Lọ́wọ́lọ́wọ́ yìí a ń dojú kọ ìlà àsọtẹ́lẹ̀ ti àwọn àríyànjiyàn inú ìtàn Adventi tí ó ti wáyé nípa oríṣìíríṣìí àmì ti Romu. Lọ́wọ́lọ́wọ́ yìí a ń dojú kọ “ìgbà gbogbo” nínú ìwé Dáníẹ́lì. Àríyànjiyàn náà dúró fún ìkọ̀sílẹ̀ àwọn ìpìlẹ̀ Adventism, ìkọ̀sílẹ̀ àṣẹ Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀, àti ìkọ̀sílẹ̀ ojiṣẹ́ tí Ọlọ́run yàn. Ìkọ̀sílẹ̀ iṣẹ́ Miller pẹ̀lú, dúró fún ìkọ̀sílẹ̀ ìtọ́ni tí a fi fún Miller láti ọ̀dọ̀ àwọn áńgẹ́lì ọ̀run, àwọn tí wọ́n darí Miller sí òye rẹ̀ nípa iṣẹ́-ìránṣẹ́ tí ìmúgbòòrò ìmọ̀ mú jáde nígbà tí a ṣí ìwé Dáníẹ́lì sílẹ̀ ní ọdún 1798.
Àwọn tí wọ́n kọ òtítọ́ tí ń dá agbára náà mọ̀ (Róòmù aláìsìn) tí ó dá agbára póòpù dúró kí a má bà a fi hàn nínú Kejì Tẹsalóníkà, ń fi hàn pé wọn kò nífẹ̀ẹ́ òtítọ́, àti pé nítorí kíkọ ìfẹ́ òtítọ́ sílẹ̀, wọ́n gba irọ́. Irọ́ náà sì, ní ẹ̀yà tirẹ̀, mú ìtànjẹ líle wá sórí wọn. Irọ́ náà ni ìdí, ìtànjẹ líle tí wọ́n sì gbà ni èsì rẹ̀. Àìní ìfẹ́ sí òtítọ́ ni ìmísí wọn. Irọ́ náà dúró fún yíyan ìtẹ́wọ́gbà onírúurú ẹ̀kọ́ Bíbélì, ní ìdàkọ̀ró sí àwọn tí wọ́n gbà nínú òtítọ́ pípé. Èyí ni ìdí tí àfihàn Aísáyà nípa ìtànjẹ líle ti Pọ́ọ̀lù fi jẹ́ ìtànjẹ púpọ̀, kì í ṣe ìtànjẹ kan ṣoṣo. Ẹgbẹ́ kejì sì ni àwọn tí wọ́n nífẹ̀ẹ́ òtítọ́, tí wọ́n gba ìpìlẹ̀ òtítọ́ pípé, tí Aísáyà sì dá wọn mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn tí ń wárìrì ní ọ̀rọ̀ Ọlọ́run.
Báyìí ni Olúwa wí, Ọ̀run ni ìtẹ́ mi, ayé sì ni àpótí-ẹsẹ̀ mi: ilé wo ni ẹ̀yin yóò kọ́ fún mi? ibo sì ni ibi ìsinmi mi? Nítorí ọwọ́ mi ni ó dá gbogbo nǹkan wọ̀nyí, gbogbo wọn sì ti wà, ni Olúwa wí: ṣùgbọ́n sí ọkùnrin yìí ni èmi yóò wo, àní sí ẹni tí ó jẹ́ talákà, tí ó ní ẹ̀mí tí ó bàjẹ́, tí ó sì ń wárìrì ní ọ̀rọ̀ mi. Ẹni tí ó pa màlúù dàbí ẹni pé ó pa ènìyàn; ẹni tí ó rúbọ àgùntàn dàbí ẹni pé ó gé ọrùn ajá; ẹni tí ó fi ọrẹ rúbọ hàn dàbí ẹni pé ó rú ẹ̀jẹ̀ ẹlẹ́dẹ̀; ẹni tí ó sun tùràrí dàbí ẹni pé ó bù kún òrìṣà. Béẹ̀ ni, wọ́n ti yan ọ̀nà ara wọn, ọkàn wọn sì ń yọ̀ nínú àwọn ohun ìríra wọn. Èmi pẹ̀lú yóò yan ìtanrànjẹ́ wọn, èmi yóò sì mú ohun tí wọ́n bẹ̀rù wá sórí wọn; nítorí nígbà tí mo pè, kò sí ẹni tí ó dáhùn; nígbà tí mo sọ̀rọ̀, wọn kò fetí sí i: ṣùgbọ́n wọ́n ṣe búburú níwájú ojú mi, wọ́n sì yan ohun tí inú mi kò dùn sí. Ẹ gbọ́ ọ̀rọ̀ Olúwa, ẹ̀yin tí ń wárìrì ní ọ̀rọ̀ rẹ̀; àwọn arákùnrin yín tí ó kórìíra yín, tí wọ́n sì lé yín jáde nítorí orúkọ mi, wí pé, Kí a yin Olúwa lógo: ṣùgbọ́n òun yóò farahàn sí ayọ̀ yín, a ó sì fi wọ́n sí ìtìjú. Isaiah 66:1–5.
Àwọn tí ń mì níwájú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ni àwọn ẹni ìtìlẹ́yìn Ísírẹ́lì, àwọn tí ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ni a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí àsíá.
Yóò sì gbé àsíá kalẹ̀ fún àwọn orílẹ̀-èdè, yóò sì kó àwọn ẹni ìtìjú Israẹli jọ, yóò sì kó àwọn tí a tú ká Juda jọ láti igun mẹ́rin ayé. Isaiah 11:12.
Ọlọ́run sọ di mímọ̀ pé òun ni ó kọ́ ilé náà tí ẹgbẹ́ àwọn tí ń rú àwọn ẹbọ ìbàjẹ́ kalẹ̀ ń sọ pé àwọn ni wọ́n kọ́. Ilé náà ni wọ́n gbẹ́kẹ̀ lé nígbà tí wọ́n ń kéde pé, “Tẹ́ńpìlì Olúwa ni wọ̀nyí.”
Dúró ní ẹnu-ọ̀nà ilé Olúwa, kí o sì kéde ọ̀rọ̀ yìí níbẹ̀, kí o sì wí pé, Ẹ gbọ́ ọ̀rọ̀ Olúwa, gbogbo yín ti Júdà, tí ń wọ àwọn ẹnu-ọ̀nà wọ̀nyí láti bọ Olúwa. Báyìí ni Olúwa àwọn ọmọ-ogun, Ọlọ́run Israẹli, wí: Ẹ tún ọ̀nà yín àti iṣẹ́ yín ṣe, èmi yóò sì jẹ́ kí ẹ máa gbé ní ibi yìí. Ẹ má ṣe gbẹ́kẹ̀ lé ọ̀rọ̀ èké, ní wí pé, Tẹ́ńpìlì Olúwa, Tẹ́ńpìlì Olúwa, Tẹ́ńpìlì Olúwa, ni wọ̀nyí. Jeremiah 7:2–4.
Àwọn tí wọ́n “gbẹ́kẹ̀lé” ọ̀rọ̀ èké ni àwọn tí wọ́n gba ìrò gbọ́. Ilé tí Olúwa kọ ni a gbé dìde lórí ìpìlẹ̀ tí Òun tìkára Rẹ̀ pẹ̀lú dá. Ẹ̀ka àwọn tí wọ́n kọ̀ láti dáhùn nígbà tí Ọlọ́run pè, yàn ọ̀nà tiwọn, wọ́n sì ní inú-dídùn nínú àwọn ohun ìríra. Wọ́n yàn “ọ̀nà,” àti “àwọn ohun ìríra,” ní ọ̀pọ̀, nígbà tí Jeremiah sọ pé ọ̀nà kan ṣoṣo ni ó wà láti rìn nínú rẹ̀.
Báyìí ni Olúwa wí, Ẹ dúró ní àwọn ọ̀nà, kí ẹ sì wò ó, kí ẹ sì béèrè fún àwọn ọ̀nà àtijọ́, níbi tí ọ̀nà rere wà, kí ẹ sì máa rìn nínú rẹ̀, ẹ ó sì rí ìsinmi fún ọkàn yín. Ṣùgbọ́n wọ́n wí pé, A kì yóò rìn nínú rẹ̀. Mo tún fi àwọn olùṣọ́ kalẹ̀ lórí yín, ní sísọ pé, Ẹ fetí sí ohun ìpè. Ṣùgbọ́n wọ́n wí pé, A kì yóò fetí sí i. Nítorí náà ẹ gbọ́, ẹ̀yin orílẹ̀-èdè, kí ẹ sì mọ̀, ìwọ àpéjọ, ohun tí ó wà láàrín wọn. Gbọ́, ìwọ ayé: kíyèsí i, èmi yóò mú ibi wá sórí àwọn ènìyàn yìí, àní èso ìrònú wọn, nítorí wọn kò fetí sí ọ̀rọ̀ mi, bẹ́ẹ̀ ni sí òfin mi, ṣùgbọ́n wọ́n kọ̀ ọ́. Èéṣe tí tùràrí láti Ṣébà fi ń tọ̀ mí wá, àti ọ̀pá olóòórùn dídùn láti ilẹ̀ jíjìn? Àwọn ẹbọ sísun yín kò ṣe ìtẹ́wọ́gbà, bẹ́ẹ̀ ni àwọn ẹbọ yín kò dùn sí mi. Jeremiah 6:16–20.
Nínú orí kẹ́ẹ̀ẹ́dógún, Jeremiah pe ìjọ búburú tí kò fẹ́ fetí sí, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ní etí, ní “àpéjọ àwọn ẹlẹ́yà.” A fi “olùṣọ́” fún ìjọ yìí nínú ìtàn ìhìnrere áńgẹ́lì kìíní àti kejì, àti lẹ́ẹ̀kansi nínú ìtàn áńgẹ́lì kẹta, ṣùgbọ́n wọ́n kọ̀ láti rìn ní ọ̀nà rere, èyí tí í ṣe ọ̀nà àtijọ́. Dípò bẹ́ẹ̀, wọ́n rìn nínú “àwọn ọ̀nà.” Nítorí èyí, Isaiah fi hàn pé Ọlọ́run yóò yan ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìtanrànjẹ, nítorí wọ́n yan ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà èké dípò ọ̀nà pípéye ti ọ̀nà àtijọ́. Gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí Isaiah, ìjọ àwọn ẹlẹ́yà náà, ìjọsìn wọn ni Olúwa kọ̀. Sister White so ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìtanrànjẹ Isaiah pọ̀ mọ́ ìtanrànjẹ alágbára ti Paul ní tààrà, ó sì fi í sí àyíká ìkọ̀sílẹ̀ àwọn òtítọ́ ìpìlẹ̀, ìpìlẹ̀ náà tí Olúwa fi kọ́ ilé Rẹ̀ tí ó sì ń kọ́ ilé Rẹ̀ lé lórí.
“Ẹni tí ó ń rí ohun tí ó wà lábẹ́ ojú ilẹ̀, tí ó sì ń ka ọkàn gbogbo ènìyàn, sọ nípa àwọn tí wọ́n ti ní ìmọ́lẹ̀ púpọ̀ pé: ‘Kò ṣe wọ́n ní ìpọnjú, bẹ́ẹ̀ ni kò yà wọ́n lẹ́nu nítorí ipò ìwà àti ti ẹ̀mí wọn.’ Bẹ́ẹ̀ ni, wọ́n ti yan ọ̀nà ara wọn, ọkàn wọn sì ń yọ̀ nínú àwọn ohun ìríra wọn. Èmi pẹ̀lú yóò yan ìtànjẹ wọn, èmi yóò sì mú ohun tí wọ́n ń bẹ̀rù wá sórí wọn; nítorí nígbà tí mo pè, kò sí ẹni tí ó dáhùn; nígbà tí mo sọ̀rọ̀, wọn kò gbọ́: ṣùgbọ́n wọ́n ṣe búburú níwájú ojú Mi, wọ́n sì yan ohun tí inú Mi kò dùn sí.’ ‘Ọlọ́run yóò rán ìṣìnà líle sí wọn, kí wọ́n lè gba irọ́ gbọ́,’ nítorí wọn kò gba ìfẹ́ òtítọ́, kí wọ́n lè rí ìgbàlà,’ ‘ṣùgbọ́n wọ́n ní inú dídùn nínú àìṣòdodo.’ Isaiah 66:3, 4; 2 Thessalonians 2:11, 10, 12.”
“Olùkọ́ ti ọ̀run béèrè pé: ‘Ìtanjẹ wo ni ó lè lágbára jù láti tan ọkàn jẹ ju ìrísí pé ẹ̀ ń kọ́ ilé yín lórí ìpìlẹ̀ tó tọ́ àti pé Ọlọ́run ń gba iṣẹ́ yín, nígbà tí ní ti gidi ẹ̀ ń ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan gẹ́gẹ́ bí ìlànà ayé, tí ẹ sì ń ṣẹ̀ sí Jèhófà? Á, ìtanjẹ ńlá ni, ìṣìtàn amúnikún-fún-ẹ̀rù ni, tí ń gba ọkàn lọ́wọ́, nígbà tí àwọn ènìyàn tí wọ́n ti mọ òtítọ́ rí tẹ́lẹ̀, bá ṣi àwòrán ìwà-bí-Ọlọ́run yà sọ́tọ̀ sí ẹ̀mí àti agbára rẹ̀; nígbà tí wọ́n bá ro pé àwọn ọlọ́rọ̀ ni, tí wọ́n sì ti pọ̀ sí i ní ọrọ̀, tí wọn kò sì nílò nǹkan kan, nígbà tí ní ti gidi wọ́n nílò ohun gbogbo.’”
“Ọlọ́run kò yípadà sí àwọn ìránṣẹ́ Rẹ̀ olóòtítọ́ tí wọ́n ń pa aṣọ wọn mọ́ láìlábàwọ́n. Ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ ènìyàn ń ké pé, ‘Àlàáfíà àti ààbò,’ nígbà tí ìparun ojijì ń bọ̀ wá sórí wọn. Bí kò bá sí ìrònúpìwàdà pípé, bí àwọn ènìyàn kò bá rẹ ara wọn sílẹ̀ ní ọkàn wọn nípasẹ̀ ìjẹ́wọ́, tí wọn kò sì gba òtítọ́ gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú Jésù, wọn kì yóò wọ ọ̀run láé. Nígbà tí ìwẹ̀nùmọ́ bá ṣẹlẹ̀ láàárín wa, a kì yóò tún sinmi ní ìtura mọ́, ní fífi ara wa yangàn pé a jẹ́ ọlọ́rọ̀, a sì pọ̀ sí i ní ọrọ̀, pé a kò ní àìní ohunkóhun.”
“Ta ni ó lè sọ ní òtítọ́ pé: ‘A ti dán wúrà wa wò nínú iná; aṣọ wa kò ní àbàwọ́n láti ọ̀dọ̀ ayé’? Mo rí Olùkọ́ wa tí ń tọ́ka sí àwọn aṣọ ti ohun tí a ń pè ní òdodo. Nígbà tí Ó bọ́ wọn kúrò, Ó fi àìmọ́ tí ó wà ní ìsàlẹ̀ hàn gbangba. Nígbà náà ni Ó sọ fún mi pé: ‘Ṣé ìwọ kò lè rí bí wọ́n ti fi ìṣefara-hàn bo àìmọ́ wọn àti ìbàjẹ́ ìwà wọn mọ́? “Báwo ni ìlú olóòtítọ́ ṣe di àgbèrè!” A ti sọ ilé Baba Mi di ilé ọjà, ibi tí ìwàláàyè àti ògo Ọlọ́run ti kúrò! Nítorí èyí ni àìlera fi wà, agbára sì kù díẹ̀.’” Testimonies, volume 8, 249, 250.
Nínú ẹsẹ̀ náà, ìjọ àpapọ̀ àwọn akẹ́gàn Jeremiah ni a fi hàn gẹ́gẹ́ bí àwọn Laodicea, àwọn tí wọ́n jẹ́ wúńdíá aṣiwèrè.
“Ipo Ìjọ tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ àwọn wúńdíá òmùgọ̀, ni a tún sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ipò Laodicea.” Review and Herald, August 19, 1890.
Àwọn wúńdíá aṣiwèrè fi àìní òróró wọn hàn ní àkókò dídé Ìkígbe Òru Àárín, nígbà tí wọ́n gba ìtanrànjẹ kan tí ó bá yíyàn tíwọn tẹ́lẹ̀ mu nípa ọ̀nà tí wọ́n yóò gbà, nígbà tí wọ́n sì kọ àwọn ọ̀nà àtijọ́ Jerẹmiah sílẹ̀. Àwọn ọ̀nà àtijọ́ ni ibi tí ìsinmi àti ìtùnú wà, àti ìsinmi àti ìtùnú náà ni òjò ìkẹyìn.
“A tọ́ka mi sọ̀kalẹ̀ sí àkókò náà nígbà tí ìhìnrere áńgẹ́lì kẹta ń dé sí ìparí. Agbára Ọlọ́run ti bà lé àwọn ènìyàn Rẹ̀; wọ́n ti parí iṣẹ́ wọn, wọ́n sì ti múra tán fún wákàtí ìdánwò tí ó wà níwájú wọn. Wọ́n ti gba òjò àkẹ́yìn, tàbí ìtura láti iwájú Olúwa wá, a sì ti sọ ẹ̀rí alààyè di mímúpadàbọ̀sípò. Ìkìlọ̀ ńlá ìkẹ́yìn náà ti dún káàkiri, ó sì ti ru, ó sì ti mú ìbínú bínú nínú àwọn olùgbé ayé tí kò fẹ́ gba ìhìnrere náà.” Early Writings, 279.
Ní ìgbà ìtújáde Ẹ̀mí Mímọ́ ni a tú ìtanràn agbára le àwọn wúńdíá Laodíṣíà aṣiwèrè, tí kò nífẹ̀ẹ́ òtítọ́, tí nítorí náà sì yan ìrò láti gbàgbọ́ dípò òtítọ́. Ìkọ̀sílẹ̀ òtítọ́ ni a ka sí ìkọ̀sílẹ̀ òfin, nítorí òfin Ọlọ́run wà ní ìmúṣẹ nínú àwọn òfin àsọtẹ́lẹ̀ Rẹ̀.
“Ìfihàn kì í ṣe ìdásílẹ̀ tàbí ìmúdàgbàsókè ohun tuntun kan, bí kò ṣe ìfarahàn ohun tí ó wà tẹ́lẹ̀ ṣùgbọ́n tí, títí a fi fihàn án, ènìyàn kò mọ̀. Àwọn òtítọ́ ńlá àti àìnípẹ̀kun tí ó wà nínú ìhìnrere ni a ń fihàn nípasẹ̀ àwárí pẹ̀lú ìsapá àti nípasẹ̀ ìrẹ̀lẹ̀ ara wa níwájú Ọlọ́run. Olùkọ́ àtọ̀runwá ń darí ọkàn ẹni onírẹ̀lẹ̀ tí ń wá òtítọ́; àti nípasẹ̀ ìtọ́sọ́nà Ẹ̀mí Mímọ́, a ń jẹ́ kí ó mọ àwọn òtítọ́ inú Ọ̀rọ̀ náà. Kò sì sí ọ̀nà ìmòye tí ó dájú tí ó sì munadoko ju kí a jẹ́ ẹni tí a ń darí báyìí lọ. Ìlérí Olùgbàlà náà ni pé, ‘Nígbà tí òun, Ẹ̀mí òtítọ́, bá dé, yóò darí yín sínú gbogbo òtítọ́.’ Nípasẹ̀ pípínni Ẹ̀mí Mímọ́ ni a fi mú wa lóye Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run.”
“Onísáàmù kọ pé, ‘Nípa kí ni ọ̀dọ́mọkùnrin yóò fi mú ọ̀nà rẹ̀ mọ́? Nípa ṣíṣọ́ra sí i gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ rẹ. Pẹ̀lú gbogbo ọkàn mi ni mo fi wá ọ: má ṣe jẹ́ kí n ṣìnà kúrò nínú àwọn àṣẹ rẹ.... Ṣí ojú mi, kí n lè rí àwọn ohun ìyanu nínú òfin rẹ.’”
“A ń kilọ̀ fún wa pé kí a máa wá òtítọ́ bí a ti ń wá ìṣúra tí a fi pamọ́. Olúwa máa ń ṣí òye ẹni tí ó ń wá òtítọ́ ní tòótọ́ sílẹ̀; Ẹ̀mí Mímọ́ sì ń jẹ́ kí ó lè lóye àwọn òtítọ́ ìfihàn. Èyí ni oníkọrin Sáàmù túmọ̀ sí nígbà tí ó bẹ̀ pé kí a ṣí ojú rẹ̀ láti rí àwọn ohun ìyanu nínú òfin. Nígbà tí ọkàn bá ń háfẹ́fẹ́ fún àwọn ìtayọlọ́lá Jesu Kristi, a máa ń fún ọkàn-àyà ní agbára láti lóye ògo ayé tí ó sàn jù. Nípa ìrànlọ́wọ́ Olùkọ́ àtọ̀runwá nìkan ni a fi lè lóye àwọn òtítọ́ Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Nínú ilé-ẹ̀kọ́ Kristi ni a ti ń kọ́ wa láti jẹ́ onírẹ̀lẹ̀ àti oníwọ̀n ara ẹni, nítorí a fi ìmọ̀ òye àwọn àṣírí ìwà-bí-Ọlọ́run fún wa.” Sabbath School Worker, December 1, 1909.
Láti kọ ìhìnrere tàbí ọ̀nà iṣẹ́ òjò àkẹ́yìn sílẹ̀ ni láti kọ òfin Ọlọ́run sílẹ̀. Nígbà tí Jeremiah sọ pé, “wọn kò fetí sí ọ̀rọ̀ mi, bẹ́ẹ̀ ni sí òfin mi, ṣùgbọ́n wọ́n kọ ọ́,” ó ń fara mọ́ Hosea.
A pa àwọn ènìyàn mi run nítorí àìní ìmọ̀: nítorí ìwọ ti kọ ìmọ̀ sílẹ̀, èmi náà yóò kọ̀ ọ́ sílẹ̀, kí ìwọ má bàa jẹ́ àlùfáà fún mi mọ́: níwọ̀n bí ìwọ ti gbàgbé òfin Ọlọ́run rẹ, èmi náà yóò gbàgbé àwọn ọmọ rẹ. Hosea 4:6.
Ìmọ̀ tí àwọn aṣiwèrè kọ̀ ni ìmúgbòòrò ìmọ̀, èyí tí Dáníẹ́lì tọ́ka sí pé yóò ṣẹlẹ̀ ní àkókò òpin. Ní àkókò òpin ní ọdún 1798, lẹ́yìn náà sì tún ní àkókò òpin ní ọdún 1989, ìmúgbòòrò ìmọ̀ kan wà tí a fi ìlànà múlẹ̀ láti ọwọ́ ojiṣẹ́ náà tí Ọlọ́run yàn láti lò bí Ó ti ń gbé ìpìlẹ̀ kalẹ̀ fún ọkọọkan àwọn ìran méjèèjì tí wọ́n jọra náà. A ṣètò àwọn òtítọ́ ìpìlẹ̀ wọ̀nyí nípa àwọn òfin Bíbélì kan pàtó tí a ṣípayá fún àwọn ojiṣẹ́ tí a yàn nínú ìtàn kálukú wọn, àti pé àwọn òtítọ́ ìpìlẹ̀ wọ̀nyí ni àwọn ọ̀nà àtijọ́ Jeremáyà, wọ́n sì ni àwọn òtítọ́ tí, ní ìkẹyìn, ń ṣojú fún òróró àwọn ìhìn iṣẹ́ igbe ọ̀gànjọ́ àti igbe ńlá. Òjò ìkẹyìn ń mú ìhìn iṣẹ́ Igbe Ọ̀gànjọ́ jáde nínú ìtàn ìdìdì àwọn ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [144,000], lẹ́yìn èyí sì ni ó tún ń mú ìhìn iṣẹ́ igbe ńlá jáde nínú ìtàn ìkójọpọ̀ agbo ẹran Ọlọ́run mìíràn tí ó ṣì wà ní Babiloni. Òjò ìkẹyìn jẹ́ ìhìn iṣẹ́ méjèèjì àti ọ̀nà ìṣiṣẹ́ tí ń mú ìhìn iṣẹ́ náà jáde. Ìmúgbòòrò ìmọ̀ ti Dáníẹ́lì ni ó bẹ̀rẹ̀ ìlànà ìdánwò ọlọ́pọ̀-ìgbésẹ̀ mẹ́ta.
Ó sì wí pé, Lọ ní ọ̀nà rẹ, Daniẹli: nítorí a ti pa àwọn ọ̀rọ̀ náà mọ́, a sì fi èdìdì dì wọ́n títí di àkókò òpin. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni a ó sọ di mímọ́, a ó sì sọ wọ́n di funfun, a ó sì dán wọn wò; ṣùgbọ́n àwọn ènìyàn búburú yóò máa hùwà búburú: kò sì sí ẹnìkan nínú àwọn búburú tí yóò lóye; ṣùgbọ́n àwọn ọlọ́gbọ́n yóò lóye. Daniẹli 12:9, 10.
Àwọn ènìyàn búburú Dáníẹ́lì ni àwọn wúńdíá òmùgọ̀ Mátíù, tí wọ́n yàn láti dúró nínú ipò Laodíkíà wọn. A fi ipò wọn hàn nínú ìgbésẹ̀ kẹta nínú àwọn àdánwò mẹ́ta Dáníẹ́lì, nígbà tí a dán àwọn ọlọ́gbọ́n àti àwọn búburú wò pẹ̀lú. Àdánwò ìkẹyìn ni ibi tí a ti mú ìdájọ́ ṣẹ, àti pé níbẹ̀ ni àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì ti fihàn bóyá wọ́n ní òróró náà.
“Lẹ́ẹ̀kansi àwọn òwe wọ̀nyí ń kọ́ni pé kò ní sí àkókò ìdánwò kankan lẹ́yìn ìdájọ́. Nígbà tí iṣẹ́ ìhìnrere bá ti parí, ìyapa láàrín ẹni rere àti ẹni búburú yóò tẹ̀lé e lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, àti pé ayànmọ́ ẹgbẹ́ kọ̀ọ̀kan ni a ó fi múlẹ̀ títí láé.” Christ’s Object Lessons, 123.
Ìfihàn ìwà ní ìdánwò kẹta ń dá àwọn olùjọsìn mọ̀ gẹ́gẹ́ bí Laodicean aláìgbọ́n tàbí Philadelphian ọlọ́gbọ́n. Ìdánwò ìkẹyìn ni a ń mú ṣẹ ní ìbámu pẹ̀lú iṣẹ́ ìròyìn òjò àfẹ̀yìntì, èyí tí a ti mú wá sí ìmọ̀lẹ̀ nípasẹ̀ ọ̀nà-ìṣe òjò àfẹ̀yìntì. Láti kọ ọ̀nà-ìṣe òjò àfẹ̀yìntì sílẹ̀ ń fi ọkàn ènìyàn sí ipò kan níbi tí wọn kò ti lè lóye iṣẹ́ ìròyìn òjò àfẹ̀yìntì. Isaiah fi iṣẹ́ ìròyìn àti ọ̀nà-ìṣe náà hàn gẹ́gẹ́ bí ìdánwò ìkẹyìn.
Ta ni yóò kọ́ ní ìmọ̀? Ta ni yóò sì mú lóye ẹ̀kọ́? Àwọn tí a ti já nínú wàrà kúrò, tí a sì ti yà kúrò lẹ́gbẹ̀ ọmú. Nítorí àṣẹ gbọ́dọ̀ máa wà lórí àṣẹ, àṣẹ lórí àṣẹ; ìlà lórí ìlà, ìlà lórí ìlà; níhìn-ín díẹ̀, níbẹ̀ díẹ̀: Nítorí pẹ̀lú ètè tí ń ta ahọ́n àti èdè mìíràn ni yóò fi bá àwọn ènìyàn yìí sọ̀rọ̀. Àwọn tí ó sọ fún pé, Èyí ni ìsinmi tí ẹ fi lè mú aláárẹ̀ sinmi; èyí sì ni ìtura: ṣùgbọ́n wọn kò fẹ́ gbọ́. Ṣùgbọ́n ọ̀rọ̀ Olúwa jẹ́ sí wọn àṣẹ lórí àṣẹ, àṣẹ lórí àṣẹ; ìlà lórí ìlà, ìlà lórí ìlà; níhìn-ín díẹ̀, níbẹ̀ díẹ̀; kí wọn lè máa lọ, kí wọn sì ṣubú sẹ́yìn, kí a sì fọ́ wọn, kí a dẹkùn tẹ̀ wọn, kí a sì mú wọn. Nítorí náà, ẹ gbọ́ ọ̀rọ̀ Olúwa, ẹ̀yin ènìyàn ẹlẹ́gàn, tí ń ṣe alákòóso àwọn ènìyàn yìí tí ó wà ní Jerusalẹmu. Nítorí ẹ ti wí pé, A ti dá májẹ̀mú pẹ̀lú ikú, a sì ti ṣe àdéhùn pẹ̀lú isà òkú; nígbà tí àjàkálẹ̀ ìgbẹ̀mìí tí ń ṣàn bò bá kọjá, kì yóò dé bá wa: nítorí a ti fi irọ́ ṣe ibi ààbò wa, a sì ti fi èké pamọ́ sí ara wa: Nítorí náà báyìí ni Olúwa Ọlọ́run wí pé, Wò ó, èmi yóò fi òkúta kan sí Sioni fún ìpìlẹ̀, òkúta tí a ti dán wò, òkúta igun iyebíye, ìpìlẹ̀ tí ó dájú: ẹni tí ó bá gbàgbọ́ kì yóò yára. Èmi yóò sì fi ìdájọ́ lélẹ̀ gẹ́gẹ́ bí okùn ìwọ̀n, àti òdodo gẹ́gẹ́ bí òjé ìwọ̀n: yìnyín yóò sì gbá ibi ààbò irọ́ kúrò, omi yóò sì ṣàn bo ibi ìfarapamọ́ náà. A ó sì mú májẹ̀mú yín pẹ̀lú ikú di asán, àdéhùn yín pẹ̀lú isà òkú kì yóò dúró; nígbà tí àjàkálẹ̀ ìgbẹ̀mìí tí ń ṣàn bò bá kọjá, nígbà náà ni a ó fi í tẹ yín mọ́lẹ̀. Isaiah 28:9–18.
“Okùn ìyà tí ń kún àkúnya” nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì ni ìlọsíwájú ìdààmú òfin Ọjọ́ Àìkú, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òfin Ọjọ́ Àìkú tí ó ń bọ̀ láìpẹ́ ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Àwọn Laodíkíà aṣiwèrè, ènìyàn búburú wọ̀nyí tí wọn kò ní “ìfẹ́ òtítọ́,” tí, nítorí náà, wọn sì kọ ìlósókè ìmọ̀, gbàgbọ́ pé “okùn ìyà tí ń kún àkúnya” náà “kì yóò dé” sórí wọn, nítorí pé, láàárín àwọn nǹkan mìíràn, wọn yàn láti gba ìtumọ̀ èké kan ti ààmì kan ti Róòmù nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. Nípa ṣíṣe bẹ́ẹ̀, wọn dá àwòṣe àsọtẹ́lẹ̀ èké kan sílẹ̀ lórí ìpìlẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tiwọn fúnra wọn. A kọ ìpìlẹ̀ wọn lórí iyanrìn, èyí tí ó dúró fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àpáta kéékèèké tí a ti fọ́ pẹ́pẹ́. Ṣùgbọ́n a kọ ìpìlẹ̀ àwọn ọlọ́gbọ́n lórí Àpáta kan ṣoṣo.
Gẹ́gẹ́ bí oore-ọ̀fẹ́ Ọlọ́run tí a fi fún mi, gẹ́gẹ́ bí ọlọ́gbọ́n akọ́lé ilé, èmi ti fi ìpìlẹ̀ lélẹ̀, ẹlòmíràn sì ń kọ́ lé e lórí. Ṣùgbọ́n kí olúkúlùkù kíyèsára bí ó ti ń kọ́ lé e lórí. Nítorí kò sí ìpìlẹ̀ mìíràn tí ẹnikẹ́ni lè fi lélẹ̀ ju èyí tí a ti lélẹ̀ lọ, èyíinì ni Jésù Kristi. Ní báyìí, bí ẹnikẹ́ni bá fi wúrà, fàdákà, òkúta iyebíye, igi, koríko gbígbẹ, ìdígbẹ kọ́ lé orí ìpìlẹ̀ yìí; iṣẹ́ olúkúlùkù ni a ó fi hàn gbangba: nítorí ọjọ́ náà ni yóò sọ ọ́ di mímọ̀, nítorí a ó fi iná ṣí i payá; iná náà yóò sì dán iṣẹ́ olúkúlùkù wò pé irú wo ni í ṣe. 1 Kọrinti 3:10–13.
A fi àwọn ìpìlẹ̀ èké wé ìpìlẹ̀ tòótọ́, èyí tí í ṣe Kírísítì Jésù—Àpáta náà. A máa fi ìpìlẹ̀ tòótọ́ tàbí èké hàn nínú ìkẹyìn àwọn ìdánwò mẹ́ta Dáníẹ́lì. A ó “fi iná fi í hàn”—iná Ojíṣẹ́ Májẹ̀mú náà, ẹni tí yóò tètè wá sí tẹ́ńpìlì Rẹ̀. Nígbà náà ni a ó fi irú ènìyàn kan hàn tí wọ́n ti dá májẹ̀mú pẹ̀lú ikú, a ó sì fi irú ènìyàn kan hàn tí wọ́n ti dá májẹ̀mú ìyè.
Wò ó, èmi yóò rán ojiṣẹ́ mi, yóò sì tún ọ̀nà ṣe níwájú mi; Olúwa náà, ẹni tí ẹ̀yin ń wá, yóò sì yára dé sínú tẹ́ńpìlì rẹ̀, àní ojiṣẹ́ májẹ̀mú náà, ẹni tí inú yín dùn sí: wò ó, yóò dé, ni Olúwa àwọn ọmọ-ogun wí. Ṣùgbọ́n ta ni ó lè farada ọjọ́ ìbọ̀wọ̀ rẹ̀? ta ni yóò sì dúró nígbà tí ó bá farahàn? nítorí ó dàbí iná amúnísọ di mímọ́, ó sì dàbí ọṣẹ́ alágbàfọ̀: yóò sì jókòó bí amúnísọ fàdákà di mímọ́ àti ẹni tí ń wẹ̀ é mọ́; yóò sì sọ àwọn ọmọ Lefi di mímọ́, yóò sì fọ̀ wọ́n mọ́ bí wúrà àti fàdákà, kí wọn lè máa rú ọrẹ-ẹbọ sí Olúwa nínú òdodo. Nígbà náà ni ọrẹ-ẹbọ Juda àti Jerusalẹmu yóò dùn mọ́ Olúwa, gẹ́gẹ́ bí ìgbà àtijọ́, àti bí ti ọdún ìṣáájú. Èmi yóò sì súnmọ́ yín fún ìdájọ́; èmi yóò sì jẹ́ ẹlẹ́rìí kíákíá lòdì sí àwọn abánigbèndè, àti lòdì sí àwọn panṣágà, àti lòdì sí àwọn tí ń búra èké, àti lòdì sí àwọn tí ń ni alágbàṣe ní ìnira nínú owó iṣẹ́ rẹ̀, opó, àti aláìní baba, àti àwọn tí ń yí àjèjì kúrò nínú ẹ̀tọ́ rẹ̀, tí kò sì bẹ̀rù mi, ni Olúwa àwọn ọmọ-ogun wí. Malaki 3:1–5.
Ojiṣẹ Májẹ̀mú náà súnmọ́ ní ìdájọ́ nígbà tí ìlànà ìdánwò Dáníẹ́lì bá dé ìdánwò kẹta, tí a sì dán àwọn ọlọ́gbọ́n àti àwọn ènìyàn búburú wò. Ìlànà ìdánwò mẹ́ta ìgbésẹ̀ Dáníẹ́lì bẹ̀rẹ̀ ní àkókò òpin, nígbà tí a ṣí ìwé Dáníẹ́lì sílẹ̀ tí ìmọ̀ sì pọ̀ sí i. Ìpọ̀sí ìmọ̀ náà ni a mú wá sí ìtànkálẹ̀ kedere nípasẹ̀ iṣẹ́ ojiṣẹ tí a yàn tí ń fún ìpè. Málákì sọ̀rọ̀ sí ojiṣẹ náà gẹ́gẹ́ bí “ojiṣẹ” tí “ń pèsè ọ̀nà” níwájú dídé Ojiṣẹ Májẹ̀mú náà, ẹni tí ń fi iná hàn ẹni tí ó ti wọ inú májẹ̀mú pẹ̀lú Rẹ̀, tàbí ẹni tí ó yàn láti dá májẹ̀mú pẹ̀lú ikú. Nínú ìtàn àwọn Millerite, Kristi wá sí tẹ́ńpìlì Rẹ̀ lójijì ní October 22, 1844, àmì ọ̀nà kan tí ó ṣàfihàn ṣáájú òfin Sunday tí ń bọ̀ láìpẹ́.
“Wíwá Kristi gẹ́gẹ́ bí Àlùfáà Àgbà wa sí ibi mímọ́ jùlọ, fún ìwẹ̀nùmọ́ ibi mímọ́, gẹ́gẹ́ bí a ti fi hàn nínú Dáníẹ́lì 8:14; wíwá Ọmọ ènìyàn sí ọ̀dọ̀ Àgbàjọ Ọjọ́, gẹ́gẹ́ bí a ti gbé kalẹ̀ nínú Dáníẹ́lì 7:13; àti wíwá Oluwa sí tẹ́ńpìlì Rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí Málákì ti sọtẹ́lẹ̀, jẹ́ àpèjúwe iṣẹ̀lẹ̀ kan náà; èyí sì tún ni a ṣàfihàn nípa wíwá ọkọ ìyàwó sí ìgbéyàwó, gẹ́gẹ́ bí Kristi ti ṣàlàyé nínú òwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá, nínú Mátíù 25.” The Great Controversy, 426.
Ìkẹyìn nínú àwọn ìdánwò mẹ́ta Dáníẹ́lì ṣẹlẹ̀ ní àsìkò òfin Sọ́ńdé tí ó súnmọ́ dé, nígbà tí Òjíṣẹ́ Májẹ̀mú náà bá dé láti fi iná hàn ẹni tí ó ti dá májẹ̀mú pẹ̀lú ìyè tàbí ikú, èyí tí a gbé kalẹ̀ nínú àyíká àwọn ọmọ Léfì. Nígbà tí Malaki ṣàpèjúwe àwọn wúńdíá ọlọ́gbọ́n àti aṣiwèrè ti Mátíù, tí wọ́n jẹ́ àwọn Láódíkíà àti Fíládélfíà ti Jòhánù, àti àwọn ọlọ́gbọ́n àti ènìyàn búburú ti Dáníẹ́lì, a fi iná dán àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì wò, lẹ́yìn náà ni wọ́n sì fi ara wọn hàn pé ta ni ó jẹ́, tàbí ta ni kì í ṣe, ọmọ Léfì.
Àwọn ọmọ Léfì ni àmì àwọn tí wọ́n dúró ní ìṣòtẹ́ méjèèjì ti àwọn màlúù wúrà náà pẹ̀lú ìṣòtítọ́. Ìṣòtẹ́ àkọ́kọ́ ni ti Árónì, èkejì sì ni ìṣòtẹ́ Jeroboamu. Nínú àwòrán méjèèjì náà, àwọn ọmọ Léfì dúró fún àwọn olóòtítọ́, àti pé àwòrán méjèèjì náà ń pèsè ẹlẹ́rìí méjì nípa ìṣòtítọ́ ẹgbẹ́ kan tí àwọn ọmọ Léfì ṣojú fún ní òfin Ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́. Árónì ṣe màlúù wúrà kan. Wúrà jẹ́ àmì Bábílónì, màlúù ọmọ sì jẹ́ àwòrán ẹranko náà. Lẹ́yìn náà, ó yàn àsè kan kalẹ̀, àwọn ènìyàn aṣiwèrè sì jó ní ìhòòhò yí màlúù náà ká. Gbogbo ìṣòtẹ́ wọn dá lórí, ó sì jẹ́ ìmísí rẹ̀ nínú ìkọ̀sílẹ̀ wọn sí Mósè, ojiṣẹ́ tí a yàn.
Mósè sì wí fún Árónì pé, Kí ni àwọn ènìyàn wọ̀nyí ṣe sí ọ, tí o fi mú ẹ̀ṣẹ̀ ńlá bẹ́ẹ̀ wá sórí wọn? Árónì sì dáhùn pé, Kí ìbínú olúwa mi má bà a gbóná: ìwọ mọ àwọn ènìyàn náà, pé wọ́n ti fi ara wọn lé ibi. Nítorí wọ́n wí fún mi pé, Ṣe àwọn ọlọ́run fún wa, tí yóò máa lọ níwájú wa: nítorí Mósè yìí, ọkùnrin náà tí ó mú wa gòkè wá kúrò ní ilẹ̀ Ejibiti, a kò mọ ohun tí ó ṣẹlẹ̀ sí i. Èmi sì wí fún wọn pé, Ẹnikẹ́ni tí ó bá ní wúrà kankan, kí wọ́n yọ ọ́ kúrò. Bẹ́ẹ̀ ni wọ́n fi í fún mi: lẹ́yìn náà mo sọ ọ́ sínú iná, ọmọ màlúù yìí sì jáde wá. Nígbà tí Mósè sì rí i pé àwọn ènìyàn náà wà ní ìhòòhò; (nítorí Árónì ti mú wọn wà ní ìhòòhò sí ìtìjú wọn láàrín àwọn ọ̀tá wọn:) Nígbà náà ni Mósè dúró ní ẹnu ọ̀nà ibùdó, ó sì wí pé, Ta ni ó wà lẹ́yìn Olúwa? kí ẹni náà tọ̀ mí wá. Gbogbo àwọn ọmọ Léfì sì kóra wọn jọ sọ́dọ̀ rẹ̀. Ó sì wí fún wọn pé, Báyìí ni Olúwa Ọlọ́run Ísírẹ́lì wí, Kí olúkúlùkù fi idà rẹ̀ sí ẹ̀gbẹ́ rẹ̀, kí ẹ sì máa lọ wọlé, kí ẹ sì máa jáde láti ẹnu ọ̀nà dé ẹnu ọ̀nà káàkiri ibùdó náà, kí ẹ sì pa olúkúlùkù arákùnrin rẹ̀, àti olúkúlùkù alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀, àti olúkúlùkù aládùúgbò rẹ̀. Àwọn ọmọ Léfì sì ṣe gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ Mósè: ó sì jẹ́ pé ní ọjọ́ náà, ó tó ẹgbẹ̀rún mẹ́ta ọkùnrin nínú àwọn ènìyàn náà ni wọ́n ṣubú. Eksodu 32:21–28.
Àwọn tí wọ́n jó jẹ́ ará Laodicea tí wọ́n fihàn “ìtìjú ìhòhò wọn,” èyí tí í ṣe ìkìlọ̀ àjàkálẹ̀-àrùn kẹfà, ìkìlọ̀ nípa àìní náà láti lóye dáadáa ìdásílẹ̀ mẹ́ta ti Róòmù òde-òní gẹ́gẹ́ bí dragoni, ẹranko náà, àti wòlíì èké. Ìkìlọ̀ náà tako ìtumọ̀ aládáni Uriah Smith gidigidi, ìtumọ̀ tí ó ba àwọn òtítọ́ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àjàkálẹ̀-àrùn kẹfà àti Armagedoni jẹ́.
Àwọn tí wọ́n fihàn ipò wọn gẹ́gẹ́ bí ti Laodicea ti kọ àṣẹ ojiṣẹ́ tí a yàn sílẹ̀, wọ́n sì fihàn ìmọ̀ tí ó dàrú kan náà gẹ́gẹ́ bí àwọn tí wọ́n yàn láti sọ àmì Satani ti “ojoojúmọ́” di àmì ìwà-mímọ́ iṣẹ́ ìránṣẹ́ ibi mímọ́ Kristi. Wọ́n sọ ìdáǹdè wọn di ti ọlọ́run àpẹẹrẹ kan, ṣùgbọ́n ọlọ́run tí wọ́n yàn láti jọ́sìn jẹ́ àmì ọlọ́run Ejibiti, Ejibiti sì jẹ́ àmì dragoni náà. Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú Adventisimu ti Laodicea, wọ́n kọ òtítọ́ náà pé “ojoojúmọ́” jẹ́ àmì Romu keferi, dragoni náà, wọ́n sì dá àmì Satani mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àmì Kristi.
Ọmọ ènìyàn, dojú kọ Farao ọba Ejibiti, kí o sì sọ àsọtẹ́lẹ̀ sí i, àti sí gbogbo Ejibiti: Sọ̀rọ̀, kí o sì wí pé, Báyìí ni Olúwa Ọlọ́run wí; Wò ó, èmi wà lòdì sí ọ, Farao ọba Ejibiti, ejò ńlá tí ó dùbúlẹ̀ ní àárín àwọn odò rẹ̀, ẹni tí ó ti wí pé, Odò mi jẹ́ ti èmi fúnra mi, èmi ni sì ti dá a ṣe fún ara mi. Hesekieli 29:2, 3.
Àwọn ọlọ̀tẹ̀ Áárónì gbà irọ́ náà gbọ́ pé àmì ejò ńlá náà, tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ ọmọ màlúù wúrà, ni ọlọ́run tí ó ti gbà wọ́n là kúrò ní ìsìnrú Ejibiti. Àdífẹ́ntìsìmù ti Laodíkíà gbà irọ́ náà gbọ́ pé àmì Róòmù keferi (ejò ńlá náà), tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ “ìgbà gbogbo,” jẹ́ àmì Kristi tí iṣẹ́ rẹ̀ jẹ́ láti gba ènìyàn là kúrò ní ìsìnrú ẹ̀ṣẹ̀ nínú iṣẹ́-ìránṣẹ́ Rẹ̀ nínú ibi mímọ́ ọ̀run. Wọ́n sì tún kọ́ oníṣẹ́-ìránṣẹ́ tí a yàn náà, gẹ́gẹ́ bí Àdífẹ́ntìsìmù ti Laodíkíà náà ṣe ṣe nínú àríyànjiyàn lórí àpẹẹrẹ “ìgbà gbogbo.”
Nínú ìran àkọ́kọ́ (1844 sí 1888) ti Adventismu Laodikea, wọ́n kọ iṣẹ́ Miller nípa ìdánimọ̀ àwọn àkókò méje náà. Nínú ìran kejì (1888 sí 1919) wọ́n bẹ̀rẹ̀ ìlànà ìkọ̀sílẹ̀ òtítọ́ “ojoojúmọ́.” Nínú ìran kẹta wọn (1919 sí 1957) wọ́n ti padà sí òye Protestantisimu apẹ̀yìndà pé àwọn ọlọ́ṣà àwọn ènìyàn rẹ ni Antiochus Epiphanes. Ní ọjọ́ kẹtàlá, oṣù Kẹsàn-án, ọdún 2001 wọ́n kọ ipa Islam nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì nígbà tí ègbé kẹta dé ní ọjọ́ náà. Ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn òtítọ́ mẹ́rin wọ̀nyí ni Miller gbéga múlẹ̀, a sì ṣojú wọn lórí àwọn tábìlì méjì ti Habakuku, àti pé ọkọ̀ọ̀kan wọn jẹ́ òtítọ́ ìpìlẹ̀ tí a sọ pé ó wá láti inú iṣẹ́ Miller, ẹni tí Sister White pè ní “ẹni àyànfẹ́.”
Ìṣọ̀tẹ̀ Jeroboamu bẹ̀rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ìjọba àríwá, tí ó ní àwọn ẹ̀yà mẹ́wàá tí wọ́n fi Jeroboamu jẹ ọba àkọ́kọ́ wọn. Jeroboamu ṣe ọmọ màlúù wúrà méjì, ó sì fi ọ̀kan sí Bẹtẹli, tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ ilé Ọlọ́run, àti èkejì sí Dani, tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ ìdájọ́. Papọ̀, Bẹtẹli àti Dani dúró fún àpapọ̀ ìjọ (Bẹtẹli) àti ìpínlẹ̀ (Dani). Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí nínú ìṣọ̀tẹ̀ Aaroni, wúrà ni a fi ṣe àwọn ọmọ màlúù náà, àmì Bábílónì, àti pé àwọn méjèèjì jẹ́ àwòrán ẹranko kan. Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú Aaroni, Jeroboamu tún pàṣẹ àjọ̀dún ọdọọdún kan, ó sì sọ pé àwọn ọmọ màlúù náà ni àwọn ọlọ́run tí ó mú àwọn ènìyàn Ọlọ́run jáde kúrò ní Ejibiti.
Jeroboamu sì sọ ní ọkàn rẹ̀ pé, Ní báyìí ni ìjọba yóò padà sí ilé Dáfídì: bí àwọn ènìyàn wọ̀nyí bá gòkè lọ láti rú ẹbọ ní ilé Olúwa ní Jerusalẹmu, nígbà náà ni ọkàn àwọn ènìyàn wọ̀nyí yóò tún padà sọ́dọ̀ olúwa wọn, àní sọ́dọ̀ Rehoboamu ọba Juda; wọn yóò sì pa mí, wọn yóò sì tún padà tọ Rehoboamu ọba Juda lọ. Nítorí náà ọba náà gbìmọ̀, ó sì ṣe ọmọ màlúù méjì ti wúrà, ó sì wí fún wọn pé, Ó pọ̀ jù fún yín láti máa gòkè lọ sí Jerusalẹmu: wò ó, àwọn ọlọ́run rẹ, Ísírẹ́lì, tí wọ́n mú ọ jáde ní ilẹ̀ Ejibiti. Ó sì gbé ọ̀kan kalẹ̀ ní Beteli, ekeji sì ni ó fi sí Dani. Ọ̀ràn yìí sì di ẹ̀ṣẹ̀: nítorí àwọn ènìyàn lọ láti foríbalẹ̀ níwájú ọ̀kan náà, àní títí dé Dani. Ó sì kọ ilé àwọn ibi gíga, ó sì yan àlùfáà láti inú àwọn ẹni-kèrindinlógún nínú àwọn ènìyàn, àwọn tí kì í ṣe nínú àwọn ọmọ Lefi. Jeroboamu sì dá àjọyọ̀ kan sílẹ̀ ní oṣù kẹjọ, ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù náà, tí ó dàbí àjọyọ̀ tí ó wà ní Juda, ó sì rú ẹbọ lórí pẹpẹ náà. Bákan náà ni ó ṣe ní Beteli, nípa fífi ẹbọ rú sí àwọn ọmọ màlúù tí ó ti ṣe: ó sì fi àwọn àlùfáà àwọn ibi gíga tí ó ti ṣe sí Beteli. Nítorí náà ó rú ẹbọ lórí pẹpẹ tí ó ti ṣe ní Beteli ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹjọ, àní ní oṣù tí ó ti dá sílẹ̀ láti inú ọkàn ara rẹ̀; ó sì dá àjọyọ̀ sílẹ̀ fún àwọn ọmọ Ísírẹ́lì: ó sì rú ẹbọ lórí pẹpẹ, ó sì sun tùràrí. 1 Àwọn Ọba 12:26–33.
Jeroboamu “pinu nínú ọkàn tirẹ̀ fúnra rẹ̀,” èyí tí ń ṣàpẹẹrẹ iṣẹ́ Uriah Smith ní fífi “ìtumọ̀ àdáni” wọlé, nípasẹ̀ èyí tí yóò fi kọ àwòrán àsọtẹ́lẹ̀ rẹ̀. Jeroboamu tẹ̀lé àpẹẹrẹ Aaroni, àti nípa bẹ́ẹ̀ ó fi ọlọ́run Ejibiti hàn ní ọ̀nà àìtó gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run tòótọ́. Ọlọ́run tí Aaroni àti Jeroboamu dá kalẹ̀ méjèèjì dá lórí lílo àmi kan ti ẹ̀dá Rome oníhùwàsí méjì ní ọ̀nà tí kò tọ́, gẹ́gẹ́ bí àmi iṣẹ́ ìjọba àti iṣẹ́ ìjọ. Aaroni àti Jeroboamu, méjèèjì, ń tọ́ka sí ère agbára dragoni, pẹ̀lú àfihàn àmi ère ẹranko náà. Nítorí náà, àwọn ìtàn mímọ́ méjèèjì wọ̀nyí ti ìṣọ̀tẹ̀ dúró gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ ìdánwò ńlá ti àwọn ènìyàn Ọlọ́run, nípasẹ̀ èyí tí a ó fi pinnu ayanmọ́ wọn títí ayérayé. Gẹ́gẹ́ bí ìmísí ti sọ, ìdánwò náà ni ìdánwò ìṣèdá ère ẹranko náà.
Àríyànjiyàn àkọ́kọ́ lórí àmì Róòmù gẹ́gẹ́ bí àwọn olè àwọn ènìyàn rẹ, èyí tí ó wọ inú àtẹ ìṣàkóso aṣáájú-ọ̀nà ọdún 1843, jiyàn pé Antiochus Epiphanes ni olè náà, dípò òtítọ́ pé Róòmù ni àwọn olè náà. Àríyànjiyàn àkọ́kọ́ náà ṣojú àríyànjiyàn ìkẹyìn lórí pé Róòmù ni àwọn olè àwọn ènìyàn rẹ, níbi tí a ti ń jiyàn báyìí pé Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni àwọn olè náà, kì í ṣe Róòmù. Síbẹ̀, Antiochus jẹ́ àmì Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà nínú ẹsẹ̀ mẹ́wàá títí dé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ti Dáníẹ́lì mọ́kànlá, nítorí náà irọ́ ìbẹ̀rẹ̀ àti irọ́ ìparí nípa ẹni tí a ṣojú fún jọra pátápátá.
Òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀ lórí ohun tí Antiochus dúró fún ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, ń mú ìdàrúdàpọ̀ wá lórí àwòrán ẹranko náà, gẹ́gẹ́ bí ìṣọ̀tẹ̀ Aaroni àti Jeroboamu ti ṣe. Ìdàrúdàpọ̀ nípa àwòrán ẹranko náà ń ṣẹlẹ̀ gan-an ní àkókò tí ìdánwò ńlá fún àwọn ènìyàn Ọlọ́run jẹ́ ìdásílẹ̀ àwòrán ẹranko náà.
“Olúwa ti fi hàn mí ní kedere pé àwòrán ẹranko náà yóò dá sílẹ̀ kí àkókò ìdánwò tó parí; nítorí pé òun ni yóò jẹ́ ìdánwò ńlá fún àwọn ènìyàn Ọlọ́run, èyí tí a ó fi pinnu àyànmọ́ wọn títí láé. Ìpò rẹ jẹ́ àkójọpọ̀ àìbámu tó rúdurùdu bẹ́ẹ̀ gẹ́ẹ́ tí àwọn díẹ̀ péré ni yóò tan.”
“Nínú Ìfihàn 13 ni a ti fi kókó-ọ̀rọ̀ yìí hàn gbangba; [Ìfihàn 13:11–17, tí a fa ọ̀rọ̀ rẹ̀ yọ].”
“Eyi ni ìdánwò tí àwọn ènìyàn Ọlọ́run gbọ́dọ̀ ní kí a tó fi èdìdì lé wọn. Gbogbo àwọn tí ó fi ìṣòtítọ́ wọn sí Ọlọ́run hàn nípa pípa òfin Rẹ̀ mọ́, tí wọ́n sì kọ̀ láti gba sábàtì èké kan, yóò dúró lábẹ́ àsíá Olúwa Ọlọ́run Jèhófà, wọn yóò sì gba èdìdì Ọlọ́run alààyè. Ṣùgbọ́n àwọn tí wọ́n fi òtítọ́ tí ó ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ ọ̀run sílẹ̀, tí wọ́n sì gba sábàtì Sunday, wọn yóò gba àmì ẹranko náà.” Manuscript Releases, volume 15, 15.
Nígbà tí Sister White fọwọ́sí ìwòye Miller pé “ojoojúmọ́” ń ṣàpẹẹrẹ Romu keferi, ó sọ pé láti ọdún 1844 wá, “àwọn ìwòye mìíràn”, ní ọ̀pọ̀, ni a ti tẹ̀ lé, èyí tí ó mú “òkùnkùn àti ìdàrúdàpọ̀” wá. Ìdàrúdàpọ̀ tí àwọn ìwòye èké nípa “ojoojúmọ́” mú wá, èyí tí í ṣe àmì Romu keferi, gẹ́gẹ́ bí “àwọn ọlọ́ṣà ènìyàn rẹ,” ń mú ìdàrúdàpọ̀ àti òkùnkùn wá ní ti ìyàtọ̀ tó wà láàárín Romu àti ère Romu.
Àwọn àríyànjiyàn àkọ́kọ́ àti ìkẹyìn lórí àmì kan ti Róòmù ṣẹlẹ̀ láàárín àwọn ènìyàn májẹ̀mú àtijọ́ kan tí a ń kọjá lọ, àti àwọn ènìyàn kan tí wọ́n sì ń di ènìyàn májẹ̀mú tuntun Ọlọ́run ní àkókò náà. Àríyànjiyàn náà ní nínú ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ láti jẹ́ kí a ṣàkóso wọn nípa àwọn òfin gírámà tí a ti fi ìdí múlẹ̀, nítorí pé ọ̀rọ̀ náà “pẹ̀lú” nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlá ni àwọn Pùrótẹ́sítántì kọ̀, nípa bẹ́ẹ̀ ni wọ́n fi sọ pé àwọn ọlọ́ṣà náà gbọ́dọ̀ jẹ́ agbára kan náà tí a ṣojú fún nínú àwọn ẹsẹ̀ tó ṣáájú.
Ó ṣojú ìyípadà ìtumọ̀ Ìwé Mímọ́ nígbà tí a fi ipa mú Antiochus láti jẹ́ àwọn ọlọ́ṣà. Ó jẹ́ ìtumọ̀ tìkára ẹni, nítorí pé ẹ̀kọ́ èké èyíkéyìí tí ó tako òtítọ́ jẹ́ ìtumọ̀ tìkára ẹni. Àríyànjiyàn náà fúnra rẹ̀ di òtítọ́ ìpìlẹ̀, nítorí a kọ ọ́ sí orí àtẹ ìṣàfihàn àwọn aṣáájú-ọ̀nà ọdún 1843. Ìfìdímúlẹ̀ àtẹ náà nípasẹ̀ ìmísí jẹ́rìí sí i, ó sì fìdí “àwọn ọlọ́ṣà” múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ààmì ti Róòmù, ó sì gbé ìjẹ́pàtàkì òtítọ́ náà ga, nítorí pé láti kọ ẹ̀kọ́ náà sílẹ̀ ni láti kọ mejeeji sílẹ̀, ìpìlẹ̀ àti àṣẹ Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀.
Ìmọ̀ yíyẹ nípa àwọn adigunjalè àwọn ènìyàn rẹ tí ń ṣàpẹẹrẹ Róòmù, tí a fi kún àpẹẹrẹ àsọtẹ́lẹ̀ tí àwọn áńgẹ́lì fi fún William Miller, nítorí pé ó bá àpẹẹrẹ àsọtẹ́lẹ̀ tí ó wá lóye tí ó sì gbékalẹ̀ mu; èyí ni pé: Róòmù abọ̀rìṣà àti Róòmù pápà ni ìpìlẹ̀ gbogbo àwọn ìlò àsọtẹ́lẹ̀ rẹ.
Ìtumọ̀ aládàáni Uriah Smith tí ó fi dá ọba àríwá nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlélọ́gbọ̀n ti Danieli mọ́ gẹ́gẹ́ bí Faranse, lẹ́yìn náà sì tún dá a mọ́ Tọ́kì nínú ẹsẹ̀ ogójì, ní àwọn ìdánimọ̀ èké méjì ti ọba àríwá. Ìkọ̀sílẹ̀ Smith kúrò lórí àwọn ìpìlẹ̀ ní ọdún 1863 mú ìfọ́jú kan wá tí kò jẹ́ kí ó rí òfin ìpilẹ̀ kan pàtàkì jùlọ nínú àsọtẹ́lẹ̀, èyí ni pé: ní ìwọ̀n àkókò kan tó sún mọ́ ìgbà Kristi, àsọtẹ́lẹ̀ fi àwọn àjọṣe ẹ̀mí òde òní tí a ti ṣàpẹẹrẹ wọn nípasẹ̀ àwọn àjọṣe gidi àtijọ́ hàn. Pọ́ọ̀lù kọ́ni ní òtítọ́ yìí ní pàtó bí ó ṣe fi hàn pé ohun tí ó kọ́kọ́ dé ni ti gidi, lẹ́yìn èyí ni ti ẹ̀mí.
Ṣùgbọ́n kì í ṣe èyí tí í ṣe ti ẹ̀mí ni ó wà ní àkọ́kọ́, bí kò ṣe èyí tí í ṣe ti ẹ̀dá; lẹ́yìn èyí náà ni èyí tí í ṣe ti ẹ̀mí. 1 Kọ́rinti 15:46.
Smith jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ènìyàn májẹ̀mú tí wọ́n ti rọ́pò Ìsìn Pùròtẹ́sítáǹtì tí ó ti ṣọ̀tẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ènìyàn Ọlọ́run, ṣùgbọ́n ó gbèjà ìṣọ̀tẹ̀ wọn nígbà tí ó kọ̀ ìgbà méje náà, tí ó sì mú àwòrán ìtòlẹ́sẹẹsẹ 1863 rẹ̀ wọlé. Lílo ìtumọ̀ àdáni rẹ̀ mú ìmọ̀ tí kì í ṣe òtítọ́ jáde nípa Armagedoni nínú Ìfihàn orí kẹrìndínlógún, èyí tí ó tún jẹ́ ìdánwò mìíràn lórí òye tó tọ́ nípa Róòmù.
Pẹ̀lú àríyànjiyàn àkọ́kọ́ nípa àwọn ọlọ́ṣà, Smith ṣojú fún àwọn tí wọ́n ti ní ìfaramọ́ pẹ̀lú ìmúṣẹ àkọ́kọ́ ti àkàwé àwọn wúńdíá mẹ́wàá. Nípa bẹ́ẹ̀, pẹ̀lú ojú-ìwòye ara rẹ̀ nípa ọba àríwá, ó ṣojú fún ènìyàn májẹ̀mú kan tí a ń kọjá lọ láàárín ọdún 1856 sí 1863, bí wọ́n ṣe di Ìjọ Adventist Ọjọ́ Keje ti Laodicea. Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì nínú àríyànjiyàn àwọn ọlọ́ṣà, Smith kọbi ara sí àṣẹ gírámà ti ẹsẹ náà, èyí tí ó yí padà pẹ̀lú ìtumọ̀ àdáni rẹ̀, nítorí ní ìbámu pẹ̀lú gírámà, ọba àríwá láti ẹsẹ̀ kọkànlélọ́gbọ̀n sí ẹsẹ̀ márùn-ún-dín-lọ́gọ́rin máa ń jẹ́, tí kò sì jẹ́ ohun mìíràn rárá, agbára póòpù nìkan.
Pẹ̀lú àríyànjiyàn nípa “ojoojúmọ́,” irọ́ ni wọ́n mú wọ inú ìtàn Advent láti ọwọ́ Willie White àti A. G. Daniells láti fi gbé ojú ìwòye Pùròtẹ́sítáǹtì àtijọ́ ró pé “ojoojúmọ́” ń ṣojú iṣẹ́ ìránṣẹ́ mímọ́ Kristi nínú ibi mímọ́ rẹ̀. A ti mọ ìtàn pàtó yẹn nínú Àwọn Tábìlì Habakkuk, ṣùgbọ́n ó ṣe pàtàkì láti kíyèsi ẹ̀rí èké tí ó bá ìpolongo àti ìmúlẹ̀ ojú ìwòye tí kò tọ́ yẹn lọ, nítorí pé Miller mọ òye tí ó tọ́ nínú Second Thessalonians, níbi tí ọ̀ràn náà ti jẹ́ ìfiwéra láàárín àwọn tí wọ́n fẹ́ òtítọ́ àti àwọn tí wọ́n gbà irọ́ gbọ́.
Ìjiyàn nípa “ìrúbọ ojoojúmọ́” fi kún òye ìlà lórí ìlà pé ìjiyàn ìkẹyìn ti Romu ń ṣẹlẹ̀ ní àkókò ìtújáde Ẹ̀mí Mímọ́. Bí a ṣe ń tú Ẹ̀mí Mímọ́ jáde láti òkè wá, bẹ́ẹ̀ ni agbára kan láti ìsàlẹ̀ ń dìde, tí ó sì ń gba àwọn tí wọ́n bá tẹ́wọ́ gba a ní inú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí agbára Ọlọ́run, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtanràn líle ni.
“Àwọn agbára ńlá méjì tí ń bá ara wọn jà ń ṣiṣẹ́, ọ̀kan láti ìsàlẹ̀ wá, èkejì láti òkè wá. Gbogbo ènìyàn wà lábẹ́ ìmísí àṣírí ọ̀kan tàbí èkejì, àwọn iṣẹ́ rẹ̀ yóò sì fihàn ìwà ìmísí tí wọ́n ti jáde wá. Àwọn tí wọ́n ti so ara wọn pọ̀ mọ́ Kristi yóò máa ṣiṣẹ́ ní gbogbo ìgbà ní ọ̀nà Kristi. Àwọn tí wọ́n sì wà ní ìṣọ̀kan pẹ̀lú Satani yóò ṣiṣẹ́ lábẹ́ ìmísí olórí wọn, ní ìtakò sí agbára àti ìṣe Ẹ̀mí Mímọ́. A ti fi ìfẹ́-inú ènìyàn sílẹ̀ láàyè láti hù, a sì ń fi hàn nípasẹ̀ ìhùwàsí ohun tí ẹ̀mí ń ṣiṣẹ́ lórí ọkàn. ‘Nípa èso wọn ni ẹ̀yin yóò fi mọ̀ wọ́n.’” The 1888 Materials, 1508.
Ìyàtọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tó wà nínú àríyànjiyàn nípa “ojoojúmọ́” ni ìdánimọ̀ àmì ejò ńlá gẹ́gẹ́ bí àmì Kristi. Àwọn tí ń kọ òtítọ́ sílẹ̀, wọ́n tún ń kọ ipa Miller sílẹ̀, ẹni tí ó ṣàwárí òtítọ́ yìí, àti nípa bẹ́ẹ̀ wọ́n ń kọ Ẹ̀mí Mímọ́ sílẹ̀, wọ́n sì ń ṣe ẹ̀ṣẹ̀ àìdáríjì.
Nínú àpilẹ̀kọ tó kàn, a ó gbé àríyànjiyàn kan dìde nípa Róòmù tí ó ṣẹlẹ̀ láìpẹ́ lẹ́yìn ọjọ́ September 11, 2001.
“A ń gbé ní àkókò kan nígbà tí ìyè jẹ́ ohun tí ó ṣeyebíye jùlọ, tí ó sì tún jẹ́ ohun tí ó mú ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ pọ̀ jùlọ. Òpin ohun gbogbo ti súnmọ́ etílé. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ amúnikún-fún-ẹ̀rù yóò máa ń ṣípayá níwájú wa lọ́pọ̀ ìgbà; nítorí àwọn agbára tí a kò rí ni ń ṣiṣẹ́, tí wọ́n sì ń fi ìsapá gíga hàn. Àwọn agbára òkùnkùn láti ìsàlẹ̀ ń ṣiṣẹ́ lórí àwọn aṣojú ènìyàn, àwọn ènìyàn búburú sì ń fọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn áńgẹ́lì búburú láti jagun sí àwọn òfin Ọlọ́run àti ìgbàgbọ́ Jesu; ní àkókò kan náà, agbára kan láti òkè ń ṣiṣẹ́ lórí àwọn tí yóò tẹríba fún àwọn ipa Ọlọ́run, àwọn ènìyàn Ọlọ́run sì ń fọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn ìmọ̀ ọ̀run. Kò sí ohun kankan tí yóò lè borí ìdẹ́kùn tí yóò dé bá ọkàn gbogbo ènìyàn ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn wọ̀nyí láti dán án wò àti láti fi í ṣe àdánwò, bí kò ṣe ìgbàgbọ́ tòótọ́, gidi. Ọlọ́run gbọ́dọ̀ jẹ́ ibi ààbò wa; a kò lè gbẹ́kẹ̀lé àwòṣe, ìjẹ́wọ́, ayẹyẹ ẹ̀sìn, tàbí ipò, tàbí kí a rò pé nítorí a ní orúkọ pé a wà láàyè, a ó lè dúró ní ọjọ́ ìdánwò. Ohun gbogbo tí a lè mì yóò mì, àwọn ohun wọ̀nyí sì tí a kò lè mì nípasẹ̀ àwọn ìtanjẹ àti àṣìṣe àwọn ọjọ́ ìkẹyìn wọ̀nyí ni yóò dúró ṣinṣin. Fi ọkàn mọ́ Òkúta àìnípẹkun pátápátá; nítorí nínú Kristi nìkan ni ààbò yóò wà. Jesu ṣàpèjúwe àwọn ọjọ́ tí a ń gbé yìí gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ ewu. Ó ní pé, ‘Gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ Noe ti rí, bẹ́ẹ̀ ni ìbọ̀ wíwá Ọmọ ènìyàn yóò rí pẹ̀lú. Nítorí gẹ́gẹ́ bí ó ti rí ní àwọn ọjọ́ tí ó ṣáájú ìkún omi, wọ́n ń jẹun, wọ́n ń mu, wọ́n ń fẹ́, wọ́n sì ń fi àwọn ọmọbìnrin wọn fún ní ìgbéyàwó, títí di ọjọ́ tí Noe wọ inú ọkọ̀, wọn kò sì mọ̀ títí tí ìkún omi fi dé tí ó sì gbá wọn gbogbo lọ; bẹ́ẹ̀ ni ìbọ̀ wíwá Ọmọ ènìyàn yóò rí pẹ̀lú.’ ‘Bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú ni ó rí ní ọjọ́ Lot; wọ́n ń jẹ, wọ́n ń mu, wọ́n ń rà, wọ́n ń tà, wọ́n ń gbin, wọ́n ń kọ́lé; ṣùgbọ́n ní ọjọ́ kan náà tí Lot jáde kúrò ní Sodomu ni iná àti eérú ọ̀fà sí rọ̀ láti ọ̀run, ó sì pa wọn gbogbo run. Bákan náà ni yóò rí ní ọjọ́ tí a ó fi Ọmọ ènìyàn hàn.’ ‘Nígbà tí Ọmọ ènìyàn bá wá nínú ògo rẹ̀, àti gbogbo àwọn áńgẹ́lì mímọ́ pẹ̀lú rẹ̀, nígbà náà ni yóò jókòó lórí ìtẹ́ ògo rẹ̀: a ó sì kó gbogbo orílẹ̀-èdè jọ sí iwájú rẹ̀: yóò sì ya wọn kúrò lọ́tọ̀ọ̀tọ̀, gẹ́gẹ́ bí olùṣọ́-àgùntàn ṣe ń ya àgùntàn rẹ̀ sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ ewúrẹ́: yóò sì fi àgùntàn sí ọwọ́ ọ̀tún rẹ̀, ṣùgbọ́n ewúrẹ́ sí ọwọ́ òsì. Nígbà náà ni Ọba yóò sọ fún àwọn tí ó wà ní ọwọ́ ọ̀tún rẹ̀ pé, Ẹ wá, ẹ̀yin alábùkún Baba mi, ẹ jogún ìjọba tí a ti pèsè sílẹ̀ fún yín láti ìpilẹ̀ ayé wá.’ Ọ̀nà tí a gbà ń gbé ìyè wa ní ayé yìí ni yóò pinnu àyànmọ́ wa títí ayérayé níbẹ̀; a fi í sí ọwọ́ wa láti sọ bóyá a ó wà pẹ̀lú àwọn tí ń jogún ìjọba Ọlọ́run, tàbí pẹ̀lú àwọn tí ń lọ sínú òkùnkùn ìta. Ọlọ́run ti ṣe gbogbo ìpèsè fún ìgbàlà wa; nítorí náà, ẹ jẹ́ kí a lo èyí tí a rà ní iye tí kò láfiwé. ‘Nítorí pé Ọlọ́run fẹ́ ayé tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ẹ́ tí ó fi ọmọ rẹ̀ bíbí kan ṣoṣo fúnni, kí ẹnikẹ́ni tí ó bá gba a gbọ́ má bàjẹ́, ṣùgbọ́n kí ó ní ìyè àìnípẹkun.’” Youth Instructor, August 3, 1893.