Ìwé Joẹli àti Ìjọ Adventist Ọjọ́ Keje ti Laodicea - Nọ́mbà Mẹ́ẹ̀ẹ́dógún

Mo jiyàn pé ó ṣe pàtàkì láti lóye ìbáṣepọ̀ ààmì ìran mẹ́rin pẹ̀lú iṣẹ́ ìránṣẹ́ òjò àìpẹ́, kí a lè ní ìrètí tí ó dára jùlọ láti mọ ìtumọ̀ pàtàkì àwọn ẹsẹ̀ mẹ́rin àkọ́kọ́ ti Joẹli orí kìíní. Joẹli ń kọ orin ọgbà àjàrà, ṣùgbọ́n ìpèdè àkọ́kọ́ rẹ̀ ni ìsopọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ti májẹ̀mú pẹ̀lú ìran mẹ́rin.

Ìpínrọ̀ yìí ni àsọtẹ́lẹ̀ tí a mú ṣẹ nípasẹ̀ ìgbé ayé Mósè. Nígbà tí ìwé Jóẹ́lì bẹ̀rẹ̀ orin ọgbà àjàrà náà nípa títọ́ka sí ìran mẹ́rin ti ìparun tí ń pọ̀ sí i, ó ń fi ìwé Jóẹ́lì bá ìran àsọtẹ́lẹ̀ kẹrin àti ìkẹyìn mu. Ìran náà ni “ìran àyànfẹ́” ti Pétérù, àwọn tí a ti pè jáde kúrò nínú òkùnkùn wá sínú “ìmọ́lẹ̀ àgbàyanu” Rẹ̀. A fi wọ́n wé ẹlẹgbẹ́ wọn ní ti ìran, tí a ṣojú fún gẹ́gẹ́ bí ìran àwọn paramọ́lẹ̀. Ìran kẹrin àti ìkẹyìn náà ni a ṣojú fún nípa Jòhánù, ẹni tí ó jẹ́ àmì àwọn ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́rìndínlógójì, tí “a pè, a sì yàn, wọ́n sì jẹ́ olóòótọ́.”

A pè ní 9/11, a yàn nígbà Igbe Àárín Òru, wọ́n sì jẹ́ olóòtítọ́ nígbà ìṣòro òfin Ọjọ́ Àìkú, gẹ́gẹ́ bí àwọn ọmọ Léfì ti jẹ́ olóòtítọ́ nínú ìṣọ̀tẹ̀ ẹgbọrọ màlúù wúrà ti Áárónì àti ti Jeroboamu. Àwọn ọkàn tí a sọ di mímọ́ bí fàdákà nínú Malaki orí kẹta jẹ́ àwọn ọmọ Léfì tí a yàn nígbà ìhìnrere Igbe Àárín Òru, nítorí a mú ìdìdì náà ṣẹ pẹ̀lú, àti nípa, ìtújáde Ẹ̀mí Mímọ́.

Nínú àpilẹ̀kọ tí ó ṣáájú, a mú àwọn ìlà kan jáde láti inú ìtàn Mósè, ẹni tí Sister White fi hàn gẹ́gẹ́ bí alfa àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, ẹni tí ó sì so mọ́ Kristi ní ti àsọtẹ́lẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òmégà àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. Mósè ni òkúta ìpìlẹ̀, Kristi sì ni òkúta òkè. Àwọn méjèèjì jẹ́ àmì ìdásílẹ̀ kúrò nínú ẹ̀ṣẹ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣojú rẹ̀ nínú ìdásílẹ̀ kúrò ní Ejibiti pẹ̀lú Mósè. Síbẹ̀, gbogbo ìfihàn agbára Ọlọ́run tí ó ṣẹlẹ̀ nípasẹ̀ ọwọ́ Mósè, ni a kọjá lọ jù lọ nígbà tí Kristi fi mú májẹ̀mú náà dúró ṣinṣin pẹ̀lú ọ̀pọ̀ ènìyàn fún ọ̀sẹ̀ kan. Mósè ni alfa, Kristi sì ni òmégà, òmégà sì ni nọ́mbà “22,” alfa sì ni nọ́mbà “1.”

Ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Mose, a rí i pé ìgbàlà tí ó gbilẹ̀ nínú ẹ̀rí àsọtẹ́lẹ̀ rẹ̀ ni a gbé kalẹ̀ sínú omi. Ìgbàlà rẹ̀ kúrò nínú omi Odò Náílì nígbà ìbí rẹ̀, jẹ́ àpẹẹrẹ Noa nínú ọkọ̀. Ìrìbọmi ní Òkun Pupa bá ti Noa àti àwọn mẹ́jọ tí wọ́n wà nínú ọkọ̀ mu, èyí sì tún bá ìrìbọmi Joṣua ní Odò Jọ́dánì mu, tí Kristi tún ṣe ní ibi kan náà gan-an. Ẹ̀rí Mose bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìgbàlà ní Odò Náílì, ó sì parí ní etí Odò Jọ́dánì. Ìrìbọmi Kristi ni ìfìyàn rẹ̀ sí mímọ́ láti jẹ́rìí fún ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ ṣáájú ikú Rẹ̀, èyí tí a ṣojú rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ní ìrìbọmi Rẹ̀. Ní àjíǹde Rẹ̀, díẹ̀ lára ìṣàn ni ó wà títí di ìtújáde kíkún ní Pẹ́ńtẹ́kọ́sì.

Ìlérí májẹ̀mú Ọlọ́run sí aráyé bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Noa, àti pé ìlérí májẹ̀mú Rẹ̀ sí àwọn ènìyàn tí a yàn nípasẹ̀ Ábúráhámù ni a mú ṣẹ pẹ̀lú Mósè. Mósè, alifa, jẹ́ àpẹẹrẹ Jésù, omega, ẹni tí yóò wá láti fi ìdí májẹ̀mú múlẹ̀ pẹ̀lú “ọ̀pọ̀lọpọ̀,” kì í ṣe pẹ̀lú àwọn ènìyàn tí a yàn nìkan. Gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ Kristi, ìbí Mósè bá májẹ̀mú tí a fi fún Noa mu, pẹ̀lú òṣùmàrè gẹ́gẹ́ bí àmì fún gbogbo ènìyàn. Mósè tún bá májẹ̀mú tí a fi fún àwọn ènìyàn tí a yàn mu, pẹ̀lú ilà gígé gẹ́gẹ́ bí àmì fún àwọn ènìyàn tí a yàn. Iṣẹ́ májẹ̀mú Mósè jẹ́ pẹ̀lú “ọ̀pọ̀lọpọ̀,” kì í ṣe pẹ̀lú àwọn ènìyàn tí a yàn nìkan. Bí kò bá rí bẹ́ẹ̀, wọn kì yóò ti jẹ́ kí ọ̀pọ̀ ènìyàn aládàpọ̀ máa yọ wọ́n lẹ́nu nígbà gbogbo.

Ní àárín gbogbo oríṣiríṣi “omi ìdáǹdè” tí a ṣojú fún ní gbogbo ìgbésí ayé Mose, ìrìbọmi ní Bethabara lórí Odò Jọdani so ìbẹ̀rẹ̀ ìtàn májẹ̀mú Ísírẹ́lì àtijọ́ ní Ilẹ̀ Ìlérí pọ̀ mọ́ òpin ìtàn rẹ̀, ní ọ̀sẹ̀ náà nígbà tí Kristi fi jẹ́rìí májẹ̀mú náà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀. Ìrìbọmi Kristi bá ìrìbọmi Ísírẹ́lì àtijọ́ mu, àwọn ìtàn méjèèjì sì ń sọ̀rọ̀ nípa àjíǹde Rẹ̀ nígbà tí Ó mí díẹ̀ nínú àwọsánmà òjò, ṣáájú ìṣàn òjò púpọ̀ ní Pentikosti ní àádọ́ta ọjọ́ lẹ́yìn náà. Gbogbo ìlà alfa àti omega ní ti Mose sí Kristi ni a ṣe àfihàn rẹ̀ nínú omi ìdáǹdè.

Nínú àwọn àpilẹ̀kọ tí ń sọ̀rọ̀ lórí ìwé Joẹli, a ti ń “fi àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Majẹmu Láéláé wé ìtàn Majẹmu Tuntun,” bẹ́ẹ̀ náà pẹ̀lú ìtàn Ísírẹ́lì ti ẹ̀mí ti òde-òní. Yálà Majẹmu Láéláé tàbí Majẹmu Tuntun, tàbí ìtàn àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 1798, gbogbo àwọn ìlà wọ̀nyí ni a ṣe àfihàn wọn gẹ́gẹ́ bí “ohùn Kristi.” Ẹ̀rí tí a kọ sínú Bíbélì àti Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀ ni ohùn Kristi, àti ohùn Kristi ni ohùn Ẹni tí í ṣe Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run.

“Ohùn” Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ni ìhìn Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nínú Ọ̀rọ̀ Rẹ̀ tí a kọ sílẹ̀. Ìhìn Rẹ̀ ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ni ìhìn òjò àkẹ́yìn, èyí tí ó ní òjò àkọ́kọ́ nínú, lẹ́yìn èyí ni òjò àkọ́kọ́ àti òjò àkẹ́yìn, gẹ́gẹ́ bí Joẹli.

Johanu Olùṣípayá dúró gẹ́gẹ́ bí aṣojú ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [144,000] tí wọ́n padà sí àwọn ọ̀nà àtijọ́, nítorí ó gbọ́ “ohùn” kan lẹ́yìn rẹ̀. “Ohùn” tí ó wà lẹ́yìn ni ohùn Kristi “láti ọjọ́ Ádámù” lọ síwájú.

Ẹsẹ náà dúró gẹ́gẹ́ bí ìyapa nínú orí kìn-ín-ní, nítorí títí di ẹsẹ tó ṣáájú rẹ̀, Johanu wà ní erékùṣù tí a ń pè ní Patmos; ṣùgbọ́n ní ẹsẹ kejìlá ó yí padà, láti ìgbà náà lọ sì ni Johanu wà nínú Ibi Mímọ́ ti Ọ̀run. Nígbà tí ó yí padà, ó ṣe bẹ́ẹ̀ nítorí pé ní ẹsẹ kẹwàá ó ti gbọ́ ohùn kan láti ẹ̀yìn.

Jòhánù dúró fún àwọn tí ń gbọ́ ohùn Kristi lẹ́yìn wọn. Ó gbọ́ ìhìnrere ipè Jeremiah pé kí wọ́n padà sí àwọn ọ̀nà àtijọ́, àwọn ọ̀nà tí àwọn ènìyàn búburú kọ̀ láti rìn nínú wọn, àti ipè ìkìlọ̀ tí wọ́n kọ̀ láti fetí sí. Jòhánù sì fetí sí i, ohùn tí ó sì wà lẹ́yìn rẹ̀ fi ara rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí Alfa àti Omega—Ẹni náà tí ń ṣàfihàn ọ̀nà tuntun pẹ̀lú ọ̀nà àtijọ́.

Nínú ẹsẹ̀ kejìlá, Johanu yí padà, ó sì rí ìran nípa Kristi, èyí tí Sister White fi bá ìran Kristi tí Daniẹli rí mu, èyí tí ó jẹ́ ìran tí Isaiah, Jeremiah, Ezekiel àti Paul rí.

Ìran tí a ń gbé yẹ̀wò yìí ní àpèjúwe ohùn Kristi nínú. Nígbà tí Johanu yí padà tí ó sì gbọ́ ohùn Kristi, ó dàbí ìró “omi púpọ̀.” Nígbà tí ohùn Kristi bá sọ̀rọ̀ nípa májẹ̀mú Rẹ̀ pẹ̀lú ènìyàn tàbí pẹ̀lú àwọn ènìyàn àyànfẹ́ kan, a máa so ó pọ̀ mọ́ omi púpọ̀. Ìránṣẹ́ Dáníẹ́lì orí keje títí dé kẹsàn-án ni a tú sílẹ̀ ní 1798, lẹ́yìn náà, ní 1989, ìránṣẹ́ Dáníẹ́lì orí kẹwàá títí dé kejìlá ni a tú sílẹ̀. 1798 ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ohùn Odò Ulai, àti 1989 ni ohùn Odò Hiddekel.

Odò Jọdani ni ìsopọ̀ láàárín ìtàn májẹ̀mú alfa àti ìtàn májẹ̀mú omega ti Ísírẹ́lì ìgbàanì. Ọ̀rọ̀ náà, Jọdani, túmọ̀ sí ‘ẹni tí ń sọ̀kalẹ̀,’ ó sì dúró fún Kristi, ‘Olùsọ̀kalẹ̀ ńlá náà.’

Odò Jọdani dúró fún Kristi, “ẹni ìsàlẹ̀kalẹ̀ ńlá náà,” àti pé Jọdani ni ìsopọ̀ láàárín ìtàn alpha àti omega ti àwọn ènìyàn Ọlọ́run tí a yàn, tí a fi ọgbà àjàrà kan lé lọ́wọ́ láti tọ́jú. Omi ìgbàlà Mósè dúró fún ohùn Kristi, èyí tí a lè gbọ́ bí ọkàn bá kàn yí padà, kí ó lè gbọ́ “ohùn tí ń bẹ lẹ́yìn wọn,” àti ohùn tí wọn yóò sì gbọ́ nígbà náà ni—ohùn omi púpọ̀. Láti inú ìkún-omi Noa títí dé ìparun Jerusalẹmu ní ọdún 70 AD, a fi omi ìgbàlà hàn gẹ́gẹ́ bí àwọn àmì ọ̀nà fún àwọn ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run. Àwọn àmì ọ̀nà wọ̀nyẹn dúró fún ìtàn inú ti àwọn ènìyàn májẹ̀mú ìkẹyìn Ọlọ́run, ẹgbẹ̀rún kan ó lé mẹ́rìnlélógójì. Omi tí ń pèsè fún Odò Jọdani ti wá láti inú ìrì àti yìnyín tí ó ń kó jọ nínú àwọn òkè Hẹ́mọni, tí wọ́n sì dá àwọn orísun-omi àkọ́kọ́ Odò Jọdani sílẹ̀.

Àwọn omi wọ̀nyẹn pẹ̀lú ni ń mú ìhò àpáta Pani jáde, adágún jíjìn kan, tí a fi sí inú ihò kan tí ó wà ní Panium ti Danieli 11:13–15, àti ní Kesarea Filipi ní ọjọ́ Peteru. Orísun omi odò Jọ́dánì pẹ̀lú ni ń mú adágún èṣù ti ihò àpáta Pani jáde. Ohùn ọ̀pọ̀lọpọ̀ omi fi hàn pé ìjà ńlá láàárín Kristi àti Satani ti pilẹ̀ṣẹ̀ ní àwọn òkè gíga ti àwọn òkè Hermoni.

Orúkọ náà “Hermoni” túmọ̀ sí “mímọ́, ìyàsọ́tọ̀, ìfọkànsìn pátápátá, tàbí yíyà sọ́tọ̀,” ó sì jẹ́ àmì Ọ̀run, orísun gbogbo omi àti ìbẹ̀rẹ̀ ìjà ńlá náà gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ “àwọn ẹnubodè ọ̀run àpáàdì,” èyí tí ó jẹ́ àkọlé tí Jésù fi kàn ihò àpáta Pan, nígbà tí ó wà ní Kesaria Filipi. Nínú àyíká yẹn ni a ti yí orúkọ Simoni Barjona padà sí Peteru. Simoni túmọ̀ sí ‘ẹni tí ń gbọ́,’ Barjona sì túmọ̀ sí ‘ọmọ àdàbà.’ Simoni jẹ́ àmì ọkàn tí ó gbọ́ ìhìnrere ìrìbọmi Jésù tí Ẹ̀mí Mímọ́ ṣàfihàn ní ìrí àdàbà. Gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó gbọ́ ìhìnrere ìrìbọmi Kristi, a yí Peteru padà, tí ó dúró fún ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [144,000]. A fi èdìdì dì Peteru nígbà tí ó wà ní Paniomu, èyí tí ó jẹ́ ẹsẹ̀ kẹtàlá sí ẹsẹ̀ kẹ́ẹ̀ẹ́dógún nínú Daniẹli mọ́kànlá.

Láti inú omi Hẹmọni, odò Jọ́dánì, àpẹẹrẹ Kristi—ẹni ńlá tí ó sọ̀kalẹ̀—parí ìrìnàjò rẹ̀ ní Òkun Òkú. Láti Ọ̀run, níbi tí ìrì ìyè ti ń ti wá, Kristi sọ̀kalẹ̀ sí ikú àgbélébùú, tí Òkun Òkú ń ṣojú fún. Etí Òkun Òkú ni ilẹ̀ tí ó jinlẹ̀ jùlọ lára ilẹ̀ ayé tí ó hàn síta. Odò Jọ́dánì tí ń sọ̀kalẹ̀ ń sọ̀kalẹ̀ dé ìpele omi tí ó kéré jùlọ lórí ilẹ̀ ayé, gẹ́gẹ́ bí Kristi ti sọ̀kalẹ̀ sí ikú Rẹ̀ lórí àgbélébùú. Láti inú omi ìyè sí omi ikú, Odò Jọ́dánì ń ṣojú ìsòkalẹ̀ Kristi láti ọ̀run wá sí àgbélébùú.

Àwọn kókó-ọrọ pàtàkì nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú omi, àti pé àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì ni ohùn Kristi, èyí tí í ṣe ohùn ọ̀pọ̀lọpọ̀ omi. Àgbèrè Bábílónì jókòó lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ omi, a sì gbẹ omi Yúfírétì kúrò láti pèsè ọ̀nà sílẹ̀ fún àwọn ọba ìlà-oòrùn, àwọn oníṣòwò àti àwọn ọba sì dúró ní ọ̀nà jíjìn, wọ́n ń ṣọ̀fọ̀ nítorí pé a ti pa àwọn ọkọ̀ Társísì run láàárín Òkun; àti pé májẹ̀mú ikú tí àwọn ọ̀mùtí Éfúrémù gbà nígbà tí wọ́n fi irọ́ bo ara wọn, ni ìkún-omi tí ó borí ohun gbogbo ti òfin ọ̀jọ́ Àìkú ti póòpù fi di asán.

Nígbà tí Sister White tọ́ka sí “àwọn odò ńlá ti Ṣínárì,” ó ń tọ́ka sí Odò Tigris àti Yúfírétì. A lè tọpasẹ̀ àwọn omi wọ̀nyí padà sí Ọgbà Édẹni, níbi tí wọ́n ti jẹ́ odò kẹta àti ìkẹrin tí ń jáde láti Édẹni.

Hidékélì ni Tigris, àti pé dájúdájú, Yúfírétì ni Yúfírétì, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn akọ̀ròyìn ìtàn òde òní àti àwọn onímọ̀ ẹ̀sìn kò fara mọ́ra lórí èyí. Wọ́n tẹnu mọ́ ọn pé Ulai kì í ṣe odò ńlá kan, bí kò ṣe pé ó jẹ́ kánà omi tí ọwọ́ ènìyàn dá ní Pérsia, kì í ṣe ní Ṣínárì. Àwọn aláṣẹ ènìyàn wọ̀nyẹn kan náà sì dá a mọ̀ pé odò méjì péré tí ó ní ìtẹ́síwájú kankan tí a lè so mọ́ Ṣínárì ni Tigris àti Yúfírétì, àti pé wòlíì obìnrin náà sọ pé Ulai àti Hidékélì ni “àwọn odò ńlá ti Ṣínárì.”

Àwọn ọ̀rọ̀ wòlíì obìnrin náà nípa ìránṣẹ́ omi tako àwọn amòye òde-òní, gẹ́gẹ́ bí àwọn amòye ayé ìgbàanì ṣe tako ìránṣẹ́ omi Noah. A ti jẹ́ kí a mọ̀ pé àwọn ìran méjèèjì tí àwọn odò méjì náà ṣojú fún wà nínú ìlànà ìmúṣẹ, nítorí náà, ohun gbogbo tí a ṣojú fún láàárín àwọn ìran méjèèjì wọ̀nyí tí a fi hàn nípasẹ̀ “àwọn odò ńlá méjì ti Ṣina,” yóò ṣẹ ní kánkán. Ìránṣẹ́ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn odò wọ̀nyí ni ohùn Kristi, nítorí ohùn Rẹ̀ dàbí ọ̀pọ̀lọpọ̀ omi. Tigris àti Eufrate ṣojú fún kókó-ọrọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ pàtàkì kan, ẹ̀rí wọn sì ní í ṣe pẹ̀lú májẹ̀mú tí Mósè alpha gbé kalẹ̀, èyí tí ó jẹ́ májẹ̀mú kan náà tí Kristi omega fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀.

Nínú àsọtẹ́lẹ̀, Tigris dúró fún Asiria, Euphrates sì ni Babiloni. Nínú ìbáṣepọ̀ yìí, àwọn méjèèjì ni agbára méjì náà, tí Jeremiah ṣe àfihàn wọn gẹ́gẹ́ bí àwọn kìnnìún, àwọn tí yóò kọ́kọ́ gbé ìjọba àríwá lọ sí ìgbèkùn, lẹ́yìn náà sì ni ìjọba gúúsù.

Mejèèjì Áṣíríà àti Bábílónì ni àwọn ọ̀tá láti àríwá ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ọ̀kan yálà nínú àwọn ìjọba Ísírẹ́lì, nítorí náà wọ́n jẹ́ àpẹẹrẹ ọba àríwá èké—agbára póòpù. Ní ti gidi, ìṣe òṣèlú àti ìṣe ẹ̀sìn kan náà ni àwọn agbára méjèèjì tí wọ́n dìde láti inú àyíká àṣà kan náà mú ṣẹ, ṣùgbọ́n ètò òṣèlú Áṣíríà fi ìṣàkóso ìpínlẹ̀ hàn gbangba jù, nígbà tí Bábílónì tẹnu mọ́ ìṣàkóso ìjọ, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n jọra gidigidi. Róòmù keferi àti Róòmù póòpù jọ ara wọn ní àwọn ìpele kan, ṣùgbọ́n síbẹ̀, Róòmù keferi dúró fún ìṣàkóso ìpínlẹ̀, Róòmù póòpù sì dúró fún ìṣàkóso ìjọ. Áṣíríà, ní ìbáṣepọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ pẹ̀lú Bábílónì, jẹ́ ìjọba ìṣàkóso ìpínlẹ̀, lẹ́yìn èyí ni Bábílónì gẹ́gẹ́ bí agbára tí ó jọra tí ó tẹnu mọ́ ìṣàkóso ìjọ. Áṣíríà ṣojú fún Róòmù keferi, Bábílónì sì ṣojú fún Róòmù póòpù. Gbogbo agbára mẹ́rin wọ̀nyí ni wọ́n tẹ ilé mímọ́ Ọlọ́run àti ogun Rẹ̀ mọ́lẹ̀. Áṣíríà ní ìṣọ̀kan pẹ̀lú Tígírísì, Bábílónì sì ní ìṣọ̀kan pẹ̀lú Yúfírétì. Èyí bá ìgbẹ́ Yúfírétì mu nínú ìwé Ìfihàn, láti pèsè ọ̀nà sílẹ̀ fún àwọn ọba ìlà-oòrùn gẹ́gẹ́ bí a ti fi iṣẹ́ Kírúsì hàn ní àpẹẹrẹ nígbà tí ó darí Yúfírétì kúrò ní ọ̀nà rẹ̀ láti mú Bábílónì ṣubú. Bábílónì ni Yúfírétì; Áṣíríà ni Tígírísì.

Ọba àríwá nínú àsọtẹ́lẹ̀ ṣẹ́gun ayé nígbà ìṣòro òfin Ọjọ́ Àìkú, lẹ́yìn èyí sì ni ó ṣubú; ṣùgbọ́n a máa ń ṣàfihàn ìṣẹ́gun náà gẹ́gẹ́ bí ìkún-omi tí ń gbá gbogbo nǹkan lọ. Ìtàn ọba àríwá, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ Ásíríà àti Bábílónì, ni a fi àwọn odò ṣàmì sí, nítorí ohùn omi púpọ̀ ni a fi ń sọ ìtàn náà.

Ilẹ̀ tí ó wà láàárín àwọn odò méjèèjì ni a ń pè ní Mesopotamia, èyí tí ó túmọ̀ sí “ilẹ̀ láàárín odò méjì.” Àwọn odò méjèèjì náà dúró fún agbára àríwá tí Ọlọ́run ń lò láti bá àwọn ènìyàn Rẹ̀ tí wọ́n ti yapa kúrò lọ́dọ̀ Rẹ̀ wí nípa títú wọn ká sí ìgbèkùn. Ọ̀kan lára àwọn odò kéékèèké tí ń ṣàn wọ inú ohùn omi púpọ̀ ni a rí nínú orúkọ náà “Padanaram,” èyí tí a tọ́ka sí ní ìgbà mẹ́wàá péré nínú Ìwé Mímọ́. Ìtọ́kasí àkọ́kọ́ rẹ̀ wà ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú májẹ̀mú, nítorí ó ń fi àwọn gbòǹgbò ẹ̀jẹ̀ Rebekah, aya Isaaki, hàn. Ẹsẹ̀ náà wí pé:

Òpin ogójì ọdún ni a ti fihàn lórí àwọn ẹlẹ́rìí mẹ́ta ti Mósè pé ó ń darí sí Kádéṣi, 1863 àti òfin Ọjọ́-ìsinmi. Ìgbéyàwó Ísákì jẹ́ ìgbéyàwó májẹ̀mú tí ó ń ṣàpẹẹrẹ ìgbéyàwó Kristi pẹ̀lú ẹgbẹ̀rún kan ó lé mẹ́rìnlélógójì ní òfin Ọjọ́-ìsinmi, èyí tí í ṣe 1863, èyí tí í ṣe Kádéṣi, èyí tí í ṣe òpin ìtàn májẹ̀mú ogójì ọdún kan. Rẹbékà jẹ́ ọmọbìnrin ará Síríà kan àti arábìnrin Lábánì ará Síríà, (ẹni tí, ní ìran tí ó tẹ̀lé e nínú ìtàn májẹ̀mú, fọ májẹ̀mú kan pẹ̀lú Jékọ́bù ọmọ Ísákì.)

Bétúẹ́lì túmọ̀ sí “ilé ìdàhoro tàbí ti olùdàhoro,” nítorí náà Rèbékà jẹ́ ọmọbìnrin “ilé olùdàhoro.” Síríà túmọ̀ sí ilẹ̀ gíga àti pẹtẹlẹ, Pádánárámù sì túmọ̀ sí Mẹsopotémíà, tàbí ilẹ̀ àárín. Rèbékà wá láti inú ìdílé ẹ̀jẹ̀ àwọn ará Síríà tí wọ́n ti Mẹsopotémíà wá, ilẹ̀ gíga àárín “Tígírísì Ásíríà” àti “Yúfrétì Bábílónì,” àwọn tí wọ́n dúró fún àwọn kìnnìún tí Olúwa lò láti tú àwọn àgùntàn apẹ̀yìndà Rẹ̀ ká. Ilé àwọn olùdàhoro ni a so pọ̀ mọ́ ilé Ọlọ́run nínú ìgbéyàwó Ísákì àti Rèbékà. Kì í ṣe àìròtẹ́lẹ̀ pé ní ìgbà àkọ́kọ́ tí a mẹ́nuba Pádánárámù, àwọn odò méjèèjì wọ̀nyí tí ń ṣojú ọba àsọtẹ́lẹ̀ ti àríwá, ẹni tí a ṣàpèjúwe gẹ́gẹ́ bí ìṣàn omi àkúnya, ni a kọ́kọ́ mẹ́nuba nínú Jẹ́nẹ́sísì 25:20.

Ìsopọ̀ ilé ìdahoro pẹ̀lú àwọn ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run ń bá a lọ nígbà tí Jékọ́bù sá kúrò lọ́dọ̀ Ísọ̀, tí ó sì dé ilé Lábánì, ẹ̀gbọ́n ìyá rẹ̀, níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ fún àkókò méjì ti ọjọ́ 2520 láti lè rí ìgbéyàwó májẹ̀mú tí ó tẹ̀lé e gbà. Ìgbéyàwó kan parí pẹ̀lú ìtúká ìjọba àríwá Israẹli, ìgbéyàwó kejì náà sì parí pẹ̀lú ìtúká ìjọba gúúsù. Nígbà tí àkókò ìtúká ti àwọn ìjọba méjèèjì náà, gẹ́gẹ́ bí tiwọn tọ̀tọ̀, parí ní 1798 àti 1844, ìgbéyàwó tí Jékọ́bù ṣiṣẹ́ láti mú ṣẹ nípasẹ̀ àkókò méjì ti 2520 ni a mú ṣẹ, bí ọkọ-ìyàwó ṣe wá sí ìgbéyàwó náà ní October 22, 1844.

Nítorí náà, ṣé Kristi fẹ́ Léà, tí ó túmọ̀ sí “àrẹ̀ àti àárẹ̀,” tàbí ó fẹ́ Rákélì, tí ó túmọ̀ sí “arìnrìn-àjò rere”? Léà àti Rákélì dúró fún ẹ̀yà méjì ti àwọn wúńdíá arìnrìn-àjò, wúńdíá kan tí “ó rẹ̀,” àti wúńdíá kan tí “ó rin dáadáa” lórí ọ̀nà láti fẹ́ Jékọ́bù ní October 22, 1844.

Ní ọdún 1844, ìṣísẹ̀ Míléráítì ti Fíládélífíà wọ inú ìgbéyàwó náà. Ìgbéyàwó ti October 22, 1844 ya ẹgbẹ́ méjì àwọn olùjọsìn sọ́tọ̀, tí Rakeli àti Lea ṣojú fún. Rakeli dúró fún ẹgbẹ́ kan tí ó ti rin irin-àjò lórí ọ̀nà lọ sí ìgbéyàwó ti October 22, 1844 ní àṣeyọrí, ṣùgbọ́n ẹgbẹ́ Lea rẹ̀wẹ̀sì. Nígbà náà ni a yà wọ́n sọ́tọ̀, ìlànà ìdánwò áńgẹ́lì kẹta sì bẹ̀rẹ̀ ní pàtó ní ibi tí ìlànà ìdánwò ti Igbe Àárín Òru parí.

Ìgbéyàwó náà ti bẹ̀rẹ̀, ó sì yẹ kí a parí rẹ̀ pátápátá, kí a sì tún dán án wò lẹ́yìn náà. A parí ìgbéyàwó náà ní ọdún 1846, ìlànà ìdánwò angẹli kẹta sì bẹ̀rẹ̀. Ní ọdún 1849 àti 1850 Olúwa ń na ọwọ́ Rẹ̀ jáde ní ìgbà kejì láti kó àjẹkù tirẹ̀ jọ. Nígbà náà ni a fi tábìlì kejì ti Habakuku sínú ìtàn, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ ètò kejì ti Àwọn Òfin. Lẹ́yìn tí Mose fọ ètò àkọ́kọ́ náà, a gbé ètò kejì ti àwọn tábìlì náà kalẹ̀. Àtẹ 1850 rọ́pò ti 1843, àti ní ọdún 1850, ìdánwò Ísírẹ́lì àtijọ́ gẹ́gẹ́ bí ìyàwó májẹ̀mú tuntun Ọlọ́run tẹ̀síwájú sí Kádéṣì àti 1863.

Ní ọdún 1856, omi púpọ̀ síi láti inú àwọn odò méjèèjì náà wá nípasẹ̀ kálámù Hiram Edson. Ìmọ́lẹ̀ lórí “àwọn ìgbà méje” tí ó wá nípasẹ̀ kálámù Edson, ni ìmọ́lẹ̀ tí àwọn odò méjèèjì tí wọ́n bẹ̀rẹ̀ ẹ̀rí àsọtẹ́lẹ̀ wọn ní Ọgbà Édẹnì ṣàpẹẹrẹ. Ọgbà Édẹnì jẹ́ ààmì ìṣọ̀tẹ̀ ènìyàn sí òfin Ọlọ́run, ibẹ̀ ni omi odò Ulai àti Hiddekel sì ti bẹ̀rẹ̀ ìrìnàjò wọn. Wọ́n ń rìn kọjá nínú ìtàn májẹ̀mú, nítorí Ọgbà náà, ààmì ìṣọ̀tẹ̀, tún jẹ́ ibi tí a ti pa ọ̀dọ́-àgùntàn kan láti pèsè aṣọ láti rọ́pò ewé ọ̀pọ̀tọ́ tí ó wà lórí Ádámù àti Éfà. Ìtàn májẹ̀mú bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú májẹ̀mú ìyè láàárín Ádámù àti Ọlọ́run. Májẹ̀mú náà tí igi ìyè ṣàpẹẹrẹ, yọrí sí májẹ̀mú tí Ádámù àti Éfà fọ́, èyí tí ó dá májẹ̀mú ìyè tuntun sílẹ̀, nígbà tí Ọ̀dọ́-àgùntàn tí a pa láti ìpilẹ̀ ayé ti pèsè aṣọ fún tọkọtaya náà tí wọ́n wà ní ìhòòhò tí wọ́n sì sọnù. Àwọn odò méjèèjì tí ń ṣàn láti inú Ọgbà náà, ní ìkẹyìn, di ààmì àwọn agbára tí Ọlọ́run ń lò gẹ́gẹ́ bí ọ̀pá ìbáwí Rẹ̀.

Àwọn odò méjèèjì wọ̀nyí ṣàn jáde láti Édẹnì wọ inú ìtàn ìdílé Rébékà àti ìgbéyàwó májẹ̀mú rẹ̀ pẹ̀lú Ísákì, wọ́n sì tẹ̀síwájú dé ọ̀dọ̀ Jékọ́bù, níbi tí a ti ṣe aṣojú omi àwọn odò méjèèjì náà gẹ́gẹ́ bí àkókò méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ti ìgbà méje. Lẹ́yìn náà, àwọn odò méjèèjì kan náà tún ń ṣàn gba àwọn orí mẹ́fà ìkẹyìn ti Dáníẹ́lì, níbi tí a ti ṣe aṣojú orí mẹ́ta fún odò kọ̀ọ̀kan. Odò kan ń ṣe aṣojú ìlọsíwájú ìmọ̀ tí a tú ìdì rẹ̀ sílẹ̀ nínú orí keje, kẹjọ àti kẹsàn-án, odò kejì sì ń ṣe aṣojú ìlọsíwájú ìmọ̀ tí a tú ìdì rẹ̀ sílẹ̀ nínú orí kẹwàá, kọkànlá àti kejìlá.

Àwọn orí kẹje, kẹjọ àti kẹsàn-án ni a fi hàn gẹ́gẹ́ bí ìran Ulai, a sì ṣàpèjúwe Kristi ní ọ̀nà tí ó jọra nínú àwọn orí kẹwàá, kọkànlá àti kejìlá. Nínú àwọn ìran odò méjèèjì, tí a fi àwọn orí mẹ́ta ṣàfihàn, a ṣàpèjúwe Kristi gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó dúró lórí omi.

Ìran Kristi nínú orí kẹwàá jọ ìran tí Jòhánù rí nínú Ìfihàn orí kìíní, àti nínú ìran Dáníẹ́lì ti orí kẹjọ, Pálmónì wà lórí omi, gẹ́gẹ́ bí Ó ti wà nínú orí kejìlá, níbi tí Ó ti wọ aṣọ ọ̀gbọ̀.

Nínú ìran Híddékélì ti Kristi nínú orí kẹwàá, Kristi wà lórí omi, a sì fi aṣọ línẹ̀nì wọ̀ Ọ́; nínú ìran Úláì náà, Ó sì wà lórí omi. Ìran Ìfihàn orí kìn-ín-ní bá ìran tí a gbé kalẹ̀ nínú àwọn ìran Úláì àti Híddékélì mu, níbi tí Sister White ti sọ pé kò jẹ́ “ẹni mìíràn bí kò ṣe Ọmọ Ọlọ́run.” Nígbà tí ó ń ṣe ìdánimọ̀ áńgẹ́lì Ìfihàn orí kẹwàá, ó sọ pé áńgẹ́lì náà kò jẹ́ “ẹni mìíràn bí kò ṣe Jésù Kristi.” Áńgẹ́lì nínú Ìfihàn orí kẹwàá gbé ọwọ́ Rẹ̀ sókè sí ọ̀run, ó sì búra nípasẹ̀ Ẹni tí ń bẹ láàyè títí láé àti láé, èyí tí ó so mọ́ ìran Kristi nínú orí kejìlá, ẹni tí ó gbé ọwọ́ Rẹ̀ méjèèjì sókè sí ọ̀run, tí ó sì búra nípasẹ̀ Ẹni tí ń bẹ láàyè títí láé àti láé. Nínú Ìfihàn orí kẹwàá, Ó wà lórí omi àti lórí ilẹ̀ pẹ̀lú.

Ohun tí ó wà “láàárín àwọn etí” odò ni omi, Danieli sì gbọ́ “ohùn ọkùnrin kan láàárín àwọn etí,” nítorí náà, ohùn náà ti ọ̀dọ̀ ọkùnrin tí ó wà lórí omi náà wá, ohùn náà sì ni ìró omi odò Ulai.

Àwọn odò ńlá-ńlá Ṣínárì gẹ́gẹ́ bí Sister White ṣe mọ̀ọ́kàn sí wọn, mejeeji ni a so mọ́ ìran kan níbi tí Kristi wà lórí omi tí ó sì ń sọ̀rọ̀, nítorí ohùn Rẹ̀ dàbí ariwo ọ̀pọ̀lọpọ̀ omi. Nínú ìran méjèèjì, a bi ìbéèrè pé, “yóò pé tó ìgbà wo?” A tún ṣàfihàn àwọn odò méjèèjì nínú “ìbéèrè àti ìdáhùn” Dáníẹ́lì ti orí kẹjọ, èyí tí í ṣe ọ̀pá àárín àti ìpìlẹ̀ Àdífẹnítì. Níbẹ̀, àwọn odò méjèèjì jẹ́ ààmì àwọn “àkókò méje” ti ìtúká àti ìtẹ̀ mọ́lẹ̀ ti ibi mímọ́ àti ọmọ-ogun pẹ̀lú. Àwọn odò méjèèjì mú ipa wọn ṣẹ gẹ́gẹ́ bí ọ̀pá ìbáwí Ọlọ́run, kí wọn tó tẹ̀ síwájú láti ṣàn wọ inú ìtàn àwọn Míléráítì ti áńgẹ́lì àkọ́kọ́, níbi tí William Miller ti ṣàwárí àkọ́kọ́ iyebíye àsọtẹ́lẹ̀ rẹ̀, èyí tí í ṣe ìlà àwọn “àkókò méje” nínú Lefitiku ogún àti mẹ́fà. Àwọn odò méjèèjì dúró fún àwọn ìtúká méjì ti ọdún 2520, tí a mú ṣẹ nípasẹ̀ àwọn kìnnìún méjì ti Ásíríà àti Bábílónì, tí Tigris àti Yúfrétì dúró fún, àti dájúdájú nípasẹ̀ Leah àti Rachel, àwọn ọmọ-ìyá Rébékà, tí ìgbéyàwó májẹ̀mú wọn ṣẹlẹ̀ nígbà tí Ísákì pé ọmọ ogójì ọdún, gẹ́gẹ́ bí a ti kọ ọ́ sínú Jẹ́nẹ́sísì 2520.

Miller gbé títúká “àkókò méje” kalẹ̀ nìkan sí ìjọba gúúsù ti Juda, èyí tí a mú ṣẹ pẹ̀lú àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 2300 ní ọdún 1844. Ní ọdún 1856, “wáìnì tuntun” ti “àkókò méje” fi hàn pé títúká kan náà dé bá ìjọba àríwá, tí ó parí ní ọdún 1798. Gẹ́gẹ́ bí ìṣàwárí àsọtẹ́lẹ̀ àkọ́kọ́ ti William Miller, omi odò Eufrate dé gẹ́gẹ́ bí ẹ̀kọ́ alfa nínú ìtàn angẹli àkọ́kọ́. Omi odò Ulai dé pẹ̀lú angẹli kẹta. Ìṣàwárí alfa ti Miller ni àkókò méje tí odò Ulai ṣojú fún, àti ìṣàwárí omega ti Hiram Edson ni àkókò méje tí odò Hiddekel ṣojú fún.

2520 dúró fún gígùn àkókò náà tí ó jọra fún ìjọba kọ̀ọ̀kan, ṣùgbọ́n tí ó bẹ̀rẹ̀ tí ó sì parí ní ìyàtọ̀ ọdún mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n. 1798 jẹ́ àmì àkókò ìkẹyìn àti ìbọ̀wọ̀lé áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ti Ìṣípayá mẹ́rìnlá. 1798 ni ìmúṣẹ ọdún 2520 ti ìtúká kiri tí a mú wá sórí ìjọba àríwá nípasẹ̀ kìnnìún Ásíríà. 1844 ni ìmúṣẹ “àkókò méje” tí a mú wá sórí ìjọba gúúsù, a sì ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ kìnnìún Bábílónì. Àwọn odò méjèèjì jẹ́ àfọwọ́kọ ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin fún ìtàn àwọn ìfẹ̀hónúhàn áńgẹ́lì àkọ́kọ́ àti kejì, èyí tí ó parí pẹ̀lú ìbọ̀wọ̀lé ẹ̀kẹta ní October 22, 1844, nígbà tí a fọn fèrè keje àti fèrè ọdún ìdásílẹ̀ pẹ̀lú ní Ọjọ́ Ètùtù àpẹẹrẹ-òtítọ́.

Gígbọ́n ìpè kàkàkí keje jẹ́ àmì iṣẹ́ Kristi nínú dídapọ̀ Ìwà-Ọlọ́run Rẹ̀ pọ̀ mọ́ ẹ̀dá ènìyàn, a sì ṣàfihàn rẹ̀ nípa ọdún 2300 ti ìran Odò Ulai; ìpè kàkàkí ọdún ìdásílẹ̀ sì jẹ́ àmì májẹ̀mú ilẹ̀ náà tí a ti rú, tí a sì mú wá sórí àwọn ènìyàn Ọlọ́run, ohun tí Danieli pè ní ègún àti ìbúra Mose, àti ohun tí Mose pè ní “ìjà májẹ̀mú Ọlọ́run.”

“Ègún” àti “ìbúra” tí a kọ nípa rẹ̀ “nínú òfin Mósè” ni “ìgbà méje” tí ó wà nínú Lefitíkù ogún-ún mẹ́fà. Ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “ìbúra” náà ni ọ̀rọ̀ Hébérù kan náà tí a túmọ̀ sí “ìgbà méje” nínú Lefitíkù. Ègún náà, nítorí ìrékọjá ìbúra májẹ̀mú tí ó wà nínú orí ogún-ún márùn-ún, ni a gbé kalẹ̀ nínú orí ogún-ún mẹ́fà, níbi tí Mósè ti sọ ègún náà di mímọ̀ gẹ́gẹ́ bí “àríyànjiyàn májẹ̀mú.”

Oluwa mú idà kìnnìún Ásíríà wá sórí ìjọba àríwá láti “jẹ wọn níyà” nípa fífi wọn lé “ọwọ́ ọ̀tá,” ní ọdún 723 BC. Lẹ́yìn ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin, ní 677 BC, ìjọba gúúsù ní ìrírí ègún Mósè. Ègún Mósè ni ìjà ìdájọ́ májẹ̀mú. Fún ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin, Ọlọrun lo àwọn kìnnìún Mesopotamia láti mú ogun náà kúrò, àti láti tẹ̀ ẹ mọ́lẹ̀. Ní òpin àkókò ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin náà, Nebukadinésárì pa ibi-mímọ́ run. Ogun tí ìbéèrè Dáníẹ́lì tọ́ka sí nínú ẹsẹ̀ kẹtàlá ti Dáníẹ́lì mẹ́jọ ni a sọ di ẹrú lábẹ́ àwọn ọ̀tá wọn jálẹ̀ àkókò ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin kan tí ó parí pẹ̀lú ìparun ibi-mímọ́ náà, èyí tí í ṣe kókó míì tí a ní láti tẹ̀ mọ́lẹ̀ nínú ẹsẹ̀ kẹtàlá. Nígbà tí àwọn odò wọ̀nyí dé 1798 àti 1844 lọ́tọ̀ọ̀tọ̀, a ti kó ogun kan jọ gẹ́gẹ́ bí tẹ́ńpìlì, nítorí ogun jẹ́ ara, ara sì jẹ́ tẹ́ńpìlì. Ní òpin àkókò náà, tẹ́ńpìlì tí a kọ́ ní gbogbo ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin náà yóò darapọ̀ mọ́ tẹ́ńpìlì ọ̀run nínú ìgbéyàwó Ìwà-Ọlọ́run pẹ̀lú ẹ̀dá ènìyàn. Ìgbéyàwó wà láàárín tẹ́ńpìlì méjì, ohun tí Ọlọrun sì bá so pọ̀ kò gbọdọ̀ yà.

Omi Tágírísì dé sí 1798, omi Yúfírétì sì dé sí 1844. Kí áńgẹ́lì kẹta tó dé, áńgẹ́lì kejì ti dé, lẹ́yìn èyí sì ni ní ìpàdé àgọ́ ní Exeter, New Hampshire, ní ọjọ́ kẹrìnlá sí kẹtàdínlógún, oṣù kẹjọ, ọdún 1844, ni a tú ìránṣẹ́ Ẹkún Ọgànjọ́ jáde. Exeter túmọ̀ sí “ilẹ̀ olódi omi,” àti ní ìpàdé àgọ́ náà, ìpàdé èké kan wà tí wọ́n ṣe nínú àgọ́ mìíràn, tí ẹgbẹ́ kan láti Watertown, Massachusetts gbé kalẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí Sister White ti sọ, àwọn omi tí wọ́n ti pilẹ̀ láti Édẹni fẹ́rẹ̀ tán láti tú ká bí “ìgbì òkun ńlá” kọjá etíkun ìlà-oòrùn Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Ilẹ̀-rírì tí ó dá ìgbì òkun ńlá yẹn sílẹ̀ ṣẹlẹ̀ ní Ọgbà Édẹni nígbà tí Sátánì ṣẹ́gun ẹ̀dá ènìyàn, tí ó mú ìrúkèrúdò ilẹ̀ gíga kan wáyé ní Édẹni, tí ìgbì rẹ̀ sì dé Ẹkún Ọgànjọ́ nínú ìtàn Mílléráítì. Ìgbì òkun ńlá náà ń ṣàn wọ Ẹkún Ọgànjọ́ nínú ìtàn àwọn ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin, ìgbì tí ó sì bẹ̀rẹ̀ ní ilẹ̀-rírì ẹ̀ṣẹ̀ Ádámù dé ilẹ̀-rírì òfin Ọjọ́-Àìkú ti Ìfihàn orí kẹ́tàlá.

Ohùn Kristi ni ohùn ọ̀pọ̀lọpọ̀ omi, àwọn omi náà sì, nígbà tí a bá darapọ̀ wọn, ni wọ́n ń dá ìfiranṣẹ́ òjò ìkẹyìn sílẹ̀. Isaiah àti ọmọ rẹ̀ Shearjashub dúró ní ẹsẹ̀ kẹta orí keje lẹ́gbẹ̀ẹ́ adágún tó wà ní òpin òkè ọ̀nà omi, wọ́n sì ń gbé ìfiranṣẹ́ òjò ìkẹyìn kalẹ̀ ní àsìkò ìdìmọ̀lẹ̀ àwọn ẹgbẹ̀rún kan ó lé mẹ́rìnlélógójì. Níbẹ̀ ni ìkéde Isaiah sí Ahaz ọba aṣiwèrè àti ènìyàn búburú náà jẹ́ pé Olúwa yóò mú omi Assiria wá sórí Ahaz, ìyẹn ọba Sennacherib, omi rẹ̀ yóò sì kún dé ọrùn.

Ahaṣi kọ omi tí Oluwa “rán” sí i, nítorí náà Oluwa “rán” omi Asiria sí Ahaṣi. Ahaṣi “yọ̀” nínú àjọṣe “Resini àti ọmọ Remaliah.” Ahaṣi “ń yọ̀” nínú ìhìnrere èké ti òjò àkẹ́yìn tí Resini àti ọmọ Remaliah dúró fún.

Résínì àti ọmọ Rẹ́málíà, ẹni tí í ṣe Pékà, ọba ìjọba àríwá, dúró gẹ́gẹ́ bí àfàwọ̀ṣe èké ti Aísáyà àti ọmọ rẹ̀. Ọba aláìmọ́gbọ́n àti búburú Áhásì “ń yọ̀” nínú àjọṣepọ̀ tí àwọn ẹ̀yà mẹ́wàá àríwá Ísírẹ́lì àti Síríà ṣojú fún, èyí tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ ìbáṣepọ̀ àìlòfin láàárín ìjọ àti ìjọba ní àkókò òfin Àìkú. Áhásì ń yọ̀, nítorí ìtìjú àti ayọ̀ ni àwọn ìmọ̀lára méjì tó tako ara wọn tí ìmísí lò láti bá àwọn tí a ṣojú fún nínú àríyànjiyàn òjò àìpẹ́ sọ̀rọ̀. Nígbà tí Jérémáyà jẹ ìwé kékeré náà, ó jẹ́ ayọ̀ àti ìdùnnú ọkàn rẹ̀, Jóẹ́lì sì jẹ́ kí a mọ̀ pé àwọn ènìyàn Ọlọ́run kì yóò tijú láéláé. Áhásì, gẹ́gẹ́ bí ará Laodíkíà, jẹ́ afọ́jú; nítorí náà ó ń yọ̀ nínú ìránṣẹ́ omi èké, ó sì ń kọ ìránṣẹ́ omi òtítọ́ ti Aísáyà sílẹ̀. Ó yẹ kí ó tijú nítorí pé ó gbẹ́kẹ̀ lé ìránṣẹ́ òjò àìpẹ́ èké tí ìkún omi ọba àríwá ṣojú fún, ṣùgbọ́n ó ti kọ ìránṣẹ́ Ṣílóà sílẹ̀.

Ifiranṣẹ́ Shiloa ní Isaia orí kẹjọ ni ifiranṣẹ́ òjò ìkẹyìn. Adágún Shiloa ni a dá mọ̀ ní Majẹmu Titun gẹ́gẹ́ bí adágún Siloamu. Ní èdè Hébérù tàbí Gíríìkì, ó túmọ̀ sí “ẹni tí a rán.” Ó yẹ fún Kristi láti lọ kí Ó lè “rán” Ẹ̀mí Mímọ́. Isaia àti Ahasi wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ adágún Shiloa, ìdánwò náà sì dá lórí bóyá kí a ní ìgbàgbọ́ nínú adágún Shiloa gẹ́gẹ́ bí Isaia àti ọmọ rẹ̀ ṣe ṣojú fún un, tàbí ìgbàgbọ́ nínú Resini àti ọmọ Remalia? Ahasi ń yan láàárín omi méjì, omi Shiloa tàbí omi ọba Asiria. Ahasi yọ̀ nínú àdéhùn àti ifiranṣẹ́ tí Resini àti ọmọ Remalia ṣe aṣojú fún, nítorí náà ó gba ìkún-omi ìdahoro, dípò omi tí ń ṣàn ní pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ ní ìdájọ́ rẹ̀. Ìdájọ́ rẹ̀ ń ṣojú fún òfin Ọjọ́ Àìkú nígbà tí ọba àríwá ń kún ká gbogbo ayé bí ìkún-omi. Ó ń ṣe bẹ́ẹ̀ láti ìgbà òfin Ọjọ́ Àìkú lọ, nígbà tí ìkún-omi Ẹkún Àárín Òru náà sì tún ń gbá ayé lọ.

Áhásì ń yọ̀ nínú àjọṣe àwọn ẹ̀yà mẹ́wàá ti àríwá àti Síríà, bẹ́ẹ̀ ni ó sì ń yọ̀ nínú ìròyìn náà tí ó darapọ̀ ìjọ àti ìpínlẹ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú gbogbo àjọṣe àìlófìn tí a rí nínú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Aísáyà ṣojú fún ará Filadẹ́fíà kan, Áhásì sì ṣojú fún ará Laodíkíà kan. Kristi so ẹ̀rí Aísáyà pọ̀ mọ́ ti ara Rẹ̀ nígbà tí Ó wo afọ́jú ọkùnrin náà sàn, ẹni kan ti Laodíkíà, ní adágún Sílóámù.

A dán aláìrí pẹ̀lú ọba aṣiwèrè àti ẹni búburú, Áhásì, ni a ń dán wò bóyá wọn yóò fi ìgbẹ́kẹ̀lé wọn sí adágún Sílóámù tàbí sí ìkún-omi Ásíríà. A dán aláìrí náà mọ̀ pé òun jẹ́ afọ́jú, ṣùgbọ́n Áhásì jẹ́ ọlọ́rọ̀, ó ti pọ̀ sí i ní ohun ìní, kò sì nílò nǹkan kan. Áhásì ni wúńdíá aṣiwèrè lẹ́bàá adágún òjò àrọ̀, aláìrí náà sì jẹ́ wúńdíá ọlọ́gbọ́n. Omi tí a rán láti ibẹ̀ wá, tàbí omi tí a rán láti Ásíríà wá, ni ìdánwò náà.

Adágún ni ibi tí a ti ń kó omi jọ, àti ní ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀, adágún ni ibi tí a ti ń kó oríṣiríṣi odò kéékèèké, odò ńlá, àfonífojì omi, òkun, òkun gbígbòòrò, adágún, òjò àti ìrì láti inú gbogbo “àwọn omi” tí wọ́n ń ṣojú ohùn Kristi jọ. Adágún òjò ìkẹyìn ni a fi omi tí ń ṣàn láti inú adágún òkè dá sílẹ̀. Adágún náà ń ṣojú ìránṣẹ́ òjò ìkẹyìn nínú ọ̀rọ̀ àdánwò kan. Ahasa kọ àwọn omi tí ń ṣàn ní ìròra, ṣùgbọ́n afọ́jú náà gbọ́ràn sí ìránṣẹ́ tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú adágún náà. Jésù mú díẹ̀ nínú Ìwà-Ọlọ́run Rẹ̀, tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “ìtọ́,” ó sì darapọ̀ mọ́ amọ̀, tí ń ṣojú ìdapọ̀ Ìwà-Ọlọ́run pẹ̀lú ẹ̀dá ènìyàn, èyí tí Kristi ń ṣe ní Ibi Mímọ́ Jùlọ.

Kristi tutọ́ sí ilẹ̀, ó sì fi itọ́ Rẹ̀ pọ̀ mọ́ erùpẹ̀ láti ṣe amọ̀. Ó lo ọ̀rọ̀ ìhìn tí ìṣọ̀kan Ìwà-Ọlọ́run àti ẹ̀dá ènìyàn ń ṣàpẹẹrẹ láti fi yàn ojú ọkùnrin afọ́jú náà. Ọ̀rọ̀ ìhìn tí ìṣọ̀kan Ìwà-Ọlọ́run àti ẹ̀dá ènìyàn ń ṣàpẹẹrẹ ni ìhìn 1888, a sì pèsè rẹ̀ láti yí ènìyàn padà kúrò ní ipò Laodicea sí ipò Philadelphia. Ṣùgbọ́n ìhìn náà ń béèrè ìkópa ènìyàn. Wọ́n gbọ́dọ̀ lọ sí adágún náà, lẹ́yìn náà kí wọ́n wẹ ara wọn.

Gbogbo ènìyàn ti ṣẹ̀, wọ́n sì ti kùnà sí ògo Ọlọ́run, ṣùgbọ́n Jésù sọ pé ọkùnrin afọ́jú náà àti àwọn òbí rẹ̀ kò ṣẹ̀. Jésù ń yọ ìbéèrè ẹ̀bi kúrò nínú ipò ọkùnrin afọ́jú náà, ó sì fi í hàn gẹ́gẹ́ bí ọkùnrin kan tí a gbé dìde láti fi ọlá fún Olúwa; àti ọkùnrin àsọtẹ́lẹ̀ nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì tí a gbé dìde fún ète pé “kí a lè fi àwọn iṣẹ́ Ọlọ́run hàn ní gbangba” ni àsíá, èyí tí ó jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn ọkùnrin àti àwọn obìnrin tí wọ́n ti yípadà láti Laodicea sí Philadelphia. Àsíá ni ibi tí a ti ń fi àwọn iṣẹ́ Ọlọ́run hàn ní gbangba, nítorí iṣẹ́ Rẹ̀ ni láti darapọ̀ Ìwà-Ọlọ́run pọ̀ mọ́ ènìyàn (gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nínú òróró amọ̀), àti àwọn ẹ̀bùn ìṣẹ́gun iṣẹ́ náà ni àwọn tí kì í ṣe pé wọ́n gbọ́ ìránṣẹ́ Laodicea nìkan, ṣùgbọ́n àwọn tí wọ́n tẹ̀lé ìlànà ìtọ́nisọ́nà inú ìránṣẹ́ náà. Ìlànà ìtọ́nisọ́nà fún ọkùnrin afọ́jú náà ni pé kí ó lọ kí ó sì wẹ̀. Nígbà tí ó ti lè ríran, kò nílò láti gbìyànjú láti fi ọlá fún Ọlọ́run, àwọn ipò tí ó yí i ká ló mú kí èyí ṣẹlẹ̀.

Ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìtòsí Kristi, lẹ́yìn èyí sì ni iṣẹ́ Kristi tẹ̀lé. Ìṣẹ́ ìkẹyìn Kristi nínú ibi mímọ́ ti ọ̀run ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ènìyàn ni láti yí ènìyàn padà láti inú àfonífojì egungun gbígbẹ tí ó ti kú, tàbí láti ipo jíjẹ́ òkú ní àwọn òpópónà, tàbí láti jíjẹ́ afọ́jú bí àdán. Ìṣẹ́ ìkẹyìn Rẹ̀ ni láti tún àwọn ènìyàn Rẹ̀ dá sí àwòrán ara Rẹ̀, èyí náà gan-an sì ni iṣẹ́ tí Ó ṣe nígbà tí Ó dá Ádámù láti inú erùpẹ̀ ilẹ̀, lẹ́yìn náà Ó sì mí ẹ̀mí ìyè sínú rẹ̀. Ìṣẹ́ ìkẹyìn ni ìṣẹ́ àkọ́kọ́, nítorí pé ní ìbẹ̀rẹ̀ Ó kọ́ amọ̀ náà, lẹ́yìn náà Ó fi ìyè Ẹ̀mí Rẹ̀ yàn án. Pẹ̀lú Ádámù, Ẹ̀mí náà ni ẹ̀mí Rẹ̀; pẹ̀lú afọ́jú ọkùnrin náà, omi ni. Pẹ̀lú àfonífojì egungun tí ó ti kú ti Ẹsẹ́kíẹ́lì, ó jẹ́ ìhìnrere ìkójọpọ̀ kan tí ó dá ara náà. Lẹ́yìn náà, a mí ìhìnrere kan ti ẹ̀fúùfù mẹ́rin sórí ara náà, ó sì dìde dúró gẹ́gẹ́ bí ogun alágbára.

Nígbà tí afọ́jú náà ṣì jẹ́ afọ́jú, Jésù rí i, lẹ́yìn náà sì súnmọ́ ọn. Ó súnmọ́ afọ́jú náà nínú àyíká ìbéèrè kan tí àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Rẹ̀ gbé dìde, nípa bẹ́ẹ̀ ó fún ara Rẹ̀ ní ààyè láti fi ìpìlẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tó tọ́ kalẹ̀ fún àpèjúwe náà. “Àwọn iṣẹ́ Ọlọ́run” jẹ́ àmì àsọtẹ́lẹ̀ lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlà ẹlẹ́rìí oríṣiríṣi nínú Bíbélì. Gbogbo ìfihàn “àwọn iṣẹ́ Ọlọ́run” nínú Ìwé Mímọ́ ni a ń mú ṣẹ ní àkókò òjò ìkẹyìn. Jésù ń gbé àyíká ìtàn náà kalẹ̀ ní ọ̀nà ìránṣẹ́ ìkẹyìn, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣojú rẹ̀ nínú Elijah nínú àwọn ẹsẹ̀ ìkẹyìn Malaki.

A kò dá àwọn òbí náà àti ọmọ afọ́jú náà lẹ́bi gẹ́gẹ́ bí ẹlẹ́ṣẹ̀, nítorí èyí ni àkókò àwọn iṣẹ́ àgbàyanu Ọlọ́run, àti ní àkókò náà ọkàn àwọn òbí àti ọkàn àwọn ọmọ yóò yí padà láti rí ọ̀ràn tí ó wà níwájú wọn. Ọ̀ràn náà ni pé—bóyá a ti yí ọkùnrin Laodicea afọ́jú náà padà sí ọkùnrin Philadelphia tí a ti fi òróró yàn. Èyí ni ọ̀ràn tí ń dojú kọ àwọn òbí àti ọmọ náà ní àkókò òjò ìkẹyìn, nítorí èyí náà ni àkókò ìdájọ́ pẹ̀lú. Àti pé a ń ṣe àkókò ìdájọ́ náà láàárín ìran kẹta àti ìran kẹrin gẹ́gẹ́ bí àsọtẹ́lẹ̀ májẹ̀mú Ábúráhámù. Ọkùnrin afọ́jú náà ni ìran ìkẹyìn àti ìran kẹrin, àwọn òbí rẹ̀ sì ni ìran kẹta. Ní àsìkò yẹn, ìránṣẹ́ Élíjà fi àwọn ìdílé sínú àwọn ipò níbi tí a ti fi ipá mú wọn láti gba tàbí kọ ìránṣẹ́ adágún Siloamu. Ọba Ahasi, ẹni aṣiwèrè àti ènìyàn búburú, kọ ìránṣẹ́ adágún náà, ṣùgbọ́n ọkùnrin afọ́jú náà gbà á. Ìránṣẹ́ Élíjà ti Malaki ni a gbé kalẹ̀ nínú àyíká ègún kan ṣáájú ọjọ́ ńlá àti ẹ̀rù ti Olúwa.

Nígbà tí Jésù ṣètò ipò tí à ń ronú lé yìí, ó fi sínú àkótán ète iṣẹ́ ìyanu náà pé ó gbọdọ̀ ṣiṣẹ́ nígbà náà, nítorí àkókò kan yóò dé nígbà tí kò sí ẹni kankan tí yóò lè ṣiṣẹ́. Iṣẹ́ tí Ó tọ́ka sí ń ṣẹlẹ̀ ní ìmọ́lẹ̀ ọ̀sán, a sì ṣe àfihàn òpin iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí òru. Ìtọ́kasí Rẹ̀ ni sí ìparí àkókò ìdánwò.

Nígbà tí Ó bá parí iṣẹ́ ìdájọ́ Rẹ̀, Ó bọ́ aṣọ àlùfáà Rẹ̀ kúrò, Ó sì wọ aṣọ ìgbẹ̀san Rẹ̀. Nígbà tí Ó bá parí iṣẹ́ yẹn ti pípa àwọn tí ó sọnù yà kúrò lọ́dọ̀ àwọn tí a gbàlà, iṣẹ́ ìgbàlà náà dópin. Àkókò àánú ti pa, òru sì ti dé báyìí nígbà tí kò sí ẹni tí ó lè ṣiṣẹ́. Ìfẹ̀hónúhàn Kristi kì í ṣe ìfẹ̀hónúhàn Laodicea nìkan sí ọkùnrin afọ́jú kan, ṣùgbọ́n ó jẹ́ ìfẹ̀hónúhàn Elijah tí a gbé kalẹ̀ nínú àyíká ìsúnmọ́ ìpipade àkókò àánú, èyí tí ó jẹ́ ìmísí mímọ́ Kristi láti ṣiṣẹ́ fún ìgbàlà àwọn ọkàn.

Kíni Kristi kọ́kọ́ sún mọ́ ọkùnrin afọ́jú náà, lẹ́yìn náà ó pèsè ó sì fi oró náà lélẹ̀, lẹ́yìn náà ó fún un ní ìtọ́nisọ́nà fún iṣẹ́ kan tí ọkùnrin afọ́jú náà gbọ́dọ̀ ṣe fúnra rẹ̀, àti pé ohun tí ó ṣe pàtàkì bákan náà ni pé bí ó ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe iṣẹ́ náà ni ìríran rẹ̀ tún padà bọ̀ sípò. Nígbà tí ó bá ti ní ìríran, a ti yí i padà láti jẹ́ Laodikean afọ́jú sí Filadelfiani kan. Àkókò ìyípadà ti àwọn ìjọ méjèèjì náà ni a mú ṣẹ ní ìbẹ̀rẹ̀ láti ọdún 1856 títí dé 1863.

Àkókò náà ń ṣàfihàn ìyàtọ̀ àárín àlìkámà àti èpò búburú, àti fífi èdìdì ìkẹyìn kàn àwọn ẹgbẹ̀rún ọgọ́rùn-ún kan [ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì] tí a ó sì gbé sókè lẹ́yìn náà gẹ́gẹ́ bí àsíá. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, afọ́jú náà di àfiyèsí gbangba—nígbà tí ó yí padà kúrò ní ipò Laodikia sí ti Filadelfia. Afọ́jú náà ni àwọn ẹgbẹ̀rún ọgọ́rùn-ún kan [ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì], àti ọba Ahasi búburú àti aláìmòye ni àwọn ènìyàn májẹ̀mú àtijọ́ tẹ́lẹ̀ tí a ti tu jáde kúrò ní ẹnu Olúwa. Ní àkókò kan náà nínú ìtàn, Jésù lè jẹ́ pé ó ń lo itọ́ Rẹ̀ láti fi ta àwọn ènìyàn májẹ̀mú tuntun Rẹ̀ ní òróró, tàbí pé Ó ń tú àwọn ènìyàn májẹ̀mú àtijọ́ jáde kúrò ní ẹnu Rẹ̀.

A ó tẹ̀síwájú àwọn èrò wọ̀nyí nínú àpilẹ̀kọ tí ó tẹ̀lé.