Panium - Nọ́mbà Kẹta

Èmi yóò dúró lórí ibi ìṣọ́ mi, èmi yóò sì gbé ara mi kalẹ̀ lórí ilé-ìṣọ́, èmi yóò sì máa ṣọ́ láti rí ohun tí yóò sọ fún mi, àti ohun tí èmi yóò dáhùn nígbà tí a bá bá mi wí. Olúwa sì dá mi lóhùn, ó ní, Kọ ìran náà sílẹ̀, kí o sì jẹ́ kí ó yé kedere lórí àwọn wàláà, kí ẹni tí ó bá kà á lè sáré. Nítorí ìran náà ṣì jẹ́ fún àkókò tí a yàn; ṣùgbọ́n ní ìkẹyìn yóò sọ̀rọ̀, kò sì ní purọ́: bí ó tilẹ̀ pẹ́, dúró de e; nítorí dájúdájú yóò dé, kò ní pẹ́. Kíyèsi i, ọkàn ẹni tí a gbé sókè kò dúró ṣinṣin nínú rẹ̀: ṣùgbọ́n olódodo yóò yè nípa ìgbàgbọ́ rẹ̀. Habakkuk 2:1–4.

Ọkàn àwọn ọba méjèèjì wọ̀nyí yóò sì wà fún ṣíṣe búburú, wọn yóò sì máa sọ irọ́ níbi tábìlì kan náà; ṣùgbọ́n kò ní yọrí sí rere: nítorí ìkẹyìn ṣì wà fún àkókò tí a ti yàn. Danieli 11:27.

Olúwa, ìwọ mọ̀; rántí mi, kí o sì bẹ mí wò, kí o sì gbẹ̀san fún mi lórí àwọn tí ń ṣe inúnibíni sí mi; má ṣe mú mi lọ nítorí ìfaradà pípẹ́ rẹ: mọ̀ pé nítorí rẹ ni mo ti jìyà ẹ̀gàn. A rí àwọn ọ̀rọ̀ rẹ, mo sì jẹ wọ́n; ọ̀rọ̀ rẹ sì di ayọ̀ àti ìdùnnú ọkàn mi fún mi: nítorí orúkọ rẹ ni a fi pe mí, Olúwa Ọlọ́run àwọn ọmọ-ogun. N kò jókòó ní àpéjọ àwọn ẹlẹ́yà, bẹ́ẹ̀ ni n kò yọ̀; mo jókòó nìkan nítorí ọwọ́ rẹ: nítorí o ti fi ìbínú kún mi. Èéṣe tí ìrora mi fi jẹ́ àìdákẹ́, tí ọgbẹ́ mi sì jẹ́ aláìláradá, tí kò fẹ́ gba ìwòsàn? Ṣé ìwọ yóò ha jẹ́ fún mi gẹ́gẹ́ bí èké, àti bí omi tí ń tànjẹ? Nítorí náà bayii ni Olúwa wí, Bí ìwọ bá padà, nígbà náà ni èmi yóò mú ọ padà wá, ìwọ yóò sì dúró níwájú mi: bí ìwọ bá yọ ohun iyebíye kúrò nínú ohun ẹ̀gàn, ìwọ yóò dàbí ẹnu mi: jẹ́ kí wọn padà sọ́dọ̀ rẹ; ṣùgbọ́n ìwọ má ṣe padà sọ́dọ̀ wọn. Èmi yóò sì fi ọ ṣe odi idẹ tí a fi ààbò yíká fún àwọn ènìyàn yìí: wọn yóò sì jagun sí ọ, ṣùgbọ́n wọn kì yóò ṣẹ́gun rẹ: nítorí mo wà pẹ̀lú rẹ láti gbà ọ là àti láti yọ ọ sílẹ̀, ni Olúwa wí. Èmi yóò sì gbà ọ kúrò lọ́wọ́ àwọn ènìyàn búburú, èmi yóò sì rà ọ padà kúrò lọ́wọ́ àwọn alágbára ìbànújẹ. Jeremiah 15:15–21.

Ó sì ṣẹlẹ̀ pé ní ọjọ́ kẹjọ ni wọ́n wá láti kọ ọmọ náà ní ilà; wọ́n sì pè é ní Sakaria, gẹ́gẹ́ bí orúkọ baba rẹ̀. Ṣùgbọ́n ìyá rẹ̀ dáhùn, ó sì wí pé, Rárá; ṣugbọn Johanu ni a ó máa pè é. Wọ́n sì wí fún un pé, Kò sí ẹni kankan nínú ìbátan rẹ tí a ń pè ní orúkọ yìí. Wọ́n sì fi àmi ṣe fún baba rẹ̀, bí ó ti fẹ́ kí a máa pè é. Ó sì béèrè fún àkọsílẹ̀, ó sì kọ ọ́ pé, Johanu ni orúkọ rẹ̀. Ẹnu sì yà gbogbo wọn. Lójúkan náà ni a sì tú ẹnu rẹ̀ sílẹ̀, ahọ́n rẹ̀ sì bọ́, ó sì sọ̀rọ̀, ó sì yin Ọlọ́run. Luku 1:59–64.

Ní àkókò wọ̀nyẹn, ọ̀pọ̀ ènìyàn yóò dìde sí ọba gúúsù; àwọn oníjàgídíjàgan nínú àwọn ènìyàn rẹ yóò sì gbé ara wọn ga láti mú ìran náà ṣẹ; ṣùgbọ́n wọn yóò ṣubú. Dáníẹ́lì 11:14.

Látì ìgbà náà lọ ni Jésù bẹ̀rẹ̀ sí í fi hàn àwọn ọmọ-ẹ̀yìn rẹ̀ bí ó ti yẹ kí ó lọ sí Jerúsálẹ́mù, kí ó sì jìyà ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun lọ́wọ́ àwọn àgbààgbà, àti àwọn olórí àlùfáà, àti àwọn akọ̀wé, kí a sì pa á, kí a sì jí i dìde ní ọjọ́ kẹta. Mátíù 16:21.

“Báyìí ni àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì ti ń wo ẹ̀sìn Róòmù pẹ̀lú ojú rere tó pọ̀ jù ti àwọn ọdún àtijọ́ lọ. Ní àwọn orílẹ̀-èdè wọ̀nyí níbi tí Kátólíìkì kò ti wà lórí ipò àṣẹ gíga, tí àwọn ọmọ ìjọ Póòpù sì ń tẹ̀lé ọ̀nà ìlàjà kí wọ́n lè jèrè agbára ìfòye, àìbìkítà tí ń pọ̀ sí i wà nípa àwọn ẹ̀kọ́ tí ó ya àwọn ìjọ ìtúnṣe kúrò lọ́dọ̀ àkóso ìjọ Póòpù; èrò náà sì ń gba ilẹ̀ pé, lẹ́yìn ohun gbogbo, a kò yàtọ̀ tó bẹ́ẹ̀ lórí àwọn kókó pàtàkì gẹ́gẹ́ bí a ti rò tẹ́lẹ̀, àti pé ìfaramọ́ díẹ̀ láti ọ̀dọ̀ wa yóò mú wa dé inú òye tó dára jù lọ pẹ̀lú Róòmù. Àkókò kan wà tí àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì fi ń ka òmìnira ẹ̀rí-ọkàn sí ohun iyebíye gíga, èyí tí a fi iye ńlá rà. Wọ́n kọ́ àwọn ọmọ wọn láti kórìíra ẹ̀sìn Póòpù, wọ́n sì gba pé láti wá àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Róòmù yóò jẹ́ àìṣòótọ́ sí Ọlọ́run. Ṣùgbọ́n bí àwọn ìmọ̀lára tí a ń sọ jáde nísinsin yìí ti yàtọ̀ síra tó!”

“Àwọn alágbèjà ipò póòpù sọ pé a ti fi èké kàn ìjọ náà, ayé Pùròtẹ́sítáǹtì sì ń tẹ̀ síwájú láti gba ọ̀rọ̀ náà gẹ́gẹ́ bí òtítọ́. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ń tẹnu mọ́ ọn pé kò tọ́ láti fi àwọn ìríra àti àìlóye tí ó samisi ìṣàkóso rẹ̀ ní àwọn ọ̀rúndún àìmọ̀kan àti òkùnkùn ṣe ìdájọ́ ìjọ òní. Wọ́n dá ìwà ìkà rẹ̀ tí ó burú gidigidi láre gẹ́gẹ́ bí èso ìwà ìkà àkókò náà, wọ́n sì ń jiyàn pé agbára ọ̀làjú òde-òní ti yí ìmọ̀lára rẹ̀ padà.

“Ṣé àwọn ènìyàn wọ̀nyí ti gbàgbé ẹ̀tọ́ àìṣèṣe tí agbára onírera yìí ti ń fi ara rẹ̀ hàn fún ọdún ẹgbẹ̀rún mẹ́jọ? Kì í ṣe pé a ti fi ẹ̀tọ́ yìí sílẹ̀ rárá, ṣùgbọ́n ní ọ̀rúndún kẹrìndínlógún a fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pẹ̀lú ìdánilójú tí ó lágbára ju ti ìgbàkígbà rí. Bí Róòmù ṣe ń sọ pé ‘ìjọ kò tíì ṣe àṣìṣe rí; bẹ́ẹ̀ ni, gẹ́gẹ́ bí Ìwé Mímọ́, kì yóò sì ṣe àṣìṣe láéláé’ (John L. von Mosheim, Institutes of Ecclesiastical History, book 3, century II, part 2, chapter 2, section 9, note 17), báwo ni ó ṣe lè kọ àwọn ìlànà tí ó darí ìwà rẹ̀ ní àwọn ìgbà àtijọ́?”

“Ìjọ póòpù kò ní fi ẹ̀tọ́ tí ó ń sọ pé òun kò lè ṣàṣìṣe sílẹ̀ láéláé. Gbogbo ohun tí ó ti ṣe nínú inúnibíni rẹ̀ sí àwọn tí wọ́n kọ àwọn ẹ̀kọ́ ìgbàgbọ́ rẹ̀, ó kà á sí ohun tí ó tọ́; bẹ́ẹ̀ ni, ṣé kò ní tún ṣe àwọn ìṣe kan náà bí àǹfààní bá wá sí i? Kí a yọ àwọn ìdènà tí àwọn ìjọba ayé ti fi lé e lórí nísinsìnyí kúrò, kí a sì tún fi Róòmù padà sí agbára rẹ̀ àtijọ́, ní kíákíá ni ìjínigbé ìwà-ìkà àti inúnibíni rẹ̀ yóò tún jí dìde.”

“Òǹkọ̀wé kan tí a mọ̀ dáadáa sọ báyìí nípa ìwà tí ìjọba àṣẹ gíga Póòpù ń hù ní ti òmìnira ẹ̀rí-ọkàn, àti nípa àwọn ewu tí ó ń halẹ̀ mọ́ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ní pàtàkì nítorí àṣeyọrí ìlànà rẹ̀: ‘Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn wà tí ó fẹ́ fi ìbẹ̀rù èyíkéyìí sí Ìjọ Roman Catholic ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà kàn án sí ìkàkípa tàbí ìwà ọmọdé. Irú àwọn bẹ́ẹ̀ kò rí nǹkan kankan nínú ìwà àti ìdúró Romanism tí ó tako àwọn ilé-iṣẹ́ òmìnira wa, bẹ́ẹ̀ ni wọn kò sì rí nǹkan kankan tí ń fi àmì ewu hàn nínú ìdàgbàsókè rẹ̀. Nítorí náà, ẹ jẹ́ kí a kọ́kọ́ fi díẹ̀ nínú àwọn ìlànà ìpìlẹ̀ ìjọba wa wé ti Ìjọ Kátólíìkì.’”

“Òfin Àgbékalẹ̀ ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ń fi òmìnira ẹ̀rí ọkàn dájú. Kò sí ohun tí ó ṣe iyebíye sí i tàbí tí ó ṣe pàtàkì jù ú lọ. Póòpù Pius IX, nínú Lẹ́tà Àgbáyé rẹ̀ ti ọjọ́ kẹ́ẹ̀ẹ́dógún, oṣù Kẹjọ, ọdún 1854, wí pé: ‘Àwọn ẹ̀kọ́ tàbí ìhùwàsí aṣìṣe tí kò níye lórí tàbí ìkígbe àìníròyìn ní ìtìlẹ́yìn fún òmìnira ẹ̀rí ọkàn jẹ́ àṣìṣe àjàkálẹ̀-arùn tí ó burú jù lọ—àjàkálẹ̀-arùn kan tí, ju gbogbo àwọn mìíràn lọ, a gbọ́dọ̀ máa bẹ̀rù rẹ̀ jù lọ nínú ìpínlẹ̀ kan.’ Póòpù kan náà, nínú Lẹ́tà Àgbáyé rẹ̀ ti ọjọ́ kẹjọ, oṣù Kejìlá, ọdún 1864, fi ègún ṣọ́ọ̀ṣì kàn ‘àwọn tí ń sọ pé òmìnira ẹ̀rí ọkàn àti ti ìjọsìn ẹ̀sìn wà,’ pẹ̀lú ‘gbogbo irú àwọn tí ń tẹ̀síwájú pé ìjọ kò gbọdọ̀ lo agbára.’”

“‘Ohùn pàtó tí Róòmù ń lò ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà kò fi ìyípadà ọkàn hàn. Ó jẹ́ aláfaradà níbi tí kò ti ní agbára. Bí Bishop O’Connor ti sọ pé: ‘Òmìnira ẹ̀sìn ni a kàn ń fara da títí di ìgbà tí a ó fi lè mú òdìkejì rẹ̀ ṣẹ láìsí ewu fún ayé Kátólíìkì.’… Nígbà kan, aríbíṣọ́ọ̀bù St. Louis sọ pé: ‘Ìkọ̀sìn àti àìgbàgbọ́ jẹ́ ẹ̀ṣẹ̀; àti ní àwọn orílẹ̀-èdè Kristẹni, gẹ́gẹ́ bí ní Ítálì àti Sípéènì, fún àpẹẹrẹ, níbi tí gbogbo ènìyàn ti jẹ́ Kátólíìkì, àti níbi tí ẹ̀sìn Kátólíìkì ti jẹ́ apá pàtàkì nínú òfin ilẹ̀ náà, a máa ń fìyà jẹ wọ́n gẹ́gẹ́ bí àwọn ẹ̀ṣẹ̀ mìíràn.’…”

“‘Gbogbo kádínà, áṣíbíṣọ́ọ̀bù, àti bíṣọ́ọ̀bù nínú Ìjọ Kátólíìkì máa ń búra ìfaramọ́ sí póòpù, nínú èyí tí àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí wà: “Àwọn aláìgbàgbọ́-èké, àwọn oníyapa, àti àwọn ọlọ̀tẹ̀ sí olúwa wa tí a mẹ́nu kàn (póòpù), tàbí sí àwọn arọ́pò rẹ̀ tí a sọ tẹ́lẹ̀, èmi yóò fi gbogbo agbára mi ṣe inúnibíni sí wọn, èmi yóò sì tako wọn.” ’—Josiah Strong, Our Country, orí 5, ìpínrọ̀ 2–4.

“Ó jẹ́ òtítọ́ pé àwọn Kristẹni gidi wà nínú àjọṣepọ̀ Roman Catholic. Ẹgbẹẹgbẹ̀rún nínú ìjọ yẹn ni wọ́n ń sin Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀lẹ̀ tí wọ́n ní ṣe jẹ́ kí wọ́n lè ṣe. A kò jẹ́ kí wọ́n ní ààyè sí ọ̀rọ̀ Rẹ̀, nítorí náà wọn kò mọ òtítọ́. Wọn kò tíì rí ìyàtọ̀ tó wà láàárín ìsìn ọkàn alààyè àti àtẹ̀lé ìṣe àbẹ́ òfo àti àṣà ayẹyẹ lásán. Ọlọ́run fi ìtùnú àánú wo àwọn ọkàn wọ̀nyí, bí a ti kọ́ wọn nínú ìgbàgbọ́ kan tí ń tan ènìyàn jẹ, tí kò sì ń tẹ́ ọkàn lọ́rùn. Yóò mú kí ìtanràn ìmọ̀lẹ̀ gún inú òkùnkùn líle tí ó yí wọn ká. Yóò ṣí òtítọ́ hàn fún wọn gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú Jésù, ọ̀pọ̀lọpọ̀ sì yóò ṣì gba ipò wọn pẹ̀lú àwọn ènìyàn Rẹ̀.

“Ṣùgbọ́n Ìjọ Róòmù gẹ́gẹ́ bí ètò kan kò fara mọ́ ìhìnrere Kristi ní báyìí ju bí ó ti rí lọ ní àkókò èyíkéyìí tẹ́lẹ̀ nínú ìtàn rẹ̀. Àwọn ìjọ Pírótẹ́sítà wà nínú òkùnkùn ńlá, bí kò bá rí bẹ́ẹ̀ ni wọn ì bá ti mọ àwọn àmì àwọn àkókò. Ìjọ Róòmù jìnà sí rere nínú àwọn ètò àti ọ̀nà ìṣiṣẹ́ rẹ̀. Ó ń lo gbogbo ọgbọ́n àti ọnà láti fa ipa rẹ̀ gùn sí i, àti láti mú agbára rẹ̀ pọ̀ sí i, gẹ́gẹ́ bí ìmúrasílẹ̀ fún ìjà líle, tí a ti pinnu ṣinṣin, láti tún gba ìṣàkóso ayé padà, láti tún fi inúnibíni kalẹ̀, àti láti pa gbogbo ohun tí Ìsìn Pírótẹ́sítà ti ṣe run. Kátólíìkì ń ní ilẹ̀ sí i ní gbogbo ẹ̀gbẹ́. Ẹ wo iye ìjọ àti ilé-ìjọsìn rẹ̀ tí ń pọ̀ sí i ní àwọn orílẹ̀-èdè Pírótẹ́sítà. Ẹ wo gbajúgbajà àwọn kọ́lẹ́ẹ̀jì àti ilé-ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀ ní Amẹ́ríkà, tí àwọn Pírótẹ́sítà ń ṣètìlẹ́yìn fún ní ọ̀nà púpọ̀ bẹ́ẹ̀. Ẹ wo ìdagba ìjọsìn ààtò ní England àti bí àwọn ènìyàn ṣe ń yapa lọ́pọ̀ ìgbà sí ọ̀dọ̀ àwọn Kátólíìkì. Àwọn nǹkan wọ̀nyí yẹ kí wọ́n jí ìbànújẹ àti àníyàn gbogbo àwọn tí ń fi iyebíye sí àwọn ìlànà mímọ́ ti ìhìnrere.”

“Àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì ti fọwọ́ kan póòpérì ní ọ̀nà àìtọ́, wọ́n sì ti ṣe é láàánú; wọ́n ti ṣe àwọn àdéhùn ìfaramọ́ra àti àwọn ìyọ̀ǹda, èyí tí àwọn Pápísì fúnra wọn yà sí, tí wọ́n kò sì lè lóye. Àwọn ènìyàn ń pa ojú wọn mọ́ sí ìwà gidi ti Róòmánísìmù àti sí àwọn ewu tí a ní láti retí láti ọ̀dọ̀ àṣẹ gíga rẹ̀. Ó yẹ kí a jí àwọn ènìyàn lójú láti dojú kọ ìlọsíwájú ọ̀tá tí ó léwu jù lọ yìí sí òmìnira ìlú àti ti ẹ̀sìn.

“Ọ̀pọ̀ àwọn Pùròtẹ́sítántì rò pé ẹ̀sìn Kátólíìkì kò ní àfẹ́sẹ̀mulẹ̀, àti pé ìjọsìn rẹ̀ jẹ́ ìlọpo-ìṣe ayẹyẹ tí ó ṣòro, tí kò sì ní ìtumọ̀. Níhìn-ín ni wọ́n ti ṣìṣe. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Róòmánísìmù dá lórí ẹ̀tàn, kì í ṣe ìtanjẹ àgbèrègbèrè tí ó burú tí ó sì kùdìẹ̀kùdìẹ̀. Ìṣẹ́ ìjọsìn ti Ṣọ́ọ̀ṣì Róòmù jẹ́ ayẹyẹ pàtàkì tí ó ń múni ní ìmọ̀lára gidigidi. Ìfihàn rẹ̀ tí ó lẹ́wà gidigidi àti ààtò ìsìn rẹ̀ tí ó kún fún ìwà ọ̀wọ̀ mú àwọn ìmọ̀lára àwọn ènìyàn lọ́kàn, wọ́n sì pa ohùn ìdájọ́ inú àti ti ẹ̀rí-ọkàn dákẹ́. Ojú ni a ń yọ̀. Àwọn ṣọ́ọ̀ṣì ńláńlá, àwọn ìrìnàjò ayẹyẹ tí ó kún fún ọlá, àwọn pẹpẹ wúrà, àwọn ibi mímọ́ tí a fi ọ̀ṣọ́ iyebíye ṣe, àwọn àwòrán yíyàn lórí, àti iṣẹ́ ọnà ìgbẹ́sẹ̀ tí ó rẹwà gidigidi ń bá ìfẹ́ ẹwà sọ̀rọ̀. Etí náà pẹ̀lú ni a ń fà mọ́ra. Orin náà kò ní ẹni tí ó ta a lórí. Ohùn aláyọ̀ǹda ọlọ́rọ̀ ti ẹ̀rọ orgánù tí ó jinlẹ̀, nígbà tí ó dàpọ̀ mọ́ orin ọ̀pọ̀ ohùn bí ó ti ń gbóná kiri lábẹ́ àwọn àgboorùn gíga àti láàrín àwọn ojú ọ̀nà pílà pílà ti àwọn kátídírà ńlá rẹ̀, kò lè ṣàì mú ọkàn ènìyàn kún fún ìbẹ̀rù mímọ́ àti ọ̀wọ̀.”

“Ògo òde yìí, ìgúnpìn, àti ayẹyẹ ìṣe, tí kò ṣe nǹkan bí kò ṣe láti fi ṣe ẹlẹ́yà ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ ọkàn tí ẹ̀ṣẹ̀ ti mú àìsàn bá, jẹ́ ẹ̀rí ìbàjẹ́ inú. Ẹ̀sìn Kristi kò nílò irú àwọn ohun amúnilẹ́yìn bẹ́ẹ̀ láti jẹ́ kí a fọwọ́sí i. Nínú ìmọ́lẹ̀ tí ń tàn láti orí àgbélébùú, ẹ̀sìn Kristẹni tòótọ́ hàn gẹ́gẹ́ bí ohun mímọ́ àti ẹlẹ́wà tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ẹ́ tí kò sí ohun ọ̀ṣọ́ òde kankan tí ó lè fi kún iye tòótọ́ rẹ̀. Ẹwà ìwà mímọ́ ni, ẹ̀mí tútù àti ìdákẹ́jẹ́, èyí tí ó níye lójú Ọlọ́run.”

“Ìmólẹ̀ àti yíyọ̀ ara ìṣàfihàn ọ̀rọ̀ kì í ṣe àmì dájúdájú ti ìrònú mímọ́ tí a gbé ga. Ìmòye gíga nípa iṣẹ́ ọnà, àti ìwà tútù tí ó rẹwà nínú ìfẹ́-ọkàn, sábà máa ń wà nínú àwọn ọkàn tí í ṣe ti ayé àti ti ìfẹkúfẹ̀ẹ́ ara. Sátánì sábà máa ń lò wọ́n láti mú kí ènìyàn gbàgbé àwọn àìní ọkàn, kí wọ́n má bà a rí ayé ọjọ́ iwájú, ìyè àìkú, kí wọ́n yí padà kúrò lọ́dọ̀ Olùrànlọ́wọ́ wọn aláìlópin, kí wọ́n sì gbé ìgbésí ayé yìí nìkan fún ayé yìí.”

“Ẹ̀sìn tí ó dá lórí ohun ìta máa ń wuni sí ọkàn tí a kò tíì sọ̀ di òtún. Ògo àti àṣà ayẹyẹ nínú ìjọsìn Kátólíìkì ní agbára amúniláfẹ̀ẹ́, amúwèrè, nípa èyí tí a fi ń tan ọ̀pọ̀ ènìyàn jẹ; wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í wo Ìjọ Róòmù gẹ́gẹ́ bí ẹnu-ọ̀nà ọ̀run gan-an. Kò sí ẹni tí yóò lè dúró ṣinṣin lòdì sí ipa rẹ̀ bí kò ṣe àwọn tí wọ́n ti fi ẹsẹ̀ wọn gbìn múlẹ̀ lórí ìpìlẹ̀ òtítọ́, tí a sì ti sọ ọkàn wọn di òtún nípasẹ̀ Ẹ̀mí Ọlọ́run. Ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn tí kò ní ìmọ̀ ìrírí ti Kristi ni a ó darí lọ láti gba ìrísí ìwà-bí-Ọlọ́run láìní agbára rẹ̀. Irú ẹ̀sìn bẹ́ẹ̀ gan-an ni ọ̀pọ̀ ènìyàn ń fẹ́.”

“Ìjọ́sìn ní ẹ̀tọ́ láti dáríjì ni ó mú kí ọmọ ẹ̀sìn Romu nímọ̀lára pé òun wà ní òmìnira láti ṣẹ̀; bẹ́ẹ̀ ni ìlànà ìjẹ́wọ́ ẹ̀ṣẹ̀, láìsí èyí tí a kì í fi ìdáríjì rẹ̀ fún un, tún máa ń fún ìbàjẹ́ ní ààyè. Ẹni tí ó bá kúnlẹ̀ níwájú ènìyàn tí ó ṣubú, tí ó sì tú àwọn ìrònú àṣírí àti àwọn ìfojúsùn inú ọkàn rẹ̀ jáde nínú ìjẹ́wọ́ ẹ̀ṣẹ̀, ń rẹ ẹ̀dá ọkùnrin rẹ̀ sílẹ̀, ó sì ń dín gbogbo ìmọ̀lára ọlọ́lá inú ọkàn rẹ̀ kù. Nípa fífi àwọn ẹ̀ṣẹ̀ ayé rẹ̀ hàn fún àlùfáà kan,—ẹlẹ́ṣẹ̀, ènìyàn kíkú tí ó lè ṣìṣe, tí ó sì sábà máa ń bàjẹ́ nípa ọtí-wáìnì àti ìwà àìmọ́,—ìwọ̀n àpẹẹrẹ ìwà rẹ̀ máa ń rẹ̀ sílẹ̀, ó sì di aláìmọ́ nítorí èyí. Èrò rẹ̀ nípa Ọlọ́run ni a rẹ̀ sílẹ̀ dé ìríra ẹ̀dá ènìyàn tí ó ṣubú, nítorí àlùfáà dúró gẹ́gẹ́ bí aṣojú Ọlọ́run. Ìjẹ́wọ́ tí ń rẹ ènìyàn sílẹ̀ yìí láti ọ̀dọ̀ ènìyàn sí ènìyàn ni ìsun àṣírí láti inú èyí tí ọ̀pọ̀ nínú ibi tí ń bà ayé jẹ́ tí ó sì ń mú un yẹ fún ìparun ìkẹyìn ti ṣàn jáde. Síbẹ̀, fún ẹni tí ó nífẹ̀ẹ́ sí ìtẹ́lọ́run ara-ẹni, ó dùn mọ́ ọn ju láti jẹ́wọ́ fún ẹlẹ́gbẹ́ ẹni kíkú lọ ju láti ṣí ọkàn rẹ̀ sí Ọlọ́run. Ó wù ú sí ẹ̀dá ènìyàn jùlọ láti ṣe ìjìyà ìrònúpìwàdà ju láti kọ ẹ̀ṣẹ̀ sílẹ̀; ó rọrùn ju láti pa ara lára nípa aṣọ ọ̀fọ̀ àti ẹ̀gún àti ẹ̀wọ̀n tí ń pa nírun ju láti kàn mọ́ agbelebu ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ ti ara. Yíòkù tí ọkàn ti ara sì ń fẹ́ràn láti ru, ó wuwo gan-an, dípò kí ó tẹrí ba sí abẹ́ yíòkù Kristi.

“Ìbáwọ̀n tó lágbára gan-an wà láàárín Ìjọ Róòmù àti Ìjọ àwọn Júù ní àkókò ìgbà àkọ́kọ́ ìwá Kristi. Nígbà tí àwọn Júù, ní ìkọ̀kọ̀, ń tẹ gbogbo ìlànà òfin Ọlọ́run mọ́lẹ̀, ní ìta wọ́n sì muna gidigidi nínú pípa àwọn òfin rẹ̀ mọ́, wọ́n ń fi àwọn ìbéèrè líle àti àṣà ìbílẹ̀ kún un débi pé ìgbọràn di ohun ìrora àti ẹrù. Gẹ́gẹ́ bí àwọn Júù ṣe ń jẹ́wọ́ pé àwọn ń bọ̀wọ̀ fún òfin, bẹ́ẹ̀ náà ni àwọn ọmọ ẹ̀sìn Róòmù ń sọ pé àwọn ń bọ̀wọ̀ fún àgbélébùú. Wọ́n gbé àmì ìjìyà Kristi ga, ṣùgbọ́n nínú ìgbésí ayé wọn wọ́n ń sẹ́ Ẹni tí ó dúró fún.”

“Àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Pópù fi àgbélébùú lé àwọn ṣọ́ọ̀ṣì wọn, lé àwọn pẹpẹ wọn, àti lé aṣọ wọn. Ní gbogbo ibi ni a ti ń rí àmì àgbélébùú. Ní gbogbo ibi ni a ti ń bu ọlá fún un ní òde, tí a sì ń gbé e ga. Ṣùgbọ́n àwọn ẹ̀kọ́ Kristi ni a ti sin mọ́ lábẹ́ àkójọpọ̀ àṣà aláìní ìtumọ̀, àwọn ìtumọ̀ èké, àti àwọn ìbéèrè líle. Ọ̀rọ̀ Olùgbàlà nípa àwọn Júù aláìfaradà, ń kan sí àwọn olórí Ìjọ́ Roman Kátólíìkì pẹ̀lú agbára tí ó tóbi jù bẹ́ẹ̀ lọ pé: ‘Nítorí wọ́n ń di ẹrù wúwo, tí ó sì nira láti ru, wọ́n sì ń fi í lé èjìká ènìyàn; ṣùgbọ́n àwọn tìkára wọn kì yóò fi ọ̀kan nínú àwọn ìka wọn ṣí i.’ Matthew 23:4. A ń pa àwọn ọkàn onítẹ̀sí-ọkàn mọ́ sínú ìbẹ̀rù àìdákẹ́jẹ, nígbà tí wọ́n ń bẹ̀rù ìbínú Ọlọ́run tí a ti mú bínú, nígbà tí ọ̀pọ̀ nínú àwọn ọlọ́lá ìjọ ń gbé nínú ìgbé ayé adùn àti ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ ara.”

“Ìjọsìn àwọn ère àti àwọn àjẹkù mímọ́, ìpè sí àwọn ẹni-mímọ́, àti gbígbé póòpù ga jẹ́ ọgbọ́n ẹ̀tàn Satani láti fa ọkàn àwọn ènìyàn kúrò lọ́dọ̀ Ọlọ́run àti lọ́dọ̀ Ọmọ Rẹ̀. Láti mú ìparun wọn ṣẹ, ó ń tiraka láti yí àkíyèsí wọn padà kúrò lọ́dọ̀ Ẹni náà nípasẹ̀ ẹni tí òun nìkan ni wọ́n lè rí ìgbàlà. Yóò darí wọn sí ohunkóhun tí a lè fi rọ́pò Ẹni tí ó ti wí pé: ‘Ẹ wá sọ́dọ̀ Mi, gbogbo ẹ̀yin tí ń ṣiṣẹ́ kára tí a sì di ẹrù wu, Èmi yóò sì fún yín ní ìsinmi.’ Matteu 11:28.”

“Ìsapá àìdákẹ́jẹ́ Sátánì ni láti sọ ìwà Ọlọ́run di àbùkù, ìwà ẹ̀ṣẹ̀, àti àwọn ọ̀ràn gidi tí ó wà nínú ewu nínú ìjà ńlá náà. Èrò àrékérekè rẹ̀ ń dín ojúṣe òfin àtọ̀runwá kù, ó sì ń fún ènìyàn ní àyè láti dẹ́ṣẹ̀. Ní àkókò kan náà ó mú kí wọ́n di ìmọ̀ràn èké nípa Ọlọ́run mọ́ra, kí wọ́n lè wo Òun pẹ̀lú ìbẹ̀rù àti ìkórìíra dípò pẹ̀lú ìfẹ́. A ń fi ìkà tí ó wà nínú ìwà tirẹ̀ gan-an kàn mọ́ Ẹlẹ́dàá; a sì fi hàn nínú àwọn ètò ẹ̀sìn, a sì ń sọ ọ́ jáde nínú àwọn ọ̀nà ìjọsìn. Báyìí ni a ṣe ń fọ́ ojú inú ènìyàn, Sátánì sì ń rí i dájú pé wọ́n di aṣojú rẹ̀ láti jagun sí Ọlọ́run. Nípasẹ̀ àwọn ìròyìn tí a ti yí padà nípa àwọn ìwà àtọ̀runwá, a mú àwọn orílẹ̀-èdè aláìní Ọlọ́run gbà pé ẹbọ ènìyàn jẹ́ ohun tí ó yẹ kí a ṣe láti lè rí ojú rere Ọlọ́run; a sì ti ṣe àwọn ìkà burúkú jùlọ lábẹ́ oríṣiríṣi ìrísí ìbọ̀rìṣà.”

“Ìjọ Roman Kátólíìkì, nípa fífi àwọn àwòṣe ẹ̀sìn abọ̀rìṣà àti ti Kristẹni ṣọ̀kan, àti, gẹ́gẹ́ bí ẹ̀sìn abọ̀rìṣà, nípa ṣíṣe àfihàn ìwà Ọlọ́run ní ọ̀nà tí kì í ṣe òtítọ́, ti lo àwọn ìṣe tí kò kéré ní ìkà àti ìbẹ̀rù. Ní ọjọ́ ìṣàkóso gíga ti Róòmù, àwọn irinṣẹ́ ìyà wà láti fi mú kí a fara mọ́ àwọn ẹ̀kọ́ rẹ̀. Òpó iná wà fún àwọn tí kì yóò jẹ́wọ́ sí àwọn ẹ̀tọ́ tí ó ń sọ pé ó ní. Àwọn ìpakúpa sì wà ní ìwọ̀n tí a kì yóò mọ̀ láé títí di ìgbà tí a ó fi ṣí i payá nínú ìdájọ́. Àwọn olórí gíga ìjọ náà kẹ́kọ̀ọ́, lábẹ́ Sátánì olúwa wọn, láti dá ọ̀nà sílẹ̀ láti fa ìyà tí ó pọ̀ jùlọ tí ó ṣeé ṣe àti láti má ṣe parí ẹ̀mí ẹni tí a ń jẹ́ níyà. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà, a máa ń tún ìlànà ọ̀run àpáàdì náà ṣe dé òpin gíga jùlọ tí ìfaradà ènìyàn lè gbà, títí ẹ̀dá ara fi dáwọ́ ìjàkadì dúró, tí ẹni tí ń jìyà náà sì kí ikú gẹ́gẹ́ bí ìtúsílẹ̀ adùn.”

“Bẹ́ẹ̀ ni ìpínlẹ̀ àwọn alátakò Róòmù rí. Ṣùgbọ́n fún àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀, ó ní ìbáwí pàṣán, ebi ìyàn tí ń pa ènìyàn run, àti àwọn ìnira ara ní gbogbo ìrísí tí a lè rò, tí ń mú ọkàn ṣàìsàn. Láti lè rí ojúrere Ọ̀run gbà, àwọn olùrònúpìwàdà rú òfin Ọlọ́run nípa rú òfin ìṣẹ̀dá. A kọ́ wọn láti ya àwọn ìdè tí Òun fúnra Rẹ̀ ti dá láti bùkún àti láti mú ìgbé ayé ènìyàn lórí ilẹ̀-ayé yọ̀. Ilé-isìnkú ni ó ní àràádọ́ta ọ̀kẹ́ àìmọye àwọn olùfaragà tí wọ́n lo ìgbésí ayé wọn ní asán nínú ìsapá láti borí àwọn ìfẹ́ inú àdáyébá wọn, láti pa gbogbo èrò àti ìmọ̀lára ìyọ́nú sí àwọn ẹlẹ́dàá ẹlẹgbẹ́ wọn mọ́lẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ohun tí ń mú ìbínú Ọlọ́run wá.”

“Bí a bá fẹ́ lóye ìwà ìkà Satani tí a ti pinnu tẹ́lẹ̀, tí ó ti hàn gbangba fún ọ̀pọ̀ ọgọ́rùn-ún ọdún, kì í ṣe láàárín àwọn tí wọn kò tíì gbọ́ nípa Ọlọ́run rí, ṣùgbọ́n ní àárín ọkàn-àyà gan-an àti káàkiri gbogbo àyè Kírísẹ́ńdọ̀mù, kò sí ohun mìíràn tí a nílò ju kí a wo ìtàn Romanism. Nípasẹ̀ ètò ìtànjẹ ńlá yìí, ọmọ-aládé ibi ń mú ète rẹ̀ ṣẹ, èyíinì ni láti mú àbùkù bá Ọlọ́run àti láti mú ìbànújẹ́ wá sórí ènìyàn. Bí a sì ṣe ń rí i bí ó ti ń ṣàṣeyọrí nínú fífi ara rẹ̀ pamọ́ àti nínú mímú iṣẹ́ rẹ̀ ṣẹ nípasẹ̀ àwọn aṣáájú ìjọ, a lè túbọ̀ lóye dáadáa ìdí tí ó fi ní ìkórìíra ńlá bẹ́ẹ̀ sí Bíbélì. Bí a bá ka Ìwé náà, àánú àti ìfẹ́ Ọlọ́run ni a ó fi hàn; a ó sì rí i pé kò fi ọ̀kan kankan nínú àwọn ẹrù wúwo wọ̀nyí lé ènìyàn lórí. Gbogbo ohun tí Ó béèrè ni ọkàn tí ó fọ́ tí ó sì ronúpìwàdà, àti ẹ̀mí onírẹ̀lẹ̀, onígbọràn.”

“Kristi kò fi àpẹẹrẹ kankan hàn nínú ayé Rẹ̀ fún àwọn ọkùnrin àti obìnrin láti ti ara wọn mọ́ sínú àwọn ilé ajẹ́mọ́ṣinṣin kí wọ́n lè yẹ fún ọ̀run. Kò tíì kọ́ni rí pé a gbọ́dọ̀ dí ìfẹ́ àti àánú nínú. Ọkàn Olùgbàlà kún-ún fún ìfẹ́ tí ń ṣàn jáde. Bí ènìyàn ṣe ń sún mọ́ pípé ìwà rere tó, bẹ́ẹ̀ ni ìmọ̀lára rẹ̀ ń túbọ̀ lágbára sí i, ìmòye rẹ̀ nípa ẹ̀ṣẹ̀ sì ń túbọ̀ jinlẹ̀ sí i, àánú rẹ̀ fún àwọn tí a pọ́n lójú sì ń jinlẹ̀ sí i. Póòpù ń sọ pé òun ni aṣojú Kristi; ṣùgbọ́n báwo ni ìwà rẹ̀ ṣe lè dúró ní ìfiwéra pẹ̀lú ti Olùgbàlà wa? Ṣé a ti mọ Kristi rí pé Ó fi ènìyàn lé ẹ̀wọ̀n tàbí lórí ohun èlò ìyà, nítorí pé wọn kò san ọlá fún Un gẹ́gẹ́ bí Ọba ọ̀run? Ṣé a gbọ́ ohùn Rẹ̀ rí tí Ó fi dá àwọn tí kò gbà á lẹ́bi ikú? Nígbà tí àwọn ènìyàn ìlú kan ní Samaria fi ẹ̀gàn hàn án, àpọ́sítélì Johanu kún fún ìbínú, ó sì béèrè pé: ‘Olúwa, ṣé O fẹ́ kí a paṣẹ pé kí iná sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀run, kí ó sì run wọn, gẹ́gẹ́ bí Élíjà ti ṣe?’ Jesu fi àánú wo ọmọ-ẹ̀yìn Rẹ̀, Ó sì bá ẹ̀mí líle rẹ̀ wí, ní sisọ pé: ‘Nítorí Ọmọ ènìyàn kò wá láti pa ẹ̀mí ènìyàn run, bí kò ṣe láti gbà wọ́n là.’ Luku 9:54, 56. Ẹ̀mí tí aṣojú tí wọ́n ń pe ní ti Kristi ń fihàn yàtọ̀ tó bẹ́ẹ̀ sí ti Kristi.”

“Ṣọ́ọ̀ṣì Romu báyìí ń fi ojú rere hàn sí ayé, ó sì ń bo àkọsílẹ̀ ìwà ìkà tí ó burú jù lọ rẹ̀ pẹ̀lú àwíwí ìdáláre. Ó ti wọ ara rẹ̀ ní aṣọ tí ó dàbí ti Kristi; ṣùgbọ́n kò yí padà. Gbogbo ìlànà ẹ̀kọ́ ìjọ pàápàá tí ó wà ní àwọn ìgbà àtijọ́ ṣì wà lónìí. Àwọn ẹ̀kọ́ tí a dá sílẹ̀ ní àwọn àkókò òkùnkùn jù lọ ni wọ́n ṣì ń dì mú. Kí ẹnikẹ́ni má ṣe tan ara rẹ̀ jẹ. Ìjọ pàápàá tí àwọn Pùrótẹ́sítáǹtì ti múra tán báyìí láti bọ̀wọ̀ fún ni ìjọ kan náà tí ó jọba lórí ayé ní ọjọ́ Ìmúpadàbọ̀sípò, nígbà tí àwọn ènìyàn Ọlọ́run dìde, pẹ̀lú ewu ẹ̀mí wọn, láti ṣí ìwà búburú rẹ̀ payá. Ó ní ìgbéraga kan náà àti ìfojúsùn onígbéraga kan náà tí ó fi ń ṣe olórí lórí àwọn ọba àti àwọn ọmọ-aládé, tí ó sì ń jẹ́ ẹ̀tọ́ àṣẹ tí ó jẹ́ ti Ọlọ́run nìkan. Ẹ̀mí rẹ̀ kò dín kù nínú ìkà àti ìṣàkóso-apákan lónìí ju bí ó ti rí lọ nígbà tí ó pa òmìnira ènìyàn run, tí ó sì pa àwọn mímọ́ ti Ẹni Gíga Jù Lọ.”

“Ìjọba póòpù gan-an ni ohun tí àsọtẹ́lẹ̀ ti sọ pé yóò jẹ́, ìpẹ̀yìndà àwọn àkókò ìkẹyìn. 2 Tẹsalóníkà 2:3, 4. Ó jẹ́ apá kan nínú ìlànà rẹ̀ láti gba ìwà tí yóò dára jùlọ láti mú ète rẹ̀ ṣẹ; ṣùgbọ́n lábẹ́ ìrísí aláìdúróṣinṣin bí ti alángàn, ó fi májèlé aláìyípadà ti ejò pamọ́. ‘Kò yẹ kí a pa ìgbàgbọ́ mọ́ pẹ̀lú àwọn aládámọ̀, tàbí àwọn ẹni tí a fura sí pé wọ́n ní ẹ̀sùn àdámọ̀’ (Lenfant, ìdìpọ̀ 1, ojú-ìwé 516), ni ó kéde. Ṣé agbára yìí, ẹni tí àkọsílẹ̀ rẹ̀ fún ẹgbẹ̀rún ọdún ti kọ sínú ẹ̀jẹ̀ àwọn ẹni mímọ́, ni a ó sì báyìí jẹ́wọ́ gẹ́gẹ́ bí apá kan ti ìjọ Kristi?”

“Kì í ṣe láìsí ìdí ni a ti gbé ìdálẹ́kọ̀ọ́ yìí kalẹ̀ ní àwọn orílẹ̀-èdè Pùròtẹ́sítáǹtì pé Kátólíìkì kò yà gédégbé kúrò lọ́dọ̀ Pùròtẹ́sítáǹtì bí ó ti rí ní àwọn àkókò ìṣáájú. Ìyípadà kan ti wáyé; ṣùgbọ́n ìyípadà náà kò sí nínú ipò póòpù. Kátólíìkì ní tòótọ́ jọ púpọ̀ nínú Pùròtẹ́sítáǹtì tí ó wà báyìí, nítorí Pùròtẹ́sítáǹtì ti bàjẹ́ gidigidi láti ọjọ́ àwọn Atúnṣe.”

“Bí àwọn ìjọ Pùròtẹ́sítáǹtì ṣe ń wá ojú rere ayé, ìfẹ́ àròsọ ti fọ́jú wọn. Wọ́n kò rí i pé wọ́n ń ka a sí ohun tó tọ́ láti gba rere gbọ́ nípa gbogbo ibi, àti gẹ́gẹ́ bí àbájáde tí kò lè yà kúrò nínú rẹ̀, níkẹyìn wọn yóò gba ibi gbọ́ nípa gbogbo rere. Dípò kí wọ́n dúró láti dáàbò bo ìgbàgbọ́ tí a ti fi lé àwọn ẹni mímọ́ lọ́wọ́ lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo, nísinsin yìí wọ́n ti ń ṣe bí ẹni pé wọ́n ń tọrọ àforíjì lọ́wọ́ Róòmù nítorí èrò wọn tí kò ní ìfẹ́ sí i nípa rẹ̀, wọ́n sì ń bẹ̀bẹ̀ àforíjì nítorí ìmúra-ẹni-nìkan wọn.”

“Ẹgbẹ́ ńlá kan, àní lára àwọn tí kò wo Ìjọ Romanu pẹ̀lú ojú rere, kì í mọ ewu púpọ̀ tí ó wà nínú agbára àti ipa rẹ̀. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ń tẹnu mọ́ ọn pé òkùnkùn ọgbọ́n àti ìwà rere tí ó gbilẹ̀ ní àkókò Àárín Ọ̀rúndún ni ó ṣèrànwọ́ fún ìtànkálẹ̀ àwọn ẹ̀kọ́ ìgbàgbọ́ rẹ̀, àwọn ìgbàgbọ́ asán rẹ̀, àti ìninilára rẹ̀, àti pé ìmòye tí ó pọ̀ sí i ti àkókò òde òní, ìtànkálẹ̀ ìmọ̀ káàkiri ní gbogbogbò, àti ìfẹ́ òmìnira tí ń pọ̀ sí i ní ọ̀ràn ẹ̀sìn, ń dí àjíǹde àìfaradà àti ìkà jẹ. Èrò gan-an pé irú ipò bẹ́ẹ̀ yóò wà ní àkókò ìmólẹ̀ yìí ni a ń fi ṣe ẹ̀yà. Òótọ́ ni pé ìmólẹ̀ ńlá, nípa ọgbọ́n, nípa ìwà rere, àti nípa ẹ̀sìn, ń tàn sórí ìran yìí. Nínú ojúewé tí a ṣí sílẹ̀ ti Ọ̀rọ̀ Mímọ́ Ọlọ́run, a ti tú ìmólẹ̀ láti ọ̀run sórí ayé. Ṣùgbọ́n ó yẹ kí a rántí pé bí ìmólẹ̀ tí a fi fún ènìyàn ṣe pọ̀ tó, bẹ́ẹ̀ ni òkùnkùn àwọn tí ń yi í padà, tí wọ́n sì kọ̀ ọ́, ṣe pọ̀ tó.”

“Ikẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì pẹ̀lú ẹ̀mí àdúrà yóò fi ìwà gidi ti ìjọ póòpù hàn fún àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì, yóò sì mú kí wọ́n kórìíra rẹ̀, kí wọ́n sì yàgò fún un; ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn gbọ́n ní ojú ara wọn tó bẹ́ẹ̀ tí wọn kò fi rí àìní láti fi ìrẹ̀lẹ̀ wá Ọlọ́run kí a lè darí wọn sínú òtítọ́. Bí wọ́n tilẹ̀ ń yangàn nípa ìmọ̀lẹ̀ tí wọ́n ní, wọn kò mọ Ìwé Mímọ́ àti agbára Ọlọ́run. Wọ́n gbọ́dọ̀ ní ọ̀nà kan láti mú ẹ̀rí ọkàn wọn balẹ̀, wọ́n sì ń wá ohun tí kò ní ẹ̀mí tó bẹ́ẹ̀ tí kò sì ní fi wọ́n sílẹ̀ ní ìtìjú. Ohun tí wọ́n ń fẹ́ ni ọ̀nà kan láti gbàgbé Ọlọ́run tí yóò dà bí ọ̀nà ìrántí Rẹ̀. Ìjọ póòpù bá a mu dáadáa láti pèsè fún àìní gbogbo irú àwọn wọ̀nyí. A ti pèsè rẹ̀ sílẹ̀ fún ẹ̀ka méjì ti aráyé, tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ bo gbogbo ayé—àwọn tí yóò fẹ́ gba ìgbàlà nípa iṣẹ́ rere wọn, àti àwọn tí yóò fẹ́ gba ìgbàlà nínú ẹ̀ṣẹ̀ wọn. Níhìn-ín ni àṣírí agbára rẹ̀ wà.”

“A ti fihàn pé ọjọ́ òkùnkùn ọgbọ́n ńlá jẹ́ ohun tí ó ṣojú rere fún àṣeyọrí ìjọ pàápàá. A ó sì tún fi hàn pé ọjọ́ ìmọ́lẹ̀ ọgbọ́n ńlá jẹ́ pẹ̀lú ohun tí ó ṣojú rere fún àṣeyọrí rẹ̀. Ní àwọn àkókò tí ó ti kọjá, nígbà tí ènìyàn wà láìsí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run àti láìsí ìmọ̀ òtítọ́, a fi ìbọ̀jú bo ojú wọn, a sì dẹkùn ẹgbẹ̀ẹgbẹ̀rún ènìyàn, tí wọn kò rí àwọ̀n tí a tẹ́ sílẹ̀ fún ẹsẹ̀ wọn. Ní ìran yìí, ọ̀pọ̀ ni ìmọ́lẹ̀ ìtan àwọn àròjinlẹ̀ ènìyàn ń dán ojú wọn lójú, “ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ tí a ń pè ní bẹ́ẹ̀ ní èké;” wọn kò mọ àwọ̀n náà, wọn sì ń rìn wọ inú rẹ̀ bí ẹni pé a fi ìbọ̀jú bo ojú wọn. Ète Ọlọ́run ni pé kí agbára ọgbọ́n ènìyàn jẹ́ ohun tí a gbà gẹ́gẹ́ bí ẹ̀bùn láti ọ̀dọ̀ Ẹlẹ́dàá rẹ̀, kí a sì lò ó nínú iṣẹ́ òtítọ́ àti òdodo; ṣùgbọ́n nígbà tí a bá ń tọ́́jú ìgbéraga àti ìfẹ́ ipò gíga, tí ènìyàn sì gbé àwọn àròkọ tiwọn ga ju ọ̀rọ̀ Ọlọ́run lọ, nígbà náà ni ìmòye lè ṣe ìpalára tí ó pọ̀ ju àìmọ̀ lọ. Báyìí ni ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ èké ti ọjọ́ wa yìí, tí ń ba ìgbàgbọ́ nínú Bíbélì jẹ́, yóò fi hàn pé ó ṣàṣeyọrí pẹ̀lú nínú pípèsè ọ̀nà fún gbigba ìjọ pàápàá, pẹ̀lú àwọn ìrísí rẹ̀ tí ń wu ni lójú, gẹ́gẹ́ bí ìdidènà ìmọ̀ ti ṣàṣeyọrí nínú ṣíṣí ọ̀nà fún ìgbéga rẹ̀ ní Àwọn Àkókò Òkùnkùn.”

“Nínú àwọn ìṣísẹ̀ tí ń lọ lọ́wọ́lọ́wọ́ ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà láti rí ìtìlẹ́yìn ìjọba fún àwọn ilé-iṣẹ́ àti àṣà ìlò ti ìjọ, àwọn Pírótẹ́sítáǹtì ń tẹ̀ lé àwọn ìgbésẹ̀ àwọn ọmọ-ẹ̀yìn póòpù Róòmù. Rárá o, ó ju bẹ́ẹ̀ lọ, wọ́n ń ṣí ilẹ̀kùn sílẹ̀ fún ẹ̀ṣẹ̀ póòpù láti tún gba ipò àṣẹ gíga padà ní Amẹ́ríkà ti Pírótẹ́sítáǹtì, èyí tí ó ti pàdánù ní Ayé Àtijọ́. Àti pé ohun tí ń fún ìṣísẹ̀ yìí ní ìtumọ̀ tí ó pọ̀ sí i ni òtítọ́ náà pé ohun pàtàkì jùlọ tí a ń ronú lé lórí ni fífi ìtọ́jú ọjọ́ Àìkú lélẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òfin—àṣà kan tí ó ti ara Róòmù wá, tí ó sì jẹ́ èyí tí obìnrin náà ń sọ pé ó jẹ́ àmì àṣẹ rẹ̀. Ẹ̀mí ẹ̀ṣẹ̀ póòpù ni—ẹ̀mí ìfaramọ́ sí àwọn àṣà ayé yìí, ìbọ̀wọ̀ fún àṣà ìbílẹ̀ ènìyàn ju àwọn àṣẹ Ọlọ́run lọ—ni ó ń gba inú àwọn ìjọ Pírótẹ́sítáǹtì kọjá, tí ó sì ń darí wọn lọ láti ṣe iṣẹ́ kan náà ti gbígbé ọjọ́ Àìkú ga, èyí tí ẹ̀ṣẹ̀ póòpù ti ṣe ṣáájú wọn.”

“Bí akàwé bá fẹ́ lóye àwọn ohun èlò tí a óò lò nínú ìjà tí ń bọ̀ ní kánkán, kò ní ṣe ju kí ó tọpasẹ̀ àkọsílẹ̀ àwọn ọ̀nà tí Róòmù lò fún ète kan náà ní àwọn ìgbà àtijọ́. Bí ó bá fẹ́ mọ bí àwọn ọmọ ìjọ Pápá àti àwọn Pírótẹ́sítáǹtì tí wọ́n darapọ̀ yóò ṣe bá àwọn tí ń kọ àwọn ẹ̀kọ́-ìgbàgbọ́ wọn, ẹ jẹ́ kí ó wo ẹ̀mí tí Róòmù fi hàn sí ọjọ́ Ìsinmi àti sí àwọn olùdáàbò bò ó.”

“Àwọn àṣẹ ọba, àwọn ìgbìmọ̀ àgbáyé, àti àwọn òfin ìjọ tí agbára ayé ń gbé ró ni wọ́n jẹ́ àwọn ìgbésẹ̀ tí wọ́n fi mú kí àjọyọ̀ keferi náà dé ipò ọlá rẹ̀ nínú ayé Kristẹni. Ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ ní gbangba láti fi mú ìtọ́jú ọjọ́ Àìkú ṣẹ ni òfin tí Kọ́ńsítántínù ṣe kalẹ̀. (A.D. 321) Àṣẹ yìí béèrè pé kí àwọn ará ìlú sinmi ní “ọjọ́ ọlọ́lá ti oòrùn,” ṣùgbọ́n ó jẹ́ kí àwọn ará igberiko máa bá iṣẹ́ iṣẹ́-ogbin wọn lọ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ní tòótọ́ ó jẹ́ òfin àwọn keferi, ọba náà fi agbára mú un ṣẹ lẹ́yìn tí ó ti fi ẹnu gba ẹ̀sìn Kristẹni.”

“Nítorí pé àṣẹ ọba kò fi hàn pé ó jẹ́ àfidípò tó péye fún àṣẹ Ọlọ́run, Eusebius, bíṣọ́ọ̀bù kan tí ó ń wá ojú rere àwọn ọmọ-aládé, tí ó sì jẹ́ ọ̀rẹ́ àtàtà àti alátẹ́lẹwọ́ Constantine, gbé ẹ̀sùn náà kalẹ̀ pé Kristi ti yí Ọjọ́ Ìsinmi padà sí ọjọ́ Àìkú. Kò sí ẹ̀rí kan ṣoṣo láti inú Ìwé Mímọ́ tí a mú wá gẹ́gẹ́ bí ìdánilójú ẹ̀kọ́ tuntun náà. Eusebius fúnra rẹ̀, láìmọ̀ọ́mọ̀, jẹ́wọ́ èké rẹ̀, ó sì tọ́ka sí àwọn akọ̀dásílẹ̀ gidi ìyípadà náà. ‘Gbogbo ohun,’ ni ó wí pé, ‘ohunkóhun tí ó jẹ́ ojúṣe láti ṣe ní Ọjọ́ Ìsinmi, àwọn wọ̀nyí ni àwa ti yí padà sí Ọjọ́ Oluwa.’—Robert Cox, Sabbath Laws and Sabbath Duties, ojúewé 538. Ṣùgbọ́n àríyànjiyàn ti ọjọ́ Àìkú, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò ní ìpìlẹ̀ kankan, ṣiṣẹ́ láti mú kí àwọn ènìyàn túbọ̀ láyà láti tẹ Ọjọ́ Ìsinmi Oluwa mọ́lẹ̀. Gbogbo àwọn tí ó fẹ́ kí ayé bọlá fún wọn gba àjọyọ̀ tí ó gbajúmọ̀ náà.”

“Bí ipò póòpù ṣe di mímúlẹ̀ gbọ́ngbọn, iṣẹ́ gbígbé ọjọ́ Àìkú ga ni a sì tẹ̀síwájú nínú rẹ̀. Fún ìgbà díẹ̀, àwọn ènìyàn máa ń ṣiṣẹ́ iṣẹ́ àgbẹ̀ nígbà tí wọn kò bá lọ sí ṣọ́ọ̀ṣì, a sì ṣì ń kà ọjọ́ keje sí Sábáàtì. Ṣùgbọ́n díẹ̀díẹ̀ a ṣe ìyípadà kan. A fòfin dè àwọn tí wọ́n wà ní ipò mímọ́ kí wọn má ṣe dájọ́ nínú ìjàmbá òfin abẹ́lé kankan ní ọjọ́ Àìkú. Kò pẹ́ lẹ́yìn náà, a pàṣẹ fún gbogbo ènìyàn, láìka ipò wọn sí, pé kí wọn yàgò fún iṣẹ́ ojoojúmọ́, ní ìjìyà owó itanràn fún àwọn òmìnira, àti ìnà fún àwọn ìránṣẹ́. Lẹ́yìn náà, a pa á láṣẹ pé kí a fìyà jẹ àwọn ọlọ́rọ̀ pẹ̀lú ìsonù ìdájí ohun-ini wọn; ní ìkẹyìn sì, pé bí wọn bá ṣì ń le koko, kí a sọ wọ́n di ẹrú. Àwọn ọmọ ìpele-kẹ̀hìn ni a óò jẹ́ kí wọn jìyà ìkólọ kúrò ní ilẹ̀ títí láé.”

“A tún pè iṣẹ́ ìyanu wá sí ìrànlọ́wọ́. Láàárín àwọn iṣẹ́ ìyanu mìíràn, a ròyìn pé bí àgbẹ̀ kan tí ó fẹ́ lọ ṣagbe oko rẹ̀ ní ọjọ́ Àìkú ṣe ń fọ́ ìkọ̀ rẹ̀ mọ́ pẹ̀lú irin kan, irin náà dì mọ́ ọwọ́ rẹ̀ ṣinṣin, ó sì gbé e kiri pẹ̀lú ara rẹ̀ fún ọdún méjì, ‘sí ìrora àti ìtìjú rẹ̀ tí ó pọ̀ ju.’—Francis West, Historical and Practical Discourse on the Lord’s Day, ojú-ìwé 174.

“Nígbà tó yá, póòpù náà fi ìtọ́nisọ́nà hàn pé kí àlùfáà paríṣì kìlọ̀ fún àwọn tí ń rú ọjọ́ Àìkú, kí ó sì rọ̀ wọ́n pé kí wọ́n lọ sí ṣọ́ọ̀ṣì, kí wọ́n sì gbàdúrà wọn, kí wọ́n má bàa mú àjálù ńlá kan wá sórí ara wọn àti àwọn aládùúgbò wọn. Ìgbìmọ̀ ṣọ́ọ̀ṣì kan mú ẹ̀rí yìí wá síwájú, èyí tí a ti lò ní ọ̀nà tí ó gbilẹ̀ tó bẹ́ẹ̀, àní láàárín àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì pẹ̀lú, pé nítorí tí mànàmáná lù àwọn ènìyàn kan nígbà tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ lọ́jọ́ Àìkú, ó gbọdọ̀ jẹ́ Sábáàtì. ‘Ó hàn gbangba,’ ni àwọn olórí ìjọ náà sọ, ‘bí inú Ọlọ́run ti bí tó lórí ìfojúdi wọn sí ọjọ́ yìí.’ Lẹ́yìn náà ni wọ́n ṣe ìpè pé kí àwọn àlùfáà àti àwọn ìránṣẹ́ ìjọ, àwọn ọba àti àwọn ọmọ-aládé, àti gbogbo àwọn olóòótọ́ ènìyàn ‘lo gbogbo ìsapá àti ìtọ́jú wọn títí dé òpin kí a lè mú ọjọ́ náà padà sí ọlá rẹ̀, àti pé, nítorí ọlá Ìsìn Kristẹni, kí a máa pa á mọ́ ní ìfọkànsìn púpọ̀ sí i ní àkókò tí ń bọ̀.’—Thomas Morer, Discourse in Six Dialogues on the Name, Notion, and Observation of the Lord’s Day, ojú-ìwé 271.”

“Níwọ̀n bí àwọn ìpinnu àwọn ìgbìmọ̀ ṣe hàn pé wọn kò tó, a bẹ̀ ẹ àwọn aláṣẹ ayé kí wọn fi àṣẹ òfin kan jáde tí yóò mú ìbẹ̀rù wọ ọkàn àwọn ènìyàn, tí yóò sì fi ipá mú wọn dáwọ́ iṣẹ́ dúró ní ọjọ́ Àìkú. Ní sínọ́ọ̀dì kan tí a ṣe ní Róòmù, a tún fi gbogbo àwọn ìpinnu ìṣáájú múlẹ̀ pẹ̀lú agbára àti ọlá ńlá tí ó pọ̀ sí i. A sì tún fi wọn sínú òfin ìjọ, àwọn aláṣẹ ìjọba sì mú wọn ṣiṣẹ́ jákèjádò fẹrẹẹ́ jẹ́ gbogbo ilẹ̀ Kristẹ́ndọ́mù. (Wo Heylyn, History of the Sabbath, pt. 2, ch. 5, sec. 7.)”

“Síbẹ̀síbẹ̀ àìsí àṣẹ Mímọ́ nípa fífi ọjọ́ Àìkú pa mọ́ fa ìdàmú kì í ṣe díẹ̀. Àwọn ènìyàn béèrè ẹ̀tọ́ àwọn olùkọ́ wọn láti fi ìkéde pípé Jèhófà sílẹ̀ pé, ‘Ọjọ́ keje ni Ìsinmi Olúwa Ọlọ́run rẹ,’ kí wọ́n lè bọlá fún ọjọ́ oòrùn. Láti fi kún àìní ẹ̀rí Bíbélì, ó di dandan kí wọ́n lo àwọn ọ̀nà mìíràn. Alágbára olùgbèjà kan fún ọjọ́ Àìkú, ẹni tí, ní àkókò ìparí ọ̀rúndún kejìlá, ṣàbẹ̀wò sí àwọn ìjọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, ni àwọn ẹlẹ́rìí olóòótọ́ fún òtítọ́ tako; àwọn ìsapá rẹ sì jẹ́ aláìní èso tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ẹ́ tí ó fi kúrò ní ilẹ̀ náà fún ìgbà díẹ̀, ó sì ń wá ọ̀nà kan láti fi mú kí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní agbára. Nígbà tí ó padà, a ti pèsè ohun tí ó ṣaláìní náà, àti nínú iṣẹ́ rẹ̀ lẹ́yìn náà ó ní àṣeyọrí tó pọ̀ sí i. Ó mú ìwé àkájọ kan wá pẹ̀lú rẹ̀ tí ó sọ pé ó ti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run tìkára Rẹ̀ wá, èyí tí ó ní àṣẹ tí a nílò fún pípa ọjọ́ Àìkú mọ́, pẹ̀lú ìhalẹ̀ burúkú láti ba àwọn aláìgbọ́ràn lẹ́rù. A sọ pé ìwé yìí, tí ó ṣeyebíye—bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹ̀tàn àfàwọ̀ra burúkú ni gẹ́gẹ́ bí ìlànà tí ó ń tẹ́wọ́ gbé—ti ṣubú láti ọ̀run wá, àti pé a rí i ní Jérúsálẹ́mù, lórí pẹpẹ St. Simeon, ní Gọ́lgótà. Ṣùgbọ́n ní tòótọ́, ààfin póńtífíkà ní Róòmù ni ibi tí ó ti jáde. Ìtanjẹ àti àfàwọ̀ra láti mú agbára àti àlàáfíà ìjọ dàgbà ni a ti kà sí ohun tí ó bófin mu ní gbogbo àkókò lábẹ́ àkóso pápà.”

“Ìwé àkájọ náà fòfin de iṣẹ́ láti wákàtí kẹsàn-án, ìyẹn aago mẹ́ta ọ̀sán ọjọ́ Àbámẹ́ta, títí di ìrìbọmi oorun ọjọ́ Ajé; a sì kéde pé a ti fi ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ ìyanu jẹ́rìí sí àṣẹ rẹ̀. A sọ pé àwọn ẹni tí wọ́n bá ń ṣiṣẹ́ kọjá àkókò tí a yàn ni àrùn àìlera ìrìn-ọwọ́ àti ìrìn-ẹsẹ̀ máa lù. Agbẹ̀ ọlọ kan tí ó gbìyànjú láti lọ ọkà rẹ̀, rí i pé dípò iyẹfun, ìṣàn ẹ̀jẹ̀ kan ń ṣàn jáde, kẹ̀kẹ́ ọlọ náà sì dúró ṣinṣin láìka agbára líle tí omi fi ń ṣàn lọ. Obìnrin kan tí ó fi ìyẹfun tútù sínú adírò rí i pé ó ṣì tútù láìjẹ́ nígbà tí ó yọ ọ jáde, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé adírò náà gbóná gidigidi. Ẹlòmíràn tí ó ti pèsè ìyẹfun tútù rẹ̀ fún sísè ní wákàtí kẹsàn-án, ṣùgbọ́n tí ó pinnu láti fi í sílẹ̀ títí di ọjọ́ Ajé, rí i ní ọjọ́ kejì pé agbára Ọlọ́run ti sọ ọ́ di búrẹ́dì, tí a sì ti yan án. Ọkùnrin kan tí ó yan búrẹ́dì lẹ́yìn wákàtí kẹsàn-án ní ọjọ́ Àbámẹ́ta rí i pé, nígbà tí ó bù ú ní òwúrọ̀ ọjọ́ kejì, ẹ̀jẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í jáde lára rẹ̀. Nípa irú àwọn àròsọ asán àti ìgbàgbọ́ òkùnkùn bẹ́ẹ̀ ni àwọn alátìlẹ́yìn ọjọ́ Àìkú gbìyànjú láti fìdí ìwà mímọ́ rẹ̀ múlẹ̀. (Wo Roger de Hoveden, Annals, vol. 2, ojú-ìwé 526–530.)”

“Ní Scotland, gẹ́gẹ́ bí ní England, a mú ìbòwọ̀ tó pọ̀ síi fún Ọjọ́ Àìkú wá nípa pípa apá kan ti Sábá àtijọ́ mọ́ pọ̀ mọ́ ọn. Ṣùgbọ́n àkókò tí a ní láti pa mọ́́ yà sọ́tọ̀ gẹ́gẹ́ bí mímọ́ yàtọ̀. Àṣẹ kan láti ọ̀dọ̀ ọba Scotland kéde pé, ‘Ó yẹ kí a ka Saturday láti aago méjìlá ọ̀sán sí mímọ́,’ àti pé kò sí ọkùnrin kankan, láti àkókò náà títí di òwúrọ̀ Monday, tí yóò fi ara rẹ̀ sínú iṣẹ́ ayé.—Morer, ojú-ìwé 290, 291.

“Ṣùgbọ́n láìka gbogbo ìsapá láti fi mú ìmímọ́ ọjọ́ Àìkú dúró ṣinṣin sí, àwọn Pápá fúnra wọn jẹ́wọ́ ní gbangba àṣẹ Ọlọ́run ti ọjọ́ ìsinmi àti ìpilẹ̀ṣẹ̀ ènìyàn ti ètò tí a fi rọ́pò rẹ̀. Ní ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, ìgbìmọ̀ Pápá kan sọ ní kedere pé: ‘Kí gbogbo àwọn Kristẹni rántí pé Ọlọ́run ti yà ọjọ́ keje sí mímọ́, a sì ti gbà á, a sì ti pa á mọ́, kì í ṣe láàárín àwọn Júù nìkan, bí kò ṣe láàárín gbogbo àwọn mìíràn tí wọ́n ń jẹ́wọ́ pé àwọn ń sin Ọlọ́run; bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwa Kristẹni ti yi ọjọ́ ìsinmi wọn padà sí Ọjọ́ Oluwa.’—Ibid., ojú-ìwé 281, 282. Àwọn tí wọ́n ń fi ọwọ́ bà òfin àtọ̀runwá jẹ́ kò ṣe aláìmọ̀ nípa ìwà iṣẹ́ wọn. Wọ́n ń gbé ara wọn ga ju Ọlọ́run lọ ní ìmọ̀ọ́mọ̀.”

“Àpẹẹrẹ kan tí ó ṣe kedere gidigidi nípa ìlànà Róòmù sí àwọn tí kò fara mọ́ ọn ni a fi hàn nínú ìnúnibíni gígùn tí ó sì kún fún ẹ̀jẹ̀ sí àwọn Waldenses, díẹ̀ nínú wọn jẹ́ àwọn olùṣọ́ Ọjọ́ Ìsinmi. Àwọn mìíràn sì jìyà ní ọ̀nà kan náà nítorí ìṣòtítọ́ wọn sí àṣẹ kẹrin. Ìtàn àwọn ìjọ Ethiopia àti Abyssinia ní ìtumọ̀ pàtàkì ní pàtàkì. Láàárín òkùnkùn Àwọn Àkókò Òkùnkùn, a kò tún rí àwọn Kristẹni ti Àárín Gbùngbùn Áfíríkà mọ́, ayé sì gbàgbé wọn, àti fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rúndún wọ́n gbádùn òmìnira nínú ṣíṣe ìgbàgbọ́ wọn. Ṣùgbọ́n níkẹyìn Róòmù mọ̀ pé wọ́n wà, láìpẹ́ sì ni a tan ọba Abyssinia jẹ kí ó gba póòpù gẹ́gẹ́ bí aṣojú Kristi. Àwọn ìfaramọ́ mìíràn sì tẹ̀ lé e.

“A fi àṣẹ kalẹ̀ tí ó fi dí ìmúlòjọ́ ìsinmi Sábáàtì lọ́wọ́ lábẹ́ ìjíyà tó le jùlọ. (Wo Michael Geddes, Church History of Ethiopia, ojú-ìwé 311, 312.) Ṣùgbọ́n ìwà-ìkà papalì kò pẹ́ tí ó fi di àjàgà tí ń ta ni lóró gidigidi, títí àwọn Abyssinia fi pinnu láti fọ́ ọ kúrò ní ọrùn wọn. Lẹ́yìn ìjà líle kan tí ó burú gidigidi, a lé àwọn ọmọ Romu kúrò ní ilẹ̀-ọba wọn, a sì tún ìgbàgbọ́ àtijọ́ múlẹ̀. Àwọn ìjọ yọ̀ nínú òmìnira wọn, wọn kò sì gbàgbé ẹ̀kọ́ tí wọ́n ti kọ́ nípa ẹ̀tàn, ìfọ̀rìṣà, àti agbára aláṣẹ-kíákíá ti Romu. Nínú ilẹ̀-ọba àdádó wọn, inú wọn dùn láti wà níbẹ̀, láìmọ̀ sí ìyókù Kristẹndọmu.”

“Àwọn ìjọ ní Áfíríkà pa Sábáàtì mọ́ gẹ́gẹ́ bí ṣọ́ọ̀ṣì póòpù ti ń pa á mọ́ kí ìṣọ̀tẹ̀ pípé rẹ̀ tó wáyé. Bí wọ́n ti ń pa ọjọ́ keje mọ́ ní ìgbọ́ràn sí òfin Ọlọ́run, wọ́n sì yà ara wọn kúrò nínú iṣẹ́ ní ọjọ́ Àìkú ní ìbámu pẹ̀lú àṣà ìjọ. Nígbà tí Róòmù dé ipò agbára gíga jù lọ, ó ti tẹ Sábáàtì Ọlọ́run mọ́lẹ̀ láti gbé èyí tirẹ̀ ga; ṣùgbọ́n àwọn ìjọ ní Áfíríkà, tí a fi pamọ́ fún ìwọ̀n ẹgbẹ̀rún ọdún kan fẹ́rẹ̀ẹ́, kò ní ipín nínú ìṣọ̀tẹ̀ yìí. Nígbà tí a mú wọn wà lábẹ́ àkóso Róòmù, a fi agbára mú wọn láti fi èyí tòótọ́ sílẹ̀ kí wọ́n sì gbé sábáàtì èké ga; ṣùgbọ́n kété tí wọ́n tún gba òmìnira wọn padà, wọ́n padà sí ìgbọ́ràn sí òfin kẹrin.

“Àwọn àkọsílẹ̀ wọ̀nyí nípa ìgbà àtijọ́ fi ìkórìíra Róòmù sí Sabáàtì tòótọ́ àti sí àwọn olùdáàbòbò rẹ̀ hàn gbangba, pẹ̀lú àwọn ọ̀nà tí ó ń lò láti bu ọlá fún ètò tí òun fúnra rẹ̀ dá sílẹ̀. Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run kọ́ni pé a ó tún àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ wọ̀nyí ṣe nígbà tí àwọn Roman Catholics àti àwọn Protestants yóò dara pọ̀ fún gbígbé Sunday ga.”

“Asọtẹ́lẹ̀ Ìfihàn 13 sọ pé agbára tí a ṣojú fún nípasẹ̀ ẹranko tí ó ní ìwo bí ti ọdọ-àgùntàn yóò mú kí ‘ayé àti àwọn tí ń gbé inú rẹ̀’ jọ́sìn ìjọba póòpù—ẹni tí a ṣàpẹẹrẹ níbẹ̀ pẹ̀lú ẹranko ‘tí ó dàbí ẹkùn.’ Ẹranko tí ó ní ìwo méjì náà yóò sì sọ ‘fún àwọn tí ń gbé lórí ayé, kí wọ́n ṣe àwòrán kan fún ẹranko náà;’ àti pé, síwájú sí i, yóò pàṣẹ fún gbogbo ènìyàn, ‘àwọn kékeré àti àwọn ńlá, ọlọ́rọ̀ àti tálákà, òmìnira àti ẹrú,’ láti gba ààmì ẹranko náà. Ìfihàn 13:11–16. A ti fi hàn pé Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni agbára tí a ṣojú fún nípasẹ̀ ẹranko tí ó ní ìwo bí ti ọdọ-àgùntàn, àti pé àsọtẹ́lẹ̀ yìí yóò ṣẹ nígbà tí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà bá fi agbára mú ìtọ́jú ọjọ́ Àìkú, èyí tí Róòmù ń pe ní ìjẹ́wọ́ pàtàkì ti ipò àṣẹ gíga rẹ̀. Ṣùgbọ́n nínú ìbọ̀wọ̀ yìí sí ìjọba póòpù, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà kì yóò dá wà nìkan. Àkóso Róòmù nínú àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n ti jẹ́wọ́ ìṣàkóso rẹ̀ rí kò tíì jìnà sí píparun rárá. Àti pé àsọtẹ́lẹ̀ ń sọ tẹ́lẹ̀ nípa ìmúpadàbọ̀ agbára rẹ̀. ‘Mo sì rí ọ̀kan nínú àwọn orí rẹ̀ bí ẹni pé a gbá a lára dé ibi ikú; a sì mú ọgbẹ́ ikú rẹ̀ láradá: gbogbo ayé sì yà á lẹ́nu lẹ́yìn ẹranko náà.’ Ẹsẹ̀ 3. Ìfìyàjẹ́ ọgbẹ́ ikú náà ń tọ́ka sí ìṣubú ìjọba póòpù ní ọdún 1798. Lẹ́yìn èyí ni wòlíì náà sọ pé, ‘a sì mú ọgbẹ́ ikú rẹ̀ láradá: gbogbo ayé sì yà á lẹ́nu lẹ́yìn ẹranko náà.’ Pọ́ọ̀lù sọ ní kedere pé ‘ẹni ẹ̀ṣẹ̀’ náà yóò máa bá a lọ títí di ìpadàbọ̀ kejì. 2 Tẹsalóníkà 2:3–8. Títí dé òpin àkókò gan-an ni yóò máa bá iṣẹ́ ìtanjẹ lọ. Onífihàn náà sì tún kéde, ní fífi tọ́ka sí ìjọba póòpù pẹ̀lú pé: ‘Gbogbo àwọn tí ń gbé lórí ayé yóò jọ́sìn ín, àwọn tí a kò kọ orúkọ wọn sínú ìwé ìyè.’ Ìfihàn 13:8. Ní Ilẹ̀ Àtijọ́ àti ní Ilẹ̀ Ayé Tuntun, ìjọba póòpù yóò gba ìbọ̀wọ̀ nínú ọlá tí a fi fún ìdásílẹ̀ ọjọ́ Àìkú, èyí tí ó dúró lórí àṣẹ Ìjọ Róòmù nìkan.”

“Láti àárín ọ̀rúndún kọkàndínlógún wá, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àsọtẹ́lẹ̀ ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ti fi ẹ̀rí yìí hàn fún ayé. Nínú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ń ṣẹlẹ̀ nísinsìnyí ni a ti rí ìlọsíwájú kánkán sí ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ náà. Pẹ̀lú àwọn olùkọ́ni Pùrótẹ́sítáǹtì, ìjẹ́wọ́ àṣẹ Ọlọ́run kan náà wà fún pípa ọjọ́ Àìkú mọ́, àti àìní ẹ̀rí Mímọ́ kan náà, gẹ́gẹ́ bí ó ti wà pẹ̀lú àwọn aṣáájú Pápà tí wọ́n dá àwọn iṣẹ́ ìyanu kalẹ̀ láti fi dípò àṣẹ kan láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run. Àsọtẹ́lẹ̀ pé a máa fi ìdájọ́ Ọlọ́run bọ̀ wọ̀lú sórí ènìyàn nítorí ìrúbọ wọn sí Sábáàtì ọjọ́ Àìkú, a ó tún máa sọ ọ́; ó ti bẹ̀rẹ̀ sí í jẹ́ ohun tí a ń fi ipá tẹnu mọ́lẹ̀. Àti pé ìgbésẹ̀ kan láti fi agbára mú kí a pa ọjọ́ Àìkú mọ́ ń yarayara ní í gba ilẹ̀.”

“Ijọ ti Romu jẹ́ àgbàyanu nínú ọgbọ́n àrékérekè àti ẹ̀tàn rẹ̀. Ó lè ka ohun tí ń bọ̀. Ó ń dúró de àkókò rẹ̀, níwọ̀n bí ó ti rí i pé àwọn ìjọ Pùròtẹ́sítáǹtì ń fi ọlá fún un nípa gbígba ọjọ́ ìsinmi èké náà, àti pé wọ́n ń pèsè láti fi ipa mú un ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ ọ̀nà gan-an tí òun tìkára rẹ̀ lò ní àwọn ọjọ́ ìgbàanì. Àwọn tí ń kọ ìmọ́lẹ̀ òtítọ́ sílẹ̀ yóò ṣì wá ìrànlọ́wọ́ agbára yìí tí ó pe ara rẹ̀ ní aláìṣe-àṣìṣe láti gbé ètò kan ga tí ó ti ọ̀dọ̀ rẹ̀ ti wá. Bí yóò ṣe yára wá ran àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì lọ́wọ́ nínú iṣẹ́ yìí kì í ṣe ohun tí ó ṣòro láti fojú inú wò. Ta ni ó lóye ju àwọn aṣáájú póòpù lọ nípa bí a ṣe ń bá àwọn tí kò gbọ́ràn sí ìjọ lò?”

“Ijọ́ Roman Kátólíìkì, pẹ̀lú gbogbo àwọn ẹ̀ka àti ìtànkálẹ̀ rẹ̀ káàkiri ayé, dá ẹgbẹ́ ńlá kan ṣoṣo sílẹ̀ lábẹ́ ìṣàkóso itẹ́ póòpù, tí a sì ṣe é láti sin ìfẹ́ àti àǹfààní rẹ̀. Àwọn mílíọ̀nù ọmọ ẹgbẹ́ rẹ̀, ní gbogbo orílẹ̀-èdè ayé, ni a kọ́ láti ka ara wọn sí ẹni tí a fi ìfaramọ́ wọn dè mọ́ póòpù. Kí orílẹ̀-èdè wọn tàbí ìjọba wọn jẹ́ èyíkéyìí, a ní kí wọ́n ka àṣẹ ìjọ sí ohun tí ó ga ju gbogbo àṣẹ mìíràn lọ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n lè búra, ní fífi ìṣòtítọ́ wọn hàn sí orílẹ̀-èdè, síbẹ̀ lẹ́yìn èyí ni ẹ̀jẹ́ ìbúra ìgbọràn sí Rome wà, tí ń tú wọn sílẹ̀ kúrò nínú gbogbo ìlérí tí ó lòdì sí àǹfààní rẹ̀.”

“Itan jẹ́rìí sí àwọn ìsapá ọgbọ́n-ọ̀nà rẹ̀ tí kò sì ń yẹ̀ sílẹ̀ láti fi rọra wọ inú ọ̀ràn àwọn orílẹ̀-èdè; àti nígbà tí ó bá ti rí ibi tí yóò fi gbé ẹsẹ̀ kalẹ̀, láti tẹ̀ síwájú fún ìfojúsùn tirẹ̀ gan-an, àní bí ó tilẹ̀ jẹ́ sí ìparun àwọn ọmọ-aládé àti àwọn ènìyàn. Ní ọdún 1204, Póòpù Innocent III gba lọ́wọ́ Peter II, ọba Arragon, ìbúra àgbàyanu yìí pé: ‘Èmi, Peter, ọba àwọn ará Arragon, jẹ́wọ́ mo sì ṣe ìlérí láti máa jẹ́ olóòtítọ́ àti onígbọràn nígbà gbogbo sí olúwa mi, Póòpù Innocent, sí àwọn arọ́pò rẹ̀ Kátólíìkì, àti sí Ìjọ Róòmù, àti láti pa ìjọba mi mọ́ ní ìgbọràn sí i pẹ̀lú òtítọ́, ní dídáàbò bo ìgbàgbọ́ Kátólíìkì, àti ní ṣíṣe inúnibíni sí ìbàjẹ́ ẹ̀kọ́-asínlọ́gbọ́n.’—John Dowling, The History of Romanism, b. 5, ch. 6, sec.

“55. Èyí bá àwọn ìbéèrè mu nípa agbára póńtífù Róòmù pé ‘ó jẹ́ lábẹ́ òfin fún un láti yọ àwọn ọba-ọba kúrò ní ipò wọn’ àti pé ‘ó lè tú àwọn ọmọ-abẹ́ kúrò nínú ìfaramọ́ wọn sí àwọn alákòóso aláìṣòdodo.’—Mosheim, b. 3, cent. 11, pt. 2, ch. 2, sec. 9, note 17.

“Ẹ sì jẹ́ kí a rántí i pé, ìgbéraga Róòmù ni pé kò yí padà láéláé. Àwọn ìlànà Gírégórì VII àti Innósẹ́ntì III ṣì ni àwọn ìlànà ti Ṣọ́ọ̀ṣì Kátólíìkì ti Róòmù. Bí ó sì bá ní agbára nìkan, yóò fi wọ́n sí ìṣe pẹ̀lú agbára gíga báyìí gan-an gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣe ní àwọn ọ̀rúndún tí ó kọjá. Àwọn Pírótẹ́sítáǹtì kò mọ díẹ̀ nípa ohun tí wọ́n ń ṣe nígbà tí wọ́n dabaa láti gba ìrànlọ́wọ́ Róòmù ní iṣẹ́ gbígbé ọjọ́ Àìkú sókè. Bí wọ́n ti ń tẹ̀ síwájú láti mú ète wọn ṣẹ, bẹ́ẹ̀ ni Róòmù ń lépa láti tún agbára rẹ̀ fìdí múlẹ̀, láti gba ipò gíga àṣẹ rẹ̀ tí ó pàdánù padà. Kí a bá ti fi ìlànà náà lélẹ̀ lẹ́ẹ̀kan ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà pé ìjọ lè lo tàbí ṣàkóso agbára ìpínlẹ̀; pé a lè fi àwọn òfin ayé mú àwọn ìṣe ìjọsìn ṣẹ; ní kúkúrú, pé àṣẹ ìjọ àti ìpínlẹ̀ ni yóò ṣàkóso ẹ̀rí-ọkàn, nígbà náà ni ìṣẹ́gun Róòmù ní ilẹ̀ yìí yóò dájú.”

“Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ti fi ìkìlọ̀ nípa ewu tí ń bọ̀ hàn; bí a bá kọ̀ ọ́ sílẹ̀ láìgbọ́, ayé Pírótẹ́sítánì yóò mọ ohun tí àwọn ète Róòmù jẹ́ ní tòótọ́, nígbà tí yóò ti pẹ́ jù láti bọ́ kúrò nínú ẹ̀gẹ̀ náà. Òun ń dàgbà sínú agbára ní ìdákẹ́jẹ́. Àwọn ẹ̀kọ́ rẹ̀ ń lo ipa wọn nínú àwọn gbọngàn ìṣòfin, nínú àwọn ìjọ, àti nínú ọkàn àwọn ènìyàn. Òun ń kó àwọn ilé gíga rẹ̀ tí ó lọ́lá, tí ó sì lágbára jọ, nínú àwọn ibi ìkọ̀kọ̀, níbi tí a ó ti tún àwọn inúnibíni rẹ̀ àtijọ́ ṣe. Ní ọ̀nà àṣírí, láìsí ìfura kankan, òun ń fi agbára mu àwọn ọmọ-ogun rẹ̀ lágbára sí i láti mú àwọn ète tirẹ̀ ṣẹ nígbà tí àkókò bá dé fún un láti lu. Gbogbo ohun tí ó ń fẹ́ ni ipò àǹfààní, àti pé a ti ń fi èyí fún un tẹ́lẹ̀. Kò ní pẹ́ a ó rí i, a ó sì ní ìrírí ohun tí ète àkójọpọ̀ Róòmù jẹ́. Ẹnikẹ́ni tí yóò gbà, tí yóò sì ṣègbọràn sí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, nípa bẹ́ẹ̀ yóò fa ẹ̀gàn àti inúnibíni sórí ara rẹ̀.” The Great Controversy, 563–581.