Ìtàn Ìkọ̀kọ̀ ti Ẹsẹ̀ Kẹ́rìnlélógójì — Nọ́mbà Mẹ́rìndínlógún

Àwọn áńgẹ́lì mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ti Ìfihàn orí kẹ́rìnlá dúró fún ìránṣẹ́ ìkìlọ̀ àwọn Mílàráítì tí ó kéde ṣíṣí ìdájọ́, àti lẹ́yìn náà ìránṣẹ́ ìkìlọ̀ àwọn ẹgbẹ̀rún kan ó lé mẹ́rìnlélógójì tí ń kéde ìpipá ìdájọ́.

Àwọn ìpè méje náà ṣàpẹẹrẹ àwọn agbára tí Ọlọ́run lò nípa ìtọ́sọ́nà àbójútó Rẹ̀ láti mú ìdájọ́ wá sórí àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n fi agbára mú ìjọ́sìn oòrùn ṣẹ.

Àwọn ipè mẹ́rin àkọ́kọ́ ń tọ́ka sí ìparun tí ó ń lọ síwájú díẹ̀díẹ̀ ti Róòmù Ìwọ̀-oòrùn ní ọdún 476.

Èkàrùn-ún àti èkẹfà tọ́ka sí ìparun Róòmù Ìlà-Oòrùn láti ọdún 1449 títí dé 1453.

Àwọn ìpè mẹ́ta ìkẹyìn ń ṣojú Ìsílámù nínú àwọn ègbé mẹ́ta náà.

Àyíká tí ń fi ìtúká Israẹli hàn fún “àkókò méje,” tí ó wà ní orí tí ó tẹ̀ lé e gan-an nínú Lefitiku, ni a ti gbé kalẹ̀ nínú àwọn ẹsẹ̀ tí ń ṣáájú àṣẹ láti fọn ìpè jubili ní Ọjọ́ Ètùtù.

Nígbà tí Miller mọ ìdájọ́ tí a dá sí orí Ísírẹ́lì nítorí pípa ìsinmi ọjọ́-ìsimi fún ilẹ̀ náà ní orí kẹrìndínlọ́gbọ̀n, ó fi ìlànà náà sílò pé ọjọ́ kan dúró fún ọdún kan, ó sì ṣàwárí pé ọdún kan jẹ́ ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta àti ọgọ́ta ọjọ́, àti pé ìgbà méje ti ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta àti ọgọ́ta jẹ́ ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún, àti ogún ọdún ìyà nítorí pípa májẹ̀mú náà. Òótọ́ àsọtẹ́lẹ̀ àkọ́kọ́ tí ó ṣàwárí ni. Òun ni ìpìlẹ̀ àwọn òtítọ́ tí wọ́n dá ìpìlẹ̀ náà sílẹ̀, èyí tí Kristi fi lélẹ̀ nípasẹ̀ iṣẹ́ Miller. Kàkàkí Jubilee jẹ́ ìkéde ìdásílẹ̀ àti òmìnira.

Iwo keje ni Islamu ti ègbẹ́ kẹta.

Iwo keje ti Islam jẹ́ òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ ti òde, àti iwo Jubili jẹ́ òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ ti inú nípa ìdáláre nípa ìgbàgbọ́—ìdásílẹ̀ kúrò nínú ẹ̀ṣẹ̀, èyí tí gẹ́gẹ́ bí Sister White ṣe sọ, jẹ́ áńgẹ́lì kẹta ní òtítọ́. Ní àkókò tí a ti ń fọn iwo keje, àṣírí Kristi nínú yín, ìrètí ògo, yóò di pípé bí Kristi ṣe ń darapọ̀ Ọlọ́run-rẹ̀ mọ́ ẹ̀dá ènìyàn ti ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rin. Àwọn tí yóò sì gba èdìdì Ọlọ́run nígbà náà yóò kéde ìhìnrere iwo kan ti ìkìlọ̀ tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ègbé kẹta, àti pẹ̀lú ìkìlọ̀ áńgẹ́lì kẹta. Ègbé kẹta ń fún ìhìnrere áńgẹ́lì kẹta ní agbára nígbà tí áńgẹ́lì náà, ẹni tí kì í ṣe ẹni míràn bí kò ṣe Jesu Kristi, sọ̀ kalẹ̀ pẹ̀lú ìhìnrere kan ní ọwọ́ Rẹ̀.

Nígbà tí a bá mọ̀ pé ó jẹ́ àsọtẹ́lẹ̀ àkókò ti ègbé àkọ́kọ́ àti ti ègbé kejì tí ó fún iṣẹ́ ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ní agbára, àti pé àsọtẹ́lẹ̀ ti ègbé kẹta ni ó ń fún iṣẹ́ ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta ní agbára, a ń fi ìdánimọ̀ hàn pé àwọn kàkàkí náà jẹ́ “àwọn ìdájọ́ tí a mú wá sórí Róòmù gẹ́gẹ́ bí ìdáhùn sí fífi ọjọ́ Àìkú lòfin múlẹ̀.” Àwọn ìdájọ́ àbójútó-Ọlọ́run wọ̀nyí, pàápàá jùlọ àwọn kàkàkí ègbé mẹ́ta ìkẹyìn, ń bá a mu, wọ́n sì ń ṣe ìfararẹ̀ pẹ̀lú iṣẹ́ ìkìlọ̀ àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta ti Ìfihàn orí kẹrìnlá. Ègbé méjì àti áńgẹ́lì méjì nínú ìtàn àwọn Millerite, àti ègbé kẹta àti áńgẹ́lì kẹta nínú ìtàn àwọn ẹgbẹ̀rún ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì. Nínú ìtàn ìbẹ̀rẹ̀ ti áńgẹ́lì àkọ́kọ́ àti ti kejì, iṣẹ́ ìránṣẹ́ ìṣíṣí ìdájọ́ ni a fún ní agbára nípasẹ̀ ìmúṣẹ Islam ti ègbé àkọ́kọ́ àti ti kejì. Nínú ìtàn ìparí ti áńgẹ́lì kẹta, iṣẹ́ ìránṣẹ́ tí ń kéde ìpipade ìdájọ́ ni a fún ní agbára nípasẹ̀ ìmúṣẹ Islam ti ègbé kẹta.

Ìfúnni ní agbára ní ìbẹ̀rẹ̀ àti ní òpin ni a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ áńgẹ́lì Ìfihàn mẹ́wàá àti mẹ́jọlá, “ẹni tí kì í ṣe ẹni mìíràn bí kò ṣe Jésù Kristi fúnra rẹ̀.” Ìránṣẹ́ òde ti Ísílámù àti ìránṣẹ́ inú ti ìdájọ́ ni kàkàkí ègbé kẹta ní ìta, àti ìránṣẹ́ inú ti ìdájọ́ ni kàkàkí áńgẹ́lì kẹta. Kàkàkí òde ti Ísílámù ni àsọtẹ́lẹ̀ ẹgbẹ̀rún méjìlélọ́gọ́rùn-ún ọdún márùn-ún àti ogún, àti kàkàkí inú ti áńgẹ́lì kẹta ni ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún ọdún. Àwọn méjèèjì dé, wọ́n sì dún ní ìṣíṣí ìdájọ́ àwọn òkú, àwọn méjèèjì sì tún dé ní ìṣíṣí ìdájọ́ àwọn alààyè.

Angẹli Ìfihàn mẹ́wàá sọ̀kalẹ̀ ní August 11, 1840 gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ nípa Islam, àti nípa bẹ́ẹ̀ angẹli náà di àpẹẹrẹ ìsọ̀kalẹ̀ angẹli Ìfihàn mẹ́rìnlá pẹ̀lú ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ kan nípa Islam. Ìdájọ́ Ọlọ́run lórí ìṣọ̀tẹ̀ òfin Ọjọ́-Àìkú ní 321, àti lẹ́ẹ̀kansi ní 538, ni a ṣàfihàn rẹ̀ nípasẹ̀ ìpè mẹ́fà àkọ́kọ́; àti ìdájọ́ Rẹ̀ fún ìṣọ̀tẹ̀ òfin Ọjọ́-Àìkú tí ó súnmọ́ dé ni a ṣàfihàn rẹ̀ nípasẹ̀ ìpè keje, èyí tí í ṣe ìyọnu kẹta, tí ó sì tún jẹ́ angẹli kẹta. Ìránṣẹ́ ìkìlọ̀ ti ìbẹ̀rẹ̀ ìdájọ́ ní October 22, 1844 àti ìránṣẹ́ ìkìlọ̀ ti ìdájọ́ àwọn alààyè ní 9/11 ni a fún ní agbára nípasẹ̀ angẹli keje nínú àtẹ̀lé tí Jones gbé kalẹ̀. Angẹli ìpè mẹ́fà wà nínú orí kẹjọ àti kẹsàn-án, lẹ́yìn náà nínú orí mẹ́wàá angẹli náà sọ̀kalẹ̀, ẹni tí kò kéré jù Jesu Kristi lọ. Òun ni ẹni keje nínú àtẹ̀lé àwọn angẹli, ẹni tí ìyọnu kẹta tẹ̀lé nínú orí kọkànlá, èyí tí í ṣe ìpè keje tí ó bẹ̀rẹ̀ sí í dún ní 1844, ṣùgbọ́n tí í ṣe ẹni kẹjọ nínú àtòwọ́dá àwọn angẹli tí ń darí sí angẹli kẹsàn-án, ìkẹwàá àti ìkọkànlá nínú Ìfihàn mẹ́rìnlá.

Ifiranṣẹ angẹli kẹta kò lè yà sọ́tọ̀ kúrò nínú àwọn ìfiranṣẹ angẹli kìn-ín-ní àti kejì, ṣùgbọ́n bẹ́ẹ̀ náà ni a kò lè yà á kúrò nínú àwọn ìpè méje ti ìdájọ́ Ọlọ́run lórí ìpẹ̀yìndà. Àwọn ìpè ìdájọ́ mẹ́rin àkọ́kọ́ nínú orí kẹjọ Ìfihàn Johanu fi ìparun díẹ̀díẹ̀ ti Róòmù Ìwọ̀-Oòrùn hàn lẹ́yìn òfin Ọjọ́ Àìkú àkọ́kọ́ ti Constantine ní ọdún 321, ó sì bẹ̀rẹ̀ nígbà tí ó pín ìjọba náà sí ìlà-oòrùn àti ìwọ̀-oòrùn ní ọdún 330.

Àwọn ìpè mẹ́rin àkọ́kọ́ ń ṣojú àwọn ìran mẹ́rin nínú ìtàn Amẹ́ríkà, àti nígbà tí Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà bá ṣubú, ilẹ̀ ológo ti ẹsẹ̀ kọkànlélógójì nínú Dáníẹ́lì mọ́kànlá ti ṣubú nígbà náà gan-an, ìdènà tí ó sì tẹ̀lé e ni Ejibiti, ààmì tí ó dúró fún ìyókù àwọn orílẹ̀-èdè ayé. Àwọn Orílẹ̀-èdè Aṣọ̀kan, tí wọ́n jẹ́ àwọn ọba mẹ́wàá, lẹ́yìn náà fara mọ́ láti fi ìjọba keje wọn fún àpapọ̀-ọba póòpù, nítorí “àkókò kúkúrú kan—wákàtí kan,” nínú Ìṣípayá mẹ́tàdínlógún. Èyí ṣẹlẹ̀ níbi ayẹyẹ ọjọ́-ìbí Hẹ́rọ́dù, nígbà tí ó ṣe ìlérí ìdámẹ́jì ìjọba rẹ̀. Níbi ayẹyẹ ọjọ́-ìbí Hẹ́rọ́dù, ní wákàtí náà ni àkọsílẹ̀ ọwọ́ farahàn lórí pilasita ògiri, a sì pa Bẹliṣásárì. Wákàtí náà dé ní òfin Ọjọ́-Àìkú, ó sì ń bá a lọ títí di ìparí àkókò àánú fún ènìyàn. A ṣẹ́gun ìjọba keje náà gẹ́gẹ́ bí a ti fi hàn nípasẹ̀ ìparun ògiri Kọ́ńsítántínópù tí ó wó lulẹ̀ ní 1453. Láti òfin Ọjọ́-Àìkú ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, gẹ́gẹ́ bí 1449 ti ṣàpẹẹrẹ; títí dé ìṣubú Kọ́ńsítántínópù ní 1453 jẹ́ ọdún àmì mẹ́rin. Àpapọ̀-ọba póòpù gba ọgbẹ́ ikú rẹ̀ ní 1798.

Nínú Dáníẹ́lì orí kọkànlá ẹsẹ̀ ogójì, ipò pàápàá ṣubú ní ọdún 1798, ní àkókò òpin. Lẹ́yìn náà, ọba gúúsù ṣubú ní ọdún 1989, ní àkókò òpin. Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ṣubú nínú ẹsẹ̀ kọkànlélógójì, Íjíbítì sì ṣubú nínú ẹsẹ̀ méjìlélógójì, pàápàá náà sì dé sí ìṣubú kejì àti ìkẹyìn rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ márùnlélógójì.

Ìṣubú Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà (wòlíì èké) nínú ẹsẹ̀ kọkànlélógójì ni a fi ọdún 1449 ṣe àpẹẹrẹ rẹ̀, àti ìṣubú Ejibiti (dragoni) nínú ẹsẹ̀ kejìlélógójì ni a fi ọdún 1453 ṣe àpẹẹrẹ rẹ̀, àti pé ipò póòpù (ẹranko náà) dé òpin rẹ̀ láìsí ẹnikẹ́ni láti ràn án lọ́wọ́ gẹ́gẹ́ bí a ti fi ọdún 1798 ṣe àpẹẹrẹ rẹ̀. Wòlíì èké àti dragoni ni a mú sọ̀kalẹ̀ nípasẹ̀ àwọn agbára ipè, a sì mú ẹranko náà sọ̀kalẹ̀ nípasẹ̀ agbára dragoni kan.

Ọdún mẹ́rin láti 1449 sí 1453 dúró fún ìparun ìjọba keje ní òfin Ọjọ́ Àìkú, wọ́n sì tún dúró fún àkókò ìparun ìjọba kẹjọ láti òfin Ọjọ́ Àìkú títí dé ìpipade àkókò ìdánwò. Ìṣẹ́gun lórí Ejibiti, ẹni tí í ṣe ayé, tí ó sì tún jẹ́ dragoni tí a fi fún papacy, jẹ́ fractal kan ní ìbẹ̀rẹ̀ àkókò tí ọdún mẹ́rin 1449 sí 1453 ṣàpẹẹrẹ. Èyí fi ìṣubú Constantinople hàn ní òfin Ọjọ́ Àìkú, lẹ́yìn náà sì tún hàn nígbà tí Michael bá dìde. Nígbà tí Michael bá dìde, a tú àwọn áńgẹ́lì mẹ́rin náà sílẹ̀ ní kíkún gẹ́gẹ́ bí ìmísí ti sọ.

Ní ọdún 1439, ní Ìgbìmọ̀ Florence (tí a tún ń pè ní Ìṣọ̀kan Florence), àwọn aṣojú ti Ìjọ Ọ́tídọ́ọ̀sì ti Ìlà Oòrùn (lábẹ́ àkóso Ọba Byzantium, John VIII Palaiologos, àti Pátíáríkì ti Constantinople) fọwọ́ sí àṣẹ ìṣọ̀kan kan ní ọ̀nà ìlànà pẹ̀lú Ìjọ Kátólíìkì ti Róòmù. Wọ́n fara mọ́ ọn pé kí a mọ Póòpù ti Róòmù gẹ́gẹ́ bí orí (àṣẹ gíga jùlọ) ti gbogbo Ìjọ.

Ọba Aláṣẹ àti Pátíríákì gba “gbolohun Filioque” nínú Ìjẹ́wọ́ Ìgbàgbọ́ Nísíà, èyí tí ó jẹ́ àfikún sí Ìjẹ́wọ́ Ìgbàgbọ́ Nísíà, tí ó ń sọ pé Ẹ̀mí Mímọ́ ń jáde láti ọ̀dọ̀ Baba àti Ọmọ. Ìjẹ́wọ́ Ìgbàgbọ́ Nísíà jẹ́ ọ̀kan lára àwọn gbólóhùn ìtẹnumọ́ tí ó ṣe pàtàkì jù lọ tí a sì ń lò ní gbòòrò nínú ìtàn ìgbàgbọ́ Kátólíìkì. Ìjẹ́wọ́ Ìgbàgbọ́ Nísíà jẹ́ àkótán àṣẹ́tọ̀ọ́ àwọn ìgbàgbọ́ pàtàkì Kátólíìkì. Ní ìbẹ̀rẹ̀, a kọ ọ́ láti dáàbò bo òtítọ́ nípa ẹni tí Jésù Krísti jẹ́. Ní ọdún 325, àríyànjiyàn ńlá kan dìde nítorí pé àlùfáà kan tí a ń pè ní Áríùsì kọ́ni pé Ọlọ́run Baba dá Jésù, àti pé kì í ṣe Ọlọ́run ní kíkún.

Ní ọdún 381, a tún Ìjẹ́wọ́ Ìgbàgbọ́ Níkíà ṣe pẹ̀lú ẹ̀kọ́ nípa Págatóri, ẹ̀kọ́ nípa Yúkarístì, pẹ̀lú ìtẹ́wọ́gbà lílo búrẹ́dì aláìní ìwúkàrà fún Yúkarístì, èyí tí ó jẹ́ àṣà Látìn. Ìjẹ́wọ́ Ìgbàgbọ́ ti ọdún 381 náà sì gba òye Kátólíìkì nípa ẹ̀ṣẹ̀ àkọ́kọ́ àti ìgbésí-ayé lẹ́yìn ikú. Ó parí pẹ̀lú gbolóhùn pàtàkì yìí pé: “A tún sọ di ìpinnu pé ìtẹ́ mímọ́ àpọ́sítélì àti Pontífù Róòmù ní ipò àkọ́kọ́ lórí gbogbo ayé, àti pé òun ni aṣojú tòótọ́ ti Kristi.”

Ní Ìgbìmọ̀ Florence ni a tún fọwọ́ sí ẹ̀dà mìíràn tí a ṣe àtúnṣe ní ọjọ́ kẹfà, oṣù Keje, ọdún 1439, ọdún mẹ́rìnlá kí Constantinople tó ṣubú lọ́wọ́ àwọn Tọki Ottoman ní 1453. A fọwọ́ sí ìṣọ̀kan náà lábẹ́ ìkìmọ́lẹ̀ òṣèlú tó le gan-an. Ìjọba Byzantine ń retí ìrànlọ́wọ́ ológun gidigidi láti ọ̀dọ̀ Ìwọ̀-Oòrùn lòdì sí àwọn Ottoman tí ń tẹ̀ síwájú. Nígbà tí àwọn aṣojú Giriki padà sí ilé, ọ̀pọ̀ jù lọ nínú àwọn alufaa, àwọn mṓnki, àti àwọn ènìyàn lasán ní Ìlà-Oòrùn kọ àdéhùn náà sílẹ̀ gidigidi. Púpọ̀ nínú àwọn bíṣọ́ọ̀bù tí wọ́n fọwọ́ sí i yọ̀kúrò nínú ìtìlẹ́yìn wọn lẹ́yìn náà. Kò sí ìmúlò pípé fún ìṣọ̀kan náà rárá, Ìjọ Eastern Orthodox sì kọ̀ ọ́ ní ìlànà ní àwọn ọdún tó tẹ̀ lé e. Ní àkókò tí Constantinople ṣubú ní 1453, ìṣọ̀kan náà ti ti wó lulẹ̀ ní tòótọ́ tẹ́lẹ̀. Àwọn akọ̀wé-ìtàn máa ń ṣàpèjúwe rẹ̀ lọ́pọ̀ ìgbà gẹ́gẹ́ bí ìṣọ̀kan òṣèlú kan tí ó kùnà nítorí ìfaradà oníjinlẹ̀ ẹ̀sìn, ti àṣà, àti ti àwọn ènìyàn, tí ó jinlẹ̀ gan-an.

Àwọn ẹ̀kọ́ ìgbàgbọ́ tí Ìjẹ́wọ́ Nicene gbé kalẹ̀ jẹ́ irọ́, kò sì sí òtítọ́ kankan nínú wọn. Ìwé tí wọ́n fọwọ́ sí ní ọjọ́ kẹfà, oṣù Keje, ọdún 1439, ní Ìgbìmọ̀ Florence, ni a pè ní Òfin Ìṣọ̀kan, ó sì ṣojú fún irọ́ kan náà àti èyí tí ó pọ̀ sí i. Nígbà tí àwọn aṣojú náà padà sí Constantinople ní ọdún 1439, wọ́n bá ìbínú àti ẹ̀sùn ìtànjẹ pàdé. Ọ̀rọ̀ kan sì bẹ̀rẹ̀ sí í káàkiri pé: “Ó sàn kí a ní fàlà Tọ́kì ju mîtà Póòpù lọ.”

A fowo sí ìṣọ̀kan náà ní pàtàkì nítorí pé Olú-ọba Byzantium ń nílò ìrànlọ́wọ́ ológun láti ọ̀dọ̀ Ìwọ̀-Oòrùn gan-an ní àìnípẹ̀kun lòdì sí àwọn Ottoman. Nígbà tí ó di mímọ̀ pé ìrànlọ́wọ́ ológun kékeré púpọ̀ ni ń bọ̀, tàbí pé kò sí rárá, ìtìlẹ́yìn fún ìṣọ̀kan náà tú ká. Ní ọdún 1450–1451, ọ̀pọ̀ sínọ́dì ti Ìlà-Oòrùn kọ ìṣọ̀kan náà sílẹ̀, lẹ́yìn náà, nígbà tí Constantinople ṣubú ní ọdún 1453, a fi ìṣọ̀kan náà sílẹ̀ pátápátá. Ìparí òpin ti Decree of Union of Florence ni Ṣọ́ọ̀ṣì Eastern Orthodox ka sí àpéjọ kan tí ó kùnà tí a sì kọ̀. A kò mọ̀ ọ́n gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó ní ìmúṣẹ. Ṣùgbọ́n Ṣọ́ọ̀ṣì Roman Catholic ṣì ń kà á sí àpéjọ ecumenical tí ó bófin mu.

A ń rántí rẹ̀ nínú ìtàn Gíríìkì àti àṣà Òrítódọ́ọ̀sì gẹ́gẹ́ bí akíkanjú ènìyàn—ní ọ̀pọ̀ ìgbà ni a máa ń pè é nínú ìtàn àròsọ ní “Ọba Alábùkù Mábìlì” (ìgbàgbọ́ pé ní ọjọ́ kan yóò padà wá láti gba Constantinople là).

Nígbà tí John VIII kú ní ọdún 1448, a yan arákùnrin rẹ̀ Constantine XI gẹ́gẹ́ bí arọ́pò rẹ̀. Ní ọdún 1448, Ilẹ̀-ọba Byzantine ti di ìpínlẹ̀ kékeré kan tó wà lábẹ́ àṣẹ ọba míràn, àwọn Ottoman sì ní agbára pàtàkì lórí ẹni tí yóò jókòó lórí ìtẹ́ ní Constantinople. Ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n, oṣù Keje, ọdún 1449, ìṣẹ̀lẹ̀ ìṣèlú kan tó lágbára gidigidi ṣẹlẹ̀ ní àwọn ọdún ìkẹyìn Ilẹ̀-ọba Byzantine. John VIII Palaiologos, Ọba Byzantine, ti kú tẹ́lẹ̀ ní ọdún 1448. Arákùnrin rẹ̀, Constantine XI Palaiologos (ọba ìkẹyìn), ni a kéde gẹ́gẹ́ bí ọba ní Constantinople. Síbẹ̀, kí Constantine XI tó gòkè sí ìtẹ́ ní ọ̀nà òfin, ó rán àwọn aṣojú lọ sí ọ̀dọ̀ Sultan Ottoman (Murad II), ó sì béèrè ààyè láti jọba. Sultan náà fi àṣẹ náà fún un, ó sì jẹ́ lẹ́yìn náà nìkan ni a fi dé Constantine XI ní adé ní ọ̀nà ìlànà, tí a sì mọ̀ ọ́n gẹ́gẹ́ bí ọba. Wọ́n ka ìṣe yìí sí ìfarabalẹ̀ atinuwa fún fífi òmìnira Byzantine lélẹ̀. Ní ìgbà àkọ́kọ́, ọba Byzantine kan jẹ́wọ́ ní gbangba pé òun ń jọba nípa ìyọ̀ǹda àwọn Ottoman Turks nìkan. Ọdún mẹ́rin péré lẹ́yìn náà, ní ọdún 1453, Constantinople ṣubú sí ọwọ́ àwọn Ottoman.

A ó máa bá ìmọ̀ràn wa lọ nínú àpilẹ̀kọ tí ó kàn.