Laodicea - Nọ́mbà Méjì

Ó ṣe pàtàkì gidigidi, nínú lílóye ìhìnrere tí a ń tú ìdìdì rẹ̀ nínú ìwé Ìfihàn, láti mọ àwọn gbòǹgbò, ìdàgbàsókè àti ìtúmọ̀ pàtàkì Àtúnṣe Pírótẹ́sítánì. Àwọn ìlà pàtàkì mẹ́ta nínú ìtàn Àtúnṣe náà dojú kọ Bibeli, àti ọ̀nà ìṣe tó tọ́ tí a gbọ́dọ̀ lò nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ Bibeli, àti pẹ̀lú pé àwọn ojiṣẹ́ tí a yàn nípasẹ̀ ìtàn náà jẹ́ àmì ọ̀nà ìtàn náà. Gẹ́gẹ́ bí ó ti máa ń rí ní gbogbo ìgbà, Satani gbìyànjú láti fi Bibeli King James pamọ́ pẹ̀lú ọ̀pọ̀ ìdàkọ̀ró, ó sì wá láti fi ọ̀nà ìṣe tó tọ́ fún lílóye Bibeli pamọ́ pẹ̀lú ọ̀pọ̀ ìdàkọ̀ró, ó sì tún wá láti fi àwọn ojiṣẹ́ tó tọ́ (àwọn àmì ọ̀nà) tí a gbé dìde ní ọ̀nà ìtàn náà pamọ́.

Nínú ìtàn àwọn Millerite láti ọdún 1840 títí dé 1844, aṣọ-àṣẹ Pírótẹ́sítáǹtì, (èyí tí ó jẹ́ ọ̀kan nínú ìwo méjì lórí ẹranko-ayé náà tí í ṣe Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà), Adventismu Millerite di ìwo Pírótẹ́sítáǹtì náà. Ní àkókò kan náà, àwọn ìjọ tí wọ́n ti ṣáájú jẹ́wọ́ pé àwọn jẹ́ Pírótẹ́sítáǹtì di Pírótẹ́sítáǹtì apẹ̀yìndà, tàbí gẹ́gẹ́ bí àwọn Millerite ṣe dá wọn mọ̀, “àwọn ọmọbìnrin Róòmù.” Nígbà tí àwọn Pírótẹ́sítáǹtì kọ ìhìnrere áńgẹ́lì kìn-ín-ní ní ọdún 1843, wọ́n ṣubú, àwọn Millerite sì tẹ̀síwájú pẹ̀lú aṣọ-àṣẹ Pírótẹ́sítáǹtì. Ìtàn Millerite jẹ́ gíga àṣekára iṣẹ́ Ọlọ́run ní mímú “ìjọ Rẹ̀ nínú aginjù” dé òye kíkún ti Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run.

Ìṣípayá ìdájọ́ àyẹ̀wò mú àdánwò òfin Ọlọ́run wá, àti ní pàtàkì ọjọ́ ìsinmi. Láti kéde ìfẹ̀rọ̀hìn áńgẹ́lì kẹta béèrè ìjọ kan tí yóò gbéga fún òfin Ọlọ́run, èyí tí a ti sin mọ́lẹ̀ lábẹ́ àṣà àti ìṣe ìbílẹ̀ ti póòpù ní àkókò Àwọn Ọjọ́ Òkùnkùn. Kristi mú àwọn Pírótẹ́sítáǹtì wá sí ìtàn ọdún 1840 sí 1844, ó sì fi àdánwò Èlíjà hàn, ẹni tí William Miller jẹ́ àpẹẹrẹ rẹ̀; nígbà tí àwọn Pírótẹ́sítáǹtì kọ ìfẹ̀rọ̀hìn Miller, wọ́n padà sí Róòmù. Àdánwò ìfẹ̀rọ̀hìn áńgẹ́lì kìn-ín-ní gẹ́gẹ́ bí Miller ti gbé e kalẹ̀ ni a fi Èlíjà ní Oke Karmeli ṣàpẹẹrẹ rẹ̀.

Ní ọdún 1840, nígbà tí a fi ìránṣẹ́ Èlíjà hàn wọ́n, tí Miller àti áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ṣojú fún, àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì yan Baali!

Ìtúnṣe Ìjọ Alátẹnumọ́ Ṣọ́ọ̀ṣì jẹ́ ìṣíṣi àwọn òtítọ́ inú Bíbélì tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú “ìràwọ̀ òwúrọ̀,” èyí tí a ṣèlérí pé a ó fi fún ní àkókò ìtàn tí ìjọ Tiatira dúró fún. Ìkọlù tààrà sí Bíbélì bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún ṣáájú èyí, a sì fi hàn kedere nínú The Great Controversy, ní pàtàkì pẹ̀lú ìtàn àwọn Waldensians. Ní ọdún 1930, Benjamin Wilkerson ṣe àtẹ̀jáde ìwé náà, Our Authorized Bible Vindicated. Ìwé náà ṣe àkọsílẹ̀ ogun sí àwọn ọ̀rọ̀ ìpilẹ̀ mímọ́ tí a lò ní ìkẹyìn láti túmọ̀ Bíbélì King James àti sí oríṣiríṣi àwọn ọ̀rọ̀ èké Sátánì tí àwọn Kátólíìkì, Ìjọ Alátẹnumọ́ Ṣọ́ọ̀ṣì apẹ̀yìndà àti àwọn Adventist Laodicea ti ń gbéga fún tẹ́lẹ̀, tí wọ́n sì ṣì ń gbéga fún títí di òní. Ogun náà bẹ̀rẹ̀ pẹ́ ṣáájú ìtàn àwọn Waldensians, ṣùgbọ́n wọ́n jẹ́ àmì-ọ̀nà àti àpẹẹrẹ àwọn tí wọ́n fi ẹ̀mí wọn lélẹ̀ láti jẹ́rìí sí ìjẹ́pàtàkì àwọn àkọsílẹ̀ ọwọ́ tó tọ́, tí a túmọ̀ ní ìkẹyìn sínú Bíbélì King James 1611.

Ìṣejádùmọ̀ Bíbélì King James ní ọdún 1611 gba inú ìlànà ìtumọ̀ tí ó ṣe pàtó gidigidi. Ìlànà ìtumọ̀ àti ìtẹ̀jáde Bíbélì ni a mú ṣẹ nípasẹ̀ ìgbésẹ̀ méje ti ìṣejádùmọ̀. Ó sì tún gba ọdún méje láti mú un ṣẹ, àti ọdún méje ti Bíbélì jẹ́ ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọ̀ọ́dún márùn-ún àti ogún ọjọ́. Ní tòótọ́, èyí náà gan-an ni iye ọjọ́ àsọtẹ́lẹ̀ kan náà nínú èyí tí Jésù fi fìdí májẹ̀mú múlẹ̀ pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ Dáníẹ́lì orí kẹsàn-án. Ní àárín ọ̀sẹ̀ mímọ́ náà ni a kàn Kristi mọ́ àgbélébùú, àti pé dájúdájú Kristi tí a kàn mọ́ àgbélébùú ni àárín Bíbélì. Àwọn ìgbésẹ̀ méje wọ̀nyí láti ṣe Ọ̀rọ̀ mímọ́ Ọlọ́run aláìlábùkù náà ni wọ̀nyí.

Nínú ogun Sátánì sí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, àti sí àwọn àmì-ọ̀nà tí a ṣojú wọn nípasẹ̀ oríṣiríṣi àwọn ìránṣẹ́ ní inú ìtàn tí ń ṣípayá náà, àti ti ọ̀nà ìṣe tó tọ́ tí a gbọdọ̀ lò nínú pípín Ọ̀rọ̀ Rẹ̀ ní òtítọ́, King James Bible ti ọdún 1611 jẹ́ àmì-ọ̀nà kan tí a fi pàtàkì tọ́ka sí nínú Sáàmù méjìlá. Kò sí èyíkéyìí nínú oríṣiríṣi àwọn Bíbélì èké tí a ti ṣe jáde láti inú àwọn àkọsílẹ̀ Kátólíìkì tí a ti bàjẹ́ tó bá mu àwọn ìlànà Sáàmù méjìlá ṣẹ. Ìlànà ìwẹ̀nùmọ́ tí ó gba ìgbésẹ̀ méje, àti àkókò ọjọ́ ẹgbẹ̀rún méjì ó lé lọ́gọ́rin, ni wọ́n fi hàn pé King James Bible ni “ọ̀rọ̀ mímọ́” Ọlọ́run. Ọlọ́run ṣe ìlérí láti pa King James Bible mọ́ gẹ́gẹ́ bí Ọ̀rọ̀ mímọ́ Rẹ̀ títí láé, àti nítorí náà Ó tún ṣe ìlérí láti gbé ọ̀nà ìṣe “historicism” tí àwọn alátúnṣe Pùrótẹ́sítáǹtì, títí kan William Miller, lò ró.

Ní ọrundún kẹrìnlá, Ọlọ́run lo John Wycliffe, ẹni tí a mọ̀ sí “ìràwọ̀ òwúrọ̀ ti Ìtúnṣe” nínú ìwé The Great Controversy, láti túmọ̀ Bíbélì sí èdè kan tí àní ènìyàn lasán pàápàá yóò lè lóye. Òun ni òjíṣẹ́ tí ó ń samisi àmì ọ̀nà ìbẹ̀rẹ̀ Ìtúnṣe Pùròtẹ́sítáǹtì.

Lẹ́yìn ẹ̀rí tí ó ní í ṣe pẹ̀lú John Wycliffe nínú The Great Controversy, Sister White gbé àkójọ àwọn olùtúnṣe olóòtítọ́ kalẹ̀ (àwọn àmì ọ̀nà), èyí tí ó yíò dé ìkẹyìn sí olùtúnṣe náà, John Knox. Ó tọ́ka sí ìbéèrè pàtàkì kan tí Mary, Ọbabìnrin Scotland, béèrè lọ́wọ́ John Knox.

Ìbáṣepọ̀ tí ó wà láàárín aṣàtúnṣe-ìsìn náà àti ayaba náà ṣe àfihàn ìlà kẹta nínú ìtàn àtúnṣe-ìsìn, èyí tí ó ń fi ìsapá Sátánì hàn láti ṣe èké àfarawé Bíbélì, àwọn aṣàtúnṣe-ìsìn, àti ọ̀nà ìmúlò fún ìkẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì. Ìdáhùn Jọ̀nù sí Ayaba náà ni pé ọ̀nà ìmúlò tí ó tọ́ ni “historicism,” èyí tí a fi ìlànà rẹ̀ lélẹ̀ lórí pé Ẹ̀mí Mímọ́ ń ṣàlàyé ìlà kan ti ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ pẹ̀lú ìlà mìíràn ti ìtàn àsọtẹ́lẹ̀.

A ti ṣí ìmọ́lẹ̀ sílẹ̀ nínú òkùnkùn. Wycliffe àti àwọn alátúnṣe àkọ́kọ́, títí dé gbogbo ìtàn àwọn Millerite, lo ọ̀nà kan ti ìkẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì tí a fi àmì “historicism” mọ̀ ọ́. Ìtàn ọ̀nà Bíbélì yìí ti ìkẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì ni a sábà máa ń foju kọjá, ṣùgbọ́n ó ṣe pàtàkì gidigidi kí a mọ̀ ọ́, bí ẹnìkan bá fẹ́ rí ìtúmọ̀ pàtàkì àwọn òfin ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí Miller gba, àti lẹ́yìn náà Future for America, ní òtítọ́.

Ìjọ méjì péré ni Sister White dá mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn tí Ọlọ́run ti sọ orúkọ wọn di mímọ́. Ìyẹn ni Ísírẹ́lì àtijọ́ àti Ìjọ Seventh-day Adventist.

“Ìjọ àwọn àpọ́sítélì,” ìjọ tí ó wà ní aginjù ní àkókò òkùnkùn ti póòpù, a kò pe wọn rí ní àwọn ènìyàn tí a sọ ní orúkọ Ọlọ́run, nítorí ọ̀rọ̀ náà (tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ lílo orúkọ pe) ń ṣàfihàn ìjọ kan tí a fi ojúṣe lé lórí láti jẹ́ olùṣọ́ àpamọ́ òfin Ọlọ́run, àti pé pẹ̀lú Adventism, wọ́n tún yẹ kí wọ́n jẹ́ olùṣọ́ àpamọ́ àwọn òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ ti Ọlọ́run.

William Miller ṣojú fún ońṣẹ́ àyànfẹ́ láti ṣí àwọn òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run sílẹ̀, àti nígbà tí àwọn òtítọ́ wọ̀nyẹn darí àwọn ènìyàn kan sí ẹnu-ọ̀nà tí a ṣí sí Ibi Mímọ́ Jùlọ ní ọdún 1844, Ọlọ́run sì tún ṣí òfin Ọlọ́run sílẹ̀. Wycliffe jẹ́ àmì-ọ̀nà nínú ṣíṣí Bíbélì sílẹ̀ àti nínú mímú ìbẹ̀rẹ̀ Àtúnṣe Pùròtẹ́sítáǹtì wá, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ àmì-ọ̀nà iṣẹ́ Ọlọ́run láti fi “àwọn òtítọ́ ńlá ti àsọtẹ́lẹ̀” múlẹ̀. John Wycliffe ni ìràwọ̀ òwúrọ̀ tí a dá mọ̀ nínú ìtàn ìjọba pápá fún ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì, àti ọgọ́ta. Iṣẹ́ rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀rúndún kẹrìnlá, lẹ́yìn náà ní ọ̀rúndún kẹtadínlógún àmì-ọ̀nà mìíràn ti ìlà àsọtẹ́lẹ̀ yẹn ni ṣíṣe Bíbélì King James jáde ní ọdún 1611. Lórí ìlà yẹn ni a fi dé, ní ìparí, sí àmì-ọ̀nà àwọn òfin Miller fún ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀. Miller jẹ́ àmì-ọ̀nà nínú ìlà òtítọ́ yẹn, bẹ́ẹ̀ sì ni àwọn òfin rẹ̀. Àwọn òfin rẹ̀ ń jẹ́rìí sí àmì-ọ̀nà kan ní òpin Adventism tí ìtẹ̀jáde Prophetic Keys ṣojú fún.

Bí a kò bá lóye pé àwọn òfin Miller jẹ́ àmì-ọ̀nà kan nínú ìlà ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ tí ń ṣojú iṣẹ́ láti pa àwọn ọ̀rọ̀ Bíbélì àkọ́kọ́ àti tòótọ́ mọ́, pẹ̀lú iṣẹ́ ìṣípayá òye tòótọ́ ti Bíbélì, èyí tí ó béèrè pé kí a darí àwọn alátúnṣe láti lóye kí wọ́n sì lo ọ̀nà mímọ́ ti ìkẹ́kọ̀ọ́ tí a ń pè ní “historicism,” a kò ní ìmọ̀ tí ó ṣe pàtàkì láti mọ àwọn òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú iṣẹ́ fífihàn àti pípa ìmọ́lẹ̀ áńgẹ́lì kẹta mọ́ ní òpin Adventism. Nítorí ìdí yìí, ó ṣe pàtàkì láti ṣe àyẹ̀wò kékeré kan nípa ìlà ìtàn náà.

Ìtumọ̀ tòótọ́ kan ṣoṣo ti ọ̀rọ̀ náà “Pùròtẹ́sítáǹtì” ni láti ṣàtakò sí Róòmù. Bí ìjọ kan bá dáwọ́ ṣíṣe àtakò sí Róòmù dúró, kò sì í ṣe Pùròtẹ́sítáǹtì mọ́, nígbà náà yóò sì di ọmọbìnrin Róòmù, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì tí wọ́n kọ ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ náà. Òye àkọ́kọ́ tí ó di “àsìá-ọrọ̀” àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì tí wọ́n jáde kúrò nínú ìjọ Kátólíìkì ni pé “Bíbélì àti Bíbélì nìkan.” Síbẹ̀, ìtàn jẹ́rìí sí òtítọ́ pé ó ṣe pàtàkì kí a pín Bíbélì náà ní ọ̀nà tí ó tọ́.

Ọ̀nà ìkẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì tí a mú àwọn Pùrótẹ́sítáǹtì lò nínú ìsapá wọn láti pín ọ̀rọ̀ òtítọ́ ní òdodo ni “historicism.” Ọ̀nà náà jẹ́ àfojúsùn pàtó àti gidi fún Sátánì láti kọlù, ó sì kọlù ú nítòótọ́.

Ìbàjẹ́ tàbí ìtúpalẹ̀ ọ̀nà ìmúlò Bíbélì tí àwọn Atúntò Ìjọ lò títí dé, tí ó sì kàn mọ́ William Miller pẹ̀lú, ni a tọ́ka sí ní pàtó pé ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀rúndún kẹ́ẹ̀ẹ́dógún pẹ̀lú ọ̀mọ̀wé Jesuit kan tí a ń pè ní Francisco Ribera (1537–1591), ẹni tí a ka sí ẹni tí ó mú ìtumọ̀ ìwòyíwájú gbajúmọ̀. Ó kọ àlàyé kan lórí ìwé Ìfihàn tí ó gbékalẹ̀ ìtumọ̀ ìwòyíwájú fún àwọn àsọtẹ́lẹ̀ náà, ní fífi wọ́n jìnnà sí àyíká ìtàn wọn. Ribera dá ọ̀nà ìmúlò yìí sílẹ̀ pẹ̀lú ète láti tako òtítọ́ tí ọ̀nà ìtumọ̀ ìtàn-ìṣẹ̀lẹ̀ máa ń mú jáde ní gbogbo ìgbà. Òtítọ́ náà ni pé póòpù ti Róòmù ni aṣòdì sí Kristi nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì.

Ní ọ̀rúndún kẹtadínlógún àti kẹtàdínlógún, a lè fi ẹ̀rí hàn pé Pùròtẹ́sítántì mọ̀ pé ọ̀nà ìlànà èké ti Ribera jẹ́ ti Sátánì, kò sì ní ìdásílẹ̀ tòótọ́. Àwọn Pùròtẹ́sítántì nínú ìtàn náà kọ àwọn ìwé àti ìwé kéékèèké tí ń tako “ọ̀rọ̀ àìmọ́ àti àsọ̀rọ̀ asán” ti akẹ́kọ̀ọ́ Jésúítì náà. Ṣùgbọ́n ní ọdún 1909, ẹṣin Tíròjànì náà, ìyẹn Scofield Reference Bible, ni a tẹ̀ jáde, àwọn ìtọ́kasí tí a sì fi sínú àwọn àlàyé ẹsẹ̀ ìsàlẹ̀ Bíbélì náà dá lórí ẹ̀kọ́ Ribera àti ti Jésúítì mìíràn tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Manuel Lacunza (1731–1801). Lacunza kọ lábẹ́ orúkọ àmì Juan Josafat Ben-Ezra, ó sì tẹ ìwé kan jáde tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Coming of the Messiah in Glory and Majesty. Gẹ́gẹ́ bí Ribera ṣáájú rẹ̀, ìwé náà jẹ́ ìkọlù tààrà sí ìmúṣẹ àwọn àsọtẹ́lẹ̀ inú ìwé Ìfihàn.

Satani mọ ifiranṣẹ tí ó nílò láti fi ìdàrúdàpọ̀ bo ni ìkìlọ̀ ìkẹyìn tí ń bọ láti inú ìwé Ìfihàn. Nípa fífi àwọn ọ̀rọ̀ àìmọ́ àti asán ti àwọn àlùfáà Jesuit méjèèjì sínú àwọn àkíyèsí inú Scofield Reference Bible, Satani lè mú kí àwọn Pírótẹ́sítáǹtì apẹ̀yìndà gba àwọn ọ̀nà ìtumọ̀ Jesuit wọlé, nípa bẹ́ẹ̀ sì ni ó fọ́ wọn lójú kúrò ní òtítọ́. Satani ṣàṣeparí èyí nípa ṣíṣe àgbékalẹ̀ ọ̀pọ̀ àwòkọ́ṣe àsọtẹ́lẹ̀ Kátólíìkì kalẹ̀, èyí tí ó mú agbára láti mọ ẹni tí aṣòdì sí Kristi nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì jẹ́ kedere kúrò. Kì í ṣe ẹ̀tàn tí ó ṣòro fún Satani, nítorí àwọn Pírótẹ́sítáǹtì ti ti padà sí ìjọ Róòmù tẹ́lẹ̀ pẹ̀lú ìkọ̀sílẹ̀ wọn sí ifiranṣẹ Miller ní ọdún 1843.

A ti tẹ ọ̀pọ̀ ìwé àti àpilẹ̀kọ jáde ní àwọn ọdún tí ó ti kọjá, tí ń ṣàkọsílẹ̀ ìkọlù Sátánì sí i Bíbélì, ìkọlù tí ó bẹ̀rẹ̀ ní àwọn ọ̀rúndún àkọ́kọ́ lẹ́yìn tí a kàn Kristi mọ́ àgbélébùú. Ìkọlù náà dé ipò kan níbi tí a ti mú àwọn àfọwọ́kọ èké wá kalẹ̀ láti dá àwọn Bíbélì èké sílẹ̀. Sátánì tún kọlu àwọn Alátúnṣe tí a gbé dìde láti gbé ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ró nígbà tí wọ́n wà láàyè àti lẹ́yìn ikú àwọn Alátúnṣe wọ̀nyẹn pẹ̀lú.

Ẹ kan rò bí àwọn òpìtàn àti àwọn onímọ̀ ẹ̀sìn Ìjọ Seventh-day Adventist ti òde-òní ṣe ń bá kókó ọ̀ràn William Miller lò. Ó dà bí ẹni pé wọ́n gbé egungun rẹ̀ jáde, wọ́n sì ju wọ́n sínú Odò Mississippi.

Ẹ wo bí àwọn ẹ̀ka Adventism méjèèjì kan náà (àwọn onímọ̀-ẹ̀sìn àti àwọn òpìtàn) ti fojú kéré sí, tí wọ́n sì ti bò ó mọ́lẹ̀, ìtẹ́wọ́gbà àwọn òfin Miller, èyí tí Sister White sọ fún wa pé gbogbo àwọn tí ó bá ń kéde àwọn ìhìnrere àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta ní tòótọ́ ni yóò lò.

Láìṣe àtúnyẹ̀wò àwọn òrò mẹ́ta inú ìlà ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìdàgbàsókè àti ìmúlẹ̀ Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, kò ṣeé ṣe láti rí ìtúmọ̀ pàtàkì ẹ̀rí ńlá kan tí ń gbé William Miller ró gẹ́gẹ́ bí aṣojú náà tí a fi Élíjà ṣàpẹẹrẹ nínú ìfihàn rẹ̀ ti ìránṣẹ́ náà, àti gẹ́gẹ́ bí Mósè nínú ìlérí pé a óò jí Miller dìde nínú àjíǹde àwọn olódodo, àti gẹ́gẹ́ bí Èlíṣà nínú ìmúratán rẹ̀ láti fi oko rẹ̀ sílẹ̀ kí ó sì sin ìránṣẹ́ Élíjà. Arábìnrin White sọ pé gbogbo àwọn akíkanjú Bíbélì mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyí ni wọ́n ń ṣàpẹẹrẹ William Miller, ẹni tí àwọn onímọ̀ ẹ̀sìn àti àwọn òpìtàn Adventist òde-òní ń bá lò báyìí bí ẹni pé ó kàn jẹ́ “ọmọkùnrin òtòṣì kan láti inú oko” láti ọ̀rúndún kẹtàdínlógún.

William Tyndale jẹ́ ọ̀kan lára ọ̀pọ̀ àwọn alátúntò tí a gbé dìde nínú ìlà ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ yìí. Bí mo bá lè sọ ó báyìí, “àlàyé iṣẹ́-ìránṣẹ́” rẹ̀ sí àwọn aṣojú póòpù tí ó bá lò ní ìbáṣepọ̀ ni pé, “Èmi yóò mú kí ọmọkùnrin tí ń wa ilẹ̀ pẹ̀lú ìtú mọ Ìwé Mímọ́ ju bí ẹ̀yin ṣe mọ̀ ọ́ lọ.” William Miller ni ọmọkùnrin oko náà, ẹni tí ó ń wa ilẹ̀ pẹ̀lú ìtú, tí ó sì mú àsọtẹ́lẹ̀ Tyndale ṣẹ.

A ti sọ ìṣàlàyé ìbẹ̀rẹ̀ yìí di ohun tí ó rọrùn gan-an ní ti gbogbo ìtàn tí a lè mú wá gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí ìtìlẹ́yìn fún ohun tí a ti gbékalẹ̀ títí di ìsinsin yìí. Ní báyìí, a ó wo díẹ̀ nínú àwọn àmì ìdánimọ̀ Alpha àti Omega kí a lè padà sí ìrònú nípa Miller gẹ́gẹ́ bí àmì ọ̀nà àti ojiṣẹ́.

Ìwé Dáníẹ́lì ni ìbẹ̀rẹ̀ ìwé kan tí ó ní ìwé méjì nínú. Òpin ìwé náà ni Ìwé Ìfihàn. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n jẹ́ ìwé méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, papọ̀ wọ́n dúró fún ìwé kan ṣoṣo.

Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún sẹ́yìn, mo ní ìbáṣepọ̀ gbangba kan pẹ̀lú onímọ̀-ìsìn ọ̀rọ̀ Ọlọ́run kan tí ó lókìkí nínú Ẹgbẹ́ Seventh-day Adventist, ẹni tí ó ń ṣiṣẹ́ ní Ilé-iṣẹ́ Ìwádìí Bíbélì ti General Conference ti Ìjọ Seventh-day Adventist. Onímọ̀-ìsìn náà ń gbìyànjú láti tọ́ ìmọ̀ mi nípa ẹsẹ̀ mẹ́fà ìkẹyìn ti Danieli mọ́kànlá, àti pẹ̀lú ìmọ̀ mi nípa “ìrúbọ ojoojúmọ́” nínú ìwé Danieli. Nínú ìbáṣepọ̀ wa, tí ó gba àkókò díẹ̀, nítorí pé ó ní àpilẹ̀kọ kan tí òun kọ, tí èmi sì dáhùn sí, tí òun sì tún fi ìdáhùn padà sí i, lẹ́yìn náà, èmi pẹ̀lú tún sọ èrò mi padà, bẹ́ẹ̀ ni ó sì ń lọ lọ́nà bẹ́ẹ̀. Nínú ìbáṣepọ̀ náà, ó sọ fún mi pé nínú ìgbìmọ̀ tí ó ti ń ṣiṣẹ́ ní General Conference, wọ́n ka a sí amòye lórí ìwé Danieli, àti pé ẹlẹgbẹ́ iṣẹ́ rẹ̀ kan ni wọ́n ka sí amòye pàtàkì lórí ìwé Ìṣípayá. Nínú àwọn ìbáṣepọ̀ wa, kò fẹ́ bá àwọn kókó inú ìwé Ìṣípayá lò, bí kò ṣe pé kí a tọ́ka wọn sí ọ̀dọ̀ ẹlẹgbẹ́ rẹ̀. Ó fẹ́ pa ìjíròrò náà mọ́ sínú ìwé Danieli nìkan.

Arábìnrin White sọ ní kedere pé Dáníẹ́lì àti Ìfihàn jẹ́ ìwé kan ṣoṣo. Ní ìpele yẹn, wọ́n dúró fún Bíbélì, tí í ṣe ìwé kan ṣoṣo tí a kó jọ láti inú ìwé méjì, èyíiní ni ti àtijọ́ àti ti tuntun. Arábìnrin White tún ṣàlàyé nípa ìjọ àwọn Júù, tí ó ka ìwé àtijọ́ nìkan sí ìwé kan náà; ó sì tún sọ nípa àwọn tí wọ́n kọ ìwé àtijọ́ sílẹ̀ nítorí pé ìwé tuntun nìkan ni wọ́n lóye tàbí tí wọ́n fẹ́ lóye. Ẹ̀rí ìmísí rẹ̀ ni pé bí o bá gba tuntun nìkan, ìwọ kọ́ àtijọ́ sílẹ̀, bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú sí i ní ìhà kejì. Kí onímọ̀ ẹ̀kọ́ ìsìn kan sọ pé òun jẹ́ amòye nípa Dáníẹ́lì, ṣùgbọ́n kì í ṣe nípa Ìfihàn, jẹ́ àtúnsọ ìmọ̀ràn àwọn Júù ti gbigba Májẹ̀mú Láéláé nìkan, a sì mọ ibi tí ìwòye kékeré yẹn ti mú àwọn Júù dé. Láti gba ẹ̀gbẹ́ kan nínú ọ̀ràn náà—gbigba ti àtijọ́, kí a má gba ti tuntun, tàbí gbigba ti tuntun, ṣùgbọ́n kí a má gba ti àtijọ́—jẹ́ láti kọ gbogbo ẹ̀rí náà sílẹ̀.

Ìmọ̀ràn tí ó ṣáájú ní ìṣàfilọ́lẹ̀ mìíràn fún àwọn Adventist Laodicea. Láti jẹ́wọ́ pé ènìyàn gbàgbọ́ nínú Bíbélì ní ìkúnrẹ́rẹ́ rẹ̀, mejeeji Májẹ̀mú Láéláé àti Májẹ̀mú Tuntun, ṣùgbọ́n kí ó kọ Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀, èyí náà gan-an ni ihò kan náà ti gbigba ẹ̀rí kan ṣoṣo. A nílò ẹlẹ́rìí méjì láti fi mú òtítọ́ dúró, nítorí náà kò ṣeé ṣe láti fi ẹlẹ́rìí kan ṣoṣo mú òtítọ́ dúró, àti bí ẹnikẹ́ni bá gbìyànjú láti ṣe bẹ́ẹ̀, wọ́n ń kọ àwọn ẹlẹ́rìí méjèèjì, wọ́n sì ń gbé ìgbàgbọ́ wọn lé ohun tí a ń pè ní “àwọn òtítọ́ ìdajì.”

Nísinsìnyí, èmi yóò tún ìbéèrè kan ṣe tí ó wà nínú ọ̀kan lára àwọn àpilẹ̀kọ àkọ́kọ́ tí ó ti ń jáde láti oṣù Keje, ọdún 2023. Ìbéèrè náà ni pé, “Ìmọ̀lẹ̀ tuntun wo ni ó ti jáde láti inú Adventism láti ọdún 1863 wá?” Ìdáhùn náà rọrùn lásán ni pé, “Kò sí.”

Nítorí náà, Alfa àti Omega fi hàn pé Dáníẹ́lì ni àkọ́kọ́, Ìfihàn sì ni ìkẹyìn. Dáníẹ́lì dúró fún ìbẹ̀rẹ̀ Adventism, Ìfihàn sì dúró fún òpin Adventism.

Ní ìbẹ̀rẹ̀ Adventismu, nínú gan-an àwọn ẹsẹ̀ tí ó jẹ́ ọ̀pá àárín Adventismu, àwọn ẹsẹ̀ tí a tú sílẹ̀ ní ọdún 1798; Jesu fi ara Rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí “Palmoni,” Alákànsí Ìyanu. Ní òpin Adventismu, Jesu fi ara Rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí “Alfa àti Omega,” amòye èdè ìyanu—Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Nítorí èyí, ìbẹ̀rẹ̀ Adventismu àti ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ni a “so mọ́ àkókò.” Ní òpin Adventismu, ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta yóò jẹ́ fífi lé Ọ̀rọ̀ Rẹ̀ lórí.

Ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin Adventismu ń ṣẹlẹ̀ lákòókò ìtàn ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì; nítorí náà, wọ́n ń ṣẹlẹ̀ nígbà ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni ìtàn àwọn ìwo méjì ti Republicani àti Protestantismu. Ní ìparí ìtàn náà, àwọn ìwo méjì wọ̀nyí yóò ti yí padà láti ọ̀dọ̀ àgùntàn sí dragoni. Republicani yóò yí padà sí tiwántìwá, Protestantismu yóò sì yí padà sí Protestantismu apẹ̀yìndà. Nígbà tí ife àkókò ìdánwò fún Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà bá bẹ̀rẹ̀ sí í sún mọ́ òpin rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ó ti ń ṣẹlẹ̀ ní báyìí gan-an, àwọn ìwo méjì ti Republicani apẹ̀yìndà àti Protestantismu apẹ̀yìndà yóò dá àwòrán kan fún ẹranko náà sílẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n yóò darapọ̀ ìjọ àti ìpínlẹ̀ pọ̀ sí ìwo kan tí ń sọ̀rọ̀ bí dragoni. Ṣùgbọ́n a kì yóò fi Ọlọ́run sílẹ̀ láìní ẹlẹ́rìí, nítorí pé nínú ìlànà mímú ìparí bá Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, Òun yóò gbé ìwo tòótọ́ ti Protestantismu dìde láti tako mejeeji àwòrán ẹranko náà ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, àti lẹ́yìn náà àwòrán ẹranko náà tí ó dojú kọ gbogbo ayé. Ìgbékalẹ̀ ìwo Protestantismu ní òpin Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà yóò ṣẹ ní inú ètò ìtàn kan náà gẹ́gẹ́ bí a ti gbé ìwo Protestantismu dìde ní ìbẹ̀rẹ̀ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Àwọn ènìyàn májẹ̀mú àtijọ́ kan ni a óò kọjá lọ, àwọn ènìyàn tuntun kan yóò sì di àwọn ènìyàn májẹ̀mú tuntun. Kò sí ohun tuntun lábẹ́ oòrùn.

Nígbà tí a bá lo àwọn àsọtẹ́lẹ̀ àkókò gẹ́gẹ́ bí a ti lóye wọn tí a sì gbé wọn kalẹ̀ nínú ìtàn àwọn Millerite láti ṣàyẹ̀wò Alfa àti Omega, a rí i pé ọ̀kan náà ni wọ́n jẹ́. Gbogbo àsọtẹ́lẹ̀ àkókò máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìtàn kan nígbà tí a bá kéde àsọtẹ́lẹ̀ náà, ìtàn náà sì máa ń jẹ́ àpẹẹrẹ ìtàn náà nígbà tí àsọtẹ́lẹ̀ náà bá ṣẹ.

Ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbàá mẹ́tàlélọ́ọ̀rún méjì bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àṣẹ kẹta ní ọdún 457 ṣáájú ìbí Kristi, ó sì parí ní ìhìn iṣẹ́ angẹli kẹta ní October 22, 1844. Ní àkókò tí ó ṣáájú, ṣùgbọ́n kí àṣẹ kẹta tó dé, iṣẹ́ kíkọ́ tẹ́ńpìlì náà àti Jerusalẹmu ni a ti ṣe parí. Bákan náà, nínú ìtàn tí ń ṣáájú dídé angẹli kẹta, àwọn òtítọ́ ìpìlẹ̀ tẹ́ńpìlì Millerite ni a ti fi idi rẹ̀ múlẹ̀.

Ní ọdún 1798, àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì lọ́nà ọgọ́rùn-ún márùn-ún àti ogún tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 723 ṢK pẹ̀lú ìtúká àwọn ẹ̀yà mẹ́wàá àríwá ni a mú ṣẹ. Àsọtẹ́lẹ̀ náà tọ́ka sí àkókò méjì ti ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì àti ọgọ́ta, tí ń fi ìtẹ̀mọ́lẹ̀ tẹ́ńpìlì gidi àti Jerusalẹmu gidi mọ́lẹ̀ lábẹ́ Romu keferi gidi hàn, èyí tí ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì àti ọgọ́ta mìíràn ti Romu póòpù tẹ̀lé, níbi tí wọ́n ti tẹ ìlú àti tẹ́ńpìlì ẹ̀mí mọ́lẹ̀. Àsọtẹ́lẹ̀ náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìparun ìjọba àríwá àti ìtúká àwọn ará ìjọba náà. Ní àárín àsọtẹ́lẹ̀ náà ní 538, ni a fi àmì sí òpin ìtẹ̀mọ́lẹ̀ àwọn ènìyàn Ọlọ́run lábẹ́ Romu keferi, ìjọba kẹrin nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, ó sì mú kí ìjọ Ọlọ́run tú ká sínú aginjù ti Àwọn Àkókò Òkùnkùn. Òpin àsọtẹ́lẹ̀ àkókò yẹn ní 1798 fi òpin ìjọba karùn-ún nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì hàn. Ìtúká àwọn ẹ̀yà mẹ́wàá àríwá, àti ti ìjọ Kristẹni tí ó sá lọ sínú aginjù, dúró fún ìkójọpọ̀ àwọn ẹni tí a ti yàn láti di ìwo Protestanti. Àwọn àmì ọ̀nà ni a sábà máa ń ṣàfihàn wọn nípasẹ̀ òdì kejì, ìtúká sì lè dúró fún ìkójọpọ̀, gẹ́gẹ́ bí Élíjà ti dúró fún Jòhánù Onítẹ̀bọmi. Nínú ìfarahàn ìjà àsọtẹ́lẹ̀ kan náà, Élíjà kò kú, ṣùgbọ́n Jòhánù Onítẹ̀bọmi kú.

Ní ọdún 677 ṣáájú ìbí Kristi, ẹ̀yà gúúsù Júdà, (tí a tún mọ̀ sí ilẹ̀ ológo nínú Ìwé Mímọ́) ni a tú ká fún ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún, àti ọdún ogún, tí ó parí ní October 22, 1844. Àsọtẹ́lẹ̀ náà ń tọ́ka sí ìtẹ̀mọ́lẹ̀ àwọn ènìyàn Ọlọ́run, tí Dáníẹ́lì fi hàn gẹ́gẹ́ bí “ọmọ-ogun” nínú Dáníẹ́lì 8:13, 14.

Asọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta tí ó parí ní àkókò kan náà pẹ̀lú asọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún márùn-ún tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 677 BC, ni ó ń tọ́ka sí títẹ̀ mọ́lẹ̀ ibi mímọ́ gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ọ́ di mímọ̀ nínú Dáníẹ́lì 8:13, 14. Asọtẹ́lẹ̀ fífọ́ Juda ká ní 677 BC ni ìkọlù mẹ́ta láti ọ̀dọ̀ Nebukadinésárì ṣáájú, asọtẹ́lẹ̀ náà sì parí nígbà dídé ìrántí kẹta ní October 22, 1844.

Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì, ọ̀ọ́dúnrún márùn-ún, àti ogún méjì náà, tí wọ́n parí lẹ́sẹ̀sẹ̀ ní ọdún 1798 àti 1844, tọ́ka sí ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin tí a fi kọ́ ìpìlẹ̀ tẹ́ńpìlì àwọn Millerite. Mósè lo ọjọ́ mẹ́rìndínlọ́gọ́rin ní gbígba ìtọ́nisọ́nà lórí bí a ṣe máa kọ tẹ́ńpìlì náà; àtúnṣe tẹ́ńpìlì Hẹ́rọ́dù ní àkókò Kristi gba ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin, èyí tí ó parí ní ọdún ìrìbọmi Kristi. Láti ibi ìrìbọmi náà ni Ó ti lọ sí aginjù fún ọjọ́ ogójì, nígbà tí Ó sì padà, Ó wẹ tẹ́ńpìlì mọ́ ní ìgbà àkọ́kọ́, àwọn Júù onírírí sì fẹ́ mọ̀ nípa àṣẹ wo ni Ó fi ṣe irú nǹkan bẹ́ẹ̀.

Tẹ́ńpìlì ti àwọn Millerite ni a kọ́ ní ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin láti ọdún 1798 ní ìparí àsọtẹ́lẹ̀ àkọ́kọ́ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún, ogún, ó sì parí ní ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin lẹ́yìn náà ní ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ kejì ọdún ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún, ogún ní ọdún 1844. Àwọn ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin wọ̀nyí bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú dídé áńgẹ́lì àkọ́kọ́, wọ́n sì parí pẹ̀lú dídé áńgẹ́lì kẹta, nítorí Kristi sọ pé a óò gbé tẹ́ńpìlì Rẹ̀ dìde ní ọjọ́ mẹ́ta. Bí o kò bá fẹ́ rí àwọn òtítọ́ wọ̀nyí, ó jẹ́ nítorí ìṣòro pàtàkì méjì yàtọ̀ sí àwọn ìṣòro tí ó lè wà nínú ọkàn tí kò fẹ́ gbọ́ àti tí kò tíì yí padà. Ìṣòro àkọ́kọ́ ni pé o kò fẹ́ sún mọ́ Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ láti ojú-ọ̀nà pé ìtàn máa ń tún ara rẹ̀ ṣe. Iwọ kì í ṣe onítúmọ̀ ìtàn-àsọtẹ́lẹ̀. Ìṣòro kejì sì ni àìlera láti lo àwọn ọ̀rọ̀ àpẹẹrẹ tí a ti kọ sínú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run nípasẹ̀ Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Àwọn ìbẹ̀rẹ̀ gbogbo àwọn àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí ń tọ́ka sí òpin, wọ́n sì máa ń tọ́ka sí ohun púpọ̀ ju àwọn ìtàn tí ń tún ara wọn ṣe nìkan lọ.

Bíbélì sọ pé àwa jẹ́ tẹ́ńpìlì fún Ẹ̀mí Mímọ́, a sì dá tẹ́ńpìlì ara náà pọ̀ pẹ̀lú krómósómù mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tí ń ṣèwádìí àwọn krómósómù mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n wọ̀nyí sọ fún wa pé krómósómù akọ mẹ́tàlélógún àti krómósómù abo mẹ́tàlélógún ni a yí ká prótíìnì kan tí ìrísí rẹ̀ dà bí àgbélébùú.

Nínú Dáníẹ́lì orí kejìlá, àwọn àsọtẹ́lẹ̀ àkókò mẹ́ta wà tí ó so pọ̀ mọ́ ara wọn; àkọ́kọ́ ń tọ́ka sí pípínkiri agbára àwọn ènìyàn mímọ́, èyí tí ó ṣàfihàn “àkókò méje” ti Lefitiku mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n. Pípínkiri agbára àwọn ènìyàn mímọ́ náà tí a mú ṣẹ lórí wọn jẹ́ ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún, àti ogún ọdún, síbẹ̀ nínú Dáníẹ́lì orí kejìlá ó kan tọ́ka sí ìdajì ìkẹyìn àkókò náà. Ó ṣàfihàn Dáníẹ́lì gẹ́gẹ́ bí ẹni tí kò lóye ohun tí a túmọ̀ sí nínú ìkéde náà.

Dáníẹ́lì orí kejìlá ń ṣàfihàn ìhìn tí a tú sílẹ̀ ní àkókò ìkẹyìn, èyí tí ó jẹ́ ọdún 1798. Nínú àyọkà náà, Dáníẹ́lì dúró fún William Miller, àmì àkọ́kọ́ ti àwọn ọlọ́gbọ́n nínú ìtàn náà. A kọ́kọ́ darí Miller sí àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọgọ́rùn-ún márùn-ún àti ogún ti Lefitíkù mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n, àti nínú ẹsẹ̀ keje àti kẹjọ ó dúró fún àwọn ọlọ́gbọ́n tí wọ́n gbọ́dọ̀ mú òtítọ́ náà bá ara rẹ̀ mu pé ìtúká ọdún ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọgọ́rùn-ún márùn-ún àti ogún náà dájú pátápátá pé a fi í mọ̀ sí ìtúká tí Ọlọ́run tú àwọn ènìyàn Rẹ̀ ká.

“Ìgbéraga” Ísírẹ́lì àtijọ́ ni nígbà tí a jẹ́ kí wọ́n kọ Ọlọ́run sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ọba wọn, kí wọ́n sì yan ọba ènìyàn. Ìgbéraga wọn, èyí tí í ṣáájú ìṣubú (Òwe 16:18), ni ìfẹ́ wọn láti dàbí gbogbo àwọn ìjọba abọ̀rìṣà tí ó yí wọn ká. Yíyọ ìjọba àríwá kúrò kọ́kọ́, lẹ́yìn náà ìjọba gúúsù, ni ìtúká agbára náà (ọba) ní ọdún 723 Ṣ.K. àti 677 Ṣ.K. ní ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.

Miller dúró fún àwọn ọlọ́gbọ́n tí wọ́n lóye ìmúgbòòrò ìmọ̀ tí a tú sílẹ̀ nínú àwọn ẹsẹ̀ ṣáájú ti Dáníẹ́lì orí kejìlá, àti nínú ẹsẹ̀ keje àti ẹkẹjọ, a ṣàfihàn án gẹ́gẹ́ bí ẹni tí kò lóye ìsopọ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọ̀ọ́dún mẹ́fà àti ọgọ́ta pẹ̀lú ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún àti ogún ọdún ti ìtúká àwọn ènìyàn Ọlọ́run. Dáníẹ́lì ń ṣojú àwọn ènìyàn Ọlọ́run ní òpin Adventism, gẹ́gẹ́ bí Miller pẹ̀lú ṣe dúró ní ìbẹ̀rẹ̀ Adventism. Ní òpin Adventism, ìṣòro kan náà wà, nítorí bí Adventism ṣe fi ìmọ̀ Miller nípa “àkókò méje” sí apá kan, a fi ipa mú wọn láti mọ ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọ̀ọ́dún mẹ́fà àti ọgọ́ta nìkan gẹ́gẹ́ bí Àwọn Ọjọ́ Òkùnkùn. Àwọn ọlọ́gbọ́n ní òpin ní ìṣòro tó jọra láti yanjú gẹ́gẹ́ bí Dáníẹ́lì àti Miller ṣe ṣàpẹẹrẹ. Kí ni ìdí tí a fi lo ọ̀rọ̀ ìtúmọ̀ Lefitiku mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n láti ṣàfihàn àkókò mẹ́ta àti ìdajì dípò àkókò méje?

Miller kò lè tún àìlera yìí dọ́gba pátápátá, ṣùgbọ́n ní ọdún 1856 ni “ìmọ́lẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tuntun” ìkẹyìn náà ni a gbé kalẹ̀ nínú àtẹ̀jáde àwọn àpilẹ̀kọ mẹ́fà tí a kò parí rí, tí wọ́n ń fi hàn pé àwọn àkókò méje náà dúró fún ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ ti Róòmù abọ̀rìṣà tí ń tẹ Ísírẹ́lì gidi Ọlọ́run mọ́lẹ̀, lẹ́yìn èyí ni ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ ti Róòmù póòpù tí ń tẹ Ísírẹ́lì ti ẹ̀mí mọ́lẹ̀. Ọdún méje lẹ́yìn náà ni Adventism fi pátápátá kọ gbogbo ìmọ́lẹ̀ ti àwọn àkókò méje náà sílẹ̀, ní fífi àìlera náà sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìmúrasílẹ̀ fún àwọn ọlọ́gbọ́n ní àkókò òpin ní ọdún 1989, nígbà tí, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpèjúwe rẹ̀ nínú Dáníẹ́lì orí kọkànlá, ẹsẹ̀ ogójì, àwọn orílẹ̀-èdè tí ó dúró fún Soviet Union àtijọ́ ni a gbá lọ pátápátá láti ọwọ́ ipò póòpù àti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà.

Ìmọ́lẹ̀ àkọ́kọ́ tí a fún Miller ni a kọ̀ ní ọdún 1863, àti ìmọ́lẹ̀ ìkẹyìn lórí kókó-ọrọ náà ni Hiram Edson fi fúnni nínú àwọn àpilẹ̀kọ mẹ́fà wọ̀nyẹn. A dá àwọn àpilẹ̀kọ wọ̀nyẹn dúró, àti lẹ́yìn ọdún méje (àkókò) agbára Ísírẹ́lì òde-òní ni a yà sí apá kan kí ó lè fara wé àwọn ìjọ abọ̀rìṣà tí a ti dá wọn mọ̀ dáadáa ní ọdún díẹ̀ ṣáájú gẹ́gẹ́ bí àwọn ọmọbìnrin Bábílónì. Àwọn àkókò méje ti Lefitíkù ogún-mẹ́fà gẹ́gẹ́ bí ẹ̀kọ́ àsọtẹ́lẹ̀ di òkúta ìkọ̀sẹ̀, àti ìgbéraga Ísírẹ́lì àtijọ́ gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ìfẹ́ wọn láti ní Sáúlù jọba lórí wọn gẹ́gẹ́ bí ọba ni a tún ṣe. Jésù ṣàfihàn òpin pẹ̀lú ìbẹ̀rẹ̀.

Ìwé Dáníẹ́lì pẹ̀lú náà tún tọ́ka sí àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún kan àti ọgọ́rùn-ún méjìdínlọ́gọ́rin (1290), pẹ̀lú àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún kan àti ọgọ́rùn-ún mẹ́ta-dín-lọ́gọ́rin (1335), tí àwọn méjèèjì bẹ̀rẹ̀ nígbà tí a mú “ìrúbọ ojoojúmọ́” kúrò ní ọdún 508. Ìmú “ìrúbọ ojoojúmọ́” kúrò ń ṣàpẹẹrẹ ìyọkúrò ìfaradàkọjá Róòmù keferi sí ìdìde agbára póòpù ní ọdún 538. Àkókò ìyípadà ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n wà kí a tó fi agbára póòpù jókòó lórí ìtẹ́ ayé ní ọdún 538; lẹ́yìn náà, ọdún ẹgbẹ̀rún kan àti ọgọ́rùn-ún méjìdínlọ́gọ́ta tó kù parí ní ọdún 1798. Ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n ìyípadà láti ìjọba kan sí èkejì ń tọ́ka sí àwọn ọdún ìkẹyìn ìṣàkóso póòpù tí ó yọrí sí fífi ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì jókòó lórí ìtẹ́ ayé ní ọdún 1798. Ìbẹ̀rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún kan àti ọgọ́rùn-ún méjìdínlọ́gọ́rin (1290) ń tọ́ka sí ìyípadà láti ìjọba kan nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì sí ìjọba tí ó tẹ̀lé e nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, bẹ́ẹ̀ náà ni òpin àsọtẹ́lẹ̀ náà.

Asọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́ta mẹ́ta, àti márùn-ún tí ó bẹ̀rẹ̀ nígbà ìyọkúrò “ìrúbọ ojoojúmọ́” ní ọdún 508, parí ní ọdún 1843.

Asọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọ̀ọ́dúnrún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n parí ní ọdún 1843, Danieli sì wí pé àwọn tí wọ́n “dúró tì” nígbà tí a óò mú asọtẹ́lẹ̀ náà ṣẹ yóò jẹ́ alábùkún. Arábìnrin White sọ ọ́ báyìí.

Nítorí náà, ìbẹ̀rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta, àti márùndínlọ́gbọ̀n, ń tọ́ka sí ìyípadà láti inú ẹ̀sìn keferi sí ẹ̀sìn póòpù, bẹ́ẹ̀ sì ni ó tún ń tọ́ka sí ìyípadà láti inú Pùrótẹ́sítáǹtì sí Pùrótẹ́sítáǹtì Mílérìtì.

Àwọn Adventist wọ̀nyẹn tí wọ́n kọ àwọn òtítọ́ ìpìlẹ̀ ti Adventism, wọ́n kọ gbogbo àwọn àsọtẹ́lẹ̀ àkókò tí àwọn Millerite gbé kalẹ̀, títí kan ẹgbẹ̀rún méjìlélọ́ọ̀dúnrún ọdún ti Danieli 8:14. Wọ́n lè dájúdájú sẹ́ òtítọ́ yìí, ṣùgbọ́n a lè fi ọgbọ́n ìjìnlẹ̀ hàn pé òtítọ́ yìí jẹ́ òtítọ́; ṣùgbọ́n kókó mi nísinsin yìí yàtọ̀, nítorí náà èmi yóò fi èyí sílẹ̀ fún ìsinsin yìí bí a ti ń gbìyànjú láti mú àpilẹ̀kọ yìí wá sí ìparí.

Ìtúká ilẹ̀ “olóríṣìíríṣìí” ti Júdà ní ọdún 677 Ṣ.K. ṣàpẹẹrẹ ìtẹ̀mọ́lẹ̀ “ogun náà” nínú Dáníẹ́lì 8:13, 14, ó sì ń tọ́ka sí ìdásílẹ̀ ilẹ̀ olóríṣìíríṣìí òde òní, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún ọdún tí a mẹ́nu kàn nínú àwọn ẹsẹ̀ kan náà bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 457 Ṣ.K., ó sì ṣàpẹẹrẹ ìtẹ̀mọ́lẹ̀ “ibi mímọ́.”

677 ṣáájú Kristi àti 457 ṣáájú Kristi jẹ́ ọjọ́-ọdún tí a so pọ̀ mọ́ra nípasẹ̀ ìbáṣepọ̀ àwọn ènìyàn Ọlọ́run àti ibi mímọ́ Ọlọ́run. Ọlọ́run mú ogun náà àti ibi mímọ́ náà padà wá sí ìṣọ̀kan lẹ́ẹ̀kan náà ní October 22, 1844. Ọdún igba-lé-lọ́gbọ̀n tí ó wà láàárín 677 ṣáájú Kristi àti 457 ṣáájú Kristi jẹ́ ààmì àkókò kan nígbà tí Ọlọ́run fi ń gbé àmì ọ̀nà kalẹ̀ tí ó ń ṣàpẹẹrẹ ìmúlẹ̀ ìmọ́lẹ̀ síi. Ní October 22, 1844 ìmọ́lẹ̀ angẹli kẹta dé, ìmọ́lẹ̀ ibi mímọ́ bẹ̀rẹ̀ sí í tàn, ogun kan sì wà níbẹ̀ láti kéde ìmọ́lẹ̀ náà.

Nínú ìlà àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ń dá ìjà mẹ́ta-ìpele tí Sátánì àti Kristi kópa nínú rẹ̀ mọ̀, a ṣe Bíbélì King James ti ọdún 1611 jáde. Ní pàtó ọdún ẹ̀ẹ̀dẹ́gbẹ̀ta méjìlélógún lẹ́yìn náà, ní 1831, William Miller tẹ ìráńṣẹ́ rẹ̀ jáde fún ìgbà àkọ́kọ́:

Ọlọrun dáàbò bo àwọn ọ̀rọ̀ ìpilẹ̀ṣẹ̀ mímọ́ tí ó tọ́ tí a lò láti ṣe Bibeli. Lẹ́yìn náà, Ó ṣe Bibeli Rẹ̀ ní ọdún 1611. Lẹ́yìn náà, Ó gbé oníṣẹ́-ìránṣẹ́ kan dìde tí yóò lo àwọn òfin tí a rí, tí a fa jáde, tí a sì fi múlẹ̀ nínú Bibeli láti ṣe ìhìn-iṣẹ́ angẹli kìn-ín-ní. Ní ọdún 1831, a fi ìlànà mú ìhìn-iṣẹ́ Miller dúró gẹ́gẹ́ bí a ti fi ìlànà mú ìhìn-iṣẹ́ nínú ìtàn Kristi dúró nípasẹ̀ Johanu Oníbatisimu, gẹ́gẹ́ bí a ti fi ìlànà mú ìhìn-iṣẹ́ náà dúró nínú gbogbo ìgbésẹ̀ ìtúnṣe. Ìhìn-iṣẹ́ Miller, ìyẹn ìhìn-iṣẹ́ angẹli kìn-ín-ní tí ń kéde ìṣíṣí ìdájọ́, ni a ń tẹ̀síwájú taara nípasẹ̀ lílo àkókò àsọtẹ́lẹ̀ ọgọ́rùn-ún méjìdínlógún ọdún. Ó jẹ́ ìhìn-iṣẹ́ ìkìlọ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bibeli—Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà.

Ní ọdún 1996, iṣẹ́-ìránṣẹ́ Future for America bẹ̀rẹ̀, a sì tẹ ìhìn-iṣẹ́ angẹli kẹta náà tí a ti ṣí ìdìmọ́ rẹ̀ sílẹ̀ ní 1989 jáde nínú ìwé ìròyìn kan tí àkọlé rẹ̀ jẹ́, The Time of the End; ìhìn-iṣẹ́ tí ń dá ìmúláradá ọgbẹ́ ikú ipápọ̀ aṣáájú-ìjọba póòpù hàn, àti òfin Ọjọ́ Àìkú tí yóò dé láìpẹ́. A ti fi ìhìn-iṣẹ́ náà sí ìlànà ní òpin Adventism gẹ́gẹ́ bí a ti fi ìhìn-iṣẹ́ náà sí ìlànà ní ìbẹ̀rẹ̀. Ní ìbẹ̀rẹ̀, a so ìhìn-iṣẹ́ náà mọ́ àkókò, ó sì ṣojú fún ìtẹ̀síwájú síi nínú àwọn òtítọ́ tí ó wà nínú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Ní ọdún 1996, ọdún méjìdínlógún lé lọ́nà igba [220] lẹ́yìn ìbí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ní 1776, a fi ìhìn-iṣẹ́ náà sí ìlànà ní òpin Adventism, ó sì ṣojú fún ìtẹ̀síwájú síi nínú àwọn ìhìn-iṣẹ́ àwọn angẹli mẹ́ta.

Nígbà tí a bá ń sọ̀rọ̀ nípa ìtàn tó jọra ti ìwo Republican àti ìwo Protestant nínú ìtàn ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, ó gbọdọ̀ yé wa ẹni tí ìwo Protestant jẹ́ àti ẹni tí kì í ṣe.