Panium - Nọ́mbà Méjì

A parí àpilẹ̀kọ tó kọjá nípa kíkọ pé, “Àwọn ẹsẹ̀ 10–15 ṣàfihàn ogun aṣojú mẹ́ta tí ọba àríwá, agbára póòpù, ṣe láti ọdún 1989 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú.” Àwọn ogun aṣojú mẹ́ta wọ̀nyí bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìdánimọ̀ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà nínú ẹsẹ̀ 40 gẹ́gẹ́ bí “kẹ̀kẹ́-ogun, ọkọ̀ ojú omi, àti àwọn ẹlẹ́ṣin.”

Ogun aṣojú tí ó tẹ̀lé, tí a ṣàfihàn rẹ̀ nípasẹ̀ ẹsẹ̀ 11 àti ìmúṣẹ̀ rẹ̀ nínú ìtàn ní Ogun Raphia ní ọdún 217 BC, jẹ́ láàrín Ptolemy IV Philopator, ọba gúúsù ti Ejibiti, àti Antiochus Ńlá, tí a tún ń pè ní Antiochus Magnus, ti Ìjọba Seleucid. Antiochus ti mú ẹsẹ̀ 10 ṣẹ nígbà tí ó gbẹ̀san sí Ejibiti nítorí ìṣẹ́gun lórí ìjọba àríwá rẹ̀ àti àdánù àwọn ìní rẹ̀, nípa gbígba padà gbogbo ilẹ̀-ọba tí ìjọba gúúsù ti ti gba tẹ́lẹ̀ kúrò lọ́dọ̀ ìjọba rẹ̀. Ó ṣe bẹ́ẹ̀, ṣùgbọ́n ó dúró ní ààlà Ejibiti, báyìí ni ó ṣe mú ẹsẹ̀ 10 ṣẹ, tí ó sì jẹ́ àpẹẹrẹ 1989.

Ogun aṣojú kejì ni Ogun Rafia. Rafia túmọ̀ sí ilẹ̀ ààlà. Pápá ogun yẹn fi àmì sí ibi tí Antiochus ti dá ìkógun rẹ̀ àtẹ̀yìnwá dúró nínú ẹsẹ̀ 10. Òtítọ́ ló ń ṣàkóso àwọn ogun aṣojú mẹ́ta náà, ní ìtumọ̀ pé ogun aṣojú àkọ́kọ́ bá ogun aṣojú ìkẹyìn mu. Gbogbo ogun mẹ́tẹẹ̀ta náà—ẹsẹ̀ 10, 11, lẹ́yìn náà ogun kẹta nínú ẹsẹ̀ 13–15—ni ẹni ìtàn kan náà jagun wọn nínú ìmúṣẹ̀ àkọ́kọ́ wọn. Antiochus Magnus wà ní gbogbo àwọn ìjà mẹ́tẹẹ̀ta náà, ó sì fi wọ́n so pọ̀ ní ti àsọtẹ́lẹ̀ sínú ìlà kan ṣoṣo. Antiochus ṣẹ́gun nínú ogun àkọ́kọ́ àti ìkẹyìn, ṣùgbọ́n kì í ṣe nínú èyí àárín, níbi tí ọba gúúsù ti borí.

Gẹ́gẹ́ bí Rafia ti túmọ̀ sí ilẹ̀ ààlà, bẹ́ẹ̀ náà ni Ukraine. Ogun aṣojú kejì, tí a kọ́kọ́ mú ṣẹ nípasẹ̀ Ogun Rafia, ni a ń mú ṣẹ nísinsin yìí nínú ogun Ukraine. Vladimir Putin ni ọba gúúsù, arọ́mọdọ́mọ wòlíì ti ọba gúúsù àkọ́kọ́ ti àkókò òde òní, Vladimir Lenin. Putin ti sọ léraléra pé ìdáhùn Russia sí Ukraine dá lórí àdéhùn kan tí a ń jiyàn lórí rẹ̀ pé, nígbà tí a tún Germany ṣọ̀kan, NATO kì yóò tún fa ìtànkálẹ̀ rẹ̀ sí i sínú ilẹ̀ USSR àtijọ́. Ìdí tí Putin fi ń ṣe bẹ́ẹ̀ jọ ti Ptolemy nínú ẹsẹ̀ 5–9 àti ti Napoleon ní ọdún 1797. Gbogbo àwọn ọba gúúsù mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà ń dá ìṣe wọn sí ọba àríwá láre lórí àdéhùn tí a ti rú.

Gẹ́gẹ́ bí Isaiah 23 ṣe sọ, a ó gbàgbé aṣebi ti Tairi, tí ó ń ṣojú agbára póòpù, fún ọdún àádọ́rin, gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ ọba kan—àkókò kan tí a ti fi hàn léraléra pé ó jẹ́ àkókò tí ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, ẹranko ilẹ̀ ti Ìfihàn 13 (Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà), ti ń ṣàkóso.

Àkókò ààmì ọgọ́rin ọdún náà gùn láti ọdún 1798 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú, èyí tí í ṣe ìtàn tí ẹsẹ̀ 40 ṣàfihàn. Kì í ṣe títí di òpin ọgọ́rin ọdún náà, tàbí ìsúnmọ́ òfin Ọjọ́ Àìkú, ni àgbèrè náà tún fi hàn. Nítorí ìdí yìí, ogun àwọn ìjà mẹ́ta tí ó wà nínú ẹsẹ̀ 10–15 ni aṣojú agbára póòpù ń ṣe, nítorí pé ní ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀ a ti gbàgbé rẹ̀ ní àkókò yìí.

Nínú ogun aṣojú àkọ́kọ́ àti ìkẹyìn, ọba àríwá ṣẹ́gun ọba gúúsù. Nínú ogun àárín, ọba gúúsù ṣẹ́gun ọba àríwá. Ogun Ráfíà ni ìmúṣẹ ìtàn àkọ́kọ́ ti ẹsẹ̀ 11, àti pé ẹsẹ̀ náà pẹ̀lú ìmúṣẹ ìtàn wọn jẹ́ ẹlẹ́rìí méjì tí a ó fi ṣọ̀kan pẹ̀lú àwọn ẹsẹ̀ tí ó jọra nípa ọjọ́ àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta àtààbọ̀ ìṣàkóso Róòmù póòpù. Nítorí náà, ẹsẹ̀ méjì ti Ìwé Mímọ́ nínú Dáníẹ́lì 11, pẹ̀lú àwọn ìmúṣẹ ìtàn wọn, fi àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ ogun ilẹ̀ ààlà ti ẹsẹ̀ 11 hàn, èyí tí a kọ́kọ́ mú ṣẹ ní Ogun Ráfíà, lẹ́yìn náà sì tún ṣẹ lẹ́ẹ̀kan sí i ní àkókò ìkẹyìn ní ọdún 1798.

Àwọn ìlà ẹ̀rí wọ̀nyí múlẹ̀ pé Vladimir Putin ni Vladimir ìkẹyìn ti ọba gúúsù òde-òní. “Vladimir” ni a sábà túmọ̀ sí “olùṣàkóso ayé,” ṣùgbọ́n ọ̀rọ̀ náà, mir, tún ní ìtumọ̀ tó pé gẹ́gẹ́ bí “àwùjọ.” Ní báyìí, Vladimir túmọ̀ sí “olùṣàkóso àwùjọ,” tàbí “olùṣàkóso komunísìmù.” Putin fi hàn pé ìbáṣepọ̀ rẹ̀ nínú ọ̀ràn Ukraine dá lórí àdéhùn tí a rú, èyí tí ń ṣàkóso àwọn àníyàn rẹ̀ nípa bí NATO ṣe ń wọ ààlà kọjá àwọn ààlà tí a fọwọ́sowọ́pọ̀ lé lórí lẹ́yìn ìṣọ̀kan Germany. Ìtọ́sọ́nà Putin dojú kọ NATO àti EU tó bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ó ṣe dojú kọ Zelenskyy àti Ukraine. Bí NATO àti EU ṣe ń wọ ilẹ̀ tí Putin tẹnu mọ́ ọn pé ó yẹ kí ó wà láìsí NATO, ó jọ ìbínú Ptolemy nígbà tí ọba Seleucid fi ọmọ-ọba obìnrin ilẹ̀ Ejibiti tí ó fẹ́ sílẹ̀ nítorí aya rẹ̀ àtijọ́. Àdéhùn tí a rú yẹn tọ́ka síwájú sí Àdéhùn Tolentino tí a rú ní ọdún 1797. Nínú Danieli 11, nígbà tí ọba gúúsù bá borí ọba àríwá, ó ní í ṣe pẹ̀lú àdéhùn tí a rú.

Majẹmu tí a ti fọ́ yìí ní í ṣe pẹ̀lú àìfẹ́gbẹ́mì ti EU láti dí ìfàgbòòrò NATO kọjá ààlà rẹ̀ dúró nígbà tí a tún da Jámánì pọ̀. Ní ìtumọ̀ yìí, Putin, ọba gúúsù, wà nínú ogun lòdì sí ọba àríwá, tí agbára aṣojú rẹ̀ dúró fún. Gẹ́gẹ́ bí àwọn Násì ti Ogun Àgbáyé Kejì ṣe jẹ́ aṣojú fún Ṣọ́ọ̀ṣì Kátólíìkì, bẹ́ẹ̀ ni àwọn Násì ti Ukraine di àmì ogun aṣojú kejì ti àwọn ẹsẹ̀ 10–15. Ogun àgbáyé mẹ́ta àti ogun aṣojú mẹ́ta—àti nínú ìlà méjèèjì, àwọn Násì ni aṣojú ìpò dípò Ṣọ́ọ̀ṣì Kátólíìkì ní àkókò ìjà àárín.

Nínú àwọn ìmúṣẹ ìtàn àkọ́kọ́ mẹ́ta wọ̀nyí ti àwọn ogun aṣojú, Antiochus Magnus wà nínú ogun kọ̀ọ̀kan. A ti máa fi hàn léraléra bí ìtumọ̀ orúkọ “Antiochus” àti àfihàn àmì tí ó bá ìjọba Seleucid gẹ́gẹ́ bí ọba àríwá mu ṣe dá Antiochus mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àmì aṣojú ti aṣòdì sí Kristi—póòpù Romu. Ṣùgbọ́n nínú ìtàn àwọn ogun aṣojú mẹ́ta náà, a ti gbàgbé àgbèrè Tírè, nítorí náà àmì “póòpù” tí a ṣàpẹẹrẹ nínú orúkọ “Antiochus” dúró fún agbára aṣojú rẹ̀. Nínú ogun àkọ́kọ́ àti ti ìkẹyìn, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni ó ń ṣe ìfẹ́ Romu ní gbangba. Nínú ẹsẹ̀ 11, agbára aṣojú náà ni Násìṣìmù ti Ukraine, ṣùgbọ́n àwọn ọkọ̀ ojú omi àti kẹ̀kẹ́-ogun Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni wọ́n ti gbé Zelenskyy ró nínú ogun náà, wọ́n sì tún ń ṣe bẹ́ẹ̀. Lójú ìta ogun aṣojú kejì, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà farapamọ́, gẹ́gẹ́ bí póòpù náà ṣe farapamọ́ ní àkókò ọdún àádọ́rin ti Isaiah 23. Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà farapamọ́ nínú ìtàn gan-an nínú èyí tí ó ti ń dàgbà sí gbogbo àbùdá ẹranko náà, èyí tí ó mú un bá àsọtẹ́lẹ̀ mu pé, nígbà tí ogun aṣojú kejì bá ti ń lọ lọ́wọ́, agbára aṣojú Násìṣìmù ní Ukraine bo Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà mọ́lẹ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé agbára ológun àti ọrọ̀-ajé ẹranko ayé náà ni ó ṣì ń gbé Ukraine ró títí di ìparun wọn.

Nígbà tí ọba gúúsù lọ sí Bábílónì, tí ó sì mú ọba àríwá ní ìgbèkùn, àti pẹ̀lú nígbà tí Gẹ́ńérà Berthier mú póòpù ní ìgbèkùn, ó wọ inú Vatican títí débi gidi, èyí sì ń tọ́ka sí i pé ogun Ukraine yóò parí pẹ̀lú ìṣẹ́gun Putin ní àkókò kan tí a óò ti mú gbogbo ìfaradàkè sí i láti ọ̀dọ̀ Ukraine kúrò. Ìjọba tí Ptolemy gbà ni Bábílónì, àti ìjọba tí Napoleon gbà ni Bábílónì ẹ̀mí. Nítorí náà, a ṣàpẹẹrẹ ìjọba Zelenskyy pẹ̀lú àwọn ọmọ-abẹ́ rẹ̀ wọ̀nyí tí ń pèsè ìtìlẹ́yìn fún un. Ní báyìí tí Trump ti yọ ìtìlẹ́yìn àwọn kẹ̀kẹ́-ogun, àwọn ẹlẹ́ṣin, àti àwọn ọkọ̀ ojú omi ẹranko ayé náà kúrò, ìtìlẹ́yìn Ukraine ni EU, ẹgbẹ́ kan náà gẹ́gẹ́ bíi èyí tí kò fẹ́ gbọ́ àwọn ẹ̀sùn Putin nípa àdéhùn tí a ti rú ní ti ìgbòkègbodò NATO.

Ìmọ̀ ọgbọ́n tí ń darí àwọn eurocrats ti EU ni ìṣàkóso Greenpeace. Nítorí èyí, Zelenskyy túmọ̀ sí, “àwọ̀ ewé.” Zelenskyy ni orí àpẹẹrẹ àwọn afẹ́fẹ́-ogun ti EU tí a ń darí nípasẹ̀ ètò àgbáyé aṣiwèrè ti àyíká-mímọ́. Nígbà tí ogun Ukraine bá parí, Putin yóò ṣe ayẹyẹ kì í ṣe iṣẹ́gun lórí Ukraine nìkan, ṣùgbọ́n lórí gbogbo EU àti NATO.

Nítorí náà, àwọn ogun aṣojú mẹ́ta náà ní àmì òtítọ́. Nínú ogun aṣojú àkọ́kọ́ àti ìkẹyìn, a ṣẹ́gun ọba gúúsù nípasẹ̀ ìṣọ̀kan láàárín ẹranko òkun àti ẹranko ilẹ̀ ti Ìṣípayá orí kẹtàlá. Ní ìbẹ̀rẹ̀rẹ̀, ìṣẹ́gun fún ọba àríwá wáyé nípasẹ̀ ìṣọ̀kan pẹ̀lú póòpù aláfẹ́sí ìbílẹ̀, ti Vatican I, ẹni tí, nínú àyíká àwọn àṣírí Fatima nínú ìtàn ìtàn àròsọ Kátólíìkì, jẹ́ póòpù funfun tàbí póòpù rere. Póòpù ìsinsìnyí, ẹni tí bí mo ṣe ń kọ èyí wà lórí ibùsùn ikú rẹ̀, jẹ́ póòpù aláfòfin sílẹ̀, ti Vatican II, ẹni tí nínú àyíká àwọn àṣírí Fatima jẹ́ póòpù dúdú tàbí póòpù búburú.

Ẹsẹ̀ kẹrìnlá fi hàn pé nígbà tí “àwọn ọlọ́ṣà ènìyàn rẹ” tí wọ́n gbé ara wọn ga tí wọ́n sì ṣubú, bá wọ inú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀, ìran náà ni a fi ìdí múlẹ̀. Nínú ìmúṣẹ ẹsẹ̀ kẹtàlá títí dé kẹẹ́ẹ̀ẹ́dógún nínú Ogun Panium ní ọdún 200 BC, Róòmù keferi fi ara rẹ̀ sínú àwọn ọ̀ràn tí ó kan ogun náà gan-an. Nínú àwọn ẹsẹ̀ mẹ́ta tí ń sọ̀rọ̀ nípa Ogun Panium, ẹsẹ̀ kẹrìnlá fi hàn pé Róòmù ni ó fi ìdí ìran náà múlẹ̀.

Nínú Ogun Panium, póòpù funfun alákòóso ìbílẹ̀ ti Vatican I yóò darapọ̀ mọ́ ẹni ìkẹyìn nínú àwọn ààrẹ mẹ́jọ tí ó bẹ̀rẹ̀ ní àkókò Reagan, ẹni tí ṣáájú ti dá àdéhùn pọ̀ pẹ̀lú póòpù Vatican I alákòóso ìbílẹ̀ kan. Wọ́n ṣe bẹ́ẹ̀ ní ọdún 1989 láti wó USSR àtijọ́ lulẹ̀, àti ní òpin wọn tún ṣe bẹ́ẹ̀ láti wó alákòóso ìkẹyìn ìjọba náà gan-an lulẹ̀.

Ní àwọn ọdún Reagan àti pẹ̀lú ìṣọ̀kan póòpù John Paul II àti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, John Paul II bẹ̀rẹ̀ sí í gbà pé òun ni póòpù rere tí àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Fatima sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀. Ní ìmísí ìdánilójú yẹn, ó bẹ̀rẹ̀ sí í rìn káàkiri ayé láti gbéga ohun tí ó lóye gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Fatima. Ní ṣíṣe bẹ́ẹ̀, ó di póòpù tí ó rin ìrìnàjò jùlọ nínú ìtàn, bẹ́ẹ̀ náà ni ó sì di póòpù tí a mọ̀ jùlọ ní gbogbo àkókò, bí ó ti ń mú àsọtẹ́lẹ̀ Ìfihàn orí kẹtàlá ṣẹ pé àkókò kan yóò wà nígbà tí gbogbo ayé yóò ṣe ìyanu tọ ẹranko náà lẹ́yìn. Àwòrán John Paul II ní ojú gbangba ṣàpẹẹrẹ póòpù Vatican I aláfẹ́sọ́nà tí ó wọ inú ìṣọ̀kan pẹ̀lú ààrẹ ìkẹyìn ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà.

Nítorí náà, ọ̀kan nínú àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ ti póòpù ìgbà-àkókò Reagan ni pé, ibì kan wà níbi tí a ti samisi àwòrán rẹ̀ ní gbangba gẹ́gẹ́ bí àmì ojú ọ̀nà. Àmì yẹn wà ní ẹsẹ̀ kẹrìnlá, nígbà tí àwọn olè ènìyàn rẹ bá fi ìran náà múlẹ̀. Póòpù John Paul II ń mú àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ ṣẹ gẹ́gẹ́ bí póòpù tí gbogbo ayé yà lẹ́yìn rẹ̀; nípa bẹ́ẹ̀ ó ń tọ́ka síwájú sí póòpù Vatican I ìgbà ìpẹ̀yà ti òpin àkókò, ẹni aláfẹ́yìntì, tí yóò wọ àjọṣe pọ̀ mọ́ Trump. Nígbà tí èyí bá ṣẹlẹ̀, a ó fi ìran náà múlẹ̀, ohun tí yóò sì fi ìran náà múlẹ̀ ni pé póòpù náà ń fi ara rẹ̀ sínú ìtàn Panium àti ọdún 200 BC.

Ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ààrẹ mẹ́jọ náà ń ṣàfihàn òpin àwọn ààrẹ mẹ́jọ náà, àti díẹ̀ ṣáájú òfin Ọjọ́ Àìkú ti ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún, àgbèrè Tírè tí a ti gbàgbé padà wá sínú ìtàn tí ó ṣí sílẹ̀ nígbà tí ó bá dá ìfẹ̀gbẹ́ pọ̀ mọ́ ẹlẹ́gbẹ́ Reagan, Donald Trump. Papọ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ìfẹ̀gbẹ́pọ̀ Antiochus àti Philip ti Makedóníà, wọ́n mú ìran ìkẹyìn ìjọba gúúsù wó lulẹ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ọmọ ọba náà, Ptolemy. Ọmọ kékeré nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì jẹ́ àmì ìran ìkẹyìn, àti lẹ́yìn ogun Ukraine, Putin yóò tún ìtàn àwọn ọba gúúsù náà ṣe, àwọn tí a gbé sókè láti inú àwọn ìṣẹ́gun ogun, tí wọ́n sì ṣìnà nínú irú kan ti ìṣòro ìjọ àti ìpínlẹ̀.

Nítorí náà, ẹsẹ̀ kẹwàá, tí ó ń ṣojú ọdún 1989 àti ogun aṣojú àkọ́kọ́, ni ìbẹ̀rẹ̀, tàbí lẹ́tà àkọ́kọ́ nínú àlìfábẹ́ẹ̀tì Hébérù. Ogun Raphia nínú ẹsẹ̀ kọkànlá, tí ó ń ṣojú ogun Ukraine, ni lẹ́tà kẹtàlá nínú àlìfábẹ́ẹ̀tì Hébérù. Nọ́mbà 13 jẹ́ ààmì ìṣọ̀tẹ̀, àti ogun aṣojú nínú ogun Ukraine ni àwọn Nazi, ààmì gíga jùlọ ti ìṣọ̀tẹ̀ ní ayé òde òní. Panium ni lẹ́tà ìkẹyìn nínú àlìfábẹ́ẹ̀tì Hébérù, èyí tí ó ní lẹ́tà méjìlélógún. Nítorí náà, ọ̀rọ̀ Hébérù fún òtítọ́, tí a dá sílẹ̀ nípa mímú lẹ́tà àkọ́kọ́, lẹ́tà kẹtàlá, àti lẹ́tà kejìlélógún ti àlìfábẹ́ẹ̀tì jọ láti dá ọ̀rọ̀ Hébérù náà “òtítọ́” sílẹ̀, ń fi hàn pé ìtòlẹ́sẹẹsẹ àwọn ogun aṣojú mẹ́ta wọ̀nyí jẹ́ òtítọ́. Lẹ́tà kejìlélógún, tí ó sì jẹ́ lẹ́tà ìkẹyìn nínú àlìfábẹ́ẹ̀tì Hébérù, jẹ́ ààmì pé a ti so ìwà-ọba Ọlọ́run pọ̀ mọ́ ẹ̀dá ènìyàn, àti ìmúṣẹ Ogun Panium ní ọjọ́ tí kò jìnà ń ṣẹlẹ̀ ní àkókò ìjọba ààrẹ Trump. Trump ni ààrẹ kejìlélógún lára àwọn ààrẹ tí wọ́n ti ṣiṣẹ́ ìgbà méjì.

Pániọmu ní ẹ̀rí méjì fún àdéhùn onípín méjì; ní àwọn ìtọ́kasí méjèèjì náà, àdéhùn náà ń ṣàfihàn àjọṣe tí ó ń dá ìbáṣepọ̀ alákóso-ìsàlẹ̀ lárin ẹgbẹ́ méjì mọ̀. Àdéhùn láàárín Fílípì àti Áńtíókùsì jẹ́ ti ọgbọ́n ogun àti ìṣèlú, tí a pinnu láti dojú kọ ipa Pítólémáíkì àti ti Róòmù ní apá ìlà-oòrùn Òkun Mẹditaráéníà. Síbẹ̀, ìfọwọ́sowọ́pọ̀ wọn kò dá lórí Ogun Pániọmu fúnra rẹ̀—Áńtíókùsì ló ṣe ìpolongo yìí ní òmìnira, láìsí ìkópa ológun tààrà ti Fílípì. Iṣe Fílípì jẹ́ ti àìmọ̀kanjúwá sí i, nípa pípèsè ìtìlẹ́yìn ìṣèlú àti ti ọgbọ́n ogun nípa dídi àwọn alájọṣepọ̀ Róòmù àti Pítólémáíkì mú ní Gíríìsì àti ní Aegẹan, kí ó lè jẹ́ kí Áńtíókùsì lè dojú kọ Cọ́élé-Síríà. Gbogbo àwọn akọ̀wé-itan sì jẹ́rìí pé Áńtíókùsì ni ó lágbára jù lọ nínú àdéhùn náà, àti pé Áńtíókùsì nìkan ni ó jagun náà gan-an. Àdéhùn wọn ní í ṣe pẹ̀lú agbègbè gbooro tí a fi mọ ìjọba àtijọ́ Alẹkisándà. Ní báyìí, àdéhùn náà ní aṣáájú àkọ́kọ́ kan àti ẹni ìsàlẹ̀ abẹ́lé kan, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú orúkọ Késáríà-Fílípì, èyí tí ó jẹ́ orúkọ Pániọmu nígbà tí Kristi ń rìn láàárín àwọn ènìyàn. Nítorí náà, Késáríà-Fílípì bá Áńtíókùsì àti Fílípì mu, nítorí Késárì ni ó lágbára jù lọ nínú àdéhùn tí Késárì Ágústù àti Hẹ́rọ́dù Fílípì oníṣàkóso apá mẹ́rin ṣàpẹẹrẹ.

Ọ̀rọ̀ náà “Tetrarch” túmọ̀ sí alákóso lórí ìdámẹ́rin kan. Késárì jọba lórí gbogbo ìjọba náà, Filipi sì jọba lórí ìdámẹ́rin ilẹ̀ kan; bẹ́ẹ̀ ni èyí fi ààmì Filipi sí ipò ìbáṣepọ̀ àkóónú nínú àwọn àjọṣe Panium àti Caesarea-Philippi. Nínú Hẹ́rọ́dù Filipi a rí ààmì ìran ẹ̀jẹ̀ méjì tí àwọn méjèèjì jẹ́ ààmì ìbáṣepọ̀ májẹ̀mú tí ó fọ́ pẹ̀lú Ọlọ́run. A tún rí àfihàn ìrópadà ìdámẹ́rin kan nínú pípa ìjọba Alẹ́kísáńdà sí apá mẹ́rin, tàbí sí tetrarch mẹ́rin. Filipi túmọ̀ sí olólùfẹ́ ẹṣin.

Ní Ogun Panium tí yóò ṣẹ ní ìparí ogun Ukraini ni Antiochus Magnus, ìyẹn Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, yóò ṣẹ́gun Rọ́ṣíà, yóò sì wọ inú àdéhùn pẹ̀lú agbára kékeré kan tí Philip dúró fún. Agbára kékeré náà yóò ní ìpín nínú ọ̀ràn náà, ṣùgbọ́n kì yóò wà ní tààrà nínú ogun náà. Ogun náà yóò jẹ́ láàárín USA àti Putin, ó sì hàn gbangba pé ó ní ìbáṣepọ̀ tààrà pẹ̀lú àríyànjiyàn ẹ̀sìn kan tí ìbínú àti ìgbéraga Putin mú jáde, gẹ́gẹ́ bí a ti fihàn nínú ìṣẹ̀lẹ̀ Ptolemy IV Philopator lẹ́yìn Ogun Raphia, àti nínú ọba Ussiah ti Juda. Ptolemy àti Ussiah jẹ́ àwọn ọba gúúsù tí àṣeyọrí ogun wọn gbé sókè nínú ìgbéraga, tí wọ́n sì fẹ́ gba iṣẹ́ mímọ́ kan lé ọwọ́, iṣẹ́ tí àwọn àlùfáà nìkan ni ó yẹ kí wọ́n ṣe. Ẹ̀tẹ̀ kọ lu Ussiah nítorí ìsapá rẹ̀, Ptolemy sì pa 50,000 àwọn Júù ní Alexandria nínú ìbínú rẹ̀.

Ẹsẹ kẹtàlá ń dá ìjà náà mọ̀, láàárín ìran ìkẹyìn ọba òde-òní ti àwùjọ, tàbí Kọ́múnísìmù, ìyẹn Rọ́ṣíà Vladimir Putin, àti USA. Trump ṣẹ́gun nínú ogun náà, ṣùgbọ́n ó ṣe bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú alágbẹ̀gbẹ́ kan láti apá kẹrin ìjọba náà, ẹni tí kò sí ní ojú ogun náà ní tòótọ́. A ti sún mọ́ ìparí ẹsẹ kọkànlá gẹ́gẹ́ bí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ òde-òní ṣe jẹ́rìí sí i. Putin yóò ṣẹ́gun Ukraine, gẹ́gẹ́ bí Raphia ṣe ṣojú rẹ̀. Nígbà náà ni yóò bẹ̀rẹ̀ ìparun rẹ̀ tó ń lọ ní ìpele-ìpele, gẹ́gẹ́ bí a ṣe fi hàn nípa fífi Ussiah sínú ilé kan títí di ikú rẹ̀, nítorí ẹ̀tẹ̀. Lẹ́yìn ìṣẹ́gun rẹ̀ ní Raphia ní ọdún 217 ṣáájú Sànmánì Kristi, ìṣàkóso Ptolemy IV Philopator bẹ̀rẹ̀ sí í bàjẹ́ nítorí ìbàjẹ́, ìnáwó àṣejù, àti ìgbẹ́kẹ̀lé lórí àwọn agbani-nímọ̀ràn aláìlójútó. Ó kú ní ọdún 204 ṣáájú Sànmánì Kristi, ó ṣeé ṣe kí wọ́n pa á tàbí fi májèlé pa á láti ọwọ́ àwọn minisita rẹ̀, Sosibius àti Agathocles, gẹ́gẹ́ bí ara ìdìtẹ̀ kan láti fi dáàbò bo agbára fún ọmọkùnrin rẹ̀ kékeré, Ptolemy V. Òpin ìrùkèrúdò yìí ń fi àìdúróṣinṣin àti ọgbọ́n ìdìtẹ̀ tí ó wọ́pọ̀ nínú àwọn ààfin ọba Hellenistic hàn, ó sì samisi ìyípadà pàtàkì kan nínú ìrẹ̀wẹ̀sì ìjọba Ejibiti ti Ptolemaic.

Àmì kan nínú ìmúṣẹ ẹ̀mí ọba gúúsù, èyí tí a ti ṣàfihàn nípasẹ̀ àwọn ìmúṣẹ gidi tí ó ṣẹlẹ̀ nínú ìjà fún ìṣàkóso ayé lẹ́yìn ikú Alexander, ni “ìyípadà-ọba.” Faranse di ọba gúúsù ní ìtumọ̀ ẹ̀mí ní àkókò Ìyípadà-ọba Faranse. Ọba gúúsù òde-òní, Rọ́ṣíà, ni a bí nínú Ìyípadà-ọba Rọ́ṣíà. Bí ìmọ̀-ọrọ̀ tí a mú wọlé sínú Ìyípadà-ọba Faranse ti dàgbà láti inú àìlétò Ìyípadà-ọba Faranse dé inú kọ́múnízìmù Ìyípadà-ọba Soviet jẹ́ àbùdá ọba gúúsù. Kọ́múnízìmù tàn káàkiri ayé pẹ̀lú àwọn ìyípadà-ọba.

Ní àkókò òde-òní, CIA, nípasẹ̀ lílo àwọn Àjọ Tí Kì Í Ṣe Ti Ìjọba, ti ṣiṣẹ́ láti bì ṣubú àwọn orílẹ̀-èdè káàkiri ayé, àti ètò ìgbésẹ̀-nípasẹ̀-ìgbésẹ̀ tí wọ́n ti lò léraléra ni èyí tí a ń pè ní àwọn ìyípadà àwọ̀. Ọba gúúsù jẹ́ agbára dírágónì, àwọn olùfẹ́ àgbáyé pẹ̀lú jẹ́ agbára dírágónì, àti àwọn ìyípadà àwọ̀ ti CIA jẹ́ àmì ìdánimọ̀ agbára dírágónì. Ìtàn Faranse gẹ́gẹ́ bí ọba gúúsù ti ẹ̀mí ní ìtàn àkànṣe kan tí ó fi àmì ìparí ìlà àsọtẹ́lẹ̀ yẹn hàn.

Ìparí yẹn ni a ṣojú rẹ̀ nípasẹ̀ Napoleon. Ìyípadà Orílẹ̀-èdè Faransé fi àmì sí ìbẹ̀rẹ̀ Faransé gẹ́gẹ́ bí ọba gúúsù, Napoleon sì fi àmì sí òpin rẹ̀. Àwọn akọ̀wé-ìtàn ń tọ́ka sí ọ̀wọ̀n ìgbésẹ̀ kan tí ó mú Napoleon dé Waterloo rẹ̀, nípa bẹ́ẹ̀ wọ́n ń fi hàn pé òpin ọba ẹ̀mí àkọ́kọ́ ti gúúsù jẹ́ òpin tí ó lọ ní ìpele dé ìpele, ní ìyàtọ̀ sí Babiloni àti Belshassar tí a gba ní alẹ́ kan ṣoṣo. Vladimir àkọ́kọ́ ti ọba gúúsù òde-òní, Vladimir Lenin, kú ní àkókò ọdún méjì pẹ̀lú àtòpọ̀ ìkọlù àìsàn ọpọlọ. Díẹ̀ ninu àwọn ènìyàn ń ro pé Joseph Stalin fi májèlé pa á, gẹ́gẹ́ bí àwọn mìíràn ṣe ń ro pé àwọn agbani-nímọ̀ràn rẹ̀ fi májèlé pa Ptolemy IV. Òpin ọba gúúsù òde-òní gẹ́gẹ́ bí a ti ṣojú rẹ̀ pẹ̀lú Soviet Union ni a tún ṣe nípasẹ̀ ìyípadà.

Ìfarahàn ní Moscow tí ó kópa nínú ìparun USSR ni ìdènà gbangba ńlá tí gbogbo ènìyàn ṣe ní àsìkò ìṣọ̀tẹ̀ ọdún August 1991 (August 19–21, 1991). Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí, tí ó dojú kọ́ ààbò White House àti ìdarí Boris Yeltsin, tààrà ni ó rẹ́ agbára àwọn alágbàtakò Soviet, ó ṣí àìlera ìjọba náà payá, ó sì mú kí ìṣubú USSR yára sí i. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìfarahàn ṣáájú ní Moscow (gẹ́gẹ́ bí ti 1987–1990) àti Baltic Way (1989) ti kọ ìmúná ìlọsíwájú jọ, àwọn ìfarahàn August 1991 ni ibi ìyípadà pàtàkì ní Moscow, tí ó yọrí sí ìtú USSR ní òpin ọdún 1991. Ìbẹ̀rẹ̀ Russia gẹ́gẹ́ bí ọba gúúsù bẹ̀rẹ̀, ó sì parí, nínú ìyíká-ìjọba. Òpin USSR jẹ́ ìtúpalẹ̀ ìjọba náà díẹ̀díẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ti Ptolemy, Uzziah, Napoleon, àti àní Vladimir Lenin. Òpin Putin jẹ́ ìṣubú díẹ̀díẹ̀, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ ní kété tí ogun Ukraine bá parí. Òpin rẹ̀ ni a mú wá ní Ogun Panium, nígbà tí USA bá gba ìṣàkóso ìjọba náà, nígbà tí ó ń gba ìtìlẹ́yìn láti ọwọ́ alábàákẹ́gbẹ́ kan tí kò sí ní ogun náà ní tòótọ́.

A ó tẹ̀síwájú pẹ̀lú àwọn ìlà wọ̀nyí nínú àpilẹ̀kọ tó kàn.