Nínú ìpínrọ̀ náà láti inú Testimonies, ìdìpọ̀ kàrùn-ún, tí a ti ń ronú lé lórí fún àwọn àpilẹ̀kọ mélòó kan báyìí; a jẹ́ kí a mọ ìran tẹ́ńpìlì tí a fi fún Ezekieli, Isaiah àti Johanu:
“Àwọn ẹ̀kọ́ wọ̀nyí jẹ́ fún àǹfààní wa. A nílò láti fi ìgbàgbọ́ wa lé Ọlọ́run lórí, nítorí pé àkókò kan wà níwájú wa gan-an tí yóò dán ọkàn ènìyàn wò. Kristi, lórí Òkè Olifi, tún àwọn ìdájọ́ ẹ̀rù tí yóò ṣáájú ìgbàbọ̀ kejì Rẹ̀ sọ pé: ‘Ẹ̀yin yóò gbọ́ nípa ogun àti ọ̀rọ̀ ogun.’ ‘Orílẹ̀-èdè yóò dìde sí orílẹ̀-èdè, àti ìjọba sí ìjọba: ebi yóò sì wà, àti àjàkálẹ̀-àrùn, àti ìṣẹ̀lẹ̀ ilẹ̀-rírì, ní ọ̀pọ̀ ibi. Gbogbo nǹkan wọ̀nyí ni ìbẹ̀rẹ̀ ìrora.’ Bí àwọn àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí tilẹ̀ rí ìmúṣẹ kan ní apá kan nígbà ìparun Jerusalẹmu, wọ́n ní ìtúmọ̀ ìṣàkóso tó taara jùlọ sí àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.”
Ọjọ́ Kẹsàn-án oṣù Av
Tisha B’Av, èyí tí ìtumọ̀ rẹ̀ ní èdè Heberu jẹ́ “Ọjọ́ Kẹsàn-án oṣù Av,” ni ọjọ́ àwọn Júù tí wọ́n fi ń ṣe ìrántí ìparun Tẹ́ńpìlì Kìn-ín-ní nípasẹ̀ àwọn ará Bábílónì ní ọdún 586 ṣáájú Sànmánì Kristi àti Tẹ́ńpìlì Kejì nípasẹ̀ Títù ní ọdún 70. Ìparun méjèèjì ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ kan náà nínú kàlẹ́ńdà—ọjọ́ kẹsàn-án oṣù Av nínú kàlẹ́ńdà Heberu (èyí tí ó sábà máa ń bọ́ sí oṣù Keje tàbí Oṣù Kẹjọ nínú kàlẹ́ńdà Gregorian). Nígbà tí Sister White bá so ìparun Jerusalẹmu pọ̀ mọ́ “àkókò tí yóò dán ọkàn àwọn ènìyàn wò” ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, ó ń tọ́ka sí ìparun méjì tí àwọn méjèèjì ń ṣàfihàn òfin Ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́.
Ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún nínú Dáníẹ́lì orí kọkànlá dúró fún òfin Ọjọ́ Àìkú náà, ó sì bá ẹsẹ̀ kọ́kànlélógójì mu. Nínú Ìsíkíẹ́lì, ìparun Jerúsálẹ́mù ni a lò láti ṣàfihàn ìyapa àwọn wúńdíá ọlọ́gbọ́n àti àwọn aṣiwèrè ní àkókò òfin Ọjọ́ Àìkú. Ìsíkíẹ́lì jẹ́ ẹlẹ́wọ̀n ní Bábílónì nígbà tí a gbé e lọ sí Jerúsálẹ́mù ní ọ̀nà ìyanu kí ó lè wo ìyapa náà gan-an nínú orí kẹjọ títí dé kọkànlá.
Ó sì ṣẹ ní ọdún kẹfà, ní oṣù kẹfà, ní ọjọ́ karùn-ún oṣù náà, bí mo ti jókòó nínú ilé mi, tí àwọn àgbààgbà Juda sì jókòó níwájú mi, pé ọwọ́ Olúwa Ọlọ́run bà lé mi níbẹ̀. Nígbà náà ni mo wò ó, sì kíyèsí i pé, wò ó, ìrísí kan wà bí ìfarahàn iná: láti ìfarahàn ẹgbẹ̀ rẹ̀ lọ sí ìsàlẹ̀, iná; àti láti ẹgbẹ̀ rẹ̀ lọ sí òkè, bí ìfarahàn ìmọ́lẹ̀, bí àwọ̀ amba. Ó sì na ìrísí ọwọ́ kan jáde, ó sì fi gba mi ní ọ̀kan lára irun orí mi; ẹ̀mí sì gbé mi sókè láàárín ilẹ̀ ayé àti ọ̀run, ó sì mú mi wá sí Jerusalẹmu nínú àwọn ìran Ọlọ́run, sí ẹnu ọ̀nà ẹnu-bodè inú tí ó dojú kọ àríwá; níbi tí ìjókòó ère owú wà, èyí tí ń mú u bínú sí owú. Hesekieli 8:1–3.
Àwọn orí mẹ́rin, láti mẹ́jọ títí dé mọ́kànlá, jẹ́ àpèjúwe ìyàtọ̀ náà, àti pé Sister White, nígbà tí ó ń ṣàlàyé Ezekiel 9, kò dá ìdánimọ̀ rẹ̀ sí pé ìdìdì kan náà ni ti Ìfihàn orí keje nìkan, ṣùgbọ́n ó tún fi hàn pé Jerusalẹmu dúró fún ìjọ Laodicea ti Seventh-day Adventist ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.
“Ẹgbẹ́ àwọn ẹni tí kò ní ìbànújẹ́ nítorí ìpadàsẹ́yìn ẹ̀mí tiwọn fúnra wọn, tí wọn kò sì ṣọ̀fọ̀ nítorí ẹ̀ṣẹ̀ àwọn ẹlòmíràn, ni a ó fi sílẹ̀ láìní èdìdì Ọlọ́run. Olúwa paṣẹ fún àwọn ìránṣẹ́ Rẹ̀, àwọn ọkùnrin tí ohun ìjà ìparun wà ní ọwọ́ wọn pé: ‘Ẹ máa tọ̀ ọ́ lẹ́yìn já gbogbo ìlú náà, kí ẹ sì lu: kí ojú yín má ṣe dá sílẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni kí ẹ má ṣe ṣàánú: pa àgbàlagbà àti ọdọ́ run pátápátá, àwọn ọmọbìnrin, àti àwọn ọmọ kéékèèké, àti àwọn obìnrin: ṣùgbọ́n ẹ má ṣe sún mọ́ ọkùnrin kankan tí àmì náà wà lára rẹ̀; kí ẹ sì bẹ̀rẹ̀ ní ibi mímọ́ Mi. Nígbà náà ni wọ́n bẹ̀rẹ̀ lọ́dọ̀ àwọn àgbà ọkùnrin tí wọ́n wà níwájú ilé náà.’”
“Níhìn-ín ni a ti rí i pé ìjọ—ibi mímọ́ Olúwa—ni ẹni àkọ́kọ́ tí ó kọ́kọ́ ní ìfarapa láti inú ìkọlù ìbínú Ọlọ́run. Àwọn àgbàlagbà, àwọn tí Ọlọ́run ti fún ní ìmọ́lẹ̀ ńlá tí wọ́n sì dúró gẹ́gẹ́ bí alábòójútó àwọn ire tẹ̀mí àwọn ènìyàn, wọ́n ti dá ìgbẹ́kẹ̀lé tí a fi lé wọn lọ́wọ́. Wọ́n ti gba ipò náà pé kò yẹ kí a máa retí iṣẹ́ ìyanu àti ìfihàn agbára Ọlọ́run tí ó ṣe kedere gẹ́gẹ́ bí ní àwọn ọjọ́ ìṣáájú. Àwọn àkókò ti yí padà. Ọ̀rọ̀ wọ̀nyí ń mú àìgbọ́ wọn lágbára, wọ́n sì ń wí pé: Olúwa kì yóò ṣe rere, bẹ́ẹ̀ ni Kì yóò ṣe búburú. Ó kún fún àánú jù láti bẹ àwọn ènìyàn Rẹ̀ wò nínú ìdájọ́. Báyìí ni ‘Àlàáfíà àti ààbò’ ṣe di igbe láti ẹnu àwọn ènìyàn tí kì yóò tún gbé ohùn wọn sókè bí ìpè láti fi ìrékọjá àwọn ènìyàn Ọlọ́run hàn wọ́n, àti ẹ̀ṣẹ̀ wọn hàn ilé Jákọ́bù. Àwọn ajá adití wọ̀nyí tí kò fẹ́ gbó ni àwọn náà ni yóò ní ìrírí ẹ̀san gbígbéyà tó tọ́ láti ọwọ́ Ọlọ́run tí a ti mú bínú. Àwọn ọkùnrin, àwọn ọmọbìnrin, àti àwọn ọmọ kéékèèké, gbogbo wọn ni yóò ṣègbé papọ̀.
“Gbogbo ohun ìríra tí àwọn olóòótọ́ ń kẹ́dùn, tí wọ́n sì ń ké nítorí wọn, ni gbogbo ohun tí ojú ènìyàn aláìpé lè mọ̀; ṣùgbọ́n ní ìjìnnà sí i, àwọn ẹ̀ṣẹ̀ tí ó burú jù lọ, àwọn tí wọ́n ru owú mímọ́ Ọlọ́run pípé àti mímọ́ sókè, ni a kò tíì fihàn. Olùṣàwárí ọkàn ńlá náà mọ gbogbo ẹ̀ṣẹ̀ tí a ń dá ní ìkọ̀kọ̀ láti ọwọ́ àwọn aṣelọpọ àìṣòdodo. Àwọn ènìyàn wọ̀nyí bẹ̀rẹ̀ sí í ní ìmọ̀lára ààbò nínú ẹ̀tàn wọn, nítorí ìfaradà Rẹ̀ pípẹ́, wọ́n sì ń wí pé, Olúwa kò rí i; lẹ́yìn náà wọ́n sì ń hùwà bí ẹni pé Ó ti kọ ayé sílẹ̀. Ṣùgbọ́n Òun yóò ṣí ẹ̀tan-ọba wọn payá, yóò sì ṣíwájú àwọn ẹlòmíràn àwọn ẹ̀ṣẹ̀ wọ̀nyí tí wọ́n ti ṣọ́ra gidigidi láti fi pamọ́.”
“Kò sí gíga ipò, ọlá, tàbí ọgbọ́n ayé kankan, kò sì sí ipò kankan nínú ọ́fíìsì mímọ́, tí yóò dá ènìyàn lọ́wọ́ kí wọ́n má bàa fi ìlànà rúbọ nígbà tí a bá fi wọ́n sílẹ̀ fún àwọn ọkàn ẹlẹ́tàn tiwọn. Àwọn tí a ti kà sí ẹni tí ó yẹ àti olódodo fi ara wọn hàn gẹ́gẹ́ bí aṣáájú nínú ìpẹ̀yìndàpadà àti àpẹẹrẹ nínú àìbikítà àti nínú lílo àánú Ọlọ́run ní ọ̀nà tí kò tọ́. Ọ̀nà búburú wọn, Òun kì yóò fara dà á mọ́, àti nínú ìbínú Rẹ̀ Ó ń bá wọn lò láìsí àánú.
“Pẹ̀lú àìfẹ́ ni Olúwa fi máa yọ ìwàláàyè Rẹ̀ kúrò lọ́dọ̀ àwọn tí a ti bù kún pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ ńlá, tí wọ́n sì ti ní ìrírí agbára ọ̀rọ̀ náà nígbà tí wọ́n ń ṣe ìránṣẹ́ fún àwọn ẹlòmíràn. Nígbà kan rí, wọ́n jẹ́ ìránṣẹ́ olóòótọ́ Rẹ̀, a sì ṣe ojú rere fún wọn pẹ̀lú ìwàláàyè àti ìtọ́sọ́nà Rẹ̀; ṣùgbọ́n wọ́n yà kúrò lọ́dọ̀ Rẹ̀, wọ́n sì darí àwọn ẹlòmíràn sínú ìṣìnà, nítorí náà ni a fi mú wọn wá sí abẹ́ àìyọ̀ Ọlọ́run.” Testimonies, volume 5, 211, 212.
Gbogbo ìwé Ẹ́sékíẹ́lì ni a gbé kalẹ̀ nínú àyíká ìparun Jerúsálẹ́mù. Nínú ẹ̀rí Ẹ́sékíẹ́lì, ìdótì Nebukadinésárì tí ó pé ọdún kan àti oṣù mẹ́fà ni a fi àmì pàtó hàn, ṣùgbọ́n “ìlò tí ó túbọ̀ taara jùlọ” ti ìkìlọ̀ Jésù nínú Mátíù ogún-lé-mẹ́rin wà ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Nínú Ẹ́sékíẹ́lì, ìlà òtítọ́ náà ni a rí nínú orí ogún-lé-mẹ́rin.
Ọjọ́ kẹẹ́ẹ̀ẹ́dógún, oṣù Kíní, ọdún 588 Ṣáájú Kristi
Lẹ́ẹ̀kansi ní ọdún kẹ́sàn-án, ní oṣù kẹwàá, ní ọjọ́ kẹwàá oṣù náà, ọ̀rọ̀ Olúwa tọ̀ mí wá, ó ní, Ọmọ ènìyàn, kọ orúkọ ọjọ́ náà sílẹ̀ fún ara rẹ, àní ọjọ́ yìí gan-an: ọba Bábílónì ti gbé ara rẹ̀ kalẹ̀ sí Jerusalẹmu ní ọjọ́ yìí gan-an. Ìsíkíẹ́lì 24:1, 2.
Ní ọjọ́ yìí, èyí tí a ti fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pẹ̀lú lórí àwọn ẹlẹ́rìí Bíbélì mìíràn, ìdótì oṣù mẹ́rìndínlógún bẹ̀rẹ̀. Ọ̀rọ̀ Olúwa tí ó tọ̀ Ẹsẹkiẹli wá ní ọjọ́ náà ní àkàwé ìlú ẹlẹ́jẹ̀ tí a fi ìkòkò tí ń hó hàn, lẹ́yìn náà sì ni iná ńlá kan tẹ̀ lé e. Ó ṣe kedere pé àkàwé náà ń ṣojú ìdájọ́ lórí Jerúsálẹmu, a sì tún tẹ̀ lé e nínú orí kan náà pẹ̀lú pé a fi aya Ẹsẹkiẹli sí ìsinmi nípa ìfàlàálà gẹ́gẹ́ bí àmì pé ìdótì tí yóò pa ibi mímọ́ run ní ìkẹyìn ti bẹ̀rẹ̀.
Ọ̀rọ̀ Olúwa sì tún tọ̀ mí wá, ó ní, Ọmọ ènìyàn, kíyèsi i, èmi yóò fi ìgbákan lù ọ, èmi yóò sì gba ìfẹ́ ojú rẹ kúrò lọ́dọ̀ rẹ: ṣùgbọ́n ìwọ kì yóò ṣọ̀fọ̀, bẹ́ẹ̀ ni ìwọ kì yóò sọkún, omi ojú rẹ kì yóò sì ṣàn. Dákun ẹkún; má ṣe ṣe ọ̀fọ̀ fún òkú; de ìbòrí orí rẹ mọ́ ara rẹ, sì wọ bàtà rẹ sí ẹsẹ̀ rẹ, má sì ṣe bo ètè rẹ, bẹ́ẹ̀ ni má ṣe jẹ búrẹ́dì àwọn ènìyàn. Ní bẹ́ẹ̀ ni mo sọ fún àwọn ènìyàn ní òwúrọ̀: ní alẹ́ aya mi sì kú; mo sì ṣe ní òwúrọ̀ gẹ́gẹ́ bí a ti pa láṣẹ fún mi. Esekiẹli 24:15–18.
Nígbà náà ni àwọn ènìyàn tí ó yí Ezekieli ká bi í ní ìtumọ̀ òwe náà àti ikú aya rẹ̀.
Àwọn ènìyàn sì wí fún mi pé, Ṣé ìwọ kì yóò sọ fún wa ohun tí nǹkan wọ̀nyí túmọ̀ sí fún wa, tí ìwọ fi ń ṣe bẹ́ẹ̀? Nígbà náà ni mo dá wọn lóhùn pé, Ọ̀rọ̀ Olúwa tọ̀ mí wá, wí pé, Sọ fún ilé Ísírẹ́lì pé, Báyìí ni Olúwa Ọlọ́run wí; Kíyèsí i, èmi yóò sọ ibi mímọ́ mi di aláìmọ́, ọlá agbára yín, ìfẹ́ ojú yín, àti ohun tí ọkàn yín ṣàánú; àwọn ọmọkùnrin yín àti àwọn ọmọbìnrin yín tí ẹ ti fi sílẹ̀ yóò ṣubú nípa idà. Éṣékíẹ́lì 24:19–21.
Ní inú àyọkà náà, a fi aya Ìṣẹ́kíẹ́lì àti ibi mímọ́ náà hàn papọ̀ gẹ́gẹ́ bí “ìfẹ́ ojú rẹ.” Àwọn akọ̀tàn Bíbélì sọ pé ìdótì náà pẹ́ fún oṣù mẹ́ẹ̀ẹ́dógún, nígbà tí àwọn ìdótì Cestius àti Taitu pẹ́ fún ọdún mẹ́rin láti ọdún 66 títí dé ọdún 70. Ìṣírò tó sún mọ́ tòsí nípa àkókò láti ìdótì àkọ́kọ́ ti Cestius títí dé ìparun náà jẹ́ ọdún mẹ́ta àtààbọ̀, ṣùgbọ́n nígbà tí a bá ń lò “ìṣírò pẹ̀lú àkópọ̀,” èyí tí ó jẹ́ ọ̀nà ìṣírò tí a máa ń lò jù lọ nínú Bíbélì, ó di ọdún mẹ́rin. Mímọ̀ pé àwọn ìṣírò méjèèjì jẹ́ òtítọ́ ń jẹ́ kí a lè rí ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ láti Cestius dé Taitu, àti pẹ̀lú ọdún mẹ́rin.
A ní ẹlẹ́rìí méjì nípa òfin Ọjọ́-ìsinmi nínú ìparun Jérúsálẹ́mù méjèèjì, a sì gbọ́dọ̀ fi àwọn àlàyé ìtàn méjèèjì náà kàn sí òfin Ọjọ́-ìsinmi tí ó ń bọ̀ láìpẹ́ yìí—níbi tí a óo ti tu Laodikea jáde kúrò nínú ẹnu Olúwa. Ìbẹ̀rẹ̀ ìdótì Nebukadnessari ni a fi ikú aya Ezekieli ṣàmì sí. Nígbà ikú rẹ̀, a pàṣẹ fún Ezekieli pé kí ó má ṣe ṣọ̀fọ̀ ní gbangba, nítorí pé òun ni ààmì àwọn Júù tí a ń kó lọ sí ìgbèkùn.
Ìbẹ̀rẹ̀ àkókò ọdún mẹ́rin láti ọdún 66 sí 70 ni a fi àmì ìríra ìdahoro samisi, èyí tí ó jẹ́ àmì fún àwọn Kristianu ní Jerusalẹmu láti sá.
Nítorí náà, nígbà tí ẹ̀yin bá rí ìríra ìdahoro náà, tí a ti sọ̀rọ̀ rẹ̀ láti ẹnu Daniẹli wòlíì, tí ó dúró ní ibi mímọ́, (ẹnikẹ́ni tí ó bá kà á, kí ó yé e:) nígbà náà, jẹ́ kí àwọn tí ó wà ní Judea sá lọ sí àwọn òkè ńlá. Matteu 24:15,16.
Àwọn ìdótì méjì tí wọ́n bá ara wọn mu ní kedere, àti pé ìdótì méjèèjì ní “àmì” kan ní ìbẹ̀rẹ̀ ìdótì náà. Nígbà tí Hesekieli ṣàlàyé ohun tí ikú aya rẹ̀ túmọ̀ sí àti àìsí ọ̀fọ̀ ní apá tirẹ̀, ó ṣàlàyé, lẹ́yìn náà sì kọ ọ́ sílẹ̀ pé:
Nítorí náà, Hesekieli jẹ́ àmì fún yín: gẹ́gẹ́ bí gbogbo ohun tí ó ti ṣe ni ẹ̀yin yóò ṣe; àti nígbà tí èyí bá ṣẹlẹ̀, ẹ̀yin yóò mọ̀ pé Èmi ni Olúwa Ọlọ́run. Hesekieli 24:24.
Àmì ikú aya Ìsíkíẹ́lì jẹ́ ìfihàn ìdánimọ̀ ìparun tí ó ti fẹ́rẹ̀ dé ti Jerúsálẹ́mù àti tẹ́ńpìlì náà, pẹ̀lú ìgbèkùn tí yóò tẹ̀ lé e ní Bábílónì. Àmì ohun ìríra ìdahoro, tí Dáníẹ́lì sọ nípa rẹ̀, jẹ́ ìkìlọ̀ láti sá kúrò nínú ìparun náà, ṣùgbọ́n ìdótì méjèèjì ní àmì kan ní ìbẹ̀rẹ̀.
Yóò wà ní ìdótì àsọtẹ́lẹ̀ kan ṣáájú òfin Ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́ yìí, ikú aya Ẹsẹkiẹli sì ni ààmì pé a ti kọjá Ìjọ Adventist Ọjọ́ Keje ti Laodicea ní pátápátá; nígbà tí Ẹsẹkiẹli jẹ́ ààmì àwọn ẹgbẹ̀rún kan ó lé mẹ́rìnlélọ́gọ́rin, ó sì jẹ́ ààmì àsíá tí a gbé sókè ní ìbẹ̀rẹ̀ ìdótì náà. Ẹsẹkiẹli ni àsíá àwọn ẹgbẹ̀rún kan ó lé mẹ́rìnlélọ́gọ́rin ní ìbẹ̀rẹ̀ ìdótì Babiloni, àmi ìríra ìdahoro náà ní ìbẹ̀rẹ̀ sì ni “àmi” Romu. Àmi kan ń sọ̀rọ̀ nípa ìkìlọ̀ inú, èkejì sì ń sọ̀rọ̀ nípa ìkìlọ̀ òde. Dájúdájú, ìkìlọ̀ kan wà fún àwọn Kristẹni ní ọdún 66, ṣùgbọ́n àmi ìkìlọ̀ náà ni Romu. Àmi náà nínú ìparun Babiloni ni aya Ẹsẹkiẹli. Romu ni ẹgbẹ́ àwọn tí ń gba àmì ẹranko náà, Ẹsẹkiẹli sì ni ààmì àwọn tí ń gba èdìdì Ọlọ́run.
Àkókò Ìparí Méjì
Ìdótì àkọ́kọ́ pé oṣù mẹ́jọlá, ìdótì kejì sì pé ọdún mẹ́rin. Àwọn ìdótì méjèèjì rí ìmúṣẹ wọn tí ó “tó ní ìtọ́ka taara jùlọ” ní àwọn ọjọ́ ìkẹ́yìn, àwọn ìdótì méjèèjì náà sì ní ìsopọ̀ taara pẹ̀lú àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún mẹ́ta [sic?] Wait.
Ìbẹ̀rẹ̀ oṣù márùn-ún náà ti Ìṣípayá mẹ́sàn-án, ẹsẹ̀ mẹ́wàá, ní ìtàn kan tí ó ṣe ààmì àkókò ọdún mẹ́tàdínlógójì tí ó parí ní ìdótì ọdún mẹ́rin, èyí tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú nọ́ńbà mẹ́tàdínlógójì, tí ó sì fi ìdìde Islam hàn. Ìdótì ọdún mẹ́rin náà rí ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ nínú ìtàn tí ó bẹ̀rẹ̀ nígbà tí ọdún ọgọ́rùn-ún-dín-lọ́gọ́fà (oṣù márùn-ún) parí, tí ọdún ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta àti mọ́kàn-dín-lọ́gbọ̀n pẹ̀lú ọjọ́ mẹ́ẹ̀ẹ́dógún sì bẹ̀rẹ̀. Ó bẹ̀rẹ̀ ní July 27, 1449, àti ọdún mẹ́rin lẹ́yìn náà, Islam mú ìdótì ọjọ́ márùn-ún-dín-lọ́gọ́ta wá sí Constantinople, èyí tí ó parí ní 29 May 1453.
Nígbà tí àsọtẹ́lẹ̀ àkókò tí ó bẹ̀rẹ̀ ní July 27, 1449 parí ní August 11, 1844, ọdún mẹ́rin ìṣípayá ìrìnàjò áńgẹ́lì àkọ́kọ́ àti èkejì láti 1840 títí dé 1844 bá ọdún mẹ́rin ìdótì Jerusalem mu láti 1333 títí dé 1337, pẹ̀lú àkókò ọdún mẹ́rin láti 1449 títí dé 1453. Àwọn ẹlẹ́rìí mẹ́ta wọ̀nyí, tí gbogbo wọn jẹ́ apá tààrà ti ìlà àsọtẹ́lẹ̀ kan náà, ń ṣojú fún àkókò àmi ọdún mẹ́rin nígbà tí ìṣípayá áńgẹ́lì àkọ́kọ́ àti èkejì láti 1840 títí dé 1844 tún farahàn nínú ìtàn ìṣípayá áńgẹ́lì kẹta. Àwọn ẹlẹ́rìí mẹ́ta wọ̀nyí jẹ́ àpẹẹrẹ ìdótì ọdún mẹ́rin nínú ìtàn ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rin. Àkókò ọdún mẹ́rin náà ni a tún fi hàn nípasẹ̀ àwọn ìdótì Jerusalem ní 66 àti 70.
Ìbẹ̀rẹ̀ ìsàkọlù ọdún mẹ́rin náà nípasẹ̀ Cestius ní ọdún 66, lẹ́yìn náà ìparí rẹ̀ nípasẹ̀ Titus ní ọdún 70, ń mú ààmì alpha kan àti ààmì omega kan wá fún àkókò ọdún mẹ́rin kan. Àkókò kan náà ni a tún ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí ọdún mẹ́ta àtààbọ̀, èyí tí ó sì bá ọdún àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta àtààbọ̀ tí Romu pápá tẹ ibi mímọ́lẹ̀ mọ́lẹ̀ mu.
Ṣùgbọ́n agbàlá tí ó wà lóde tẹ́ńpìlì náà, fi í sílẹ̀, má sì ṣe wọn ún; nítorí a ti fi í fún àwọn Kèfèrí: wọ́n yóò sì tẹ ìlú mímọ́ náà mọ́lẹ̀ fún oṣù méjìlélógójì. Èmi yóò sì fún àwọn ẹlẹ́rìí mi méjì ní agbára, wọ́n yóò sì sọtẹ́lẹ̀ fún ọjọ́ ẹgbẹ̀rún kan ó lé igba [200] lọ́nà ọgọ́ta, wọ́n wọ aṣọ ọ̀fọ̀. Ìfihàn 11: 2, 3.
Wọn yóò sì ṣubú nípa ojú idà, a ó sì mú wọn lọ ní ìgbèkùn sí gbogbo orílẹ̀-èdè: Jerúsálẹ́mù yóò sì jẹ́ kí àwọn aláìkọlà tẹ̀ mọ́lẹ̀, títí àkókò àwọn aláìkọlà yóò fi pé. Luku 21:24.
Ó ṣe pàtàkì gidigidi láti ṣàkíyèsí pé mo ń lo ìṣírò “pẹ̀lú ọjọ́ ìbẹ̀rẹ̀” àti “láìka ọjọ́ ìbẹ̀rẹ̀ sí” sí àkókò tí ààmì alpha ti Cestius dúró fún títí dé ààmì omega ti Titus. Èyí fi hàn pé lílò àkókò méjì ni a ṣàfihàn nínú ìtàn kan ṣoṣo. A ti bá ìlànà Bíbélì yìí lò tẹ́lẹ̀ nígbà tí a ṣe àfiyèsí (ní ọ̀pọ̀ àpilẹ̀kọ sẹ́yìn) àkókò tó wà láàárín ìbẹ̀wò Jésù sí Kesarea-Filippi (Panium) àti ìrìnàjò Rẹ̀ sí Òkè Ìyípadà. Àwọn akọ̀wé Bíbélì méjì kọ ọjọ́ mẹ́fà, ọ̀kan sì kọ ọjọ́ mẹ́jọ.
Lẹ́yìn ọjọ́ mẹ́fà, Jésù sì mú Peteru, Jémsì, àti Jòhánù arákùnrin rẹ̀, ó sì mú wọn gòkè lọ sí orí òkè gíga kan ní àdádó. Mátíù 17:1.
Lẹ́yìn ọjọ́ mẹ́fà, Jésù sì mú Pétérù, àti Jémù, àti Jòhánù lọ pẹ̀lú rẹ̀, ó sì mú wọn gòkè lọ sí orí òkè gíga kan ní ìyàtọ̀ nípa ara wọn: a sì yí ìrísí rẹ̀ padà níwájú wọn. Marku 9:2.
Ó sì ṣẹlẹ̀ ní ìwọ̀n ọjọ́ mẹ́jọ lẹ́yìn àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí, ó mú Peteru àti Johanu àti Jakọbu, ó sì gòkè lọ sí orí òkè kan láti gbàdúrà. Luke 9:28.
Ìparun Jerusalẹmu ní ìlò “tó taara síi” fún àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, àti pé ìparun yẹn jẹ́ ẹlẹ́rìí méjì tí Babiloni àti Róòmù ṣojú fún. Àwọn ẹlẹ́rìí méjì náà bá ara wọn mu, ṣùgbọ́n wọ́n ń pèsè àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ tí ó yàtọ̀ síra tí ó sì ṣe pàtàkì, kí òtítọ́ lè túbọ̀ hàn ní kíkún. Ìdótì Róòmù (66 sí 70) jẹ́ ọdún mẹ́rin tí ó tún ṣàpẹẹrẹ ọdún mẹ́ta àtààbọ̀. Ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ náà so mọ́ ìtẹ̀mọ́lẹ̀ ibi mímọ́ àti ogun-ogun tí a ṣe nípasẹ̀ ẹ̀sìn keferi àti ẹ̀sìn póòpù. Ìtẹ̀mọ́lẹ̀ nípasẹ̀ ẹ̀sìn póòpù jẹ́ fún ọdún ààmì mẹ́ta àtààbọ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàkàwé rẹ̀ nípasẹ̀ ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ gidi nínú ìdótì Róòmù.
Ìdótì ọdún mẹ́rin yẹn pẹ̀lú ń so ara rẹ̀ mọ́ àwọn àkókò ọdún mẹ́rin tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìlà àsọtẹ́lẹ̀ tí ń fi ìgbéga Ísílamù hàn, àti lẹ́yìn náà ìgbéga ìṣísẹ̀ àwọn áńgẹ́lì kìíní àti kejì, lẹ́yìn náà ti ẹ̀kẹta. Láti ọwọ́ Cestius sí Titus ń pàdé pẹ̀lú àgbá kẹ̀kẹ́ Róòmù Pápà, ó sì tún pàdé pẹ̀lú àgbá kẹ̀kẹ́ Ísílamù. Àgbá kẹ̀kẹ́ Róòmù àti ọdún àpẹẹrẹ mẹ́ta àtààbọ̀ ti Cestius àti Titus ń pàdé pẹ̀lú ọdún àpẹẹrẹ mẹ́ta àtààbọ̀ ti Róòmù Pápà, báyìí ni ó ṣe ń fi àwọn ẹ̀ka méjèèjì ti Róòmù keferi àti Róòmù Pápà hàn. Àgbá kẹ̀kẹ́ Ísílamù ni a so pọ̀ mọ́ ọn nípasẹ̀ ìtàn kan náà gẹ́gẹ́ bí a ti lóye rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọdún mẹ́rin, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú àgbá kẹ̀kẹ́ Róòmù nínú ìtàn náà, Ísílamù ni a tún so mọ́ agbára kejì kan tí ó wà lábẹ́ àgbá kẹ̀kẹ́ Ísílamù—èyí náà ni Adventism. Àkókò ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ dúró fún Róòmù ní ìpele rẹ̀ méjèèjì, àti àkókò ọdún mẹ́rin dúró fún Ísílamù àti Adventism. A kò lè ya Róòmù keferi àti Róòmù Pápà kúrò lọ́dọ̀ ara wọn ní ti àsọtẹ́lẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni a kò sì lè ya Ísílamù àti Adventism kúrò lọ́dọ̀ ara wọn.
Èyí ń béèrè ní ti wòlíì pé, nígbà tí a bá ń ronú lórí ìdótì Bábílónì, kí a rí ìtumọ̀ àkókò méjì nínú àpèjúwe ìdótì oṣù mẹ́rìnlá náà. Àwọn aṣojú àkókò méjì nínú ìdótì tí Róòmù mú wá, ń béèrè ní ti wòlíì pé kí a tún rí àwọn aṣojú àkókò méjì nínú ìdótì tí Nebukadinésárì mú wá. Ìdótì oṣù mẹ́rìnlá tí Nebukadinésárì ṣe pẹ̀lú ni a lè lóye gẹ́gẹ́ bí àmì ọdún kan àti ààbọ̀. Oṣù mẹ́rìnlá jẹ́ ọdún kan àti ààbọ̀, a sì lè sọ ọdún kan àti ààbọ̀ náà gẹ́gẹ́ bí ọdún 1.5. Ìdótì Nebukadinésárì jẹ́ oṣù mẹ́rìnlá pẹ̀lú àti ọdún 1.5.
Oṣù mẹ́ẹ̀ẹ́dógún náà tọ́ka sí agbára tí yóò tẹ Jerusalẹmu mọ́lẹ̀, àti ọdún 1.5 náà tọ́ka sí Ìsílámù. Kẹ̀kẹ́ ìṣírò àsọtẹ́lẹ̀ tí ń dá oṣù mẹ́ẹ̀ẹ́dógún mọ̀ ń dá Bábílónì mọ̀, àti kẹ̀kẹ́ ìṣírò àsọtẹ́lẹ̀ kejì náà ń dá Ìsílámù mọ̀. A kò tíì gbé ìtúmọ̀ kalẹ̀ nípa bí a ṣe dé sí ìlò ọdún 1.5 ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Ìsílámù, ṣùgbọ́n ó yẹ kí a ṣàkíyèsí pé àwọn ìṣírò àkókò méjèèjì nínú ìparun tí Róòmù mú wá ní ìsopọ̀ pẹ̀lú kẹ̀kẹ́ àsọtẹ́lẹ̀ ti Róòmù, (ti kèfèrí àti ti pòòpù), àti ìṣírò kejì ní ìsopọ̀ pẹ̀lú kẹ̀kẹ́ àsọtẹ́lẹ̀ ti Ìsílámù. A rí àwọn àbùdá wọ̀nyí nínú ìparun alfa àti òmégà ti Jerusalẹmu.
Ìdótì ọdún mẹ́rin ti Jérúsálẹ́mù pẹ̀lú Cestius àti Titus dúró gẹ́gẹ́ bí ìparí ìlà àsọtẹ́lẹ̀ kan tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àkókò ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n kan tí ó parí pẹ̀lú ìdótì ọdún mẹ́rin tí ń ṣàpẹẹrẹ gbígbé Islam sókè, àti àkókò ìkẹyìn ọdún mẹ́rin nínú ìlà kan náà gan-an dúró gẹ́gẹ́ bí gbígbé àsíá àwọn ẹgbẹ̀rún méjìlélógójì àti ọ̀kẹ́ mẹ́rìnlélógójì sókè.
A ó máa tẹ̀síwájú pẹ̀lú àwọn nǹkan wọ̀nyí nínú àpilẹ̀kọ tí ó kàn.