀ ga ju Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run lọ.

Ṣé ẹ ń tẹ̀lé èrò mi?

Wá ìwà àìṣòdodo sókè. Yóò túmọ̀ ìwà àìṣòdodo nínú Strong’s Concordance. Nígbà tí o bá sì tọ́ ọ sọ̀kalẹ̀ dé ọ̀rọ̀ gbòǹgbò rẹ̀, kí ni ọ̀rọ̀ gbòǹgbò fún ìwà àìṣòdodo? Alpha, alpha. Èyí ni Alpha Apostasy.

Nígbà wo ni Daniells àti Prescott ń tẹ ìmọ̀ràn òmùgọ̀ yìí síwájú? Ní àkókò ti Ìṣọ̀tẹ̀ Alpha.

Nítorí náà, ẹ má ṣe ṣòfo ohun tí Sister White ń sọ níhìn-ín yìí nípa títàn àwọn àyànfẹ́ gan-an jẹ, àti nípa kíka Ìsíkíẹ́lì 28. Ó mọ ohun tí ń lọ. Ó mọ̀ pé ọ̀ràn “Daily” yìí jẹ́ ohun tí kì í ṣe pé ó ṣìṣe ní ẹ̀kọ́ ìsìn nìkan, ṣùgbọ́n ó ń béèrè pé àwọn tí yóò máa wàásù ìwòye tí kò tọ́ nípa “Daily” fi ọ̀rọ̀ wọn ga ju Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run lọ, ó sì ń fi wọ́n sí ipò tí a ti dán wọ́n lójú; nítorí náà, wọ́n di irinṣẹ́ ní ọwọ́ Sátánì láti fi dán àwọn ẹlòmíràn lójú pẹ̀lú ìṣọ̀tẹ̀ wọn.

Àwọn ènìyàn máa ń sọ pé, “Ó, Ellen White, òun kò ní ìdúró kankan lórí Daily.”

Èyí ni ìṣè̀mí. Ó ti gbé ọ̀rọ̀ tirẹ̀ ga ju Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run lọ. Ó ń gbàgbọ́ pé Ọlọ́run ń mí sí i.

Àwọn irúgbìn àjèjì ti ibi ń dàgbà káàkiri Adventism lónìí.

Ellen White fi ìtẹ́wọ́gbà rẹ̀ lé òye àwọn Pioneer nípa 2520.

Ellen White fi ìtẹ́wọ́gbà rẹ̀ lé òye àwọn Pioneer pé “Ìrúbọ Ojoojúmọ́” nínú Ìwé Dáníẹ́lì dúró fún ìsìn abọ̀rìṣà.