Ìwé Jóẹ́lì àti Ìjọ Adventist Ọjọ́ Keje ti Laodikea - Nọ́mbà Mẹ́tàlá-dín-lọ́gbọ̀n

A parí àpilẹ̀kọ tó kọjá pẹ̀lú ìrònú kan tí kò tíì parí nípa àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Ábrámù àti Pọ́ọ̀lù, pé ìlà lórí ìlà ń mú àkókò ọdún 430 jáde, tí a kó jọ láti inú ọdún 30 tí ọdún 400 sì tẹ̀lé e. Mo rò pé àwọn kan wà níbẹ̀ ní ilẹ̀ ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn tí wọ́n lè wo ọdún 30 náà gẹ́gẹ́ bí àkókò kan tí ó tẹ̀lé ọdún 400, ṣùgbọ́n nígbà tí a bá ń sọ ọ ní ọ̀nà gbogbogbò, a máa ń fi ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́gbọ̀n náà sí ìbẹ̀rẹ̀ àkókò náà. Ṣé 400 ni ó kọ́kọ́, kí 30 sì tẹ̀lé e, tàbí 30 ni ó kọ́kọ́, kí 400 sì tẹ̀lé e? Ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́gbọ̀n ni ó kọ́kọ́, kí irinwó sì tẹ̀lé e, nítorí pé ọ̀pọ̀ ẹlẹ́rìí wà láti fi múlẹ̀ àkókò ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́gbọ̀n kan, tí a so mọ́, tí àkókò àsọtẹ́lẹ̀ kejì sì tẹ̀lé.

Jósẹfù jẹ́ ọmọ ọdún ọgbọ̀n nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìránṣẹ́ fún Fáráò nínú Jẹ́nẹ́sísì 41:46. Lẹ́yìn náà ni ọdún méje ìpọ̀lọ́pọ̀ bẹ̀rẹ̀, èyí tí ọdún méje ìyàn sì tẹ̀ lé. Jósẹfù, gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ Kristi, ní ọmọ ọdún ọgbọ̀n, ni a tẹ̀ lé pẹ̀lú àkókò méjì ti ọjọ́ 2520. Nígbà tí Kristi jẹ́ ọmọ ọdún ọgbọ̀n, àkókò méjì ti 1260 tẹ̀ lé e, èyí tí ó papọ̀ jẹ́ 2520; èyí sì tún so mọ́ ìgbà méje lórí ìjọba méjì.

Dafidi jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n nígbà tí ó di ọba, ó sì jọba fún ọdún ogójì gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàkọsílẹ̀ rẹ̀ nínú 2 Samuelu 5:4. Dafidi jẹ́ àpẹẹrẹ Kristi, àti nígbà tí Kristi pé ọmọ ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n, a ṣe ìrìbọmi fún Un, lẹ́yìn náà ni a sì mú Un lọ sínú aginjù fún ọjọ́ ogójì; lẹ́yìn náà, lẹ́yìn àjíǹde Rẹ̀ tí ìrìbọmi Rẹ̀ jẹ́ àpẹẹrẹ rẹ̀, Ó dúró, Ó sì fi ara Rẹ̀ kọ́ àwọn ọmọ-ẹ̀yìn náà fún ọjọ́ ogójì. Lórí àgbélébùú, ìparun Jerusalẹmu ni a dá dúró nítorí àánú fún ọdún ogójì, ní ìbámu pẹ̀lú ọdún ogójì ìkú-kúrò nínú aginjù ní ìbẹ̀rẹ̀ ìtàn májẹ̀mú wọn.

Èsíkíẹ́lì jẹ́ ẹni ọdún ọgbọ̀n nígbà tí a pè é láti jẹ́ wòlíì nínú Ezekiel 1:1. Èmi kì yóò gba àkókò báyìí láti sọ̀rọ̀ nípa àkókò tí ó tẹ̀lé ọdún ọgbọ̀n Èsíkíẹ́lì, ṣùgbọ́n èmi yóò fi àkótán kúkúrú tí AI ṣe sí i nípa àwọn òtítọ́ tí a ti fi múlẹ̀ ní ti bí iṣẹ́ ìránṣẹ́ rẹ̀ ṣe pẹ́ tó. “Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Èsíkíẹ́lì wà láàárín àwọn tí a fi ọjọ́ wọn hàn ní kíkún jùlọ nínú Májẹ̀mú Láéláé, pẹ̀lú ọjọ́ pàtó mẹ́tàlá tí a pèsè káàkiri ìwé náà. Gbogbo wọn ni a ka láti ọdún ìgbèkùn Jèhóyákínì (597 BCE gẹ́gẹ́ bí ọdún kìíní), èyí sì pèsè ìlànà ìṣirò àkókò tí ó ṣe kedere tí ó bo nǹkan bí ọdún méjìlélógún.”

Jésù jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n nígbà tí a ṣe ìrìbọmi fún un, lẹ́yìn náà sì fi ìdí májẹ̀mú múlẹ̀ pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn, fún ọ̀sẹ̀ kan.

A ń ṣàkóso Aṣodisi Kristi gẹ́gẹ́ bí àwòṣe Kristi ní ti àsọtẹ́lẹ̀, àti gẹ́gẹ́ bí Kristi ti lo ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n nínú ìmúrasílẹ̀ láti gbé iṣẹ́ Rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Olórí Àlùfáà Ọ̀run kalẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni àkókò àsọtẹ́lẹ̀ ti ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n ti ìmúrasílẹ̀, tí a fi mọ̀ Aṣodisi Kristi, bẹ̀rẹ̀ láti ìyọkúrò “ojoojúmọ́” náà ní ọdún 508 títí dé 538, nígbà tí a fún ipá sí ìjọpápà gẹ́gẹ́ bí olórí àlùfáà èké; gẹ́gẹ́ bí a ti fi agbára yàn Kristi ní ìrìbọmi Rẹ̀, nítorí pé ọdún 1260 ti òkùnkùn ìjọpápà yóò bá ọjọ́ 1260 ti ìmọ́lẹ̀ mímọ́ ti Kristi mu láti ìrìbọmi Rẹ̀ títí dé orí agbelebu, èyí tí ó bá ọgbẹ́ ikú ìjọpápà mu ní 1798.

Kò sí ọ̀kan nínú àwọn àkókò alápá méjì wọ̀nyí tí ó ti ṣáájú, tí wọ́n bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àkókò ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n, tí ó ṣáájú ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ Abram nínú ìlànà májẹ̀mú onígbésẹ̀ mẹ́ta rẹ̀. Nítorí náà, ti Abram ni a kọ́kọ́ mẹ́nu kàn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó lè rí bẹ́ẹ̀ nìkan lẹ́yìn tí a ti fi í múlẹ̀ nípasẹ̀ ẹ̀rí kejì Paul. Nígbà tí Paul kọ àwọn ọ̀rọ̀ rẹ̀, àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 400 náà di àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 430, tí a ti ya ọdún 30 àkọ́kọ́ rẹ̀ sọ́tọ̀ kúrò ní àkókò ìkẹyìn náà.

Mo fi da eyi mulẹ lórí ìwà Kristi, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣe aṣojú Rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Alfa àti Omega, pé nínú ìlànà májẹ̀mú ti ẹgbẹ̀rún mọ́kànlá-dín-lọ́gọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì náà, tí wọ́n jẹ́ omega sí asọtẹ́lẹ̀ onípín méjì ti ọdún ọgbọ̀n Abram àti ti Paulu—ẹ̀yí tí ọdún irinwó gbọ́dọ̀ tẹ̀ lé—ó gbọdọ̀ ní ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ nínú omega ti ìtàn májẹ̀mú, èyí tí í ṣe ìtàn ìdìmọ̀lẹ̀ ẹgbẹ̀rún mọ́kànlá-dín-lọ́gọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì náà. Àkókò ọdún ọgbọ̀n kan, tí àkókò mìíràn tí ó yàtọ̀ sì tẹ̀ lé, gbọdọ̀ ṣẹ ní ọ̀nà tí kò fi àkókò sílò, ṣùgbọ́n tí ó mú asọtẹ́lẹ̀ ìpilẹ̀ṣẹ̀ ọdún 430 ti Abram ṣẹ. Yóò dára bí o bá tún ka gbólóhùn tí ó ṣáájú yẹn, lẹ́yìn náà kí o padà sí ibi yìí kí o sì bá a lọ.

Jésù, Jóṣẹfu, Dáfídì àti Ésékíẹ́lì gbogbo wọn pé ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún-lọ́gbọ̀n nínú ìmúrasílẹ̀ fún iṣẹ́ kan tí yóò ṣàpẹẹrẹ àwọn ènìyàn Ọlọ́run ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Ésékíẹ́lì wòlíì, Jóṣẹfu tí ń ṣàpẹẹrẹ Kristi àlùfáà, àti Dáfídì ọba. Àwọn àmì mẹ́rin, ṣùgbọ́n ọ̀kan nínú àwọn àmì náà tí ó ń ṣojú Àlùfáà Àgbà Ọ̀run ní aṣojú ènìyàn àti ti Ọlọ́run. Àwọn ẹlẹ́rìí mẹ́rin wọ̀nyí gbogbo wọn bá ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún-lọ́gbọ̀n ti Ábírámù mu, tí àkókò àsọtẹ́lẹ̀ sì tẹ̀ lé e.

A ti múra Aṣòdìsí-Kírísítì sílẹ̀ fún ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n, lẹ́yìn náà a fún un ní agbára fún ọdún 1260 títí di ìgbà tí ó gba ikú rẹ̀ àkọ́kọ́ ní ọdún 1798. Òun ni àmì ikú kejì, nítorí ó tún kú nígbà tí àsìkò ìdánwò bá parí. Ikú kejì ni ikú ayérayé. A ń sin Olùgbàlà tí ó jí dìde, nítorí Kírísítì kò kú fún ayérayé, kò kú ikú kejì. Nígbà tí àlàfo ikú ti ẹ̀ṣẹ̀ pàápàá bá wò sàn, Ìfihàn orí kẹtàlá fi hàn pé yóò tún jọba fún oṣù méjìlélógójì, èyí tí ó dúró fún àsìkò wòlíì kan, láìsí èròjà àkókò.

Nígbà tí a bá jí i dìde ní àkókò òfin ọjọ́ Àìkú, ọmọ-ogun tí ó tako iṣẹ́ rẹ̀ ni àwọn tí a jí dìde ní òpin ọjọ́ mẹ́ta àtààbọ̀ tí Ìfihàn mọ́kànlá sọ. Agbára méjì tí a jí dìde, tí àwọn méjèèjì sì jẹ́ àsíá, ọ̀kan ti Sábáàtì ọjọ́ keje, ọ̀kan sì ti oòrùn—di ibi ìtọ́kasí fún gbogbo ayé, bí aráyé ṣe ń ṣe yíyan ìkẹyìn wọn fún ìyè tàbí ikú.

Ní ìgbà òfin Àìkú, aṣòdì-sí-Kírísítì, ẹni tí ó sì tún jẹ́ ẹranko náà, yóò ṣojú ìṣọ̀kan mẹ́ta ti dragoni, ti ara rẹ̀ (ẹranko náà), àti ti wòlíì èké. Àwọn agbára mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyí yóò darapọ̀ sí ìjọ Ọlọ́run, èyí tí a ó gbé sókè ju gbogbo àwọn òkè lọ. Ìjọ Ọlọ́run tí ó ṣẹ́gun ti wà nínú ìmúrasílẹ̀ fún ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n, kì í ṣe ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n gidi, ṣùgbọ́n àkókò wòlíì tí a ti fi ọgbọ̀n mọ́ra rẹ̀, tí ó sì ṣì wà ní agbára gẹ́gẹ́ bí àsọtẹ́lẹ̀ lẹ́yìn àṣẹ náà ní 1844, tí ń fi hàn pé lílo àkókò wòlíì kò tún wúlò mọ́. Ó rọrùn láti rí i pé ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n náà ṣojú àkókò ìmúrasílẹ̀ fún wòlíì, àlùfáà, àti ọba, ẹni tí gẹ́gẹ́ bí ìjọ tí ó ṣẹ́gun yóò ṣojú ìjọba ògo. Àwọn ẹlẹ́rìí mẹ́rin ti Ezekieli, Kírísítì, Jósefù, àti Dáfídì ṣojú àṣẹ ìjọba Ọlọ́run ní àkókò kan náà tí ipò póòpù àti ìṣọ̀kan mẹ́ta náà ń darí ayé lọ sí Armageddoni.

Ìjọ tó ṣẹ́gun ni a gbé sókè ní àkókò òfin ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, àti gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí Májẹ̀mú Láéláé àti Májẹ̀mú Tuntun, àwọn ènìyàn májẹ̀mú tí wọ́n jẹ́ ọgọ́rùn-ún kan àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélógójì ni yóò di ìjọba àwọn àlùfáà.

Àwọn àlùfáà gbọ́dọ̀ jẹ́ ọmọ ọdún ọgbọ̀n nígbà tí wọ́n bá bẹ̀rẹ̀ sí í ṣiṣẹ́ nínú tẹ́ńpìlì, nítorí náà àkókò kan wà ṣáájú òfin Ọjọ́-Àìkú níbi tí a ti ń pèsè ẹgbẹ́ àlùfáà kan láti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọrẹ ìgbí-ríru àkọ́so. Àwọn àlùfáà náà, tí wọ́n jẹ́ ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún méjìlélógójì àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélógójì, ni a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí àwọn ọmọ Lefi nínú ìlànà ìwẹ̀nùmọ́ tí Òjíṣẹ́ Májẹ̀mú mú ṣẹ. Àkókò àsọtẹ́lẹ̀ kan wà tí ó ń darí sí òfin Ọjọ́-Àìkú, nínú èyí tí ìlànà ìwẹ̀nùmọ́ kan ti ń pèsè iṣẹ́-ìránṣẹ́ mímọ́ kan fún àsìkò òjò àjẹ́kẹ́yìn. Ìmúrasílẹ̀ náà parí ní òfin Ọjọ́-Àìkú, nítorí náà àkókò ọgbọ̀n náà dúró fún ìmúrasílẹ̀ àwọn àlùfáà, bẹ́ẹ̀ sì ni ó bá ọjọ́-ori tí a béèrè fún àlùfáà mu. Kristi gẹ́gẹ́ bí Àlùfáà Àgbà bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́-ìránṣẹ́ Rẹ̀ ní ọmọ ọdún ọgbọ̀n, àti nítorí pé Jósefù jẹ́ àpẹẹrẹ Kristi, òun náà bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní ọmọ ọdún ọgbọ̀n. Kristi èké náà wà nínú ìmúrasílẹ̀ fún ọdún ọgbọ̀n, nítorí náà a ní ẹlẹ́rìí mẹ́ta pé àkókò ọdún ọgbọ̀n dúró fún ìmúrasílẹ̀ ẹgbẹ́ àlùfáà kan.

Arábìnrin White kọ́ wa ní tààrà pé nígbà gbogbo tí ìjọ bá jẹ́ mímọ́, Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀ máa ń ṣiṣẹ́. Nígbà tí ọ̀ràn ńlá náà bá yà àlìkámà kúrò nínú èpò, ẹ ó ní iṣẹ́-ìránṣẹ́ mímọ́ kan tí a dá pọ̀ láti inú Jésù àti Jóṣéfù àlùfáà tí í ṣe Ọlọ́run àti ènìyàn ní àkókò kan náà, Jésù àti Hesekieli wòlíì, Jésù àti Dáfídì ọba. Àwọn tí a ti pèsè ní àkókò kan tí a fi ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́gbọ̀n ṣàpẹẹrẹ, ni yóò wà láàárín ọgọ́rùn-ún kan àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélógójì náà, a sì ṣàfihàn wọn gẹ́gẹ́ bí wòlíì, àlùfáà, àti ọba. Gbogbo ènìyàn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà jẹ́ ààmì Bíbélì ti iṣẹ́ Kristi gẹ́gẹ́ bí wòlíì, àlùfáà, àti ọba; nítorí náà, nọ́mbà mẹ́ẹ̀ẹ́gbọ̀n jẹ́ kí a lè yọrí sí ìpinnu pé nínú ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ẹ̀ka mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyí tí a mú jáde nípasẹ̀ àwọn ààmì Bíbélì tí a ti pèsè fún ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́gbọ̀n, nígbà tí a bá so wọ́n pọ̀ pẹ̀lú Kristi, wọ́n ń ṣojú ìdapọ̀ Ìwà-Ọlọ́run pẹ̀lú ẹ̀dá ènìyàn. Ní báyìí, àwọn àlùfáà wọ̀nyí tí a ti pèsè jálẹ̀ àkókò ààmì ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́gbọ̀n ni a ṣàpẹẹrẹ gẹ́gẹ́ bí àsíá Ìwà-Ọlọ́run tí a darapọ̀ mọ́ ẹ̀dá ènìyàn.

Oṣù méjìlélógójì ìparun ẹ̀jẹ̀ ìkẹyìn ti papacy ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí Kristi ń rìn láàárín ènìyàn fún oṣù méjìlélógójì nínú ẹ̀dá àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Rẹ̀. Oṣù méjìlélógójì ìgbèkùn àti ìnúnibíni tí ó parí pẹ̀lú ìdáǹdè, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nínú àsọtẹ́lẹ̀ alápá méjì ti ọdún irinwó lé ọgbọ̀n Abram. Ọdún irinwó Abram parí ní ìdáǹdè Òkun Pupa, èyí tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ Bibeli àgbàyanu kan ti ìpiparí àkókò àánú, ní òpin oṣù méjìlélógójì àpẹẹrẹ ti póòpù.

Oṣù méjìlélógójì náà dúró fún àkókò ìdánwò láti òfin Ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà títí ìgbà tí àkókò ìdánwò ènìyàn yóò fi parí. Síbẹ̀, nínú oṣù méjìlélógójì wọ̀nyí, lẹ́yìn àkókò ìmúrasílẹ̀ ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n, Kristi ń jẹ́risi májẹ̀mú náà nínú ẹni tí ó jẹ́ àṣẹ́kù. Àlùfáà àrò-pò aṣòdì-sí-Kristi náà dé òpin rẹ̀ gbẹ̀yìn, ní ibi kan náà gan-an níbi tí Kristi ti kú nínú ìlà rẹ̀, èyí tí ó sì jẹ́ ibi kan náà níbi tí Farao, ọba Íjíbítì, ti kú nínú ìlà rẹ̀. Ní Òkè Karmeli ni wọ́n ti pa àwọn wòlíì Baali, báyìí ni a ṣe ń fi ikú wòlíì èké hàn ní òfin Ọjọ́ Àìkú. Ní òfin Ọjọ́ Àìkú, o ní wòlíì èké kan tí a sì pa lẹ́yìn náà, dragoni tí Farao ṣojú fún, àti ẹranko tí àga póòpù ṣojú fún. Gbogbo àwọn wọ̀nyí ni a ṣojú fún ní òfin Ọjọ́ Àìkú nínú ìjà pẹ̀lú àwọn àlùfáà, àwọn ọba, àti àwọn wòlíì Ọlọ́run. A wẹ ìjọ mọ́ kúrò nínú àìmọ́ díẹ̀ ṣáájú òfin Ọjọ́ Àìkú, a sì tún mú ẹ̀bùn àsọtẹ́lẹ̀ padà bọ̀—ní ibi kan náà gan-an níbi tí wòlíì èké ti kú. Láti ìgbà náà lọ, ìjà náà di ti ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tòótọ́ tàbí èké.

Akókò ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n àpẹẹrẹ náà ṣàpẹẹrẹ àkókò kan tí ó ṣáájú òfin Ọjọ́ Àìkú. Àkókò náà jẹ́ àkókò ìmúrasílẹ̀ fún àwọn àlùfáà, nítorí Kristi ni àpẹẹrẹ wọn nínú ohun gbogbo, nítorí àwọn wọ̀nyí ni àwọn tí ń tọ̀ Ọ̀dọ́-Àgùntàn lẹ́yìn. Nínú ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n àkọ́kọ́ ti àsọtẹ́lẹ̀ Ábúrámù, ni a fi májẹ̀mú náà múlẹ̀, báyìí ni ó sì ń fi hàn pé ohunkóhun tí àkókò ìmúrasílẹ̀ fún àwọn àlùfáà ń ṣojú, òun ni àkókò náà nínú èyí tí Olúwa ti tún májẹ̀mú Rẹ̀ ṣe pẹ̀lú ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [144,000], gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ìtàn alpha ti Ábúrámù. Àkókò náà jẹ́ àkókò ìmúrasílẹ̀ fún àwọn àlùfáà tí wọ́n bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìránṣẹ́ wọn ní òfin Ọjọ́ Àìkú, ní ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n, nígbà tí a fi Ẹ̀mí Mímọ́ yàn wọ́n, gẹ́gẹ́ bí a ti yàn Kristi ní ìrìbọmi Rẹ̀. Òtítọ́ mìíràn tí a lè fà yọ kúrò nínú ìtàn alpha ti Ábúrámù ni pé, ohunkóhun tí àkókò náà ń ṣojú tí ó ń darí sí òfin Ọjọ́ Àìkú, ó ní láti jẹ́ ohun pàtàkì gidigidi, nítorí omega máa ń lágbára ju alpha lọ nígbà gbogbo. Òfin Ọjọ́ Àìkú ni omega tí October 22, 1844, àgbélébùú, Ìrékọjá ní Ejibiti, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, ń ṣàpẹẹrẹ.

Òfin ọjọ́ Àìkú dúró fún ìparí àkókò tí àkókò ọgbọ̀n ọdún náà ṣàpẹẹrẹ. A ti fi í ṣàfihàn ṣáájú nípasẹ̀ fẹ́rẹ̀ẹ́ gbogbo àwọn ìtàn pàtàkì nípa ìgbàlà, ó sì tún jẹ́ òpin ìtàn májẹ̀mú àwọn ènìyàn àyànfẹ́ kan tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Ábúrámù. Pẹ̀lú irú ìwọ̀n ẹ̀rí àsọtẹ́lẹ̀ bẹ́ẹ̀ nípa òpin àkókò náà, àti ète pàtàkì tó lágbára ti àkókò náà fúnra rẹ̀, kí ni yóò jẹ́ ibi ìbẹ̀rẹ̀?

Àkókò àsọtẹ́lẹ̀ kan wà tí a fi ọgbọ̀n ọdún ṣàfihàn, tí ó sì parí ní òpin ẹ̀rí púpọ̀ àwọn ẹlẹ́rìí ní òfin Ọjọ́-ìsinmi. Ní ibẹ̀, àkókò kan tún wà tí ó tẹ̀lé e, tí a sì fi onírúurú iye nọ́ńbà ṣàfihàn, àti pé ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn àkókò wọ̀nyí ń gbé ẹ̀rí kalẹ̀ nípa ìlà ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ kan tí ó tẹ̀lé òfin Ọjọ́-ìsinmi. Díẹ̀ nínú àwọn àkókò wọ̀nyí ń ṣàfihàn ìlà inú ti ìtàn ìjọ, àwọn mìíràn sì ń ṣàfihàn ìlà òde ti ayé tí ń sáré lọ sí Amágẹdọ́nì.

Ó ṣeé ṣe kí ó dára ní ìpẹ̀yà yìí láti rántí fún ara wa pé a kọ́ lílo àwọn àsọtẹ́lẹ̀ àkókò kankan ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn gẹ́gẹ́ bí aṣojú ọjọ́ kankan tí a lè dá mọ̀, títí di ọjọ́ àti wákàtí tí a ó kéde ní òpin àwọn ìyọnu náà. Èmi yóò lo orí kejìlá ìwé Dáníẹ́lì láti ṣàlàyé kókó mi nípa pé a kò tún fi àkókò àsọtẹ́lẹ̀ ṣe ìlò mọ́. Nínú orí kejìlá náà, ẹsẹ̀ mẹ́ta wà tí ń tọ́ka sí àkókò àsọtẹ́lẹ̀.

Àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Miller ní òye tí ó tọ́ nípa ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ẹsẹ̀ mẹ́ta wọ̀nyí. Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta wọ̀nyí jẹ́ apá kan nínú àwọn òtítọ́ tí ń ṣojú àwọn ìpìlẹ̀. Síbẹ̀, òye àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Miller nípa àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí dá lórí lílo ìlànà ọjọ́ kan fún ọdún kan. Níwọ̀n bí “àkókò kò ti sí mọ́,” ó ṣe pàtàkì kí àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí ní ìlò mìíràn, nítorí gbogbo àwọn àsọtẹ́lẹ̀ náà ń sọ̀rọ̀ nípa àkókò òjò ìkẹyìn. Ó yẹ kí àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí ní òye tí ó bá òjò ìkẹyìn mu, tí kò fi àkókò ṣe ọ̀nà láti dá ìhìnṣẹ́ kan sílẹ̀, tí kò sì tako òye àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Miller nípa àwọn ẹsẹ̀ náà. Òye Millerite tí ó tọ́ nípa ẹsẹ̀ àárín àwọn ẹsẹ̀ mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà, (ẹsẹ̀ kọkànlá), ni pé ó ń ṣojú àkókò onípele méjì, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àkókò ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n, tí ọdún 1260 sì tẹ̀ lé e. Ẹsẹ̀ kọkànlá ń tọ́ka sí àkókò ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n tí ó ṣáájú òfin Ọjọ́-Àìkú, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣojú rẹ̀ nípa ìdásílẹ̀ ohun ìríra ìparun.

Dáníẹli orí kejìlá ni orí inú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run tí ó gbé ìlànà ìwẹ̀nùmọ́ àwọn ènìyàn Ọlọ́run kalẹ̀, èyí tí ń ṣẹlẹ̀ ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ní àsìkò ìparí, nígbà tí a tú àsọtẹ́lẹ̀ kan nínú ìwé Dáníẹli sílẹ̀. Nínú ẹsẹ̀ kọkànlá a rí àsọtẹ́lẹ̀ kan tí àwọn aṣáájú-ọ̀nà lóye rẹ̀ ní òtítọ́ gẹ́gẹ́ bí àkókò ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n tí ó ṣíwájú sí àkókò ọdún 1260. Nínú orí kejìlá, àwọn àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta inú ẹsẹ̀ keje, kọkànlá, àti kejìlá ni a dì mọ́ títí di àsìkò ìparí. Ní àsìkò ìparí, a gbọ́dọ̀ tú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta wọ̀nyí sílẹ̀, nítorí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run kì í ṣàìṣe rí. Nínú orí náà gan-an, àfihàn tí ó ṣe kedere jùlọ nípa ìpiparí àkókò àánú fún ẹ̀dá ènìyàn nínú Bíbélì ni a gbé kalẹ̀, nítorí náà orí kejìlá dájú pátápátá, àti ní pàtó sí i, pé ó ń tọ́ka sí òpin Adventism ju ìbẹ̀rẹ̀ Adventism lọ.

Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta nínú Dáníẹ́lì méjìlá ni a fi èdìdì dì mọ́ ní pàtó nínú apá Ìwé Mímọ́ náà gan-an níbi tí fífi èdìdì dì mọ́ àti ṣíṣí èdìdì ti rí ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ àkọ́kọ́ rẹ̀. Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta wọ̀nyẹn ni a tú èdìdì wọn sílẹ̀ nínú ìtàn àwọn ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [144,000], nítorí pé Alfa àti Omega máa ń ṣàfihàn òpin ohun kan pẹ̀lú ìbẹ̀rẹ̀ ohun kan. Ohun tí a tú èdìdì rẹ̀ sílẹ̀ nínú àwọn àkókò àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta ti orí kẹrìnlá dúró fún ṣíṣí èdìdì ìkẹyìn ti Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run. A gbé ṣíṣí èdìdì náà kalẹ̀ nínú Ìfihàn orí kìíní nígbà tí a tú Ìfihàn Jesu Kristi sílẹ̀, díẹ̀ kí àkókò àánú tó parí. Ẹsẹ̀ kọkànlá ti Dáníẹ́lì méjìlá ni òǹkà sí àfihàn àkọ́kọ́ ti Ábúrámù àti Pọ́ọ̀lù nípa àsọtẹ́lẹ̀ onípele méjì tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àkókò ọdún ọgbọ̀n.

Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta inú Dáníẹ́lì orí kejìlá jẹ́ àwọn àkókò ààmì tí a tú ìdìmọ́ wọn sílẹ̀ ní àkókò ìkẹyìn gan-an ti òpin, àti pé ìtúsílẹ̀ ìdìmọ́ náà ń ṣamọ̀nà sí ìwẹ̀nùmọ́ ìkẹyìn ti àwọn ènìyàn Ọlọ́run. Àkọ́kọ́ nínú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta wọ̀nyí ni Kristi fúnra rẹ̀ sọ, àti nígbà tí ó gbé àsọtẹ́lẹ̀ náà kalẹ̀, ó dúró lórí omi, ó wọ aṣọ ọ̀gbọ̀n, ní fífi ìparí àkókò àsọtẹ́lẹ̀ kan hàn tí a ṣojú fún gẹ́gẹ́ bí ọdún 1260, àti ní ṣíṣe ìtumọ̀ òpin àkókò náà gẹ́gẹ́ bí òpin ìtúká agbára àwọn ènìyàn Ọlọ́run. Àwọn ènìyàn Ọlọ́run ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ni ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin ẹgbẹ̀rún, a sì ti tú wọn ká.

Kì í ṣe pé Kristi nìkan ni ó dúró lórí omi tí ó ń dáhùn ìbéèrè kan, ṣùgbọ́n ìbéèrè náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí pé, “Yóò pé tó ìgbà wo?” “Yóò pé tó ìgbà wo?” jẹ́ àmì àsọtẹ́lẹ̀ kan tí a sì tún fi í béèrè lọ́wọ́ Jésù nígbà tí, nínú ẹsẹ̀ kẹtàlá ti Dáníẹ́lì mẹ́jọ, a béèrè ìbéèrè náà pé, “Yóò pé tó ìgbà wo?”

Ìbéèrè tí a gbé kalẹ̀ fún Jésù, tí a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí ọkùnrin tí ó wọ aṣọ ọ̀gbọ̀ nínú ìran odò Hiddekel, ni pé, “Yóò pé títí di òpin àwọn ohun ìyanu wọ̀nyí tó?”; àti nínú ìran odò Ulai, a bi Jésù, tí a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí Palmoni (ẹni mímọ́ kan pàtó yẹn), pé, “Yóò pé tó mélòó ni ìran náà nípa ẹbọ ojoojúmọ́, àti ìrékọjá ìdahoro, láti fi ibi mímọ́ àti ogun náà jọ́ fún títẹ̀ mọ́lẹ̀ lábẹ́ ẹsẹ̀?”

Arábìnrin White sọ pé àwọn ìran tí a fi fún Dáníẹ́lì lẹ́bàá etí àwọn odò ńlá ti Ṣínárì wà nísinsin yìí nínú ìlànà ìmúṣẹ, àti pé ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ìran odò méjèèjì, a béèrè lọ́wọ́ Jésù nípa “ìbéèrè” àsọtẹ́lẹ̀ náà, èyí tí ó máa ń mú òfin Ọjọ́ Àìkú wá gẹ́gẹ́ bí “ìdáhùn.” Síbẹ̀, a gbé àwọn ìdáhùn méjèèjì kalẹ̀ lábẹ́ àyíká àkókò àsọtẹ́lẹ̀, èyí tí ó parí ní 1844. Àwọn aṣáájú-ọ̀nà mọ ìdáhùn sí ìbéèrè orí kẹjọ àti ìran odò Úlái dáadáa, wọ́n sì lóye pé ọdún 1798 ni ìgbà tí ìtúká agbára àwọn ènìyàn Ọlọ́run parí. Ṣùgbọ́n lẹ́yìn 1844, nígbà tí “ìlò àkókò” Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run parí, ìbéèrè àsọtẹ́lẹ̀ náà pé “Yóò pé tó mélòó kan?” tún sọ òye àwọn aṣáájú-ọ̀nà náà di mímọ̀ gẹ́gẹ́ bí “títí di ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́rùn-ún ọjọ́, nígbà náà ni a ó sọ ibùsùn mímọ́ di mímọ́ ní ìgbà òfin Ọjọ́ Àìkú tí ó súnmọ́,” àti pé “gbogbo” “àwọn iṣẹ́ ìyanu” nínú ìran ìkẹyìn Dáníẹ́lì ni a ó mú ṣẹ, nígbà tí ìtúká àwọn ènìyàn mímọ́ fún ọjọ́ àpẹẹrẹ mẹ́ta àtààbọ̀ bá parí.

Aríran ìran odò Hídékélì nínú àwọn orí mẹ́ta ìkẹyìn ti Dáníẹ́lì àti aríran odò Uláì nínú àwọn orí keje títí dé kẹsàn-án ni Sister White fi mọ̀ gẹ́gẹ́ bí “àwọn odò ńlá ti Ṣinárì.” Gbogbo àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ìtàn àti ti Bíbélì fara mọ́ ọn pé odò méjì péré ni ó wà, àti pé àwọn méjèèjì jẹ́ odò ńlá, tí a ní í so pọ̀ mọ́ Ṣinárì. Àwọn odò méjèèjì wọ̀nyí ni Tigris (Hídékélì) àti Yúfírétì. Odò Uláì kì í ṣe Yúfírétì ti Ṣinárì; odò kékeré tí ènìyàn ṣe ní Pérsíà ni í ṣe, kì í ṣe ní Ṣinárì. Odò Uláì nínú ìran tí ó ní ìpìlẹ̀ àti ọ̀pá àárín gbùngbùn ti Adventism kò sí ní Ṣinárì, síbẹ̀ wòlíì obìnrin náà fi Uláì hàn gẹ́gẹ́ bí Yúfírétì, ọ̀kan nínú àwọn odò ńlá ti Ṣinárì.

Ìran Hídékélì ń fi ìtàn òde ti díràgọnì, ẹranko náà àti wòlíì èké hàn bí wọ́n ṣe ń darí ayé lọ sí Amágẹ́dọ́nì, ìran Ulái sì ń ṣojú iṣẹ́ Kristi nínú dídapọ̀ Ìwà-Ọlọ́run Rẹ̀ mọ́ ìwà-ẹ̀dá ènìyàn. Ní ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀, ìmísí ń lo odò Ulái gẹ́gẹ́ bí ẹlẹ́rìí kejì pẹ̀lú Odò Yúfírétì láti fi iṣẹ́ tí Kristi ṣe nínú didapọ̀ Ìwà-Ọlọ́run Rẹ̀ mọ́ ènìyàn hàn.

Odò Yufurate àti Tigirisi bẹ̀rẹ̀ ní Édẹni, wọ́n sì ń ṣàn kọjá gbogbo gígùn ìtàn májẹ̀mú. Nígbà tí wọ́n bá ṣàn wọ inú ọ̀pá àárín Adventism ní October 22, 1844, a darapọ̀ Yufurate pẹ̀lú ikanni Ulai tí ènìyàn ṣe láti ṣojú ìṣọ̀kan Ìwà-Ọlọ́run pẹ̀lú ẹ̀dá ènìyàn, èyí tí a mú ṣẹ nípasẹ̀ ìṣiṣẹ́ ìgbàgbọ́ nínú àwọn tí a ṣàpẹẹrẹ gẹ́gẹ́ bí ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún. Ulai ń ṣojú ìdánwò kan lórí àṣẹ Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run, nítorí ó fi àṣẹ Ellen White, ẹni tí ó ṣe ìdánimọ̀ odò Ulai ti Persia gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn odò ńlá Ṣinári, sí ipò ìtakora pẹ̀lú àwọn amòye ayé.

Àmì Ulai ṣàpẹẹrẹ ìdánwò lórí ọ̀rọ̀ ènìyàn tàbí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Ṣé ènìyàn ni ó tọ́, tàbí àwọn ọ̀rọ̀ tí Arabinrin White gbé kalẹ̀ ni ó tọ́? Ṣé odò Ulai dúró fún odò kan ṣoṣo ní Pẹ́ṣíà, tàbí ó dúró fún odò àsọtẹ́lẹ̀ kan tí ó ní àwọn omi láti Édẹ́nì tí a dà pọ̀ mọ́ àwọn omi láti ọ̀dọ̀ ènìyàn?

Ó ṣeé ṣe kí ọ̀nà púpọ̀ wà láti dáhùn ìṣòro yìí tí mo ti gbé kalẹ̀, ṣùgbọ́n èmi yóò tẹ àwọn ìrònú kan kalẹ̀ kí ẹ lè rí ìtumọ̀ mi. Ṣé àwọn akọ̀wé ìtàn àti àwọn onímọ̀ ẹ̀sìn ayé yìí ni wọ́n tọ́, tí Sister White sì ṣe àṣìṣe? Kò sí ẹni tí ó ń tako pé “àwọn odò ńlá ti Ṣina” ni Tigris àti Euphrates. Nítorí náà, nígbà tí Sister White bá dá odò Ulai ní Persia mọ̀ gẹ́gẹ́ bí odò ńlá kan ti Ṣina, ṣé wolíì èké ni? Tàbí, ṣé wolíì òtítọ́ ni, tí ó ṣe àṣìṣe kan? Àṣìṣe mélòó kan ni wolíì òtítọ́ lè ṣe kí ó tó kọjá ààlà tí yóò sì di wolíì èké? Tàbí, ṣé àwọn akọ̀wé ìtàn ni wọ́n ṣì? Tàbí, ṣé ní tòótọ́ òun ni ó tọ́? Tàbí, ṣé àwọn akọ̀wé ìtàn àti Sister White jẹ́ olódodo méjèèjì? Mo gbé ìṣòro yìí kalẹ̀ pẹ̀lú ète láti lo àlàyé ìṣòro náà gẹ́gẹ́ bí kókó àfikún sí ọkùnrin tí ó wà nínú aṣọ ọ̀gbọ̀, tí ó dúró lórí odò náà, ẹni tí a bi pé, “Yóò pẹ́ tó mélòó?” nínú ìran odò Hiddekel àti Ulai méjèèjì.

Nínú orí kẹjọ ìwé Dáníẹ́lì, Dáníẹ́lì wà ní Ṣúṣánì, ní ilẹ̀ Pérṣíà, Ṣúṣánì sì wà lórí odò Úlái, èyí tí, nítorí iṣẹ́ àgbẹ̀ tí ilẹ̀ náà ń gbé lé, kì í ṣe odò àdánidá nìkan, ṣùgbọ́n ó tún ní àkójọpọ̀ àwọn ọ̀nà omi tí ènìyàn ṣe. Bí odò Úlái ṣe ń ṣàn lọ sí ìsàlẹ̀ ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún àádọ́ta míìlì tàbí bẹ́ẹ̀, ó so pọ̀ mọ́ ibi tí àwọn odò Tígírísì àti Yúfírétì ti darapọ̀. Tígírísì àti Yúfírétì, tí wọ́n ti bẹ̀rẹ̀ ní Édẹ́nì, ní ìkẹyìn darapọ̀, nígbà tí wọ́n bá sì dapọ̀, odò Úlái láti Pérṣíà máa so pọ̀ ní ibẹ̀ gan-an. Nígbà tí odò Úlái bá pàdé ẹ̀kún ẹrẹ̀ omi ti Tígírísì ní ibi tí Tígírísì àti Yúfírétì ti darapọ̀, Úlái di apá kan nínú omi tí ó dá àwọn odò ńlá Ṣínárì sílẹ̀. Àwọn akọ̀wé-ìtàn tọ́, bẹ́ẹ̀ náà ni Sister White.

Nígbà tí Sister White bá ń dá ìran Ulai nínú orí kẹjọ mọ̀, ó ń tọ́ka sí odò kan tí a mọ̀ fún ètò àwọn kánàlì omi tí ènìyàn ṣe, tí ó so àwọn odò Tigris àti Euphrates pọ̀, àwọn tí wọ́n dúró fún ọdún 2520 ti àkókò méjì, tí wọ́n parí ní 1798 àti 1844.

Orúkọ àtijọ́ fún Tígírísì ni Hiddekel, àti ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Yúfírétì, a ti tọ́ka sí àwọn odò méjèèjì náà ní pàtó ní ti àsọtẹ́lẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí wọ́n ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Ásíríà àti Bábílónì, àwọn tí a tún dá mọ̀ gẹ́gẹ́ bí kìnnìún méjì tí yóò bá agbo àgùntàn Ọlọ́run wí. Àwọn agbára apanirun méjèèjì wọ̀nyí ṣàfihàn ṣáájú àwọn agbára apanirun méjèèjì ti Róòmù keferi àti Róòmù póòpù, èyí tí wọ́n jẹ́ ààmì ọkùnrin kan àti obìnrin kan, tàbí ìjọ kan àti ìpínlẹ̀ kan. Róòmù keferi ni ọkùnrin náà tí ó dúró fún ọgbọ́n ìṣàkóso ìpínlẹ̀, Róòmù póòpù sì ni obìnrin aláìmọ́ náà ti ọgbọ́n ìṣàkóso ìjọ. Ásíríà ni ọkùnrin náà, Bábílónì sì ni obìnrin náà nínú ìbáṣepọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ wọn, nípa bẹ́ẹ̀ tí ó fi dá Tígírísì mọ̀ gẹ́gẹ́ bí ọkùnrin náà, àti Yúfírétì gẹ́gẹ́ bí obìnrin náà.

Odò Tigris ni odò ọgbọ́n ìṣàkóso orílẹ̀-èdè tí ó gún dé ọdún 1798, àti Yúfírétì ti ọgbọ́n ìṣàkóso ìjọ gún dé 1844. Yúfírétì ní láti gún dé 1844, nítorí ìránṣẹ́ 1844 jẹ́ nípa Babiloni, (Yúfírétì) tí ó tún ṣubú ní 1844. Bí Yúfírétì ṣe mú ìṣàn-omi àbọ̀ ṣẹlẹ̀ ní 1844, odò Ulai, tí ó sì tún darapọ̀ mọ́ ibi ìpapọ̀ náà gẹ́gẹ́ bí àmì iṣẹ́ ènìyàn, dapọ̀ mọ́ omi odò kejì. A dí odò ọgbọ́n ìṣàkóso orílẹ̀-èdè náà ní 1798, nígbà tí a yọ àṣẹ ìjọba kúrò lọ́wọ́ agbára póòpù. Ní ọdún kan náà ni Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà bẹ̀rẹ̀ sí í jọba gẹ́gẹ́ bí ẹranko ilẹ̀ àti ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. A dí odò Tigris náà ní 1798, gan-an ní ibi tí ìpínlẹ̀ náà yóò ti fi agbára mú gbogbo ayé nígbẹ̀yìn láti fọ odi-ìdènà náà lulẹ̀, èyí tí ó ń di ìkún omi inúnibíni póòpù dúró nísinsin yìí, tí ó sì ti fẹ́ gba gbogbo ayé kọjá bí ìkún omi tí ó borí ohun gbogbo. Odi náà, tàbí odi-ìdènà náà, ni odi ìyapa láàárín ìjọ àti ìpínlẹ̀.

Ní ọdún 1844, mejeeji Ufurate àti Ulai ń fi ìránṣẹ́ ọdún 1844 hàn gẹ́gẹ́ bí ìṣubú Bábílónì, wọ́n sì tún ń fi í hàn gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ gidi náà gan-an tí Kristi bẹ̀rẹ̀ ní 1844, nígbà tí, gẹ́gẹ́ bí Òjíṣẹ́ Májẹ̀mú, Ó wẹ omi Bábílónì àti iṣẹ́ ènìyàn kúrò láàrín àwọn ènìyàn kan tí wọ́n yóò wọ inú ibi mímọ́ Rẹ̀—àwọn ènìyàn tí ó yẹ kí a wẹ̀ mọ́ kí wọ́n tó wọ Ibi Mímọ́ Jùlọ. Ìwẹ̀nùmọ́ ìkẹyìn àwọn ènìyàn wọ̀nyẹn ni a parí pẹ̀lú òjò tí a tú jáde lábẹ́ ìránṣẹ́ Ẹkún Òru, àti pé àwọn ìyọ̀ òjò ìránṣẹ́ Ẹkún Òru náà ni a fà jáde láti inú omi Tígírísì, gẹ́gẹ́ bí àwọn Míláráítì ṣe dá Róòmù póòpù àti 1798 mọ̀, àti bí wọ́n ṣe dá ìṣubú Bábílónì mọ̀ tí a sì wẹ̀ wọ́n mọ́ ṣáájú ilẹ̀kùn tí a pa nípasẹ̀ ìránṣẹ́ náà, tàbí o lè sọ pé—a wẹ̀ wọ́n mọ́ nípasẹ̀ òjò tí ó wá láti inú omi tí a fà jáde ti àwọn odò Ulai, Tígírísì àti Ufurate, bí wọ́n ṣe gbé ìránṣẹ́ Danieli 8:14 kalẹ̀, tí wọ́n sì mú ìránṣẹ́ Ẹkún Òru ṣẹ ṣáájú ìṣípayá Ọjọ́ Ètùtù àpẹẹrẹ gidi náà.

Nígbà tí Kristi dúró lórí omi Hiddekel ní ẹsẹ̀ keje ti orí kejìlá Danieli, ó dúró lórí omi Tigrisi, ìyẹn omi ìṣèlú ìjọba nínú ìran tí ó ṣàlàyé àwọn ìṣísẹ̀ ìkẹyìn ti ọgbọ́n-ìṣàkóso ènìyàn tí ń darí sí ìparí àkókò ìdánwò. Ó dúró níbẹ̀, ó ń dá ìbéèrè ẹsẹ̀ tí ó ṣáájú náà lóhùn, gẹ́gẹ́ bí i nínú ìran Odò Ulai, níbi tí ọkùnrin tí ó wọ aṣọ ọ̀gbọ̀, ẹni tí ó jẹ́ Palmoni níbẹ̀, Olùka-Iye Alágbàyanu, ti ń pèsè ìdáhùn sí ìbéèrè ẹsẹ̀ tí ó ṣáájú náà. Nínú ìṣẹ̀lẹ̀ méjèèjì, ọ̀rọ̀-ìjíròrò náà jẹ́ ọ̀rọ̀-ìjíròrò ọ̀run láàárín àwọn áńgẹ́lì àti Kristi, àti nínú ìṣẹ̀lẹ̀ méjèèjì, ìbéèrè náà ni pé, “Yóò pẹ́ tó mélòó kan?”

Ìdáhùn náà ni títí di ọjọ́ 2300; nínú orí kẹjọ àti orí kejìlá, ó jẹ́ “àkókò kan, àwọn àkókò, àti ìdajì kan.” A lóye ìdáhùn náà gẹ́gẹ́ bí ọdún 2300 àti ọdún 1260, ṣùgbọ́n ní ọdún 1844 Ọlọ́run fi ìdènà lé ìlò àkókò nínú ìránṣẹ́ àsọtẹ́lẹ̀ náà, nítorí àkókò kò sí mọ́. Kí ni ìdáhùn Palmoni, ọkùnrin tí a wọ aṣọ ọ̀gbọ̀, fún ìran ìkẹyìn Rẹ̀? A ti fi ìbéèrè náà pé, “Yóò pẹ́ tó ìgbà wo?” hàn lórí ọ̀pọ̀ ẹlẹ́rìí láti fi ṣe àmì ìdánimọ̀ òfin Ọjọ́ Àìkú gẹ́gẹ́ bí ìdáhùn sí ìbéèrè náà; nítorí náà, ṣé a ń wẹ ibi mímọ́ náà mọ́ ní òfin Ọjọ́ Àìkú, àti ṣé “gbogbo àwọn iṣẹ́ ìyanu wọ̀nyí” ni a parí ní òfin Ọjọ́ Àìkú? Kí ni “àwọn iṣẹ́ ìyanu” tí a parí ní òfin Ọjọ́ Àìkú, àti nígbà wo ni “àwọn iṣẹ́ ìyanu” wọ̀nyí bẹ̀rẹ̀?

Ìbéèrè àmì ti “Báwo ni yóò ṣe pẹ́ tó?” ń tọ́ka sí òfin Ọjọ́ Ìsinmi, angẹli náà kò sì béèrè ìgbà tí òfin Ọjọ́ Ìsinmi yóò dé, bí kò ṣe ìgbà tí ìyanu náà yóò parí. “Àwọn ìyanu” náà parí ní òfin Ọjọ́ Ìsinmi, nítorí náà kí ni àwọn ìyanu tí ń ṣamọ̀nà sí òfin Ọjọ́ Ìsinmi? Tàbí, láti sọ ọ ní kíkún sí i, kí ni “àwọn ìyanu” tí a ṣàpẹẹrẹ nínú ìran tí a fi Hiddekel hàn, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn wọn nínú orí kẹwàá títí dé kejìlá? Bí a bá lè pinnu ohun tí “àwọn ìyanu” náà jẹ́, a lè rí ìgbà tí “àwọn ìyanu” náà ti bẹ̀rẹ̀. Nínú Danieli mẹ́wàá, Gabrieli fi kúnlẹ̀kùn tọ́ka sí ohun tí ète rẹ̀ jẹ́ nínú ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú Danieli ní àkókò ìran náà.

Gabrieli wá láti mú kí àwọn ènìyàn Ọlọ́run lóye ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ sí wọn ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Láti ṣe àfihàn pé àwọn àsọtẹ́lẹ̀ inú Dáníẹ́lì orí kejìlá tí àwọn ọmọlẹ́yìn Míllà tí lóye rẹ̀ dáadáa, ṣùgbọ́n kí a sì lo ìjẹ́wọ́ náà láti sẹ ìlò orí náà sí àwọn ọjọ́ ìkẹyìn—jẹ́ pípa ète tí Gabrieli ti sọ tán run. Ní ìgbà tí Gabrieli bá bẹ̀rẹ̀ ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ ní ẹsẹ̀ kìn-ín-ní orí kọkànlá títí dé ẹsẹ̀ kẹta orí kejìlá, ìtàn tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ ni àwọn kíkún àsọtẹ́lẹ̀ òde ti bí dragoni, ẹranko náà àti wòlíì èké ṣe ń darí ayé lọ sí Amágẹdónì. Àwọn apá kan wà nínú orí náà tí ó ṣàpèjúwe bí a ṣe ń ṣe inúnibíni sí àwọn ènìyàn Ọlọ́run, ṣùgbọ́n ìtàn orí kọkànlá ní pàtàkì jẹ́ ìṣípayá òde. Èyí túmọ̀ sí i pé orí kẹwàá àti orí kejìlá ń ṣojú alfa àti omega nínú ìran ìkẹyìn Dáníẹ́lì, nítorí pé láìdá bí orí kọkànlá, àwọn méjèèjì ń ṣàpèjúwe ìránṣẹ́ inú kan tí ń dá ìdìdì àwọn ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [144,000] mọ̀. Orí àárín náà ni ìṣọ̀tẹ̀ aráyé gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ọba àríwá, póòpù ti Róòmù, àti orí alfa, ìyẹn orí kẹwàá, pẹ̀lú orí omega, ìyẹn orí kejìlá, ń fi ìrírí inú àwọn ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [144,000] hàn ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Gbogbo orí mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà ń darí sí ìpipadé àkókò àánú; orí alfa bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìbẹ̀rù Ọlọ́run tí ń ya àwọn ẹgbẹ́ olùjọsìn méjì sọ́tọ̀, àti ní òpin orí náà a fún Dáníẹ́lì ní ìlọ́po agbára, bẹ́ẹ̀ ni a fi ń tọ́ka sí àwọn ìhìnrere áńgẹ́lì kìn-ín-ní àti kejì. Orí kejìlá ni orí omega, ó sì ń tọ́ka sí ìhìnrere ìdájọ́ ti áńgẹ́lì kẹta.

Orí kẹ́wàá-lé-lọ́gọ́rin ṣàlàyé ìṣọ̀tẹ̀ aráyé láti ìparun Jerúsálẹ́mù títí dé ìparí àkókò ìdánwò, èyí tí, gẹ́gẹ́ bí Sister White ti sọ, jẹ́ àpèjúwe ìparí àkókò ìdánwò ní òpin ayé. Dáníẹ́lì orí kẹ́wàá-lé-lọ́gọ́rin bẹ̀rẹ̀ ní ìparun Jerúsálẹ́mù, nítorí Dáníẹ́lì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí a kó lọ sí Bábílónì nínú ìparun Jerúsálẹ́mù ní ìgbà mẹ́ta, èyí tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ ìparun ìlú kan náà ní ọdún 70 AD, lẹ́yìn náà sì tún rí bẹ́ẹ̀ ní ọjọ́ ìkẹyìn gẹ́gẹ́ bí ayé ṣe dúró fún un.

Ìparun gidi méjì ti Jerúsálẹ́mù tí ó ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ kan náà nínú ọdún, tí àárín wọn jìnnà síra ní ọdún ẹgbẹ̀ta lé mẹ́rìnlélọ́gọ́ta [665]. Àwọn ìparun méjèèjì wọ̀nyí jẹ́ ti ìlú náà níbi tí a ti yẹ kí Ákì wà. Ṣílò ní àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ kan náà, ó sì dúró fún ìparun àkọ́kọ́ ti ìlú kan níbi tí ìwàláàyè Ọlọ́run wà, tàbí tí a ti yẹ kí ó wà. Nígbà tí Sister White bá lo ìparun Jerúsálẹ́mù gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ ìparun àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, ó ń ṣàlàyé lórí ìwàásù Kristi nípa ìparun Jerúsálẹ́mù.

Ṣílò, ìparun Jerusalẹmu lábẹ́ Nébúkádnésárì àti Títùsì jẹ́ ẹlẹ́rìí mẹ́ta ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn gẹ́gẹ́ bí a ti ṣojú wọn nínú ìparun ìlú Ọlọ́run. Ṣílò ni ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́, èyí tí ń kọ́ni láti bẹ̀rù Ọlọ́run, ohun kan tí Élí kò ṣe, kí a sì fi ògo fún Un, ohun kan tí Élí kò ṣe, nítorí pé wákàtí ìdájọ́ Rẹ̀ ti dé. Ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kejì ni ibi tí a ti rí ìlọ́po méjì, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣojú rẹ̀ nípasẹ̀ Nébúkádnésárì àti Títùsì. Ìparun kẹta ti Jerusalẹmu, ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, wà ní ìparí àkókò àánú, èyí tí í ṣe ìparí ìdájọ́.

Orí kejìlá jẹ́ ìtàn ìta ti àwọn ìránṣẹ́ àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta. A fi í sí àárín ìran ìyapa ti orí kẹwàá àti àwọn ìfọwọ́kàn agbára mẹ́ta tí ó ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ kejìlélógún ti ìran Dáníẹ́lì. Èyí túmọ̀ sí pé orí kejìlá náà yóò tún jẹ́ nípa ìtàn inú ti ohun tí ó ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn ènìyàn Ọlọ́run ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Ó sì tún túmọ̀ sí pé ìmọ́lẹ̀ inú orí kejìlá ń tàn yọ ní ìgbà méjìlélógún ju ìmọ́lẹ̀ inú orí kẹwàá lọ.

Nínú ìran Ulai, a tún béèrè lọ́wọ́ Kristi pé, “Yóò pẹ́ tó mélòó kan?” Àwọn ẹsẹ̀ méjìlá tí ó ṣáájú ìbéèrè náà ní ẹsẹ̀ kẹtàlá, ń fi ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ ti ìta hàn, tí ń ṣàpẹẹrẹ àwọn kókó-ìlànà pàtàkì nípa àwọn agbára inú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. Àwọn ẹsẹ̀ méjìlá wọ̀nyí kan ń tún ìtàn tí a ṣàpẹẹrẹ nínú orí keje sọ, wọ́n sì ń mú un gbòòrò sí i. Ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ tí a gbé kalẹ̀ nínú àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí ni a tún sọ, a sì tún mú un gbòòrò sí i nínú orí kọkànlá, tí ó bẹ̀rẹ̀ láti àkókò àwọn Mídíà àti Páṣíà. Ìdájí ìkẹyìn orí kẹjọ àti gbogbo orí kẹsàn-án ni ìṣàpẹẹrẹ àwọn ènìyàn Ọlọ́run ìgbà ìkẹyìn nípasẹ̀ wòlíì Dáníẹ́lì. Ìran ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ tí a rí nínú ìran odò Ulai, orí mẹ́ta, pẹ̀lú ìṣàpẹẹrẹ àwọn ènìyàn Ọlọ́run nínú àwọn orí náà nípasẹ̀ ìbáṣepọ̀ Dáníẹ́lì pẹ̀lú Gébúriẹ́lì, ni alfa dé omega ti orí mẹ́wàá títí dé kejìlá.

Nítorí pé Hiddekel ni omega, Ulai sì ni alpha, agbára tí ìmọ́lẹ̀ tí a tú èdìdì rẹ̀ sílẹ̀ nínú orí kejìlá ń ṣàpẹẹrẹ, nígbà tí àkókò òpin bá dé, ń tàn mọ́́lẹ̀ ju ìran tí ó jẹ́ ọ̀pá àárín àti ìpìlẹ̀ Adventism lọ ní ìgbà méjìlélógún. Níwọ̀n bí èyí ti rí bẹ́ẹ̀; ìmọ́lẹ̀ ìran ìkẹyìn Danieli ni a fi hàn ní tààrà pé ó jẹ́ ìmọ́lẹ̀ tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ènìyàn Ọlọ́run ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Nígbà tí áńgẹ́lì náà béèrè lọ́wọ́ ọkùnrin tí ó wọ aṣọ ọ̀gbọ̀, pé, “Yóò pé títí di ìgbà wo?” sí òpin àwọn iṣẹ́ ìyanu wọ̀nyí, àwọn iṣẹ́ ìyanu náà ni àwọn tí ń tàn bí àwọn ìràwọ̀ títí láé àti láéláé, gẹ́gẹ́ bí ìtàn májẹ̀mú Abramu ṣe ń dún padà bí ìró àṣẹ fún Abramu láti wo àwọn ìràwọ̀. Àwọn iṣẹ́ ìyanu nínú Danieli orí kejìlá ni ìyípadà àwọn ènìyàn sí àsíá àwọn ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún náà.

Nínú ọ̀rọ̀ àkọ́kọ́ kan ṣáájú, a ti fi hàn pé ẹsẹ̀ kẹ́rìnlá nínú Dáníẹ́lì méjìlá tọ́ka sí àkókò àsọtẹ́lẹ̀ kan tí ó ní ìgbà méjì, èyí àkọ́kọ́ nínú wọn sì jẹ́ ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n. Látàrí fífi ìtẹnumọ́ tí ó yẹ lé ẹsẹ̀ kẹ́rìnlá náà, mo lọ sí ẹsẹ̀ keje, láti fi hàn ìkópa tààrà ti Kristi nínú àwọn iṣẹ́ ìyanu tí Ó ń ṣe láàárín àwọn ènìyàn Rẹ̀ ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.

Nígbà tí mo padà sí ẹsẹ̀ kọkànlá, mo fẹ́ rán yín létí pé Gébúrẹ́lì pè orí kejìlá ní tààràtà gẹ́gẹ́ bí “àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.” Ní ọjọ́ àwọn ẹgbẹ̀rún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin [ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì] náà, àwọn ọjọ́ tí a fi èdìdì dì wọ́n tí wọ́n sì wọ inú májẹ̀mú pẹ̀lú Ọlọ́run; gẹ́gẹ́ bí ìwé Dáníẹ́lì ti sọ, ìránṣẹ́ kan tí a tú sílẹ̀ ni yóò wà tí yóò pọ̀ sí i títí yóò fi di igbe ńlá. Aṣojú ìránṣẹ́ náà ni a fi hàn ní orí kejìlá nípasẹ̀ àkókò àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, tí àwọn Millerite ti ti ṣàlàyé tẹ́lẹ̀, tí Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀ sì fọwọ́ sí lẹ́yìn náà. Àwọn àkókò mẹ́ta wọ̀nyí kò dúró fún àkókò, nítorí angẹli kan náà tí ó gbé ọwọ́ méjèèjì sókè sí ọ̀run ní orí kejìlá, ni ó gbé ọwọ́ kan sókè sí ọ̀run ní Ìfihàn mẹ́wàá, ó sì búra pé àkókò kì yóò sí mọ́. Ìkéde yẹn ní ọdún 1844 túmọ̀ sí pé àwọn àkókò àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta inú Dáníẹ́lì orí kejìlá jẹ́ àkókò àmì ìṣàpẹẹrẹ tí a kò pinnu kí wọ́n ṣojú àkókò.

Nítorí náà, nígbà tí àkókò àmi àsọtẹ́lẹ̀ àárín náà nínú Dáníẹ́lì orí kejìlá bá jẹ́ àkókò onípele méjì tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n ní inú orí náà gan-an tí Máíkẹ́lì ti dìde, nígbà náà ni ẹ mọ̀ pé àkókò onípele méjì tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n ni ìmúṣẹ pípé ti àsọtẹ́lẹ̀ álífà Ábúrámù. Òmégà àsọtẹ́lẹ̀ àkókò náà, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ ìtàn májẹ̀mú ní ti àwọn ènìyàn àyànfẹ́, dé sí ìmúṣẹ pípé rẹ̀ nínú orí kan náà, èyí tí í ṣe gíga àṣepé ẹ̀rí Dáníẹ́lì nípa ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ sí àwọn ènìyàn Ọlọ́run ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.

Ní àkókò ìgbẹ̀yìn, a tú ìwé Dáníẹ́lì sílẹ̀, ìmọ́lẹ̀ tí a sì mú jáde ni ó fi èdìdì dì àwọn ènìyàn Ọlọ́run. Ní àkókò ìgbẹ̀yìn, a tú ìwé Dáníẹ́lì sílẹ̀, ìmọ́lẹ̀ tí a sì mú jáde ni a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ àsìkò àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta nínú orí ìkẹyìn Dáníẹ́lì. Orí yẹn ni omega àwọn orí mẹ́ta tí ó dá ìran Hídékélì sílẹ̀, ìran Hídékélì náà sì ni omega sí àwọn orí mẹ́ta tí ó ṣojú alpha àwọn ìran odò Dáníẹ́lì. Àwọn odò tí wọ́n bẹ̀rẹ̀ ní Édẹ́nì ní ìkẹyìn dé ọ̀dọ̀ Dáníẹ́lì, lẹ́yìn náà Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run mú wọn wá sí ìṣíkiri Mílọ́raítì ti áńgẹ́lì kìn-ín-ní àti kejì, ìṣíkiri alpha ti àwọn ìṣíkiri méjì ti àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta. Ẹgbẹ̀rún kan ó lé ọgọ́rùn-ún méjì ọdún àti aadọ́rùn-ún [1290 years] ti ẹsẹ̀ kọkànlá ni omega sí àsọtẹ́lẹ̀ ọdún irinwó ó lé ọgbọ̀n [430-year prophecy] ti Ábúrámù àti Pọ́ọ̀lù.

Kí a tó tẹ̀síwájú nínú Dáníẹ́lì orí kejìlá àti ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú àsọtẹ́lẹ̀ Ábúrámù, ó dára kí a rántí ẹni tí Pọ́ọ̀lù jẹ́. Pọ́ọ̀lù kì í ṣe àpọ́sítélì sí àwọn Kèfèrí nìkan, ṣùgbọ́n pẹ̀lú pàtàkì kan náà, ó gbé ìhìn rẹ̀ kalẹ̀ nípasẹ̀ Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run. Èyí tí ó ṣe pàtàkì ju bẹ́ẹ̀ lọ ni pé, Pọ́ọ̀lù jẹ́ wòlíì ìpín-àkókò. Wòlíì ìpín-àkókò ni wòlíì tí a gbé dìde láti tọ́ àwọn ènìyàn Ọlọ́run sóna láti inú ìpín-àkókò kan sí òmíràn gẹ́gẹ́ bí Mose, láti inú ìjọsìn pẹpẹ sí ìjọsìn ibi-mímọ́; Jòhánù Oníbatisítì; láti inú ibi-mímọ́ ayé sí Ibi-Mímọ́ Ọ̀run. Pọ́ọ̀lù kọ ìtànilẹ́kọ̀ọ́ àti òfin fífẹ́sí ìlò ti ohun gidi sí ohun ẹ̀mí ju gbogbo àwọn òǹkọ̀wé Bíbélì mìíràn lọ ní àpapọ̀, púpọ̀ gan-an! A gbé e dìde láti ṣàlàyé ìyípadà láti ohun gidi sí ohun ẹ̀mí nínú ọ̀rọ̀ àwọn ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run.

Paulu ni ìjápọ̀ tí ń so àwọn ìlérí májẹ̀mú ti àwọn ènìyàn àyànfẹ́ Ábúráhámù pọ̀, nígbà tí àwọn ènìyàn àyànfẹ́ náà yípadà láti ti gidi sí ti ẹ̀mí. Bí o kò bá tíì dúró ṣinṣin nínú ipa ẹni tí Paulu jẹ́ nínú ìtàn májẹ̀mú, o lè má rí bí ó ti bá ètò Ọlọ́run mu pátápátá pé, àsọtẹ́lẹ̀ àkọ́kọ́ nípa àwọn ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run jẹ́ àsọtẹ́lẹ̀ àkókò onípele méjì tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àkókò ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n. Àsọtẹ́lẹ̀ kan ni a fi lélẹ̀ láti ọ̀dọ̀ baba àwọn ènìyàn àyànfẹ́ náà, àti nígbà tí wọ́n yípadà sí àwọn ènìyàn àyànfẹ́ ti ẹ̀mí, a gbé wòlíì ìṣètò-ìgbà kan dìde láti dá ìyípadà náà mọ̀ kí ó sì ṣàlàyé rẹ̀, àti pẹ̀lú láti fìdí àsọtẹ́lẹ̀ àkókò Ábúrámù múlẹ̀ pẹ̀lú ẹlẹ́rìí kejì láti inú Májẹ̀mú Tuntun tí ó bá ẹlẹ́rìí àkọ́kọ́ láti inú Májẹ̀mú Láéláe mu. Ábúrámù ní ìbẹ̀rẹ̀, lẹ́yìn náà Paulu ní òpin, jẹ́ àwòrán àpẹẹrẹ ìtumọ̀ pàtàkì 1290 ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.

A ó tẹ̀síwájú nínú àpilẹ̀kọ tó kàn.