Ìtàn Ìkọ̀kọ̀ ti Ẹsẹ̀ Kẹ́rìnlélógójì - Nọ́mbà Ọgbọ̀n

Nínú ìwé Ìsíkíẹ́lì, “ìdótì” Jerúsálẹ́mù ni “àmì” tí ó jẹ́ ìdánwò náà nípasẹ̀ èyí tí a ó fi pinnu àyànmọ́ wa ayérayé, nítorí pé ó ń sàmì ìdásílẹ̀ àwòrán ẹranko náà.

A gbọ́dọ̀ mọ àwọn “ìmúrasílẹ̀,” “ìṣípòpadà” àti “ìṣẹ̀lẹ̀” náà tẹ́lẹ̀ kí ìdánwò tó dé.

A gbọ́dọ̀ “mọ̀” “àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ńlá àti mímọ́ náà bí a ṣe dúró lórí gan-an ẹnu-ọ̀nà ìmúṣẹ wọn.” Ẹnu-ọ̀nà náà fi hàn pé a nílò láti ní òye àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ náà ṣáájú ìmúṣẹ wọn.

Ìdásílẹ̀ àwòrán ẹranko náà ni a kọ́kọ́ ṣe ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, lẹ́yìn náà sì ni a óo ṣe é ní ayé.

Ní ọdún 496, Clovis ọba àwọn Frank fẹ́ Clotilda. Clotilda jẹ́ ọmọ-binrin Burgundian, ọmọbìnrin Ọba Chilperic II ti Burgundy. Lẹ́yìn tí wọ́n pa bàbá àti ìyá rẹ̀ nínú ìjà agbára ìdílé, ó gbé lábẹ́ àbò ẹ̀gbọ́n bàbá rẹ̀ kí a tó fi í ṣe ìyàwó fún Clovis I, ọba àwọn Frank, ní ọdún 493. Ó jẹ́ Kátólíìkì, ìyẹn ni pé, ó di ìgbàgbọ́ Nicene/orthodox ti Ṣọ́ọ̀ṣì Romu mú. Èyí yà á sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ ọ̀pọ̀ àwọn ìdílé ọba Germanic mìíràn ní àsìkò náà, tí wọ́n jẹ́ Kristian Arian. Ìyá rẹ̀, Caretena, ti jẹ́ Kátólíìkì, a sì tọ́ Clotilda dàgbà nínú ìgbàgbọ́ náà. A rántí rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó ń fi ìfaradà rọ Clovis pé kí ó kọ ẹ̀sìn abọ̀rìṣà sílẹ̀ kí ó sì gba ìrìbọmi Kátólíìkì; lẹ́yìn èyí, ìyípadà rẹ̀ ní ọdún 496 jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì jù lọ nínú ìtàn àkọ́kọ́ ti France àti ti ohun tí a ń pè ní Kristianiti ti Ìwọ̀-Oòrùn.

Clovis ní ọdún 496 ń samí ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ìṣètò òṣèlú ilẹ̀ Yúróòpù láti “dìde” láti ṣèrànwọ́ fún ipò páápá bí ó ṣe ń gòkè sí agbára. Ó samí ìbẹ̀rẹ̀ ìrìnàjò àpẹẹrẹ ti ìgbéyàwó kan. “Àwọn apá” ẹsẹ̀ náà yóò sì tún bà “ibi mímọ́ agbára” jẹ́, èyí tí, fún Róòmù keferi àti Róòmù páápá pẹ̀lú, jẹ́ ìlú Róòmù.

Ọ̀rọ̀ Heberu méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ wà nínú ìwé Dáníẹ́lì tí a túmọ̀ sí “ibi mímọ́.” Àwọn ọ̀rọ̀ Heberu náà, ‘miqdash’ àti ‘qodesh,’ ni a túmọ̀ méjèèjì sí “ibi mímọ́,” ṣùgbọ́n qodesh lè ṣojú ohun mímọ́ nìkan, nígbà tí miqdash lè ṣojú ibi mímọ́ tàbí ibi àìmọ́—gẹ́gẹ́ bí àyíká ọ̀rọ̀ ṣe pinnu rẹ̀.

“ibi mímọ́ agbára” nínú ẹsẹ̀ kẹ́tàlélọ́gbọ̀n ni ‘miqdash’, ó sì dúró fún ibi mímọ́ agbára ti Róòmù, èyí tí fún Róòmù abọ̀rìṣà àti Róòmù póòpù pẹ̀lú jẹ́ ìlú Róòmù. Láti ogun Actium, nígbà tí Octavian ṣọ̀kan ìjọba náà, Róòmù abọ̀rìṣà kò ṣeé ṣẹ́gun fún ọdún ọ̀ọ́dúnrínlọ́gọ́ta [360] (àkókò kan) gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ ẹsẹ̀ kẹrìnlélógún ti Dáníẹ́lì mọ́kànlá.

Róòmù, “ibi mímọ́ agbára,” ni a “dí aláìmọ́,” (dí aláìmọ́, tí ó túmọ̀ sí ‘ṣe ní ọgbẹ́ tàbí túká’), nípasẹ̀ “àwọn apá-ogun” láti inú ogun tí ń bá a lọ sí ìlú náà, èyí tí a ṣojú fún ní pàtàkì jùlọ nípasẹ̀ ìpè mẹ́rin àkọ́kọ́ nínú Ìfihàn orí kẹjọ.

Ìtàn tí ó tẹ̀síwájú láti ọdún 496 lọ yóò fi hàn bí a ṣe bà ìlú Róòmù jẹ́ nígbà tí ó yí padà kúrò nínú agbára àti ògo ìjọba Róòmù sí agbára àti ògo ìjọba Kátólíìkì Róòmù. Àwọn apá-ogun wọ̀nyí yóò mú ẹ̀sìn kèfèrí kúrò, èyí tí a ṣojú fún nípasẹ̀ ọ̀rọ̀ náà “ojoojúmọ́” nínú ẹsẹ náà, bí wọ́n ti gba ẹ̀sìn Kátólíìkì ti Nísíà.

Igbéyàwó àdéhùn àpẹẹrẹ Pápà, tí ó ti bẹ̀rẹ̀ ìrìnàjò ìgbéyàwó rẹ̀ ní ọdún 496, ni a mú parí ní òfin Ọjọ́ Àìkú ní ọdún 538, lẹ́yìn èyí a sì tú ú kúrò ní agbára òfin ní ọdún 1798, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣe sí gbogbo àwọn ìgbéyàwó àdéhùn mìíràn nínú Dáníẹ́lì mọ́kànlá. Ìfihàn fi kún ìbáṣepọ̀ ìgbéyàwó Pápà láàárín àwọn ọba Yúróòpù àti àwọn póòpù ti Kátólíìkì, nítorí dragoni Ìfihàn méjìlá jẹ́ Sátánì àti àwọn ọba Róòmù aláìsìn pẹ̀lú.

Nínú Ìfihàn, Jòhánù sọ fún wa nípa ohun mẹ́ta tí àwọn ọba (dragoni náà) fi fún ẹranko inú òkun ti Kátólíìkì.

330 sí 538 jẹ́ àkókò àsọtẹ́lẹ̀ pàtó tí ó ń ṣàlàyé àwọn àmì-ọ̀nà “mẹ́jọ” ìfúnni ní agbára fún ipò póòpù. Àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́jọ wọ̀nyí ni a tún ṣe ní ìmúláradá ọgbẹ́ ikú ipò póòpù ní òfin Ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́.

Ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ nínú àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́jọ náà ni fífún agbára póòpù ní ìlú Róòmù, ìgbésẹ̀ kẹjọ sì ni fífún ìlú náà gẹ́gẹ́ bí ìtẹ́ ìjọba karùn-ún nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. Èyí fi 538 hàn gẹ́gẹ́ bí ìtẹ́ náà, àti gẹ́gẹ́ bí “ìgbésẹ̀ kẹjọ, èyí tí ó jẹ́ ti àwọn ìgbésẹ̀ méje ṣáájú.” Ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ ni fífún ìtẹ́ náà, ìgbésẹ̀ kẹjọ náà sì ni fífún ìtẹ́ náà; nítorí náà, ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ ní 330 ni alpha, 538 sì ni omega. Àwọn ìtẹ́ méjì, ìwo mẹ́ta tí a yọ kúrò, ohun ojoojúmọ́ tí a kó lọ, ìyípadà ẹ̀sìn Clovis àti àṣẹ Justinian dọ́gba sí ìgbésẹ̀ mẹ́jọ lápapọ̀ tí ń ṣàfihàn ìrìnàjò ìgbéyàwó, àti ní ìkẹyìn, ìgbéyàwó náà.

Ní ọdún 1798, Faranse, agbára náà tí ó ti dúró fún àwọn ọba mẹ́wàá ti Yúróòpù, tí ó fi ìjọ-pápá jókòó lórí ìtẹ́ ní 538, yọ ìjọ-pápá náà kúrò lórí ìtẹ́ kan náà gan-an. Ìgbéyàwó májẹ̀mú alfa tí a ṣàfihàn nínú ìtàn láti 538 títí dé 1798 jẹ́ àpẹẹrẹ ìṣe ti ìgbéyàwó májẹ̀mú omega ti agbára ìjọ-pápá pẹ̀lú àwọn ọba mẹ́wàá ti Ìfihàn mẹ́tàlá-dín-lọ́gbọ̀n. Ìrìnàjò ìgbéyàwó láti 496 títí dé 538 jẹ́ àpẹẹrẹ àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́jọ tí wọ́n bá àwọn ààrẹ mẹ́jọ tó kẹ́yìn ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà mu. Clovis àti Faranse jẹ́ àwọn ààmì àwọn ọba mẹ́wàá ti Yúróòpù. Wọ́n dúró fún Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà tí yóò di ọba àkọ́kọ́ nínú àwọn ọba mẹ́wàá ti Ìfihàn mẹ́tàlá-dín-lọ́gbọ̀n ní òfin Ọjọ́ Àìkú tí ó sún mọ́lé.

Àwọn ìgbéyàwó májẹ̀mú márùn-ún tó ṣáájú nínú Dáníẹ́lì mọ́kànlá bá ìgbéyàwó májẹ̀mú kẹfà àti ìkẹyìn ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn mu. Àwọn ìgbéyàwó májẹ̀mú alpha àti omega ti àríwá àti gúúsù fi ìyàwó láti gúúsù hàn gẹ́gẹ́ bí alpha, omega sì jẹ́ ìyàwó láti àríwá. Nínú àwọn ìgbéyàwó májẹ̀mú ti Róòmù keferi, a fi ìyàwó alpha láti ìlà-oòrùn fún ìwọ̀-oòrùn, omega ọdún 313 sì jẹ́ ìyàwó láti ìwọ̀-oòrùn. Àwọn ìgbéyàwó mẹ́rin wọ̀nyí ni a so pọ̀ mọ́ ara wọn ní ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀ nípasẹ̀ Cleopatra àkọ́kọ́ àti Cleopatra ìkẹyìn. Ìgbéyàwó májẹ̀mú ààmì ti Róòmù papal ṣojú ọkọ ìyàwó gẹ́gẹ́ bí ọba àkọ́kọ́ nínú àjọṣepọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ kan ti àwọn ọba mẹ́wàá tí wọ́n darapọ̀ mọ́ ìyàwó wọn—obìnrin aláwọ̀ pupa ti Róòmù. Ọba àkọ́kọ́ àwọn ọba mẹ́wàá náà ló ṣe ìkọ̀sílẹ̀ náà ní ọdún 1798.

A ó máa bá a lọ nínú àwọn nǹkan wọ̀nyí nínú àpilẹ̀kọ tó kàn.