Ìtàn Ìkọ̀kọ̀ Ẹsẹ Ogójì - Nọ́ńbà Mẹ́rìnlélọ́gbọ̀n

Ní ọdún 1838, Josiah Litch gbé ìhìn ẹ̀sìn Ìsìláàmù, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ẹsẹ kẹwàá, kalẹ̀ ní ìsopọ̀ pẹ̀lú àkókò tí a là sílẹ̀ nínú ẹsẹ kẹ́ẹ̀ẹ́dógún. Ní àkókò yẹn, àwọn apá kan wà nínú àsọtẹ́lẹ̀ náà tí wọ́n ṣì farapamọ́ fún Litch. Nígbà tí ó fi máa di ọjọ́ kìíní oṣù Ọ̀gọ́sítì ọdún 1840, Litch ti gbé àlàyé tí ó kún fún ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ sí i jáde, tí ó dá lórí ohun tí a ti ṣí payá fún un lẹ́yìn ọdún 1838 láti inú ìhìn “oṣù márùn-ún.” Ní ọdún 1838, apá kan nínú ìhìn “oṣù márùn-ún” tí ó wà nínú orí kẹsàn-án ìwé Ìfihàn ti farapamọ́ fún Litch. A tú èdìdì apá tí ó farapamọ́ nínú àsọtẹ́lẹ̀ oṣù márùn-ún náà fún Litch ṣáájú ọdún 1840, títú èdìdì náà sì mú ìfarahàn agbára Ọlọ́run wá láti ọdún 1840 sí ọdún 1844.

Oṣù márùn-ún tí a mẹ́nu kàn nínú ẹsẹ karùn-ún wà ní ìpamọ́ títí di ọdún 2026. Nígbà tí Elisabeth jáde lẹ́yìn oṣù márùn-ún tí ó fi ara pamọ́, Mary dara pọ̀ mọ́ ọn. Mary so oṣù márùn-ún ìfarapamọ́ náà pọ̀ mọ́ àkàwé àwọn wúńdíá mẹ́wàá, nítorí pé, ní ìyàtọ̀ sí Elisabeth, Mary jẹ́ wúńdíá tí ó lóyún, Elisabeth sì jẹ́ obìnrin tí ó lóyún tí ó sì ti kọjá ọjọ́ orí bíbímọ. Ọ̀kọ̀ọ̀kan nínú ìbí méjèèjì jẹ́ iṣẹ́ ìyanu ní ọ̀nà tirẹ̀, ṣùgbọ́n Mary jẹ́ wúńdíá. Gbogbo àwọn wòlíì ń sọ̀rọ̀ nípa òpin ayé, àwọn wúńdíá tí Mary dúró fún ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn sì ni àwọn wúńdíá ọlọ́gbọ́n márùn-ún tí wọ́n parapọ̀ jẹ́ ẹgbẹ́ Philadelphian ti áńgẹ́lì kẹta, tí iye wọn jẹ́ ọ̀kẹ́ méje ó lé ẹgbẹ̀rún mẹ́rin. Elisabeth àti Mary pàdé ní oṣù kẹfà, lẹ́yìn oṣù márùn-ún tí Elisabeth fi ara pamọ́. Oṣù márùn-ún tí a mẹ́nu kàn nínú ẹsẹ karùn-ún wà ní ìpamọ́ títí di ọdún 2026.

Nígbà tí a bí Jòhánù, Màríà padà sí Násárétì, Sakaríà kò sì yadi mọ́. Màríà wà pẹ̀lú Elísábẹ́tì títí tí ilẹ̀kùn fi tì ní àkókò òfin Ọjọ́ Àìkú, nígbà tí àsọtẹ́lẹ̀ ń sọ̀rọ̀. Sakaríà ni àmì-ọ̀nà álfà tí a sọ di odi, òun sì tún ni àmì-ọ̀nà òmégà tí ó sọ̀rọ̀ nígbà tí a bí ọmọkùnrin rẹ̀. Sakaríà wà ní ìbẹ̀rẹ̀ àti ní òpin, ó sì dúró fún angẹli àkọ́kọ́ àti angẹli kẹta méjèèjì. Elísábẹ́tì ni ìhìn iṣẹ́ angẹli kejì, Màríà sì ni ìhìn iṣẹ́ ìkígbe ọ̀gànjọ́ òru tí ó darapọ̀ mọ́ Elísábẹ́tì ní òpin oṣù márùn-ún ìfarapamọ́ náà.

Ìdílé Nóà, tí ó ní ènìyàn mẹ́jọ, wà ní ìpamọ́ nínú ọkọ̀ áàkì fún oṣù márùn-ún, lẹ́yìn náà ni ọkọ̀ áàkì náà gúnlẹ̀ sí Òkè Árárátì. Igbe ọ̀gànjọ́ òru darapọ̀ mọ́ áńgẹ́lì kejì ní Exeter, ó sì tẹ̀ síwájú títí tí a fi tì ilẹ̀kùn náà ní ọjọ́ 22 oṣù Ọ̀wàrà, ọdún 1844, ní ìmúṣẹ òwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá. Màríà darapọ̀ mọ́ Èlísábẹ́tì ní Exeter, ó sì tẹ̀ síwájú títí di ìbí Jòhánù.

Ìhìn tí a pa mọ́ fún Litch ní ọdún 1838 ni ìhìn “oṣù márùn-ún.” Ìfipamọ́ oṣù márùn-ún náà ni àwọn ènìyàn mẹ́jọ nínú ọkọ̀ áàkì ṣàpẹẹrẹ; ìyẹn sì ni Elisabeth tí ó fi ara rẹ̀ pamọ́ ní oṣù márùn-ún àkọ́kọ́ oyún rẹ̀. Olúwa ni Ó fi ọwọ́ Rẹ̀ bo oṣù márùn-ún náà ní ọdún 1838, títí Ó fi mú ọwọ́ Rẹ̀ kúrò lórí oṣù márùn-ún náà, tí Ó sì jẹ́ kí Litch tẹ ọjọ́ náà jáde ní ọjọ́ mẹ́wàá ṣáájú ìmúṣẹ rẹ̀. Nígbà tí a bá ṣí èdìdì ìhìn oṣù márùn-ún náà ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, gẹ́gẹ́ bí a ti ń gbé e kalẹ̀ nísinsìnyí, o wà ní àwọn ọjọ́ mẹ́fà ìpàdé àgọ́ Exeter, láti ọjọ́ 12 sí 17 Oṣù Kẹjọ, ọdún 1844, tí ọjọ́ ọgọ́ta lé mẹ́fà tẹ̀ lé wọn títí dé ìlẹ̀kùn tí a tì pa ní ọjọ́ 22 Oṣù Kẹwàá, ọdún 1844. Ọjọ́ àádọ́rin lé méjì ni ó wà, ṣùgbọ́n nígbà tí a bá tò wọ́n sórí ìlà àsọtẹ́lẹ̀, tí a sì wá ya àwọn àmì ọ̀nà náà sọ́tọ̀, a lè rí i pé àmì ìdótì tí ìpàdé àgọ́ Exeter ṣàpẹẹrẹ jẹ́ ọjọ́ mẹ́fà tí ọjọ́ ọgọ́ta lé mẹ́fà tẹ̀ lé wọn títí dé ìlẹ̀kùn tí a tì pa náà. Ní ti àsọtẹ́lẹ̀, a ṣàpẹẹrẹ àkókò náà gẹ́gẹ́ bí 6 6 6.

Ìtàn ìdótì náà, gẹ́gẹ́ bí Exeter ṣe ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ títí di ọjọ́ 22 Oṣù Kẹwàá, ni Lamech ti ìran kẹfà Cain ṣàpẹẹrẹ. A tì ilẹ̀kùn náà ní kété lẹ́yìn tí a tú èdìdì àsọtẹ́lẹ̀ oṣù márùn-ún náà. Ó ń pa dé díẹ̀díẹ̀, ṣùgbọ́n ìtẹ̀síwájú yìí fún ẹ̀sìn Adventist bẹ̀rẹ̀ ní 9/11, ó sì dópin ní ìdótì náà. Nígbà tí ìdótì náà bá dé, ìwọ yóò fi ìwà Lamech ti ìran Cain tàbí ìwà Lamech ti ìran Seth hàn. Nọ́ńbà ìtàn yẹn fún Lamech ti ìran Cain ni 6 6 6, nọ́ńbà fún Lamech ti ìran Seth àti ìjọ aṣẹ́gun sì ni 7 7 7.

Ìfarahàn àwọn ìwà méjì tí àwọn Lámékì méjèèjì àti 666 tàbí 777 dúró fún bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ń fa àfiyèsí àwọn aráàlú sí ìgbàgbọ́ Adventist, bí a ṣe ń béèrè ìdí tí àwọn Adventist fi dákẹ́ lórí ìkìlọ̀ nípa àwọn bọ́ọ̀lù iná ti Nashville. Àríyànjiyàn náà tí ń le sí i di àfihàn tí a lè fojú rí ṣáájú ìlẹ̀kùn títì ti òfin ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́, èyí tí àwọn ẹranko tí ń gun ọ̀nà tí ó tẹ̀ gòkè wọ inú ọkọ̀ áàkì ṣàpẹẹrẹ. Ìkìlọ̀ tí a lè fojú rí náà, tí ń le sí i, ni ìrírí Èlíjà lórí Òkè Karmeli àti ẹgbẹ́ àwọn ọmọlẹ́yìn Miller ti ọdún 1844 tún ṣàpẹẹrẹ.

Ìgbékalẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ nípa ìdótì kan tí ó dópin pẹ̀lú ìparun ìlú náà dúró fún sáà àkókò kan tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àmì kan, tí ó sì dópin pẹ̀lú àmì kan. Ó dúró fún sáà àkókò kan àti àkókò kan pàtó. Ní onírúurú ọ̀nà ni a gbà ṣàpẹẹrẹ sáà dídá ère náà sílẹ̀. Gbogbo ìgbékalẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ irú èyí nínú ẹ̀rí tí a fi ìmísí gbé kalẹ̀ jẹ́ àpẹẹrẹ àsọtẹ́lẹ̀ fún sáà ìdánwò ti ère ẹranko náà, èyí tí ó dé góńgó rẹ̀ pẹ̀lú àmì ẹranko náà.

Àkókò náà dúró fún dídá ère ẹranko náà sílẹ̀ fún ẹranko náà; a fi ipá mú kí a gba àmì ẹranko náà nígbà tí ère tí a ti ń dá sílẹ̀ náà bá dé ipò tí ó ti lè fi ọ̀rọ̀ ẹnu rẹ̀ gbé òfin ọjọ́ Àìkú kalẹ̀. Nebukadnessari ṣàpẹẹrẹ àmì àṣẹ Róòmù nígbà tí a pa Jerúsálẹ́mù run. Yálà Bábílónì ni tàbí Róòmù, ìṣètò ìdótì náà ń tẹnumọ́ ọba àríwá ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Ìdótì Orhan láti 1333 títí di 1337 àti ọdún mẹ́rin láti ọjọ́ 27 Oṣù Keje, 1449 títí di ìdótì Constantinople ní 1453 kì í ṣe àpẹẹrẹ àkókò láti ọjọ́ 11 Oṣù Kẹjọ, 1840 títí di ọjọ́ 22 Oṣù Kẹwàá, 1844 nìkan, ṣùgbọ́n àwọn ìdótì náà tún ń tẹnumọ́ ipa tí Ìsìláàmù ń kó gẹ́gẹ́ bí àwọn ọmọ ẹ̀fúùfù ìlà-oòrùn nínú Àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. Kókó ọ̀rọ̀ ọba àríwá (Bábílónì tàbí Róòmù) àti ẹ̀fúùfù ìlà-oòrùn ni “ìròyìn láti ìlà-oòrùn àti láti àríwá” tí ó wà nínú Dáníẹ́lì 11:45.

Ọdún mẹ́rin láti ọjọ́ 27 Oṣù Keje, 1449, títí dé ìdótì ìlú Constantinople ní 1453 kò tọ́ka sí sáà ọdún mẹ́rin nìkan, ṣùgbọ́n nígbà tí a bá so ó pọ̀ mọ́ ikú John Palaiologos ní 1448, ọdún márùn-ún tún dúró fún sáà náà.

Ìgbékalẹ̀ náà fara hàn nínú ìparun Jerúsálẹ́mù méjèèjì àti nínú ìkún-omi Nóà. Ó wà nínú Ìrékọjá àkọ́kọ́ ní Íjíbítì, nígbà tí ó jẹ́ dandan kí áńgẹ́lì apanirun rí àmì ẹ̀jẹ̀ lórí ilẹ̀kùn tí ó mú Fáráò àti àwọn ọmọ ogun rẹ̀ lọ sínú òkun títí di ìgbà tí a tú àwọn ẹ̀fúùfù ìlà-oòrùn sílẹ̀ tí omi sì ti ilẹ̀kùn àbáwọlé sí ilẹ̀ ìlérí pa. Ìgbékalẹ̀ náà wà nínú ìtàn alfa ti ìjọ Pergamos láti ọdún 313 títí dé òfin ọjọ́ Àìkú àkọ́kọ́ ní ọdún 321, ó sì wà nínú ìtàn omega ti Pergamos láti àṣẹ Justinian ní ọdún 533 títí dé òfin ọjọ́ Àìkú ti ọdún 538. Ní ti Pergamos, àmì náà jẹ́ yálà ìkéde òfin tàbí àṣẹ, ṣùgbọ́n àwọn méjèèjì bẹ̀rẹ̀ sáà kan tí ó dé góńgó rẹ̀ pẹ̀lú òfin ọjọ́ Àìkú kan.

Ìgbékalẹ̀ ìsàgatì àti ìparun Jerúsálẹ́mù ti Ìsíkíẹ́lì gba àkókò láti ọdún 587 ṣáájú Kristi títí dé ọdún 586 ṣáájú Kristi: ọdún méjì bí a bá ka ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin àkókò náà mọ́ ọn, àti ọdún 1.5 bí a kò bá ka ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin àkókò náà mọ́ ọn. Ìgbékalẹ̀ ìsàgatì mìíràn nínú àsọtẹ́lẹ̀ ni ọdún méjì tún dúró fún nínú ìpolongo ogun Panium, èyí tí ó ní ogun Panium ní ọdún 200 ṣáájú Kristi àti ìsàgatì Sídónì ní ọdún 198 ṣáájú Kristi nínú. Ikú aya Ìsíkíẹ́lì bá ikú Lámékì, ikú John Palaiologos àti ogun Panium mu.