“Láti àkókò tí a ó ti mú ẹbọ àìnípin ojoojúmọ́ kúrò, tí a ó sì gbé ohun ìríra tí ń mú ìdahoro kalẹ̀ sókè, ọjọ́ ẹgbẹ̀rún kan, ọ̀ọ́dúnrún méjì àti aadọ́rùn-ún yóò wà.” Danieli 12:11.

Láti ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n, oṣù kẹwàá, ọdún 1844, lílo àkókò àsọtẹ́lẹ̀ kò tún jẹ́ lílo àsọtẹ́lẹ̀ tó tọ́ mọ́, lọ́dọ̀ àwọn tí wọ́n lè fẹ́ pín ọ̀rọ̀ òtítọ́ ní ọ̀nà tí ó tọ́. Àkókò ọdún 1290 tí ó wà ní ẹsẹ̀ kọkànlá ni a gbọ́dọ̀ lò gẹ́gẹ́ bí àkókò ààmì lẹ́yìn 1844, àti pé lílo náà lẹ́yìn 1844, tàbí àkókò kan láìsí àwọn ẹ̀yà “àkókò,” gbọ́dọ̀ pa ìmọ̀ ìpilẹ̀ òtítọ́ mọ́, gẹ́gẹ́ bí a ti lóye rẹ̀ kí 1844 tó dé. Ọ̀kan ẹgbẹ̀rún méjìlélọ́gọ́rùn-ún [1290] dúró fún àkókò ọgbọ̀n, tí 1260 sì tẹ̀ lé e. Ìmọ̀ náà kí 1844 tó dé ni pé ọgbọ̀n ọdún láti 508 sí 538 dúró fún àkókò ìmúrasílẹ̀ fún aṣòdì sí Kristi láti bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàkóso láti 538 sí 1798.

Ìgbà ìyípadà ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún [30] ni kókó-ọrọ̀ Pọ́ọ̀lù nínú 2 Tẹsalóníkà. Pọ́ọ̀lù kò fi ìtọ́kasí kankan kún un sí èròjà “àkókò,” ṣùgbọ́n ó ṣàfihàn àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ tí wọ́n fi mọ̀ ìbọ̀rìṣà-nílẹ̀-èdè bí ó ti ń fi ipò sílẹ̀ fún ìṣàkóso pòòpù ní àwọn ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n wọ̀nyẹn. Lẹ́yìn náà ni ìṣàkóso pòòpù bẹ̀rẹ̀. Òye ìtàn, láìsí èròjà àkókò kankan, ń dá ìyípadà láti ọba kẹrin nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì sí ọba karùn-ún mọ̀, lẹ́yìn èyí ni àkọ́kọ́ nínú ìtàjẹ̀sílẹ̀ méjì ti pòòpù tẹ̀ lé e; báyìí ni ó sì fi ń ṣe àpẹẹrẹ ìyípadà láti ọba kẹfà sí ìṣọ̀kan mẹ́ta ti ejò náà, ẹranko náà, àti wòlíì èké náà, pẹ̀lú ìtàjẹ̀sílẹ̀ kejì ti pòòpù.

Ìmúrasílẹ̀ ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n tí àkókò àsọtẹ́lẹ̀ bá tẹ̀ lé jẹ́ ààmì pàtàkì ti májẹ̀mú Ọlọ́run pẹ̀lú àwọn ènìyàn tí Ó yàn. Ìyípadà agbára méjì náà nípasẹ̀ ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n, èyí tí ọdún 1260 ìnúnibíni tẹ̀ lé, bá a mu pẹ̀lú ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n ìmúrasílẹ̀ Kristi, tí ọjọ́ 1260 ìgbàlà sì tẹ̀ lé. Ìmúrasílẹ̀ ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n ti aṣòdì-sí-Kristi jẹ́ àfarawé èké ti ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n ìmúrasílẹ̀ Kristi. Òpin ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n náà ń tọ́ka yálà sí ìfúnni ní agbára Kristi ní ìrìbọmi Rẹ̀, tàbí sí ìfúnni ní agbára aṣòdì-sí-Kristi ní 538. Ìfúnni ní agbára aṣòdì-sí-Kristi wá láti inú àtìlẹ́yìn ọrọ̀-ajé àti ológun tí ó wá láti ọba-àṣẹ iṣáájú, agbára tí a sì tú sórí Kristi wá láti inú ìjọba iṣáájú tí Ó fi sílẹ̀ ní ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n ṣáájú.

Ìyapa láàárín àkókò méjèèjì náà ni a fi ìfúnni ní agbára sàmì sí, àti pé ìyapa inú àkókò méjèèjì tí Abramu àti Pọ́ọ̀lù gbé kalẹ̀ ni a mọ̀ nípasẹ̀ àfíwéra rọrùn. Nínú ìyàtọ̀ ọdún ọgbọ̀n Abramu àti Pọ́ọ̀lù, àkókò ìmúrasílẹ̀ ni ọdún ọgbọ̀n àkọ́kọ́ tí ó ṣojú fún ìlànà májẹ̀mú náà, èyí tí ó fún àwọn ọmọ ìran Abramu ní agbára láti mú àsọtẹ́lẹ̀ ìrìnnú-ẹrú ní Ejibiti ṣẹ. Ọdún irinwó lé ọgbọ̀n náà tún ní ìpín ààmì míràn síi, nítorí pé bí a bá lò ó ní òtítọ́, aṣojú Ọlọ́run àti Farao ni ń ṣojú fún ọdún igba méjìdínlógún àkọ́kọ́. Nítorí Josefu àti ọdún 215 àkọ́kọ́, Farao rere ni ó jẹ́; àti fún Mose àti ọdún 215 kejì, Farao búburú ni ó jẹ́.

Ìpínya yẹn ń fi àkókò méjì ti ìran mẹ́rin hàn. A lè gbé ìran mẹ́rin àkọ́kọ́ lé orí ìran mẹ́rin kejì lórí ìlà lé e lórí ìlà, àti ní ṣíṣe bẹ́ẹ̀, Jósefù àti Mósè, alífà àti òmégà àsọtẹ́lẹ̀, ń bá Fáraò alífà-rere kan àti Fáraò òmégà-buburu kan ṣe ìbáṣepọ̀. Ìmọ́lẹ̀ púpọ̀ wà láti yọ jáde nínú ìfọ̀kànsìn ìfárawé yìí, ṣùgbọ́n èmi kan ń fi hàn pé àsọtẹ́lẹ̀ Ábúrámù nípa ìran kẹrin ń tọ́ka sí ẹlẹ́rìí méjì ti ìran mẹ́rin nínú ọdún 430 náà. Àfihàn ìlọ́po-méjì ti ìran mẹ́rin ni a rí nínú àwọn ìtàn ìran ní Jẹ́nẹ́sísì mẹ́rin àti márùn-ún. Nígbà tí a bá ka Kéènì àti Sẹti sí ìbẹ̀rẹ̀ àkójọ àwọn ìlà ẹ̀jẹ̀, a rí i pé ìran mẹ́jọ wà láti ọ̀dọ̀ Sẹti dé ọ̀dọ̀ Nóà, àti pé nígbà tí a bá pín wọn sí àárín, àfihàn àkókò méjì ti ìran mẹ́rin yóò hàn. Èyí ni a mọ̀ nínú àwọn ìlà ìran mẹ́jọ ti Sẹti àti ti Kéènì méjèèjì.

Àwọn ìtàn ìdílé inú orí kẹrin àti karùn-ún ni a fi hàn pẹ̀lú ìparí àwọn ìran náà, èyí tí í ṣe Noa. Noa ni àmì májẹ̀mú Ọlọ́run pẹ̀lú aráyé, gẹ́gẹ́ bí a ti fi òṣùmàrè ṣàpẹẹrẹ rẹ̀. Ábúrámù ni àmì májẹ̀mú Ọlọ́run pẹ̀lú àwọn ènìyàn àyànfẹ́ kan, gẹ́gẹ́ bí a ti fi ilà kọlà ṣàpẹẹrẹ rẹ̀. Àwọn májẹ̀mú méjèèjì wọ̀nyí máa ń so mọ́ ara wọn nígbà gbogbo, àti pé Jẹ́nẹ́sísì mọ́kànlá, níbi tí a ti rí ilé-ìṣọ́ Bábélì lẹ́yìn ìkún-omi Noa, ni a ti gbé ìtàn ìdílé tí ó yọrí sí Ábúrámù kalẹ̀. Nínú ìpínrọ̀ yẹn, ìran mẹ́wàá ni, kì í ṣe mẹ́jọ. Nínú ìpínrọ̀ tí ó yọrí sí Ábúrámù àti ìpínrọ̀ tí ó yọrí sí Noa ni a ti ṣàfihàn májẹ̀mú ti Noa àti ti Ábúráhámù.

Nínú àyọkà láti orí kẹ́tàlá [chapter eleven] tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa àwọn ènìyàn àyànfẹ́, a rí i pé méjì nínú àwọn ìran wọ̀nyí kún fún ìmọ́lẹ̀ ńlá.

Ébérì sì wà láàyè ọdún mẹ́rìnlélọ́gbọ̀n, ó sì bí Pẹ́lẹ́gì: Ébérì sì wà láàyè lẹ́yìn tí ó bí Pẹ́lẹ́gì ọdún irinwó ó lé ọgbọ̀n, ó sì bí àwọn ọmọkùnrin àti àwọn ọmọbìnrin. Pẹ́lẹ́gì sì wà láàyè ọdún ọgbọ̀n, ó sì bí Réù. Jẹ́nẹ́sísì 11:16–19.

Ìtọ́kasí sí Ébérì ni ìtọ́kasí àkọ́kọ́ sí ọ̀rọ̀ Hébérù tí a mọ̀ níkẹyìn gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ Hébérù “Hébérù.” Nínú ìtàn ìdílé àwọn ènìyàn tí a yàn, ọ̀kan nínú àwọn ọmọ-ọmọ mẹ́wàá náà ni a ń pè ní Hébérù, èyí tí ó jẹ́ orúkọ tí a ó fi mọ̀ àwọn ènìyàn tí a yàn náà. Nínú ẹsẹ̀ mẹ́ta, a lo Ébérì àti Pélégì láti fi samisi ìyàtọ̀ ti ẹ̀yà Hébérù tí a yàn. Ébérì túmọ̀ sí “líla kọjá” tàbí “ẹni tí ń la kọjá,” ó sì jẹ́ gbòǹgbò ọ̀rọ̀ náà, “Hébérù.” Ábúrámù jẹ́ àmì àwọn tí ń la kọjá láti Bábílónì sí Ilẹ̀ Ìlérí. “Pélégì” túmọ̀ sí “ìpín” tàbí “ìyapa,” gẹ́gẹ́ bí a ti tọ́ka sí i nínú Genesisi 10:25, níbi tí a ti sọ fún wa pé ní ọjọ́ Pélégì “a pín ilẹ̀ ayé.”

Ébérì àti Pélégì dúró gẹ́gẹ́ bí ìpín àsọtẹ́lẹ̀ fún àwọn tí wọ́n fẹ́ pín ọ̀rọ̀ òtítọ́ ní òtítọ́. Ìtàn ìdílé Nóà mú àwọn ìlà méjì tí ó jẹ́ mẹ́jọ jáde, èyí tí ó ṣojú àkójọpọ̀ méjì ti ìran mẹ́rin-mẹ́rin, gẹ́gẹ́ bí ọdún mẹ́rìnlélógójì [430] ní Íjíbítì pẹ̀lú. Ìtàn ìdílé tó wà nínú Jẹ́nẹ́sísì orí kẹ́tàlá [11] ni a fi mẹ́wàá ṣojú, kì í ṣe mẹ́jọ, nítorí pé ìtàn ìdílé àwọn ènìyàn àyànfẹ́ ni. Àwọn ènìyàn àyànfẹ́ náà ni a pín sí ẹgbẹ́ méjì ti márùn-ún márùn-ún, báyìí ni ó ṣe bá òwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá mu, èyí tí í ṣe òwe àwọn ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run.

Nínú ìtàn ìdílé ènìyàn àyànfẹ́ yẹn, orúkọ Pelegi àti ìmúṣẹ rẹ̀ nínú ìtàn dúró fún ìpín méjì ti irú àwọn wúńdíá ọlọ́gbọ́n tàbí aṣiwèrè, ní pàtó ní àkókò náà nínú ìtàn Bíbélì tí a pín ilẹ̀ ayé ní ilé-ìṣọ́ Bábélì. Nínú àtòkọ mẹ́wàá náà, Pelegi ni nọ́mbà márùn-ún, nítorí èyí ni àárín mẹ́wàá. Ébérì ará Hébérù, tí Ábírámù jẹ́ àpẹẹrẹ rẹ̀, dúró fún wúńdíá aṣiwèrè kan tí ó ré kọjá tí ó sì di wúńdíá ọlọ́gbọ́n, nígbà tí a pín àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì níbi igbe ní ọ̀gànjọ́ òru. Ébérì, ẹni àkọ́kọ́ tí orúkọ rẹ̀ jẹ́ Hébérù, dúró fún Ábírámù, ẹni àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ Hébérù nípa májẹ̀mú. Nígbà tí Olúwa pè Ábírámù jáde kúrò ní Bábílónì, ó jẹ́ àpẹẹrẹ ìhìn igbe ọ̀gànjọ́ òru, èyí tí ó jẹ́ fífún áńgẹ́lì kejì ní agbára, ẹni tí ń pe àwọn ọkùnrin àti àwọn obìnrin jáde kúrò ní Bábílónì.

Òwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá ni a fi Ébérì àti Pélẹ́gì hàn gẹ́gẹ́ bí ìpè láti jáde wá, díẹ̀ kí ìlà ìpín Pélẹ́gì tó pa ilẹ̀kùn àkókò àánú mọ́. Nínú ìbáṣepọ̀ àsọtẹ́lẹ̀, Ébérì gbé ọdún 430 lẹ́yìn Pélẹ́gì, ẹni tí ó sì tún gbé ọdún 30. Ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ nínú májẹ̀mú mẹ́ta ti Ábírámù ni a ṣojú rẹ̀ nípasẹ̀ Ébérì àti Pélẹ́gì. Ábírámù, gẹ́gẹ́ bí Ébérì àti Pélẹ́gì, ni a fi hàn gẹ́gẹ́ bí ìlà ìpín láàrín ẹ̀ka méjì. Àfikún Paulu sí àsọtẹ́lẹ̀ Ábírámù ni àfikún Pélẹ́gì sí àsọtẹ́lẹ̀ Ébérì. Ébérì kéde ọdún 400, ṣùgbọ́n Pélẹ́gì dá ọdún 430 mọ̀. Nítorí náà, Pélẹ́gì ṣojú fún Paulu, àti àfikún Paulu ti ọdún 30 sí ọdún 400, iṣẹ́-ìránṣẹ́ Paulu sì ni láti dá Pélẹ́gì ti àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì mọ̀. “Pélẹ́gì” ti àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì tí Paulu dá mọ̀ ṣojú fún pípín orílẹ̀-èdè náà kúrò ní ti gidi sí ti ẹ̀mí.

Láti ọ̀dọ̀ Ṣẹmu dé Pẹlẹgu jẹ́ ìran márùn-ún, àti láti ọ̀dọ̀ Rẹu dé Ábúrámu jẹ́ márùn-ún.

Ó sì sọ fún Ábúrámù pé, “Mọ dájú pé irú-ọmọ rẹ yóò jẹ àjèjì ní ilẹ̀ tí kì í ṣe tiwọn, wọn yóò sì máa sìn wọn; wọn yóò sì pọ́n wọn lójú fún ọdún ẹgbẹ̀rún mẹ́rin.” Genesisi 15:13.

Ní báyìí, fún Ábúráhámù àti irú-ọmọ rẹ̀ ni a ṣe àwọn ìlérí náà. Kò ní, “Àti fún àwọn irú-ọmọ,” bí ẹni pé ti ọ̀pọ̀; ṣùgbọ́n bí ẹni pé ti ọ̀kan, “Àti fún irú-ọmọ rẹ,” ẹni tí í ṣe Kristi. Èyí sì ni mo wí, pé májẹ̀mú náà, tí Ọlọ́run ti fi idi rẹ̀ múlẹ̀ tẹ́lẹ̀ nínú Kristi, òfin tí ó wá lẹ́yìn ọdún irinwó ó lé ọgbọ̀n, kò lè sọ di asán, kí ó lè mú ìlérí náà di aláìní agbára. Nítorí bí ogún náà bá jẹ́ ti òfin, kì í ṣe ti ìlérí mọ́; ṣùgbọ́n Ọlọ́run fi í fún Ábúráhámù nípa ìlérí. Galatia 3:16–18.

Ọdún Mẹ́tàlélọ́gbọ̀n

Jésù jẹ́ ọgbọ̀n ọdún nígbà tí Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìránṣẹ́ Rẹ̀.

Jesu tìkára rẹ̀ sì bẹ̀rẹ̀ sí í jẹ́ ẹni bí ẹni ọdún ọgbọ̀n, bí a ti ń rò pé, ọmọ Jósẹ́fù, ẹni tí í ṣe ọmọ Hẹli. Luku 3:23.

Jósẹ́fù bẹ̀rẹ̀ sí í sìn Fáráò ní ilẹ̀ Ejibiti nígbà tí ó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n.

Jósẹfu sì jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n nígbà tí ó dúró níwájú Fáráò ọba Ejibiti. Jósẹfu sì jáde kúrò níwájú Fáráò, ó sì rìn ká gbogbo ilẹ̀ Ejibiti. Jẹ́nẹ́sísì 41:46.

Wòlíì Ẹsékíẹ́lì jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́-òjíṣẹ́ rẹ̀, iṣẹ́-òjíṣẹ́ náà sì pé ọdún méjìlélógún.

Ó sì ṣẹ ní ọdún ọgbọ̀n, ní oṣù kẹrin, ní ọjọ́ karùn-ún oṣù náà, bí mo ṣe wà láàárín àwọn ìgbèkùn lẹ́bàá odò Kébárì, àwọn ọ̀run sì ṣí, mo sì rí àwọn ìran Ọlọ́run. Esekíẹ́lì 1:1.

Ìwé àkọsílẹ̀ Ẹ́síkíẹ́lì ní ìtọ́kasí sí ìṣẹ̀lẹ̀ ìtàn púpọ̀ síi nínú àwọn ìkọ̀wé rẹ̀ ju ti wòlíì mìíràn kankan lọ. Àwọn ìtọ́kasí tààrà mẹ́tàlá wà sí ọjọ́ tí a lè fi dájú nínú àwọn ìkọ̀wé Ẹ́síkíẹ́lì, àti láìmọ̀ọ́mọ̀, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì àti àwọn onítàn fi ìdí múlẹ̀ pé iṣẹ́ ìránṣẹ́ rẹ̀ gba ọdún méjìlélógún, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọn kò mọ̀ pé méjìlélógún jẹ́ ààmì àwọn ẹgbẹ̀rún kan ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì.

Ọba Dáfídì jẹ́ ọmọ ọdún ọgbọ̀n nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ sí í jọba, ó sì jọba fún ọdún mẹ́rìnláádọ́ta.

Dafidi jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ sí í jọba, ó sì jọba ní ọdún mẹ́rìnlélógójì. Ní Hébúrónì ni ó ti jọba lórí Júdà fún ọdún méje àti oṣù mẹ́fà; ní Jerusalẹmu sì ni ó ti jọba fún ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n lórí gbogbo Ísírẹ́lì àti Júdà. 2 Samueli 5:4, 5.

Ìjọba ọdún mẹ́rìnlélógójì tí Dáfídì jọba jẹ́ nọ́mbà àmì-ìṣàpẹẹrẹ, àti pé àkókò ogójì náà dàbí irínwó ọdún àti ọgbọ̀n ti Ábúrámu àti ti Pọ́ọ̀lù, nítorí pé a pín ọdún ogójì náà sí apá méjì (ọdún méje àtààbọ̀ àti ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n). Àwọn àkókò méjèèjì ti ìjọba ọdún mẹ́rìnlélógójì Dáfídì ní àdììtú àsọtẹ́lẹ̀ tí a fi kún un, nítorí ẹlẹ́rìí mìíràn nínú Bíbélì kọ àwọn àkókò méjèèjì wọ̀nyí sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọdún méje àti ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n. Kí ni àfikún oṣù mẹ́fà náà nínú Samuẹli Kejì ṣàpẹẹrẹ, àti báwo ni 7.5 àti 33 ṣe jẹ́ 40? Ìfọ̀rọ̀pọ̀ oṣù mẹ́fà kan wà tí ó gbọ́dọ̀ ṣàpẹẹrẹ òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ kan.

Àwọn ọjọ́ tí Dáfídì sì fi jọba lórí Ísírẹ́lì jẹ́ ogójì ọdún: ọdún méje ni ó jọba ní Hébúrónì, ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n sì ni ó jọba ní Jérúsálẹ́mù. 1 Kings 2:11.

22 jẹ́ nọ́mbà àmì tí ó ń ṣàfihàn ìṣọ̀kan Ìwà-Ọlọ́run pẹ̀lú ẹ̀dá ènìyàn, iṣẹ́-òjíṣẹ́ Ìsíkíẹ́lì sì pé ọdún méjìlélógún. Ọdún mẹ́rìnlá Jóṣẹ́fù ni a pín sí àkókò méjì ti ọdún méje-méje, ọ̀sẹ̀ májẹ̀mú Kírísítì sì ni a pín sí àkókò méjì tó dọ́gba ti ọjọ́ 1260-1260, ìjọba ọdún ogójì Dávídì náà sì ni a ya sí àkókò méjì, pẹ̀lú àmì àfikún kan tí ó so àkókò méjèèjì pọ̀.

Jésù ni Wòlíì, Alufaa àti Ọba. Ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, yóò gbé ìjọ rẹ̀ tí ó ṣẹ́gun sókè gẹ́gẹ́ bí àsíá; ìjọ náà sì ni a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ Kristi, wòlíì, alufaa àti ọba, ẹni tí ó ti so Ìwà-Ọlọ́run rẹ̀ pọ̀ mọ́ ènìyàn, tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ Éṣékíẹ́lì wòlíì, Jóṣéfù alufaa àti Dáfídì ọba. Àwọn àmì mẹ́rin náà ń ṣàpẹẹrẹ àwọn ọlọ́lá mẹ́ta nínú ileru tí a mú gbóná ní ìgbà méje ju bí ó ti yẹ lọ, lẹ́yìn náà ni ẹnìkẹ́rin farahàn, ó sì dàbí ọmọ Ọlọ́run. Gbogbo ayé ni a ṣàpẹẹrẹ níbi ayẹyẹ ère wúrà Nebukadinésári, wọ́n sì gbogbo wọn rí ìjọ tí ó ṣẹ́gun, tí ó jẹ́ ti wòlíì ènìyàn kan, alufaa ènìyàn kan àti ọba ènìyàn kan, tí Ẹni Àtọ̀runwá kẹrin ń gbé dìde.

“Satani ti sọ ayé di ẹlẹ́wọ̀n. Ó ti mú ìsinmi-ọjọ́ àwòrán kan wọlé, ó sì dà bí ẹni pé ó fún un ní pàtàkì ńlá. Ó ti jí ọlá-ìbọ̀wọ̀ ayé Kristẹni kúrò lọ́dọ̀ Ìsinmi-ọjọ́ Olúwa, ó sì yí i sí ìsinmi-ọjọ́ àwòrán yìí. Ayé ń tẹrí ba sí àṣà kan, sí àṣẹ tí ènìyàn dá. Gẹ́gẹ́ bí Nebukadinésári ti gbé ère wúrà rẹ̀ kalẹ̀ ní pẹ̀tẹ́lẹ̀ Dura, tí ó sì fi bẹ́ẹ̀ gbé ara rẹ̀ ga, bẹ́ẹ̀ ni Satani ń gbé ara rẹ̀ ga nínú ìsinmi-ọjọ́ èké yìí, èyí tí ó ti jí aṣọ-ìránṣẹ́ ọ̀run fún un.” Review and Herald, March 8, 1898.

Nọ́mbà Mẹ́rin

Ní ìpele àsọtẹ́lẹ̀, ogójì jẹ́ ìdámẹ́wàá nínú irinwó Ábúrámù, àti mẹ́rin jẹ́ ìdámẹ́wàá nínú ogójì. Eyikeyi àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ tí a bá rí nínú nọ́mbà mẹ́rin, ó gbọdọ̀ bá ààmì-ìṣàpẹẹrẹ ogójì mu, èyí tí ní ẹ̀wẹ̀, ó sì gbọdọ̀ bá ààmì-ìṣàpẹẹrẹ irinwó mu. Nínú àyíká ọ̀rọ̀, mẹ́rin sábà máa ń ṣojú fún “kárí ayé,” èyí tí ó jẹ́ òye tí a mọ̀ dáadáa, ṣùgbọ́n ó tún ń ṣojú fún “ìlọsíwájú kan” àti ní àwọn àyíká kan “ìparun onílọsíwájú.”

Àwọn mẹ́rin àkọ́kọ́ nínú àwọn ipè méje náà ṣàfihàn ìparun tí ń lọ síwájú ti Róòmù Ìwọ̀-Oòrùn. Róòmù Ìlà-Oòrùn ní Constantinople parí ní ìtẹríba sí àwọn Súlútánì Ottoman mẹ́rin. Lẹ́sẹ̀ẹsẹ̀, ìlà-oòrùn àti ìwọ̀-oòrùn Róòmù túká síwájú-síwájú ní àkókò mẹ́rin, tí àwọn ipè mẹ́rin dúró fún, nígbà tí a tún ń sọ wọ́n di ìsàlẹ̀ nípasẹ̀ Ìsílámù ti ipè karùn-ún àti ẹ̀kẹfà. Ní ìpapọ̀, àwọn ìlà méjèèjì náà ń tọ́ka sí ìṣubú Róòmù lórí ìrandíran ipè mẹ́rin, nígbà tí ogun tí ń le sí i pẹ̀lú Ìsílámù ń yọrí sí ìparun ìkẹyìn nígbà tí àwọn súlútánì mẹ́rin ti Ìsílámù gba ipò àṣẹ gíga lórí ìjọba náà. Ìtàn ìwọ̀-oòrùn àti ìlà-oòrùn bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú pínpín Ìmọ̀ba náà nípasẹ̀ Constantine ní ọdún 330.

Àwọn ìpè mẹ́rin ti Róòmù ìwọ̀-oòrùn bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 330, àti pé ìpè karùn-ún àti ìkẹfà dúró fún agbára tí ó mú Róòmù ìlà-oòrùn ṣubú, Róòmù ìlà-oòrùn náà pẹ̀lú sì bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 330. Mejeeji Róòmù ìlà-oòrùn àti Róòmù ìwọ̀-oòrùn kópa nínú iṣẹ́ fífi agbára póòpù jókòó lórí ìtẹ́ ayé ní ọdún 538, nítorí náà àwọn ìlà méjèèjì, ìwọ̀-oòrùn àti ìlà-oòrùn, jẹ́ àpẹẹrẹ àwọn iwo méjì ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, ẹni tí yóò tún fi agbára póòpù jókòó padà lórí ìtẹ́ nígbà òfin Ọjọ́-Àìkú. Róòmù ìwọ̀-oòrùn ni àmì iṣẹ́-ọwọ́ ìjọ nínú ìbáṣepọ̀ àsọtẹ́lẹ̀, Róòmù ìlà-oòrùn sì ni àmì iṣẹ́-ọwọ́ ìjọba.

Nínú ìtàn ìṣubú Róòmù ìwọ̀-oòrùn àti ìlà-oòrùn ni a ti fi ìtàn Róòmù Pápá hàn. Láti inú ìjọ àwọn ọmọ-ẹ̀yìn, tí Éfésù dúró fún, àwọn ìjọ mẹ́ta àkọ́kọ́ ń darí sí ìjọ kẹrin, èyí tí ó jẹ́ ìṣàkóso pápá láti ọdún 538 títí dé 1798. Nínú Ìfihàn orí kẹtàlá, a fi ìṣàkóso pápá hàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tí yóò ṣàkóso fún oṣù méjìlélógójì, lẹ́yìn tí àpá ikú rẹ̀ ti ọdún 1798 yóò ti wò sàn ní òfin Ọjọ́ Àìkú. “Àkókò kò sí mọ́” lẹ́yìn 1844, nítorí náà oṣù méjìlélógójì náà jẹ́ ààmì àkókò inúnibíni láti òfin Ọjọ́ Àìkú títí Míkáẹ́lì yóò fi dìde. Àwọn aṣáájú-ọ̀nà lóye pé àwọn ìjọ, èdìdì àti fèrè dúró fún ìlà ìtàn mẹ́ta tí ń sáré ní afiwéra sí ara wọn. Fífì ẹ̀rí àsọtẹ́lẹ̀ ti Róòmù ìwọ̀-oòrùn lé orí ìlà Róòmù ìlà-oòrùn àti ìlà Róòmù Pápá kì í ṣe ìlò àsọtẹ́lẹ̀ tí àwọn ọmọlẹ́yìn Miller lò, ṣùgbọ́n ọ̀nà náà kò tako ìkọ̀sẹ̀mulẹ̀ wọn kankan.

Lẹ́yìn ìlà lórí ìlà, a gbọ́dọ̀ gbé àwọn ìpè mẹ́rin àkọ́kọ́ lé orí ìtàn tí ìpè karùn-ún àti ìpè kẹfà ṣàfihàn, lẹ́yìn náà sì ni ìlà àwọn ìjọ mẹ́ta àkọ́kọ́ tí ń darí sí àkókò inúnibíni ti ìjọ papal tí ìjọ kẹrin ṣojú. Ìpè mẹ́rin lórí ìlà kan, àwọn sultani mẹ́rin lórí ìlà kejì, àti àwọn ìjọ mẹ́rin lórí ìlà kẹta. Nọ́mbà “mẹ́rin” ń ṣojú ohun tí ó kárí ayé, ṣùgbọ́n ó tún ń ṣojú ìparun tí ń tẹ̀síwájú ti agbára ìṣèlú tàbí agbára ẹ̀sìn. Àyíká ọ̀rọ̀ ni ń pinnu ohun tí ó ń ṣojú.

Ní àkókò òfin Ọjọ́-ìsinmi, agbára papacy ni a tún mú padà bọ̀ sípò. Ní ìgbà àkọ́kọ́ tí a fi fún papacy ní agbára, àkókò ìmúrasílẹ̀ ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n kan wà. Nínú àwọn ìjọ mẹ́rin àkọ́kọ́, ìjọ kẹrin ni papacy, ìjọ àkọ́kọ́ sì ni àwọn ọmọ-ẹ̀yìn, tí a ṣàpẹẹrẹ wọn gẹ́gẹ́ bí Éfésù. Àwọn ìran mẹ́ta àkọ́kọ́ ti ìjọ Kristẹni yọrí sí ìjọ kẹrin ti Tiatira, èyí tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ Jésébẹ́lì. Nígbà tí o bá dé Tiatira, ní ọdún 538, wọ́n ṣe òfin Ọjọ́-ìsinmi ní Ìgbìmọ̀ Orleans, báyìí ni a ṣe ń fi òfin Ọjọ́-ìsinmi hàn ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, nígbà tí ọgbẹ́ ikú ti ọdún 1798 bá wò sàn.

Ìtàn láti ọdún 1798 títí dé òfin Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni a ṣojú rẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ìjọ mẹ́rin àkọ́kọ́. Ìjọ kẹrin, Tiatira, ni òfin Àìkú, àti inúnibíni ti póòpù tí ó tẹ̀ lé e. Ìjọ àkọ́kọ́, Éfésù, ìjọ tí ó pàdánù ìfẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́, parí sí ìpẹ̀yà ìparun ìlọsíwájú ọlọ́pẹ̀ mẹ́rin náà, ní òfin Àìkú ti Tiatira. Ìran tí ó darí sí òfin Àìkú ti Tiatira ni ìran kẹta ti Pégámù. Tiatira ṣojú fún òfin Àìkú títí dé ìpipari àkókò ìdánwò, Pégámù sì ṣojú fún àdéhùnmọ́ ti ìran kẹta tí ń pèsè ọ̀nà fún Tiatira. Ìran kẹta ti Pégámù, àti àdéhùnmọ́ tí ó ṣojú fún un, ni a kọ́kọ́ mú ṣẹ ní àkókò Konstantini, ẹni tí ó ṣe òfin Àìkú àkọ́kọ́ pátápátá ní ọdún 321. Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀dọ́-àgùntàn Éfésù, ṣùgbọ́n nígbà tí ó bá fi Tiatira padà sórí ìtẹ́, ó máa sọ̀rọ̀ bí ejò ńlá.

Ìparun tí ń tẹ̀ síwájú ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni a ṣàfihàn nípasẹ̀ àwọn ìjọ mẹ́rin àkọ́kọ́ nínú Ìṣípayá. Ìparun tí ń tẹ̀ síwájú ti ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì ń ṣẹlẹ̀ kọjá àwọn ìran mẹ́rin tí ń darí lọ sí òfin Ọjọ́-Àìkú, níbi tí ẹranko ayé ti ń sọ̀rọ̀ bí dragoni. Ìran ìkẹyìn ni dragoni dúró fún, èyí tí í ṣe ẹranko aláwọ̀, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí ní Ọgbà Édẹni, àti nítorí ìdí yìí, Johanu Oníbaptísí àti Jésù méjèèjì pe ìran ìkẹyìn ti Ísírẹ́lì àtijọ́ ní, “ìran ejò olóró.”

Ìran kẹrin àti ìkẹyìn jẹ́ yálà “ìran àyànfẹ́” tí ó dúró fún ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́rìndínlógójì, tàbí ẹlẹgbẹ́ rẹ̀, ìran paramọ́lẹ̀. Ẹgbẹ́ kan ti ṣe àwòrán Kristi, èkejì sì ti ṣe àwòrán ẹranko náà—ejò. A ti fi ìran paramọ́lẹ̀ hàn ní tààrà, lẹ́ẹ̀mẹ́rin, nínú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Àyíká ọ̀rọ̀ níbi ìtọ́kasí kọ̀ọ̀kan yàtọ̀.

Ṣùgbọ́n nígbà tí ó rí ọ̀pọ̀ àwọn Farisi àti Sadusi tí wọ́n ń wá sí ìrìbọmi rẹ̀, ó wí fún wọn pé, Ẹ̀yin irú-ọmọ paramọ́lẹ̀, ta ni ó kìlọ̀ fún yín láti sá kúrò nínú ìbínú tí ń bọ̀? Matteu 3:7.

Bí “ìran paramọ́lẹ̀” bá jẹ́ pé ó kàn jẹ́ àwọn ọ̀rọ̀ ẹ̀gàn díẹ̀ sí àwọn ẹ̀ka ènìyàn mélòó kan tí Jòhánù kò fẹ́ràn, nígbà náà kò ní sí ohun kan láti sọ nípa ọ̀rọ̀ náà. Ṣùgbọ́n gbogbo ọ̀rọ̀ nínú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run jẹ́ mímọ́, nítorí náà Jòhánù ń fi àmì-ìdánimọ̀ pàtó kan lé àwọn Sadusi àti Farisi. Àmì-ìdánimọ̀ náà ni a túmọ̀ rẹ̀ ní ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀ nípasẹ̀ àyíká ẹsẹ̀ náà níbi tí a ti sọ ọ́. Nínú ẹsẹ̀ náà, a fi hàn pé Jòhánù ń mú iṣẹ́-ìránṣẹ́ rẹ̀ ṣẹ, lẹ́yìn náà àwọn Sadusi àti Farisi wọ inú ìtàn náà. Nínú àwọn ẹsẹ̀ ìbẹ̀rẹ̀, a fi Jòhánù hàn gẹ́gẹ́ bí “ohùn ẹni tí ń ké ní aginjù” ti Isaiah.

Ní ọjọ́ wọ̀nyí ni Johanu Oníbatisimu dé, ó ń wàásù ní aginjù Judia, ó sì ń wí pé, Ẹ ronúpìwàdà: nítorí ìjọba ọ̀run ti súnmọ́ tán.

Nítorí èyí ni ẹni tí a sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ láti ẹnu wòlíì Ésáyà, nígbà tí ó ń wí pé,

Ohùn ẹni kan tí ń ké ní aginjù pé, Ẹ pèsè ọ̀nà Olúwa, ẹ ṣe àwọn ipa-ọ̀nà rẹ̀ ní tààrà.

Johanu náà sì wọ aṣọ irun ràkúnmí, ó sì fi àmùrè aláwọ̀ ṣókòtò dì í ní ẹgbẹ́-èké rẹ̀; oúnjẹ rẹ̀ sì ni eṣú àti oyin igbó.

Nígbà náà ni Jerusalẹmu, àti gbogbo Judia, àti gbogbo agbègbè tí ó yí Jordani ká, jáde lọ sọ́dọ̀ rẹ̀; a sì ṣe ìrìbọmi fún wọn nípasẹ̀ rẹ̀ nínú Jordani, níwọ̀n bí wọ́n ti ń jẹ́wọ́ ẹ̀ṣẹ̀ wọn. Ṣùgbọ́n nígbà tí ó rí púpọ̀ nínú àwọn Farisi àti Sadusi tí wọ́n ń wá sí ìrìbọmi rẹ̀, ó wí fún wọn pé, Ẹ̀yin ìran paramọ́lẹ̀, ta ni ó kìlọ̀ fún yín láti sá kúrò nínú ìbínú tí ń bọ̀? Matteu 3:2–7.

Ìran ìkẹyìn Ísírẹ́lì àtijọ́ ni a pe ní “ìran àwọn paramọ́lẹ̀,” látọwọ́ wòlíì kan tí ó jáde láti aginjù. Jòhánù ni wòlíì tí ó mú ipò náà ṣẹ gẹ́gẹ́ bí ojiṣẹ́ Málákì tí ó pèsè ọ̀nà sílẹ̀ fún Ojiṣẹ́ Májẹ̀mú náà, ẹni tí ó sì tún jẹ́ ohùn ní aginjù tí Aísáyà dá mọ̀.

Bí a bá ka “ewé” sí àmì àpẹẹrẹ, a ó rí i pé wọ́n ń ṣojú “ìjẹ́wọ́.” Àkọ́kọ́ ìtọ́kasí ni pẹ̀lú Ádámù àti Éfà, tí wọ́n fi ewé ọ̀pọ̀tọ́ bo àìṣòdodo wọn. Ní ìṣáájú, wọ́n ti wọ aṣọ ìmọ́lẹ̀, aṣọ òdodo; ṣùgbọ́n nígbà tí èyí kúrò, wọ́n mọ̀ pé wọ́n jẹ́ àwọn Laodíkeanì aláìhòhò, tí wọ́n rò pé gbogbo ohun tí wọ́n nílò láti ṣe ni láti fi ara pamọ́ lẹ́yìn “ewé ìjẹ́wọ́,” ohun gbogbo yóò sì dára. Síwájú nínú ẹsẹ̀ náà, Jòhánù sọ̀rọ̀ tààrà sí àwọn Júù Laodíkeanì lòdì sí ìgbẹ́kẹ̀lé nínú ẹ̀jẹ̀ ìran Ábúráhámù láti gbà wọ́n là, nítorí ìfojúsùn àìtọ́ wọn jẹ́ ewé ìjẹ́wọ́ asán lásán. Aṣọ ènìyàn ń ṣojú ẹni tí ẹni náà jẹ́.

Àwọn igi jẹ́ ààmì àwọn ènìyàn àti àwọn ìjọba, àti èso, ẹ̀ka, irúgbìn, ilẹ̀, omi, gbòǹgbò, àti pé láìsí àní-àní ewé pẹ̀lú, gbogbo wọn ń ṣojú fún àwọn ààmì àsọtẹ́lẹ̀ pàtó lọ́tọ̀ọ̀tọ̀; ṣùgbọ́n ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn òtítọ́ wọ̀nyí ní ìsopọ̀ pẹ̀lú àwọn ààmì mìíràn tí a ṣojú fún nínú onírúurú ìlà àsọtẹ́lẹ̀ tí ń lo àwọn ààmì àsọtẹ́lẹ̀ tí ó dá “igi” kan sílẹ̀. Dájúdájú, ààmì àsọtẹ́lẹ̀ àkọ́kọ́ ti igi ni pé ó ń ṣojú fún ìdánwò ìyè tàbí ikú.

Aṣọ tí Johanu wọ̀ àti oúnjẹ tí ó jẹ ni ń ṣojú fún ìránṣẹ́ rẹ̀. Oúnjẹ wòlíì, bíi mànnà ní ìbẹ̀rẹ̀ Ísírẹ́lì àtijọ́, tàbí Àkàrà Ọ̀run ní ìkẹyìn; a gbọ́dọ̀ jẹ ẹ́. Oúnjẹ náà ń ṣojú fún ìráńṣẹ́ ìdánwò wòlíì kan tí a gbọ́dọ̀ jẹ, nítorí ẹran ara Kristi ni àti ẹ̀jẹ̀ Rẹ̀. Aṣọ tí Johanu wọ̀ àti oúnjẹ tí ó jẹ ń fi ìráńṣẹ́ náà hàn, àti ojiṣẹ́ tí ó pèsè ọ̀nà sílẹ̀ fún Kristi. Johanu jẹ́ àpẹẹrẹ ojiṣẹ́ ìkẹyìn tí ó pèsè ọ̀nà sílẹ̀ fún Kristi, ẹni tí í ṣe Ojiṣẹ́ Májẹ̀mú náà tí ó yóò wá sí tẹ́ńpìlì Rẹ̀ lójijì ní àkókò òfin Ọjọ́-Àìkú. Nígbà tí èyí bá ṣẹlẹ̀, àwọn wúńdíá òmùgọ̀, tí wọ́n sì tún jẹ́ Laodíkíà àti èpò, ń ṣojú fún ìran kẹrin ìkẹyìn àwọn tí ń jẹ́wọ́ pé àwọn ni ènìyàn májẹ̀mú Abrahamu tòótọ́, gẹ́gẹ́ bí àwọn Farisi àti Sadusi ṣe rí ní àsìkò tí Johanu jáde wá láti aginjù.

Johanu wọ aṣọ irun ibakasiẹ, àti àmùrè aláwọ̀ kan tí ó ní ohun ìsomọ̀ ìjánu, gẹ́gẹ́ bí àwọn ẹranko oko ṣe ní pẹ̀lú àjàgà. Ó jẹ, nítorí náà ìránṣẹ́ rẹ̀ jẹ́ ti eṣú, àmì àpẹẹrẹ gíga jùlọ ti Islam nínú Ìwé Mímọ́, ó sì da ìránṣẹ́ rẹ̀ nípa Islam pọ̀ mọ́ oyin.

Ilé Ísráẹ́lì sì sọ orúkọ rẹ̀ ní Mánà: ó sì dàbí irú èso korianda, funfun; adùn rẹ̀ sì rí bí àkàrà tútù tí a fi oyin ṣe. Ẹ́kísódù 16:31.

Mánà jẹ́ àmì ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, ó sì ní adùn bí oyin, èyí tí àwọn wòlíì mọ̀ sí adùn ìhìnrere náà, tí a fi wọ́n hàn gẹ́gẹ́ bí ẹni pé wọ́n ń jẹ ẹ́. Jòhánù mú ìhìnrere Islam wá gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú eṣú, àti àmùrè kan ti awọ ràkúnmí àti irun ràkúnmí. Eṣú àti ràkúnmí jẹ́ àmì Islam méjèèjì. Ìhìnrere Islam náà ni a dà pọ̀ mọ́ ìmọ́lẹ̀ ọ̀rọ̀ Ọlọ́run tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “oyin.”

Nígbà náà ni Jónátánì sọ pé, Bàbá mi ti da ilẹ̀ rú: ẹ wò ó, mo bẹ̀ yín, bí ojú mi ṣe tàn sílẹ̀, nítorí mo tọ́ oyin díẹ̀ yìí wò. 1 Samuelu 14:29.

Jọni kò kàn ṣojú ìròyìn ti Íslámù nìkan, ṣùgbọ́n ó wá láti aginjù, gẹ́gẹ́ bí Èlíjà ṣe wá, àti pé Jọni kò jẹ oyin lasan, oyin igbó ni ó jẹ, nítorí pé òun, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú Kristi, kò gba ìkẹ́kọ̀ọ́ nínú àwọn ilé-iṣẹ́ ọjọ́ náà tí wọ́n ní oyin ìròyìn tiwọn, tí ìwúkàrà àwọn Farisi àti Sadusi ṣojú fún. Jọni jẹ oyin láti aginjù, nítorí pé Ẹ̀mí Mímọ́ ló kọ́ ọ níta àwọn ilé-iṣẹ́ ẹ̀sìn ọjọ́ rẹ̀. Amùrè àdín tí ó wọ́pọ̀ ní àkókò náà ní ẹ̀rọ ìdìpọ̀ kan tí ènìyàn yóò fi so aṣọ irun ràkúnmí rẹ̀ mọ́. Ẹ̀rọ ìdìpọ̀ náà ṣojú fún Jọni, ẹni tí ó jẹ́ ibi yíyípadà láti ibi mímọ́ ayé lọ sí ibi mímọ́ ọ̀run.

“Wòlíì Jòhánù ni ìjápọ̀ tó so àkókò ìṣètò méjèèjì pọ̀. Gẹ́gẹ́ bí aṣojú Ọlọ́run, ó dúró jáde láti fi ìbáṣepọ̀ tó wà láàárín òfin àti àwọn wòlíì hàn pẹ̀lú àkókò ìṣètò Kristẹni. Òun ni ìmọ́lẹ̀ kékeré náà, èyí tí a óò tẹ̀ lé pẹ̀lú èyí tí ó tóbi jù. Ẹ̀mí Mímọ́ tan ìmọ́lẹ̀ sí ọkàn Jòhánù, kí ó lè tú ìmọ́lẹ̀ sórí àwọn ènìyàn rẹ̀; ṣùgbọ́n kò sí ìmọ́lẹ̀ mìíràn tí ó ti tàn rí tàbí tí yóò tàn láéláé ní kedere bẹ́ẹ̀ sórí ènìyàn tí ó ṣubú bí èyí tí ó ti inú ẹ̀kọ́ àti àpẹẹrẹ Jésù jáde. A kò tíì lóye Kristi àti iṣẹ́-ìránṣẹ́ Rẹ̀ dáadáa bí a ti ṣàfihàn wọn nípa àpẹẹrẹ nínú àwọn ẹbọ ojiji. Kódà Jòhánù fúnra rẹ̀ kò tíì lóye ní kíkún ìyè ọjọ́ iwájú, àìkú, nípasẹ̀ Olùgbàlà.” The Desire of Ages, 220.

Aṣọ ìdìmọ́ Jòhánù ni a ṣe àfihàn rẹ̀ ní pàtó ní àkókò ìrìbọmi Kristi, èyí tí ó jẹ́ àkókò ìyípadà pàtàkì náà, tí ibi tí Jòhánù ti ń ṣe ìrìbọmi ṣàpẹẹrẹ rẹ̀. Orúkọ ibi náà ni Bẹtabara, tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ “ìkọjá ojú omi,” ó sì jẹ́ gan-an níbi náà ni Ísírẹ́lì ìgbàanì ti wọ Ilẹ̀ Ìlérí bí wọ́n ṣe jáde kúrò ní aginjù, gẹ́gẹ́ bí Jòhánù náà ti ṣe.

Dájúdájú, ìṣípò tàbí ìrìnàjò ẹgbẹ̀rún kan ó lé mẹ́rìnlélógójì ni Johanu ń ṣojú fún, ṣùgbọ́n ohun tí a kàn ń tọ́ka sí ni pé nígbà tí a ṣe ìrìbọmi fún Jesu, ìran náà gan-an ni òun àti Johanu pè ní “ìran àwọn paramọ́lẹ̀.” Jesu wá láti sọ òfin Àṣẹ Mẹ́wàá Ọlọ́run di ńlá, ó sì mí sí gbogbo ọ̀rọ̀ inú Bíbélì, nítorí náà nígbà tí Ó bá pe ìran ìkẹyìn Ísírẹ́lì àtijọ́ ní ìran àwọn paramọ́lẹ̀, Ó mọ̀ dáadáa pé àṣẹ kejì ń fi ìdájọ́ tí a ń mú ṣẹ hàn nínú ìran kẹta àti ìran kẹrin.

Ìran kẹta àti ìran kẹrin dúró fún ìdájọ́ tí ń tẹ̀síwájú tí ó parí ní ìran kẹrin, èyí tí í ṣe ìran àwọn paramọ́lẹ̀. Ìrìbọmi Kristi ṣàpẹẹrẹ 9/11. Ìran Laodíkéà ti àwọn Adventist Ọjọ́-Ìsinmi Keje ti wà nínú ìran ìkẹyìn rẹ̀ láti àkókò náà wá. Ìhìnrere tí Johanu rán sí àwọn Farisi àti Sadusi ni ìhìnrere Laodíkéà.

Ṣùgbọ́n nígbà tí ó rí ọ̀pọ̀ àwọn Farisi àti Sadusi tí wọ́n ń bọ̀ wá sí ìrìbọmi rẹ̀, ó sọ fún wọn pé,

Ẹ̀yin ìran ejò olóró, ta ni ti kìlọ̀ fún yín láti sá kúrò lọ́dọ̀ ìbínú tí ń bọ̀?

Nítorí náà, ẹ mú èso tí ó yẹ fún ìrònúpìwàdà wá: Ẹ má sì ṣe rò nínú ara yín láti wí pé, Ábúráhámù ni baba wa:

nítorí mo wí fún yín pé, Ọlọ́run lè láti inú àwọn òkúta wọ̀nyí gbé àwọn ọmọ dìde fún Ábúráhámù.

Àti nísinsin yìí pẹ̀lú, a ti fi àáké lé gbòǹgbò àwọn igi; nítorí náà, gbogbo igi tí kò bá so èso rere ni a ó gé lulẹ̀, a ó sì jù ú sínú iná. Èmi gan-an ń fi omi ṣe ìrìbọmi fún yín sí ìrònúpìwàdà: ṣùgbọ́n ẹni tí ń bọ̀ lẹ́yìn mi lágbára ju mí lọ, ẹni tí èmi kò yẹ láti ru bàtà rẹ̀: òun ni yóò fi Ẹ̀mí Mímọ́ àti iná ṣe ìrìbọmi fún yín: ẹni tí ìfẹ́ rẹ̀ wà ní ọwọ́ rẹ̀, yóò sì wẹ ilẹ̀ ìpakà rẹ̀ mọ́ pátápátá, yóò sì kó àlìkámà rẹ̀ sínú àká; ṣùgbọ́n yóò fi iná tí a kò lè pa sun ìyàngbò run.

Nígbà náà ni Jésù ti Gálílì wá sí Jọ́dánì sọ́dọ̀ Jòhánù, kí ó lè gba ìrìbọmi lọ́wọ́ rẹ̀. Mátíù 3:7–13.

Jésù wá láti Gálílì, èyí tí ó ń ṣàpẹẹrẹ ibi ìyípadà gẹ́gẹ́ bí ìbámu pẹ̀lú ìkápọ̀ ìgbànú Jòhánù, àti ìtumọ̀ Bẹtábárà. Iṣẹ́ Jòhánù ti pèsè ọ̀nà náà ti yí padà nígbà náà sí iṣẹ́ Kristi ti ìmúlẹ̀ májẹ̀mú. Ọgbọ̀n ọdún ìmúrasílẹ̀ ti parí, ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ ṣáájú àti lẹ́yìn àgbélébùú sì bẹ̀rẹ̀.

Ìhìnrere Johanu jẹ́ ìkìlọ̀ nípa ìbínú tí ń bọ̀ ní ìparun Jerusalẹmu, ìparun kan tí ó tún ṣojú òpin ayé àti àwọn àjàkálẹ̀-arun méje ìkẹyìn. A fi ìhìnrere ìkìlọ̀ náà kalẹ̀ nínú àyíká ẹ̀sìn Islam, a sì fi í ránṣẹ́ nípasẹ̀ ọkùnrin kan tí kò kàn mú ojúṣe ojiṣẹ́ Malaki ṣẹ, ẹni tí ń pèsè ọ̀nà náà, àti ohùn Isaiah nínú aginjù, ṣùgbọ́n tí ó tún mú ìhìnrere Elijah ṣẹ, nítorí aṣọ Johanu bá ti Elijah mu gẹ́gẹ́ bí ìhìnrere Johanu náà ṣe bá ti Elijah mu.

Ó sì sọ fún wọn pé, Irú ènìyàn wo ni ó jẹ́ tí ó wá pàdé yín, tí ó sì sọ ọ̀rọ̀ wọ̀nyí fún yín? Wọ́n sì dá a lóhùn pé, Ọkùnrin onírun ni, ó sì fi àmùrè aláwọ̀ bàtà dì í ní ẹgbẹ́-ìbàdí rẹ̀. Ó sì wí pé, Èlíjà ará Tíṣíbì ni. 2 Kings 1:7, 8.

Bí wọ́n bá béèrè nípa Jòhánù, kì í ṣe nípa Èlíjà, pé, “irú ènìyàn wo ni í ṣe?” a ó sì dá wọn lóhùn pé, “ọkùnrin onírun ni, ó sì fi àmùrè aláwọ̀ dì mọ́ ìbàdí rẹ̀.” Gbogbo iṣẹ́ ìránṣẹ́ oṣù mẹ́fà ti Jòhánù ni a ṣàfihàn nínú ẹsẹ̀ náà níbi tí a ti mọ̀ tí a sì túmọ̀ ìran ìkẹyìn àti ìkẹrin náà ní pàtó. Ìránṣẹ́ Láòdíkíà sí wọn ń kọlu ìjẹ́wọ́ pé wọ́n jẹ́ àwọn ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run ní tààràtà, ó sì ń kìlọ̀ fún wọn nípa ìbínú tí ń bọ̀ gẹ́gẹ́ bí a ti fi àáké tí ń lu gbòǹgbò àwọn igi ṣe àpèjúwe rẹ̀. Ìránṣẹ́ náà tún kún fún ìhìn pé Kristi yóò parí ìlànà ìdánwò tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Jòhánù. Ní ìkẹyìn nínú Mátíù, Jésù pẹ̀lú ń pe àwọn Júù ní “ìran ejò olóró,” Ó sì gbé èrò náà sókè láti inú kókó-ọ̀rọ̀ Jòhánù nípa gé igi lulẹ̀, Ó sì ṣàlàyé ìdí rẹ̀.

Ẹ jẹ́ kí igi náà dára, kí èso rẹ̀ sì dára; tàbí ẹ jẹ́ kí igi náà bàjẹ́, kí èso rẹ̀ sì bàjẹ́: nítorí igi ni a fi èso rẹ̀ mọ̀. Ẹ̀yin ìran paramọ́lẹ̀, báwo ni ẹ̀yin, tí ẹ jẹ́ ẹni búburú, ṣe lè sọ ohun rere? nítorí láti inú àkúnya ọkàn ni ẹnu ti ń sọ̀rọ̀. Ẹni rere láti inú ìṣúra rere ọkàn ni ń mú ohun rere jáde: ẹni búburú sì láti inú ìṣúra búburú ni ń mú ohun búburú jáde. Ṣùgbọ́n mo sọ fún yín pé, gbogbo ọ̀rọ̀ asán tí ènìyàn bá sọ, wọn yóò jiyàn rẹ̀ ní ọjọ́ ìdájọ́. Nítorí nípa ọ̀rọ̀ rẹ ni a ó fi dá ọ láre, àti nípa ọ̀rọ̀ rẹ ni a ó fi dá ọ lẹ́bi. Mátíù 12:33–37.

Ọjọ́ ìdájọ́, gẹ́gẹ́ bí òfin kejì ti sọ, wà ní ìran kẹrin. Ìdájọ́ náà dá lórí ìránṣẹ́ tí a ń sọ, ìránṣẹ́ náà sì ń jáde láti inú ọkàn wa. Ìránṣẹ́ tí a ń sọ ni ó ń fi hàn bóyá àwa jẹ́ “ìran àyànfẹ́” ti Peteru tàbí “ìran àwọn paramọlẹ̀.” A ń fi ẹgbẹ́ méjèèjì hàn ní ìparí ìlànà ìdánwò kan níbi tí Kristi, gẹ́gẹ́ bí ọkùnrin tó ń fi fẹ́lẹ̀ erùpẹ̀ nu ilẹ̀ rẹ̀, ti ń fọ ilẹ̀ Rẹ̀ mọ́. Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú òróró inú àkàwé àwọn wúńdíá mẹ́wàá, ìránṣẹ́ náà ni a ń ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ yálà nípasẹ̀ ọkàn búburú tàbí ọkàn rere. Ìtọ́kasí Kristi tún fi kún un pé ìran àwọn paramọlẹ̀ yìí, tí í ṣe ìran kẹrin àti ìkẹyìn—ń wá àmì, àmì kan ṣoṣo tí a ó sì fi fún wọn ni àmì Jona.

Nígbà náà, àwọn kan nínú àwọn akọ̀wé àti àwọn Farisi dáhùn, wọ́n ní, Olùkọ́ni, a fẹ́ rí àmì kan láti ọ̀dọ̀ rẹ. Ṣùgbọ́n ó dáhùn, ó sì wí fún wọn pé, Ìran búburú àti panṣágà ni ń wá àmì; a kì yóò sì fi àmì kankan fún un, bí kò ṣe àmì wòlíì Jona: Nítorí gẹ́gẹ́ bí Jona ti wà ní ọjọ́ mẹ́ta àti òru mẹ́ta nínú ikùn ẹja ńlá; bẹ́ẹ̀ ni Ọmọ ènìyàn yóò wà ní ọjọ́ mẹ́ta àti òru mẹ́ta nínú ọkàn ilẹ̀. Àwọn ènìyàn Ninefe yóò dìde ní ìdájọ́ pẹ̀lú ìran yìí, wọn yóò sì dá a lẹ́bi: nítorí wọ́n ronúpìwàdà nígbà ìwàásù Jona; sì kíyèsi i, ẹni tí ó tóbi ju Jona lọ wà níhìn-ín. Ayaba gúúsù yóò dìde ní ìdájọ́ pẹ̀lú ìran yìí, yóò sì dá a lẹ́bi: nítorí ó ti ìpẹ̀yà ayé wá láti gbọ́ ọgbọ́n Solomoni; sì kíyèsi i, ẹni tí ó tóbi ju Solomoni lọ wà níhìn-ín. Mátíù 12:38–42.

Kristi tọ́ka sí àwọn Júù gẹ́gẹ́ bí ìran àwọn paramọ́lẹ̀, ó sì lo àwọn àpèjúwe ìdájọ́ gẹ́gẹ́ bí ìhìnrere Jónà, àti ìhìnrere ọgbọ́n Solomoni. Jésù ń ṣe ìdánimọ̀ nípa àyíká ọ̀rọ̀, àti pẹ̀lú àwọn ẹlẹ́rìí méjì, pé ìran àwọn paramọ́lẹ̀ ni ìran kẹ́rin, nítorí ìran kẹ́rin ni ibi tí a ti mú ìdájọ́ ṣẹ.

Ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélógójì náà ni àsíá, tàbí àmì àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, gẹ́gẹ́ bí òfin Ọlọ́run àti ọjọ́ ìsinmi náà ṣe jẹ́. Àmì Jónà ni àmì àjíǹde, èyí tí, fún àwọn Júù ní ọjọ́ àti àkókò Kristi, jẹ́ ìrìbọmi Rẹ̀, nígbà tí Ẹ̀mí Mímọ́ sọ̀kalẹ̀, tí a sì ṣàpẹẹrẹ Rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àdàbà. Jónà túmọ̀ sí “àdàbà.” Jónà, Johanu Olùfihàn, Dáníẹ́lì, Jósẹ́fù àti Lásárù ń ṣojú ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélógójì náà, ẹni tí a jí dìde kúrò nínú jíjẹ́ òkú ní ojú pópó fún ọjọ́ mẹ́ta àtààbọ̀. Ní ìpẹ̀yà yẹn ni wọ́n yóò yípadà láti jẹ́ Laodíceans sí Philadelphians, báyìí ni wọ́n ṣe di ẹlẹ́ẹ̀kẹjọ tí ó ti inú àwọn méje wá. Jónà ń ṣojú ìrìbọmi, nítorí a sọ ọ́ sínú omi, ó sì kú ní ìṣàpẹẹrẹ nígbà tí ẹja ńlá náà jẹ ẹ́. Lẹ́yìn náà a jí i dìde, gẹ́gẹ́ bí a ti jí Johanu dìde nígbà tí a yọ ọ́ kúrò nínú òróró gbígbóná, àti gẹ́gẹ́ bí a ti jí Dáníẹ́lì dìde nígbà tí a yọ ọ́ kúrò nínú ihò àwọn kìnnìún, àti gẹ́gẹ́ bí a ti jí Jósẹ́fù dìde nígbà tí a yọ ọ́ kúrò nínú kòtò, gẹ́gẹ́ bí Lásárù pẹ̀lú, iṣẹ́ ìyanu ìdìmọ̀ ní àkókò Kristi. Àwọn Júù kò lè rí àmì Jónà, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú àjíǹde Kristi, ní kedere ju bí Adventism ṣe rí àmì 9/11, èyí tí í ṣe àmì Jónà.

A ó tẹ̀síwájú pẹ̀lú àwọn kókó-ẹ̀kọ́ wọ̀nyí nínú àpilẹ̀kọ tí ó tẹ̀lé.

“Ẹrù ìkìlọ̀ tí ó yẹ kí ó báyìí tọ̀ àwọn ènìyàn Ọlọ́run, àwọn tí ó súnmọ́ àti àwọn tí ó jìnnà, ni ìrántí angẹli kẹta. Àti pé àwọn tí wọ́n ń wá láti lóye ìrántí yìí ni Olúwa kì yóò darí láti fi Ọ̀rọ̀ náà sí ìlò ní ọ̀nà tí yóò wó ìpìlẹ̀ lulẹ̀, tí yóò sì yọ àwọn ọ̀pá ìdígbògbò ìgbàgbọ́ náà kúrò, èyí tí ó ti sọ àwọn Adventisti Ọjọ́ Keje di ohun tí wọ́n jẹ lónìí. Àwọn òtítọ́ tí ó ti ń ṣípayá gẹ́gẹ́ bí ìtòlẹ́sẹẹsẹ wọn, bí a ti ń tẹ̀síwájú lẹ́gbẹ̀ẹ́ ìlà àsọtẹ́lẹ̀ tí a fihàn nínú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, jẹ́ òtítọ́ lónìí, òtítọ́ mímọ́, òtítọ́ àìnípẹ̀kun. Àwọn tí wọ́n ti la ilẹ̀ náà kọjá ní ìgbésẹ̀ dé ìgbésẹ̀ nínú ìtàn ìrírí wa ìgbà àtijọ́, tí wọ́n rí ẹ̀wọ̀n òtítọ́ nínú àwọn àsọtẹ́lẹ̀, ni a ti pèsè láti gba àti láti ṣègbọràn sí gbogbo ìmólẹ̀ ìmọ́lẹ̀. Wọ́n ń gbàdúrà, wọ́n ń gbààwẹ̀, wọ́n ń wá kiri, wọ́n ń walẹ̀ fún òtítọ́ bí ẹni pé wọ́n ń wá àwọn ìṣúra tí a fi pamọ́, àti pé Ẹ̀mí Mímọ́, a mọ̀, ni ń kọ́ wa, ti ó sì ń tọ́ wa sọ́nà. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀kọ́ ni a gbékalẹ̀, tí wọ́n ní àfihàn òtítọ́ kan, ṣùgbọ́n tí a fi àwọn ẹsẹ Ìwé Mímọ́ tí a túmọ̀ ní àṣìṣe, tí a sì lò ní àìtọ́ pọ̀ mọ́ wọn débi pé wọ́n mú àwọn àṣìṣe ewu wá. A mọ̀ dáadáa bí a ṣe fi ìdí gbogbo kókó òtítọ́ múlẹ̀, àti bí Ẹ̀mí Mímọ́ Ọlọ́run ṣe fi èdìdì sí i. Ní gbogbo àkókò náà ni a ti ń gbọ́ ohùn pé, ‘Nísinsin yìí ni òtítọ́ wà,’ ‘Èmi ni mo ní òtítọ́; ẹ tẹ̀lé mi.’ Ṣùgbọ́n àwọn ìkìlọ̀ dé pé, ‘Ẹ má ṣe tọ̀ wọ́n lẹ́yìn. Èmi kò rán wọn, ṣùgbọ́n wọ́n sá lọ.’ (Wo Jeremiah 23:21.)”

“Àwọn ìtọ́sọ́nà Olúwa ṣe kedere, ó sì jẹ́ ìyanu gidigidi ni àwọn ìṣípayá Rẹ̀ nípa ohun tí í ṣe òtítọ́. Kókó lẹ́yìn kókó ni Olúwa Ọlọ́run ọ̀run fi múlẹ̀. Èyí tí ó jẹ́ òtítọ́ nígbà náà, òun náà ni òtítọ́ lónìí. Ṣùgbọ́n a kò dákẹ́ láti máa gbọ́ àwọn ohùn—‘Èyí ni òtítọ́. Mo ní ìmọ́lẹ̀ tuntun.’ Ṣùgbọ́n àwọn ìmọ́lẹ̀ tuntun wọ̀nyí nínú àwọn ìlà àsọtẹ́lẹ̀ farahàn nípa lílo Ọ̀rọ̀ náà ní ọ̀nà tí kò tọ́ àti fífi àwọn ènìyàn Ọlọ́run ṣáko lọ láìsí ìdákọ̀ró kan láti dì wọ́n mú. Bí akẹ́kọ̀ọ́ Ọ̀rọ̀ náà bá gba àwọn òtítọ́ tí Ọlọ́run ti ṣípayá nínú àwọn ìtọ́sọ́nà ti àwọn ènìyàn Rẹ̀, tí yóò sì fi àwọn òtítọ́ wọ̀nyí ṣe ti ara rẹ̀, kí ó tú wọn ká, kí ó sì mú wọn wá sínú ìgbésí ayé ìṣe rẹ̀, nígbà náà wọn yóò jẹ́ àwọn ọ̀nà alààyè tí ìmọ́lẹ̀ ń là kọjá. Ṣùgbọ́n àwọn tí wọ́n ti fi ara wọn sílẹ̀ láti ṣàwádìí àwọn ẹ̀kọ́ tuntun, ní àdàpọ̀ òtítọ́ àti àṣìṣe tí a fi jọ pọ̀, lẹ́yìn tí wọ́n sì ti gbìyànjú láti jẹ́ kí àwọn nǹkan wọ̀nyí di ohun pàtàkì, wọ́n ti fi hàn pé wọn kò tan fìtílà kékeré wọn láti orí pẹpẹ àtọ̀runwá, ó sì ti kú nínú òkùnkùn.” Selected Messages, ìwé 2, 103, 104.