Róòmù Fi Ìran náà Múlẹ̀ — Nọ́mbà Mọ́kànlá

Gẹ́gẹ́ bí Oṣù Kẹjọ ọjọ́ 11, ọdún 1840 ti fìdí àwọn òfin tí Miller gbà múlẹ̀, lẹ́yìn Oṣù Kẹsán ọjọ́ 11, ọdún 2001, ó hàn sí àwọn tí wọ́n fẹ́ rí i pé àwọn ìlànà àsọtẹ́lẹ̀ tí Future for America gbà ni ọ̀nà ìṣe Bíbélì tòótọ́ ti òjò àkẹ́yìn, gẹ́gẹ́ bí a ti gbé kalẹ̀ nínú Isaiah orí kẹrìnlélógún. Ìlò ìlà àtúnṣe lórí ìlà àtúnṣe gẹ́gẹ́ bí a ti gbé kalẹ̀ nínú ìtàn mímọ́ fi múlẹ̀ pé Oṣù Kẹsán ọjọ́ 11, ọdún 2001, jẹ́ àtúnṣe Oṣù Kẹjọ ọjọ́ 11, ọdún 1840.

Wọ́n rí i pé bí áńgẹ́lì alágbára ti Ìfihàn orí kẹwàá ṣe sọ̀kalẹ̀ ní 1840, ó jẹ́ àpẹẹrẹ ìsọ̀kalẹ̀ Rẹ̀ ní 2001. Àwọn áńgẹ́lì méjèèjì sọ̀kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àsọtẹ́lẹ̀ kan nípa Islam ṣe ṣẹ. Nígbà náà ni ìṣípò náà sì bẹ̀rẹ̀ sí í dàgbà bí àwọn ọkùnrin àti àwọn obìnrin ṣe dáhùn sí ìmúnáṣiṣẹ́ ọ̀nà ìlànà náà. A kọjá lórí aṣáájú-ọ̀nà Laodicea ti Seventh-day Adventism ní àkókò òpin ní 1989, àti nísinsin yìí ìjọ náà wọ inú ìlànà ìdánwò ìkẹyìn rẹ̀, bí Olúwa ti bẹ̀rẹ̀ sí í yan ìṣípò áńgẹ́lì kẹta láti jẹ́ àwọn agbẹnusọ ọjọ́-ìkẹyìn Rẹ̀.

Òfin àkọ́kọ́ nínú àwọn òfin tí a fi fún àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ni ìlò àsọtẹ́lẹ̀ ní ìlọ́po mẹ́ta. Ní pàtàkì jùlọ ní àkókò náà ni ìlò àsọtẹ́lẹ̀ ní ìlọ́po mẹ́ta fún àwọn ègbé mẹ́ta náà, èyí tí ó fi ìṣẹ̀lẹ̀ September 11, 2001 múlẹ̀ ní kedere. Nígbà tí a ṣe ìwádìí òtítọ́ náà pẹ̀lú òtítọ́ inú, àwọn tí a ń darí nígbà náà sí “àwọn ọ̀nà àtijọ́” ti Jeremiah, nípasẹ̀ ọkàn tí ń wá òtítọ́, ni wọ́n mọ ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ náà, pẹ̀lú ìtẹ́wọ́gbà àwọn òfin ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí ẹgbẹ́ ìránṣẹ́ kẹta gbà.

A rí i pé òye aṣáájú tòótọ́ nípa ìtàn ìyà àkọ́kọ́ nínú Ìfihàn orí kẹsàn-án dúró fún Ìsílámù. A rí i pé wòlíì èké Mohammed ni ọba ìtàn náà. Nínú ìtàn náà ni Ìsílámù yóò kọlù Ilẹ̀-ọba Romu, a sì dá ìlànà ogun wọn mọ̀ ní pàtó gẹ́gẹ́ bí fífọlù lójijì àti láìròtẹ́lẹ̀. Ní ti ọ̀rọ̀ náà, a lóye pé ìlànà ogun Ìsílámù fúnra rẹ̀ ni ó pèsè àwọn gbòǹgbò ìpilẹ̀-ọrọ̀-èdè fún ọ̀rọ̀ náà “assassin.” Nínú ìtàn náà, Ìsílámù yóò ṣe ipalara fún àwọn ọmọ-ogun Romu, àkókò náà sì parí lábẹ́ ìlà àsọtẹ́lẹ̀ àkókò ọdún ọgọ́rùn-ún-ún àádọ́ta. Nígbà tí àsọtẹ́lẹ̀ àkókò náà parí ní July 27, 1449, àsọtẹ́lẹ̀ àkókò àti ìtàn ìyà kejì bẹ̀rẹ̀.

Ó tún bẹ̀rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ àkókò mìíràn ti ọdún ẹgbẹ̀ta-dín-lọ́gọ́rin [391] àti ọjọ́ mẹ́ẹ̀ẹ́dógún, èyí tí ó parí ní August 11, 1840. Nínú ìtàn yẹn, alákòóso tí ó ṣojú iṣẹ́ àsọtẹ́lẹ̀ ti Islam ni Ottman, ẹni tí Mohammed ti jẹ́ àpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ìtàn ìyọnu àkọ́kọ́. Orí kẹ́sàn-án sọ pé nínú ìtàn ìyọnu kejì, Islam yóò pa àwọn ogun Romu. Wọ́n yóò ṣì máa lo ọ̀nà ìjà náà, nípa ìkólu lójijì àti láìròtẹ́lẹ̀; ṣùgbọ́n nínú ìtàn yẹn ni a kọ́kọ́ dá àti lo ìbọn-ina, nítorí náà ìyọnu kejì ṣojú ọ̀nà ìjà kan tí a fi ìkólu lójijì ti apànìyàn hàn, pẹ̀lú pé ó tún ní àwọn ohun ìbúgbà.

Ní ọjọ́ kẹ́rìnlá oṣù Kẹsán, ọdún 2001, ègbé kẹta ti Islámù lù ú àwọn ọmọ-ogun ẹ̀mí ti Róòmù lójijì pẹ̀lú àwọn ohun ìbúgbàù. Ìṣẹ̀lẹ̀ náà samisi ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀pọ̀ ìlà òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀, ṣùgbọ́n ó ti fi hàn gbangba pé a ti fi í múlẹ̀ lórí àwọn ẹlẹ́rìí méjì tí ó ṣáájú rẹ̀ ti ègbé kìíní àti ègbé kejì. Ìṣẹ̀lẹ̀ náà fi hàn kedere pé gẹ́gẹ́ bí ìfúnnilára ìtàn àwọn Millerite ti ọjọ́ kẹ́rìnlá oṣù Kẹjọ, ọdún 1840, nígbà tí àsọtẹ́lẹ̀ Islámù ti ègbé kejì ṣẹ, tí angẹli Ìfihàn orí kẹwàá sì sọ̀kalẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni nígbà tí àsọtẹ́lẹ̀ Islámù ti ègbé kẹta dé, ó samisi ìsọ̀kalẹ̀ angẹli Ìfihàn orí kẹrìnlá lórí ọjọ́ náà.

Lẹ́yìn náà, àwọn tí wọ́n fẹ́ láti rí i rí ìṣípò Future for America gẹ́gẹ́ bí ohun tó bá ìṣípò àwọn Millerite mu ní àfíwé. Islam ti ègbé kẹta di kókó pàtàkì nínú iṣẹ́ ìránṣẹ́ náà láti ìgbà yẹn lọ. Ìmísí kọ́ wa ní kedere pé nígbà tí áńgẹ́lì Ìfihàn sọ̀kalẹ̀, òjò àtẹ̀yìnwá yóò dé.

Bí Kìnnìún ẹ̀yà Júdà ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í ṣí ìmọ̀ òye tí ó gbooro sí i nípa òjò ìkẹ́yìn, Ó darí àwọn ènìyàn Rẹ̀ sí ìwé Jóẹli, èyí tí ó jẹ́ ibi ìtọ́kasí pàtàkì nípa òjò ìkẹ́yìn. Ní àkókò náà, díẹ̀ lára àwọn ọkùnrin wọ̀nyẹn tí wọ́n dara mọ́ ìṣísẹ̀ náà lẹ́yìn Oṣù Kẹ́sàn-án ọjọ́ 11, ọdún 2001, pinnu pé àwọn kòkòrò inú ìwé Jóẹli tí ń pa àjàrà Ọlọ́run run, tí ó ṣáájú jíjí ti Ẹkún Òru Àárín, dúró fún Ìsílámù. Wọ́n kò lè rí, tàbí wọn kò fẹ́ rí i, pé àwọn kòkòrò náà dúró fún Róòmù.

Ìmọ́lẹ̀ alágbára tí a ti mú wá nípasẹ̀ ìmọ̀ye ìlò mẹ́ta ti àsọtẹ́lẹ̀ ní ti àwọn ègbé mẹ́ta fi ìtìlẹ́yìn ọgbọ́n-àyẹ̀wò tí kò yà sí mímọ́ kún ọ̀rọ̀ wọn pé àwọn kòkòrò náà dúró fún Ìsílámù. Gẹ́gẹ́ bí ó ti máa ń rí nígbà gbogbo, ní kété tí a bá ti gbà ìtumọ̀ ti ara ẹni wọlé, yíyí Ìwé Mímọ́ nípò máa ń ṣẹlẹ̀ nínú ìsapá láti gbé èrò àìtó náà ró. Nínú iṣẹ́ wọn láti gbé ojú ìwòye wọn ró, wọ́n fi hàn pé wọn kò lóye ìlànà àwòrán àti ìmúṣẹ̀ rẹ̀.

Nínú ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn àti ìwádìí Bíbélì, a máa ń lo àwọn ọ̀rọ̀ náà “àpẹẹrẹ” àti “ìmúṣẹ àpẹẹrẹ” láti ṣàpèjúwe ìbáṣepọ̀ láàárín àwọn nǹkan méjì, níbi tí ọ̀kan ti ń ṣàfihàn tàbí ti ń tọ́ka sí ìkejì ṣáájú. Èrò yìí sábà máa ń wà lábẹ́ àwọn ẹ̀ka tó gbòòrò jù lọ ti “ojiji” àti “ìmúṣẹ gidi.”

Àpùẹrẹ ni iṣẹlẹ kan, ẹni kan, tàbí ètò kan nínú Majẹmu Laelae tí ó ṣàfihàn tẹ́lẹ̀ tàbí fi ojiji hàn nípa iṣẹlẹ kan, ẹni kan, tàbí ètò kan tó bá a dọ́gba nínú Majẹmu Titun. Ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí aṣáájú àmì. Àmúṣẹ àpùẹrẹ ni ìmúṣẹ tàbí ìmúlò gidi ti àpùẹrẹ náà. Òun ni òtítọ́ gidi tí àpùẹrẹ náà ti fi ojiji hàn nípa rẹ̀. Èrò “ojiji” àti “èròjà gidi” ń bá àjọṣe tó wà láàárín àpùẹrẹ àti àmúṣẹ àpùẹrẹ mu. “Ojiji” ń ṣàpẹẹrẹ (àpùẹrẹ), nígbà tí “èròjà gidi” ń ṣàpẹẹrẹ (àmúṣẹ àpùẹrẹ).

Nínú àríyànjiyàn lẹ́yìn September 11, 2001 nípa Joẹli, àti nípa ìdánimọ̀ tó péye ti Romu póòpù gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ kòkòrò mẹ́rin, tí ó sì fi ìparun ìtẹ̀síwájú ti Adventismu Laodísea hàn gbangba, àwọn tí ń jiyàn pé Islam ni àwọn kòkòrò náà, kì í ṣe Romu, kì í ṣe pé wọ́n kan fi ìfọkànsìn àìsọdimímọ́ lé lórí ìlò mẹ́ta ti ègbé mẹ́ta náà nìkan, ṣùgbọ́n wọ́n tún tọ́ka sí àwọn àpẹẹrẹ tí ń tọ́ka sí àfihàn-òtítọ́ Romu, wọ́n sì sọ pé àwọn àpẹẹrẹ wọ̀nyẹn gan-an ló ń dá Islam mọ̀. Nípa ṣíṣe bẹ́ẹ̀, wọ́n fi ẹ̀rí hàn pé bóyá wọn kò lóye òtítọ́ ìlànà àpẹẹrẹ àti àfihàn-òtítọ́ dáadáa, tàbí pé wọ́n gbà pé ṣíṣe àfihàn àṣìṣe fún àwọn àpẹẹrẹ náà jẹ́ ọ̀nà tó yẹ láti fi dá òpin náà láre.

Nínú àríyànjiyàn tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́ nípa Róòmù, ẹ̀rí tún wà lẹ́ẹ̀kan sí i pé àwọn tí wọ́n di èrò aláìpé mú pé “àwọn ọlọ́ṣà” tí a mẹ́nu kàn nínú Dáníẹ́lì orí kọkànlá, ẹsẹ̀ kẹrìnlá, ni Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, kò lóye dáradára bó ṣe yẹ, bẹ́ẹ̀ ni wọn kò sì ní òye tó pé nípa ìlò mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ti àsọtẹ́lẹ̀, tàbí ìlànà àpẹẹrẹ àti ìmúṣẹ̀ rẹ̀.

Nígbà tí àwọn tí wọ́n di èrò náà mú pé “àwọn ọlọ́ṣà” ni Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà bá ń wá láti gbé ipò wọn ró, wọ́n máa ń lo ìlò kan nínú ìlò mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ti àwọn Róòmù mẹ́ta, láti fi hàn ní ti àfihàn pé Róòmù òde-òní, ìfarahàn kẹta ti Róòmù, ni Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Ní fífi ìgbẹ́kẹ̀lé sí i pé wọn kò mọ̀ọ́mọ̀ jẹ́rìí èké, àti pé ohun tí wọ́n kàn ń fihàn ni àìmọ̀ afọ́jú nípa àwọn òfin ìlò mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ti àsọtẹ́lẹ̀, wọ́n ń lo ànímọ́ àsọtẹ́lẹ̀ kan ti àwọn Róòmù méjì àkọ́kọ́, wọ́n sì ń jiyàn pé ànímọ́ kan nínú ìtàn Róòmù ló ń dá Róòmù òde-òní mọ̀.

Róòmù aláìgbọ́ràn ni àkọ́kọ́ nínú ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta ti Róòmù. Nínú Dáníẹ́lì orí kẹjọ, Róòmù aláìgbọ́ràn ni ìwo kékeré akọ. Nínú orí kejì, Róòmù aláìgbọ́ràn ni ọgbọ́n ìṣàkóso ìpínlẹ̀. Nínú Dáníẹ́lì orí keje, Róòmù aláìgbọ́ràn pín sí ìjọba mẹ́wàá.

Ìfarahàn kejì ti Róòmù ni Róòmù póòpù, ẹni tí ó jẹ́ ìwo kékeré abo ní orí kẹjọ, tí ó sì jẹ́ agbára ìjọsìn-ṣèlú ní orí kejì, tí ó sì tún jẹ́ ìwo náà tí ń sọ ọ̀rọ̀-òdì sí Ọlọ́run, tí ó sì fà ìwo mẹ́ta tu ní orí keje. Róòmù keferi jẹ́ agbára kan ṣoṣo, ṣùgbọ́n Róòmù póòpù jẹ́ agbára méjìlélọ́kan, tí ń ṣojú fún ìjọ póòpù gẹ́gẹ́ bí ó ti ń ṣàkóso lórí agbára ìṣèlú àwọn ètò ìjọba ṣáájú ti Róòmù keferi. Ní ọdún 1798, agbára póòpù gba ọgbẹ́ ikú rẹ̀, ṣùgbọ́n kò dẹ́kun láti jẹ́ ìjọ, ó kàn dẹ́kun láti jẹ́ ẹranko ìsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, nítorí a yọ agbára ìlú tí ó ti ń ṣàkóso tẹ́lẹ̀ kúrò.

Róòmù kejì ni Róòmù Póòpù, ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí agbára (ẹranko) àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì nìkan nígbà tí ó ní agbára láti ṣàkóso agbára ìjọba kí ó lè mú àwọn ète-òdì-Ọlọ́run rẹ̀ ṣẹ. Róòmù kìn-ín-ní jẹ́ agbára kan ṣoṣo, Róòmù kejì jẹ́ agbára alápá méjì, Róòmù kẹta sì jẹ́ agbára alápá mẹ́ta. Àwọn ìfihàn mẹ́ta ti Róòmù ni a ń darí nípasẹ̀ àwọn ìlànà kan náà tí ń ṣàkóso gbogbo ìlò àsọtẹ́lẹ̀ onímẹ́ta. Ní ti àsọtẹ́lẹ̀, ègbé mẹ́ta wà, Bábílónì mẹ́ta wà, Róòmù mẹ́ta wà, àti Élíjà mẹ́ta wà. Nípa irú àti àfirú, àwọn ìfihàn méjì àkọ́kọ́ ti èyíkéyìí nínú àwọn ìlò onímẹ́ta wọ̀nyí ni àwọn irú tí ń pèsè òjìji ìmúṣẹ kẹta, èyí tí í ṣe àfirú àti ìdí gidi ti ìlò onímẹ́ta ti àsọtẹ́lẹ̀.

Pẹ̀lú Róòmù, àwọn àbùdá ti àwọn Róòmù méjèèjì àkọ́kọ́ fi hàn pé, Róòmù keferi àti Róòmù pápá ní pátápátá, ni wọ́n fún alákòóso wọn ní oyè Pontifex Maximus. Nítorí náà, oyè alákòóso Róòmù òde-òní yóò jẹ́ Pontifex Maximus, oyè kan tí a kò tíì fi kàn sí ààrẹ kankan ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Àwọn Róòmù méjèèjì àkọ́kọ́ yóò ṣẹ́gun ìdènà ilẹ̀ mẹ́ta kí wọ́n tó lè fi ìṣàkóso mulẹ̀ lórí ìtẹ́ ìjọba ti àkókò pàtó nínú ìtàn wọn. Kò sí ẹ̀rí kankan pé Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ṣẹ́gun ìdènà ilẹ̀ mẹ́ta ní ìṣáájú ọdún 1798.

Àwọn Róòmù méjì àkọ́kọ́ ní àkókò kan pàtó tí a tọ́ka sí nígbà tí wọn yóò fi jọba ní ipò gíga jù lọ. Nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlélógún ti Dáníẹ́lì orí kọkànlá, a ṣe ìdánimọ̀ Róòmù kèfèrí pé ó ń ṣàkóso fún “àkókò” kan, tàbí ọdún ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta àti ọgọ́ta, èyí tí ó ṣe láti Ogun Actium ní ọdún 31 BC títí dé ọdún 330 AD. Léraléra, a ṣe ìdánimọ̀ Róòmù ti póòpù gẹ́gẹ́ bí ẹni tí yóò jọba fún ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọ̀ọ́dúnrún méjì àti ọgọ́ta lẹ́yìn ìyọkúrò àwọn ìwo mẹ́ta náà, láti ọdún 538 títí di 1798. Nínú Isaiah orí kẹtàlélógún, a ṣe ìdánimọ̀ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí ẹni tí yóò jọba fún àádọ́rin ọdún àmì-ìsọfúnni, gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ ọba kan, ṣùgbọ́n kò yọ àwọn ìdènà ilẹ̀-àyé mẹ́ta kúrò rí ṣáájú ìṣàkóso rẹ̀ fún àádọ́rin ọdún àmì-ìsọfúnni náà.

Róòmù òde òní ni a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó borí àwọn ìdènà ilẹ̀-ayé mẹ́ta náà—ọba gúúsù, ilẹ̀ ológo, àti Íjíbítì—nínú Daniẹli orí kọkànlá, ẹsẹ̀ ogójì sí méjìlélógójì; nígbà tí a bá ṣẹ́gun àwọn ìdènà mẹ́ta wọ̀nyí tí a sì mú wọn wá sínú ìtẹríba sí Róòmù, nígbà náà ni wọ́n di ìṣọ̀kan mẹ́ta ti dragoni náà, ẹranko náà, àti wòlíì èké náà. Jòhánù pẹ̀lú sọ fún wa pé ọgbẹ́ ikú ẹranko póòpù náà ti lá, àti pé lẹ́yìn náà ó ń ṣàkóso fún oṣù àmì méjìlélógójì.

Ẹranko tí ń ṣàkóso fún oṣù àmì-mímọ́ méjìlélógójì lẹ́yìn tí a mú ọgbẹ́ ikú rẹ̀ lára padà bọ̀ sípò ni agbára Romu.

Kèfèrí, Róòmù àkọ́kọ́, jọba pátápátá fún ọdún ọ̀ọ́dúnrínlélọ́gọ́ta mẹ́ta gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ Dáníẹ́lì orí kọkànlá, ẹsẹ̀ kẹrìnlélógún, ó sì ṣe bẹ́ẹ̀ lẹ́yìn tí ó ti mú àwọn ìdènà àgbègbè mẹ́ta kúrò gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ Dáníẹ́lì orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kẹsàn-án.

Pápà, ìyẹn Róòmù kejì, jọba lórí ohun gbogbo pátápátá fún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì àti ọgọ́ta ọdún, gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹsẹ Ìwé Mímọ́, ó sì ṣe bẹ́ẹ̀ lẹ́yìn tí ó ti yọ ìdènà ilẹ̀ mẹ́ta kúrò gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ Danieli orí keje, ẹsẹ̀ kẹjọ àti ogún.

Róòmù òde òní ṣẹ́gun ọba gúúsù ní ẹsẹ̀ ogójì ti Dáníẹ́lì mọ́kànlá, lẹ́yìn náà ní ẹsẹ̀ kọkànlélógójì ó ṣẹ́gun ilẹ̀ ológo, àti ní ẹsẹ̀ kejìlélógójì ó ṣẹ́gun Ejibiti. Róòmù òde òní ni ọba àríwá ti Dáníẹ́lì orí mọ́kànlá.

Kèfèrí, Róòmù àkọ́kọ́, jẹ́ agbára inúnibíni, àti ti póòpù, Róòmù kejì, jẹ́ agbára inúnibíni; nítorí náà Róòmù òde-òní yóò jẹ́ agbára inúnibíni.

Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà yóò kópa nínú inúnibíni kẹta tí Róòmù òde-òní yóò ṣe, ṣùgbọ́n èyí kò fi hàn pé Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ni agbára pàápàá náà; ó kàn ń fi ànímọ́ kan hàn nínú ìbáṣepọ̀ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà pẹ̀lú agbára pàápàá náà ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.

Àwọn tí ó fẹ́ jiyàn pé Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ni “àwọn ọlọ́ṣà ènìyàn rẹ” ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, ń lo ìlò-ìtúmọ̀ mẹ́ta ti àwọn Róòmù mẹ́ta náà láti fi ṣàfihàn Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ní àṣìṣe. Ọ̀nà àbùkù tí wọ́n ń lò nínú àyíká ìlò-ìtúmọ̀ mẹ́ta kan dá lórí pípa àfihàn àbùdá kan mọ̀ lára Róòmù méjèèjì àkọ́kọ́, àti lílẹ̀kùn-ún pé àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ kan ti Róòmù, kì í ṣe Róòmù fúnra rẹ̀, ni Róòmù kẹta.

Wọ́n tọ́ka sí òfin Àìkú ìtàn àkọ́kọ́ Constantine ní ọdún 321 Lẹ́yìn Ìbí Kristi, lẹ́yìn náà sí òfin Àìkú ti Romu papal ní ọdún 538 Lẹ́yìn Ìbí Kristi, kí wọ́n lè sọ pé òfin Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́ ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni ó ń ṣàlàyé Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí Romu òde-òní; wọ́n sì tún darapọ̀ ìlò wọn tí ó lásán nípa fífi ìkìlọ̀ Jesu pé kí a sá nígbà tí “ìríra ìparun” tí Daniẹli sọ̀rọ̀ rẹ̀ bá hàn, mọ́ òfin Àìkú. “Ìríra ìparun” tí Jesu sọ̀rọ̀ rẹ̀ ń tọ́ka sí òfin Àìkú méjì ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, ṣùgbọ́n àpẹẹrẹ ààmì náà yàtọ̀ gidigidi, nítorí pé ó jẹ́ ìkìlọ̀ láti sá, kì í ṣe ìkìlọ̀ láti yẹra fún ààmì ẹranko náà. Èrò wọn tí ó lásán kò tilẹ̀ sọ̀rọ̀ sí i pé àwọn òfin Àìkú pàtó méjì wà ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.

“Ìríra ìdahoro, tí a ti ọwọ́ Dáníẹ́lì wòlíì sọ nípa rẹ̀,” jẹ́ àmì tí Jésù fi fún àwọn ènìyàn Rẹ̀, èyí tí ó fi hàn ìgbà tí wọ́n yẹ kí wọ́n sá kúrò níwájú ìparun tí ń bọ̀ sórí Jerúsálẹ́mù, bí Róòmù kèfèrí ṣe yí ìlú náà ká, lẹ́yìn náà sì pa ibi mímọ́ àti ìlú náà run láti ọdún 66 títí dé ọdún 70 Lẹ́yìn Kristi.

Bí ọdún 538 ṣe ń súnmọ́lé, àwọn Kristẹni ti àkókò náà mọ̀ pé a ti ba ìjọ jẹ́ nípa ìfaradàpọ̀ pẹ̀lú ẹ̀sìn keferi, àti pé, lórí ìkìlọ̀ Kristi, pẹ̀lú ìmólẹ̀ tí a fi hàn nípasẹ̀ ẹ̀rí àpọ́sítélì Pọ́ọ̀lù nínú 2 Tẹsalóníkà orí kejì, wọ́n sá lọ sínú aginjù àsọtẹ́lẹ̀ ti ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì, àti ọgọ́ta.

Ìfowósowọ́pọ̀ láàárín ẹ̀sìn abọ̀rìṣà àti ìjọ ni àmì ìkìlọ̀ tí ó mú kí àwọn Kristẹni ti àkókò náà ya ara wọn kúrò ní Romu ti papacy, ṣùgbọ́n ó yẹ kí a kíyèsi pé ìmọ́lẹ̀ tí Paulu fi kún ìkìlọ̀ Jésù láti sá, ni ẹsẹ̀ kan náà tí William Miller wá lóye pé “ìgbà gbogbo” nínú ìwé Dáníẹ́lì dúró fún Romu abọ̀rìṣà. Ìbáṣepọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ láàárín bí Romu abọ̀rìṣà ṣe di ìdènà mú, lẹ́yìn náà sì ṣubú kúrò ní ipò rẹ̀ kí Romu ti papacy lè gòkè dé orí ìtẹ́, jẹ́ òtítọ́ kan tí a gbọ́dọ̀ lóye, nítorí àbájáde àìmọ̀ọ́mọ̀ ìbáṣepọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ náà yóò mú ìtanjẹ́ agbára wá sórí àwọn tí kò fẹ́ràn òtítọ́ náà. Sister White sọ̀rọ̀ nípa ìtàn kan náà:

Ìbáṣepọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ láàárín Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà àti ìjọ́pòòpù ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ni a ti ṣe àfihàn rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ, a sì ti tẹnumọ́ ọn, nípasẹ̀ bí Pọ́ọ̀lù ṣe ṣàfihàn ìbáṣepọ̀ láàárín Róòmù keferi àti Róòmù ti ìjọ́pòòpù ṣáájú ọdún 538 AD. Nínú ìlò mẹ́ta ti Róòmù, Róòmù keferi mú ọ̀rọ̀ Jésù ṣẹ nípa fífi ìríra ìsọdahoro hàn gẹ́gẹ́ bí àmì láti sá, àti Róòmù ti ìjọ́pòòpù pẹ̀lú mú ọ̀rọ̀ Jésù ṣẹ. Sister White tọ́ka sí ìmúṣẹ mìíràn ti ọ̀rọ̀ Kírísítì.

Fún àwọn Kristian ti àkókò Kristi, ìkìlọ̀ náà fi hàn ìgbà tí wọ́n yẹ kí wọ́n sá kúrò ní Jerusalẹmu. Ní ọrundún karùn-ún àti kẹfà, ìkìlọ̀ náà fún àwọn Kristian mú kí wọ́n sá lọ sí aginjù.

Jésù máa ń fi ìbẹ̀rẹ̀ ohun kan ṣàpèjúwe òpin ohun náà nígbà gbogbo, nítorí Òun ni Áfà àti Òmégà. A mọ ìkìlọ̀ nípa ohun ìríra ìdahoro nínú ìtàn Róòmù póòpù nígbà tí a mọ agbára póòpù gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó dúró ní ibi mímọ́.

A ti kọ ìkìlọ̀ náà sílẹ̀ ní ọwọ́ Mátíù, Máàkù àti Lúùkù, àti pé ìtọ́kasí kọ̀ọ̀kan ní ìyàtọ̀ kékeré nínú ọ̀rọ̀. Mátíù sọ pé, “Nítorí náà, nígbà tí ẹ bá rí ohun ìríra ìdahoro, tí Daniẹli wòlíì sọ̀rọ̀ rẹ̀, tí ó dúró ní ibi mímọ́,” Máàkù sì sọ pé, “nígbà tí ẹ bá rí ohun ìríra ìdahoro, tí Daniẹli wòlíì sọ̀rọ̀ rẹ̀, tí ó dúró ní ibi tí kò yẹ kí ó dúró.” Lúùkù sọ pé, “nígbà tí ẹ bá rí Jerusalẹmu tí àwọn ọmọ-ogun yí ká, nígbà náà kí ẹ mọ̀ pé ìdahoro rẹ̀ ti súnmọ́. Nígbà náà, kí àwọn tí ó wà ní Jùdíà sá lọ sí àwọn òkè.”

Gbogbo ẹ̀rí mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà ní ìṣàmúlò papọ̀. Èmi sì ní ìṣàmúlò kan tí ó túbọ̀ ṣe pàtó. Ìtọ́kasí Luku sí i pé a yí Jerusalẹmu ká pẹ̀lú àwọn ọmọ-ogun fi ìkìlọ̀ náà hàn pé nígbà tí Róòmù aláìgbọ́ràn sí Ọlọ́run bẹ̀rẹ̀ ìdótì rẹ̀ sí Jerusalẹmu ní ọdún 66 AD, àwọn Kristẹni tí ó ṣì wà ní Jerusalẹmu gbọ́dọ̀ sá lọ lójúkan náà. Ìtọ́kasí Matteu sí “ibi mímọ́” bá ohun tí Paulu sọ nígbà tí ó dá “ọkùnrin ẹ̀ṣẹ̀” mọ̀, ẹni tí “ó jókòó nínú tẹ́ńpìlì Ọlọ́run, tí ó ń fi ara rẹ̀ hàn pé òun ni Ọlọ́run,” mu; nípa bẹ́ẹ̀ ó dúró fún ìmúṣẹ́ papacy ti “ìríra ìparun.” Máàkù fi “ìríra ìparun” hàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó dúró ní ibi tí kò yẹ kí ó dúró, ó sì bá ìkìlọ̀ ìsá lọ tí a fi fún Adventism ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn mu. Méjì nínú àwọn ìkìlọ̀ náà ni a so mọ́ àṣẹ pé ẹnikẹ́ni tí ó bá ka ìkìlọ̀ náà yẹ kí ó yé e, gbogbo wọn sì ń tọ́ka sí àmì kan tí ó yẹ kí ó jẹ́ kí àwọn Kristẹni ìgbà náà mọ̀ pé kí wọ́n sá lọ.

Ìlò èké ti ìmúlò ìlọ́pọ̀mẹ́ta tí àwọn tí ń sọ pé “àwọn ọlọ́ṣà ti àwọn ènìyàn rẹ” ni Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ti ṣàfihàn ní àṣìṣe, ń fi hàn pé nígbà tí “ìríra ìdahoro” bá ṣẹ ní òfin Ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, òfin Ọjọ́ Àìkú tí a bá sì múlò nígbà náà yóò fi Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà hàn gẹ́gẹ́ bí Róòmù Òde-Òní, nítorí Róòmù kèfèrí àti Róòmù póòpù méjèèjì ti múlò òfin Ọjọ́ Àìkú tẹ́lẹ̀.

Ìṣòro tí ó wà nínú lílo àṣìṣe yẹn ni pé òfin Ọjọ́ Àìkú ti Róòmù aláìgbọ́ràn sí Ọlọ́run ṣẹlẹ̀ ní ọdún 321 AD, ṣùgbọ́n ìmúṣẹ Róòmù aláìgbọ́ràn sí Ọlọ́run ti “ìríra ìparun” ti ṣẹ ní ọdún 66 AD, ọdún 255 ṣáájú òfin Ọjọ́ Àìkú ti 321 AD. Bákan náà pẹ̀lú, ìfaramọ́ra tí ó mú “ọkùnrin ẹ̀ṣẹ̀” jáde ti bẹ̀rẹ̀ sí í ṣẹlẹ̀ tẹ́lẹ̀ ní àkókò Pọ́ọ̀lù, ẹni tí ó ní, “àṣírí àìṣòdodo ti ń ṣiṣẹ́ tẹ́lẹ̀,” síbẹ̀ òfin Ọjọ́ Àìkú póòpù dé lé ní ju ọ̀rúndún mẹ́rin lọ lẹ́yìn náà. Àwọn ẹlẹ́rìí méjì àkọ́kọ́ nínú lílo àsọtẹ́lẹ̀ ní ọ̀nà mẹ́ta fi àwọn àbùdá ìmúṣẹ kẹta ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn múlẹ̀. “Ìríra ìparun” ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, lórí ẹ̀rí àwọn ẹlẹ́rìí ìtàn méjì, àti àwọn àkọsílẹ̀ Bíbélì mẹ́ta ti ọ̀rọ̀ Kristi, dúró fún ìkìlọ̀ láti sá, kì í ṣe fífi òfin Ọjọ́ Àìkú múlẹ̀.

Nínú àpilẹ̀kọ tí ó tẹ̀lé e, a ó túpalẹ̀ ìdí tí ìlò náà fi ní àbùkù nínú àyíká àwọn òfin tí a ti fìdí múlẹ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìmúlò mẹ́ta ti àsọtẹ́lẹ̀, àti ìdí tí ìdánimọ̀ òfin Ọjọ́-ìsinmi gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú àyíká ìkìlọ̀ tí Kristi fúnni fi jẹ́ ìṣàfihàn tí kò tọ́ ti ìtàn àsọtẹ́lẹ̀.