Paniumu - Nọ́ńbà Kẹrin

Nínú ìtàn Panium ni wọ́n ti dá àjọṣe kan sílẹ̀ láàárín Antiochus Magnus àti Philip ti Macedon. Antiochus ni ó ta ogun náà kọlu ọmọ-aládé Ptolemy V ní tààràtà, Philip sì kópa ní ọ̀nà yìí pé ogun tí ó ń jagun ní àwọn apá ibòmíràn nínú ìjọba náà dá àwọn ọmọ-ogun mìíràn lọ́wọ́ láti wá ran ọmọ ọba Ejibiti náà lọ́wọ́. Èyí túmọ̀ sí i pé Putin, ọba ìkẹyìn ti gúúsù—ẹni tí ọmọ ọba Ejibiti náà ṣàpẹẹrẹ fún (níbi tí “ọmọ” ti túmọ̀ sí ìran ìkẹyìn ní ti àsọtẹ́lẹ̀)—ni Trump, ẹni tí Antiochus Magnus ṣàpẹẹrẹ fún, ṣẹ́gun; gẹ́gẹ́ bí Antiochus Magnus ṣe ṣẹ́gun Ptolemy V ní Panium, àti gẹ́gẹ́ bí Reagan ṣe ṣẹ́gun USSR ní ọdún 1989.

Filipu túmọ̀ sí “olùfẹ́ ẹṣin,” àti pé “ẹṣin” jẹ́ àmì ìṣàpẹẹrẹ agbára ológun àti agbára ọrọ̀-ajé pẹ̀lú. Ẹṣin ń fa kẹ̀kẹ́-ogun, àwọn ọmọ-ogun sì ń gun ẹṣin; ẹṣin tún ń gbé ẹrù lọ sí ọjà. “Ẹṣin” jẹ́ àmì ìṣàpẹẹrẹ “kẹ̀kẹ́-ogun, ọkọ̀ ojú omi àti àwọn agẹṣin,” èyí tí í ṣe àmì àkọ́kọ́ ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà nínú ìbáṣepọ̀ aṣojú rẹ̀ pẹ̀lú ọba àríwá gẹ́gẹ́ bí a ti ṣètò rẹ̀ kalẹ̀ nínú ẹsẹ̀ ogójì.

Ọ̀rẹ́ Trump ní àpẹẹrẹ méjì nínú Fílípù ti Makedóníà àti Hẹrọdu Fílípù Tẹ́tíráríkì. Yálà Hẹrọdu Fílípù ni tàbí Fílípù ti Makedóníà, ààmì náà ń tọ́ka sí ẹni tí ó fẹ́ràn agbára tí a pèsè fún un láti ọ̀dọ̀ Késárì tàbí Áńtíókù, lẹ́sẹ̀sẹ̀. Fílípù fẹ́ràn ẹṣin, àti pé Fílípù kan jẹ́ ọmọ Makedóníà, tí ó ní ipa àárín gbùngbùn àti ìpilẹ̀ nínú ìjọba Alẹ́ksándà Ńlá.

Ó jẹ́ ilẹ̀ ìbílẹ̀ rẹ̀, ìjọba tí ó jogún lọ́wọ́ baba rẹ̀, Philip II, àti ibi ìbẹ̀rẹ̀ fún ìjọba ńlá rẹ̀. Tí ó wà ní apá àríwá ilẹ̀ Gíríìsì, Makedonia yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí àárín ìṣèlú àti ológun níbi tí a ti bí Alexander (ní Pella, 356 BC) tí a sì ti tọ́ ọ dàgbà, ó sì pèsè àwọn ohun àmúṣe àkọ́kọ́, agbára ènìyàn, àti ètò ìṣètò tí ó mú agbára fún àwọn ìṣẹ́gun rẹ̀. Ní ìtòótọ́, Makedonia ni aarin gidi ti ìjọba Alexander—ibi ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀, ẹ̀rọ ológun rẹ̀, àti agbègbè tí ó fi ìdánimọ̀ rẹ̀ múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọba Makedonia, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìjọba rẹ̀ túbọ̀ gbooro jù ààlà rẹ̀ lọ.

Masedónì dúró fún agbègbè àríwá nínú ìjọba ẹ̀ẹ̀mẹ́rin Alẹ́kísándà. Nítorí náà, Philipu kan ni Tetrarch, èyí tí ó túmọ̀ sí ‘ìdámẹ́rin kan,’ Philipu kejì sì jẹ́ ‘ọ̀kan nínú ìdámẹ́rin’ àwọn ẹ̀fúùfù mẹ́rin ti ìjọba Alẹ́kísándà tẹ́lẹ̀ rí.

Hẹrọdu dúró fún ẹni tí ó kọ májẹ̀mú. Ísọ̀, ìran ẹ̀jẹ̀ tí ń yọrí sí Hẹrọdu, kọ ogún ìbí rẹ̀. Ní ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ìtàn àwọn ènìyàn májẹ̀mú àyànfẹ́, Ísọ̀ di àpẹẹrẹ àwọn tí ń kọ májẹ̀mú tí Kristi kú láti fi múlẹ̀. Gan-an ní àkókò tí Ọlọ́run fẹ́ mú kí àwọn ènìyàn májẹ̀mú àyànfẹ́ rẹ̀ gbòòrò sí ẹ̀yà méjìlá, Ísọ̀ ṣọ̀tẹ̀. Ní òpin Ísírẹ́lì àtijọ́, nígbà tí àwọn Júù sọ ní ẹ̀gbẹ́ àgbélébùú pé wọn kò ní “ọba mìíràn bí kò ṣe Késárì,” orílẹ̀-èdè Júù di àpẹẹrẹ ní òpin ohun tí a ti ṣàfihàn tẹ́lẹ̀ nípasẹ̀ Ísọ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀. Ẹ̀yà ìdílé Hẹrọdu jẹ́ ti ìran ẹ̀jẹ̀ Ísọ̀ àti àwọn Júù, ìran ẹ̀jẹ̀ kan tí ẹni aláìgbọ́ràn tó fọ májẹ̀mú ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀, tí àwọn ènìyàn májẹ̀mú aláìgbọ́ràn sì tún ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ ní òpin.

Hẹrọdu Ńlá ni ó fi owó-orí kalẹ̀ tí ó mú Jósẹfu àti Màríà wá sí Bẹtilẹhẹmu, ọ̀kan sì lára àwọn ọmọkùnrin rẹ̀ mẹ́ta, Hẹrọdu Antipasi ọmọ Hẹrọdu Ńlá, ni ó jọba ní àsìkò àgbélébùú. Àkókò ìgbésí-ayé Kristi láti ìbí Rẹ̀ títí dé ikú Rẹ̀ ni a ṣàfihàn ní ọ̀nà àpẹẹrẹ nípasẹ̀ ìdílé Hẹrọdu, báyìí ni a sì fi ń dá ìtàn náà mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àkókò ìbẹ̀wò sí àwọn ènìyàn àyànfẹ́, ìbẹ̀wò kan tí àwọn Júù, ní pàtàkì púpọ̀, kò rí.

Hẹrọdu Ńlá pa àwọn ọmọ kékeré, gẹ́gẹ́ bí ìdáhùn sí ìbí Jésù, bẹ́ẹ̀ ni ó tún ṣe àtúnṣe ìtàn ìbí Mósè nígbà tí Ejibiti ń pa àwọn ọmọ. Ìpakúpa àwọn ọmọ àkọ́kọ́ jẹ́ ìgbìmọ̀ láti pa ẹni àyànfẹ́ tí a ń retí, àti ìpakúpa àwọn ọmọ ìkẹyìn náà sì tún jẹ́ ìgbìmọ̀ láti pa ẹni àyànfẹ́ tí a ń retí. Àwọn ọgọ́rùn-ún méjìlélógójì ẹgbẹ̀rún kọ orin Mósè àti ti Ọ̀dọ́-Àgùntàn, àti ní ti àsọtẹ́lẹ̀ “orin” dúró fún ìrírí kan. Àwọn ọgọ́rùn-ún méjìlélógójì ẹgbẹ̀rún ń gbé ní àkókò kan tí ó ní àwọn ìrírí tó jọra. Ọ̀kan nínú àwọn àfíwéra wọ̀nyí dé ní January 22, 1973 pẹ̀lú ìdájọ́ Ilé Ẹjọ́ Gíga Jùlọ kan tí ó fàyè gba iṣẹ́yún ní USA. Ní ọdún mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n tó tẹ̀ lé e, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ mílíọ̀nù mẹ́rìndínláàádọ́rin [66 million] àwọn ẹni tí wọ́n lè di olùdíje láti wà láàárín àwọn ọgọ́rùn-ún méjìlélógójì ẹgbẹ̀rún ni wọ́n pa nípasẹ̀ iṣẹ́yún tí ìjọba àpapọ̀ fọwọ́ sí.

Agbara ń ṣàpẹẹrẹ agbára ológun:

Dragoni náà, ẹni tí ó jẹ́ Romu aláìsìn, pèsè nǹkan mẹ́ta fún ìjọ papacy, ìyẹn ni pé, “agbára rẹ̀, àti ìtẹ́ rẹ̀, àti àṣẹ ńlá.” Nínú ẹsẹ̀ kejìlá, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, ẹranko ilẹ̀ náà, ni a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ń lo gbogbo “agbára” ẹranko tí ó wà níwájú rẹ̀. Síbẹ̀, ọ̀rọ̀ náà “agbára” nínú ẹsẹ̀ kejì yàtọ̀ sí ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “agbára” nínú ẹsẹ̀ kejìlá nínú èdè Gíríìkì. Nínú ẹsẹ̀ kejì, “agbára” ni G1722: tí ó túmọ̀ sí ní ojú (ní ìtumọ̀ gidi tàbí ní àpèjúwe): níwájú (ojú) ẹni.

Ọ̀rọ̀ náà “agbára” nínú ẹsẹ̀ kejìlá jẹ́ ọ̀rọ̀ Gíríìkì mìíràn.

Ọ̀rọ̀ náà “agbára” G1832 níbí túmọ̀ sí, (ní ìtumọ̀ agbára ìṣe); ànfààní, ìyẹn ni, ipa tí a fi lé lórí: àṣẹ, agbègbè-àṣẹ, òmìnira, agbára, ẹ̀tọ́, okun. Ọ̀rọ̀ náà “agbára” nínú ẹsẹ̀ kejìlá ń fi hàn pé ẹranko ilẹ̀ ni àṣẹ tí a fi ránṣẹ́ fún ẹranko òkun—Amẹ́ríkà ni aṣojú àgbéṣẹ̀ṣe ẹranko òkun. Amẹ́ríkà ń lo gbogbo àṣẹ tí a fi ránṣẹ́ fún ẹranko àkọ́kọ́. Nínú ẹsẹ̀ kejì, Róòmù keferi fi nǹkan mẹ́ta fún ipàpá. Clovis fi agbára ológun àti agbára ọrọ̀-ajé rẹ̀ fún ipàpá ní ọdún 496 ní Ogun Tolbiac. Constantine fi “ìtẹ́” ìjọba náà sílẹ̀ ní ọdún 330, Justinian sì sọ póòpù di olùtúnṣe àwọn aládàámọ̀ àti olórí àwọn ìjọ nípasẹ̀ àṣẹ kan ní ọdún 533. Clovis ní ọdún 496 jẹ́ àpẹẹrẹ Reagan ní ọdún 1989. Reagan jẹ́ àpẹẹrẹ Trump.

Gẹ́gẹ́ bí Gregory ti Tours ṣe sọ (nígbà tí ó kọ̀wé ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún ọdún kan lẹ́yìn náà), Clovis ń ṣègbé nínú ogun náà, ó sì, nítorí ìdààmú ńlá, ké pe Ọlọ́run Kátólíìkì fún ìrànlọ́wọ́. Aya rẹ̀, Clotilde, jẹ́ ọbabìnrin Burgundian Kátólíìkì kan tí ó ti ń rọ̀ ọ́ pé kí ó yí padà kúrò nínú ìbọ̀rìṣà wá sí Kátólíìsìmù. Clovis búra pé bí ó bá ṣẹ́gun, òun yóò gba Kátólíìsìmù. Ìṣàn ogun náà yí padà—yálà nípasẹ̀ ìdásí Ọlọ́run tàbí ọgbọ́n ogun—Clovis sì ṣẹ́gun àwọn Alemanni, ó pa ọba wọn, ó sì tú àwọn ọmọ-ogun wọn ká. Gẹ́gẹ́ bí ìbúra rẹ̀, ó yí padà sí Kátólíìsìmù, a sì ṣe ìrìbọmi fún un, gẹ́gẹ́ bí àṣà ṣe fi ọjọ́ Kérésìmesì ọdún 496 ní Reims lélẹ̀, ní ọwọ́ Bíṣọ́ọ̀bù Remigius (St. Remi).

Ìyípadà ọkàn rẹ̀ sàmì sí àkókò ìyípadà pàtàkì, ó sì jẹ́ kí Clovis di ọba Kátólíìkì àkọ́kọ́ láàárín àwọn alákòóso Jámánìkì (kì í ṣe bíi àwọn Visigoths tàbí Ostrogoths Kristẹni ti Áríánì). Èyí so àwọn Franks pọ̀ mọ́ Ṣọ́ọ̀ṣì Róòmù, ó sì mú kí ó rí ìtìlẹ́yìn gbà láti ọ̀dọ̀ àwọn ará Gallo-Roman àti ipò Pápà. A sábà máa wo ìrìbọmi Clovis gẹ́gẹ́ bí “ìbí France” ní ìtumọ̀ àmì ìṣàpẹẹrẹ gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè Kátólíìkì, tí ó yà á sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ àwọn ìjọba báríbárí mìíràn tí wọ́n faramọ́ Áríánìsìmù tàbí ẹ̀sìn abínibí. Nítorí ìdí yìí, ìgbàgbọ́ Kátólíìkì máa ń pe France ní “àkọ́bí ti Ṣọ́ọ̀ṣì Kátólíìkì,” àti pẹ̀lú “ọmọbìnrin àgbà jùlọ ti Ṣọ́ọ̀ṣì Kátólíìkì.”

Nígbà tí Clovis di agbára aṣojú àkọ́kọ́ fún papacy ní ọdún 496, ó jẹ́ àpẹẹrẹ Reagan tí ó di agbára aṣojú ní ọdún 1989. Nínú ìtàn Reagan àti Pope John Paul II, a dá ìfọwọ́sowọ́pọ̀ aṣírí sílẹ̀ pẹ̀lú ète láti mú ọba gúúsù ṣubú. Láti ọdún 1798 títí dé òfin Ọjọ́ Ìsinmi, àgbèrè Tírè wà ní ìfarapamọ́, ó sì jẹ́ àgbèrè kan náà gan-an tí ó tọpasẹ̀ gbòǹgbò rẹ̀ padà sí Makedonia, ìjọba tó wà ní àríwá jùlọ. Òun ni ọba àríwá, tí a fi pamọ́ ní ti àsọtẹ́lẹ̀, ṣùgbọ́n tí ó ṣì ń jẹ́wọ́ pé ara rẹ̀ kò lè ṣàṣìṣe.

Póòpù náà pẹ̀lú dúró fún “àwọn tí ń kọ májẹ̀mú sílẹ̀,” àwọn tí, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a fi wọ́n pamọ́ ní ti àsọtẹ́lẹ̀ jálẹ̀ gbogbo ogun aṣojú mẹ́ta náà; ní ìkẹyìn yóò wá hàn gbangba nínú ìtàn Ogun Panium. Nínú ìyípadà láti Romu Ìjọba-ọba sí Romu póòpù, Dáníẹ́lì ṣàfihàn ìgbà tí Romu abọ̀rìṣà ń dé òpin àkókò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹrin nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì.

Nínú ẹsẹ náà, “àwọn tí ó kọ májẹ̀mú mímọ́ sílẹ̀” ni ṣọ́ọ̀ṣì Kátólíìkì. Àwọn tí ó kọ májẹ̀mú mímọ́ sílẹ̀ ni ṣọ́ọ̀ṣì Págámùsì tí Johanu Onífihàn sọ nípa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ṣọ́ọ̀ṣì tí ó ṣe àdéhùn pẹ̀lú ayé, èyí tí, gẹ́gẹ́ bí Pọ́ọ̀lù ti sọ, yóò yapa kúrò ní ìgbàgbọ́ kí ènìyàn ẹ̀ṣẹ̀ tó lè farahàn. Kátólíísímù ni àwọn tí ó ti kọ májẹ̀mú náà sílẹ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nínú ìkọlù tí a mú wá sí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, àti pẹ̀lú Sábáàtì ọjọ́ keje náà, èyí tí a fi ìkọlù tí ó ń tẹ̀síwájú kọlù méjèèjì láti àkókò Kọnsítántínù lọ síwájú. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ṣáájú nínú orí kọkànlá, a tún tọ́ka sí “májẹ̀mú” náà.

Nínú àwọn ẹsẹ wọ̀nyí, “òun” padà sí ilẹ̀ tirẹ̀, lẹ́yìn náà nígbà míràn ó tún padà sí ilẹ̀ tirẹ̀. Àwọn ìpadà méjèèjì wọ̀nyí dúró fún iṣẹ́gun méjì tí ìpadà “ní ìṣẹ́gun” sí ìlú Róòmù tẹ̀ lé. Èkínní ni Ogun Actium ní ọdún 31 BC sí Antony àti Cleopatra, èkejì sì ni lẹ́yìn ìparun Jerúsálẹ́mù ní ọdún 70 AD. “Àkókò tí a yàn” nínú àwọn ẹsẹ náà ni ọdún 330, èyí tí ó fi ìparí “àkókò” àsọtẹ́lẹ̀ ti ẹsẹ kẹrìnlélógún hàn, èyí tí ó dọ́gba pẹ̀lú ọ̀ọ́dún mẹ́ta lé ọgọ́rin.

Àwọn ọba méjèèjì tí ń sọ èké lórí tábìlì kan náà ń ṣe bẹ́ẹ̀ ṣáájú “àkókò tí a yàn,” “nítorí pé òpin yóò ṣì wà ní àkókò tí a yàn.” Ìbéèrè kan tí ó yẹ kí a gbé yẹ̀ wò ni pé, kí ni ẹsẹ náà túmọ̀ sí nígbà tí ó sọ pé, “Nígbà náà ni yóò padà sí ilẹ̀ rẹ̀ pẹ̀lú ọrọ̀ púpọ̀?” Ṣé ó túmọ̀ sí pé ní àkókò tí a yàn, nígbà náà ni yóò padà; tàbí ṣé ó túmọ̀ sí pé lẹ́yìn tí àwọn méjèèjì bá ti sọ èké lórí tábìlì náà, nígbà náà ni yóò padà, nítorí náà ìpadà náà sì wà ṣáájú àkókò tí a yàn.

Uriah Smith ṣe àfihàn àwọn ìpadàbọ̀ méjèèjì náà gẹ́gẹ́ bí 31 BC àti 70 AD, èyí tí ó ṣojú ìtàn kan ṣáájú ọdún 330, èyí tí ó jẹ́ àkókò tí a yàn. Smith tún tọ́ka sí i pé “ìpadàbọ̀” ti ẹsẹ̀ kọkàndínlógún lé ní ogún jẹ́ lẹ́yìn 330, àti pé kò ṣàṣeyọrí gẹ́gẹ́ bí àwọn ìpadàbọ̀ tí ó tẹ̀lé àwọn ogun Actium àti Jerusalem. Ohun tí èyí túmọ̀ sí ni pé ṣáájú àkókò tí a yàn, ìpàdé kan wà níbi tí a ti ń sọ irọ́, lẹ́yìn èyí ni ọ̀kan nínú àwọn ọba méjèèjì tí wọ́n ti ń sọ irọ́ yóò padà pẹ̀lú ọrọ̀ púpọ̀, ẹni tí yóò sì tako májẹ̀mú mímọ́, yóò ṣe iṣẹ́ agbára, yóò sì padà ní ọdún 330, èyí tí ó jẹ́ àkókò tí a yàn.

Lẹ́yìn náà, ó kọlu gúúsù, ṣùgbọ́n yóò yàtọ̀ sí Ogun Actium tàbí ìparun Jerusalẹmu. Ìtàn ọdún 70 AD nínú àwọn ẹsẹ náà ń ṣàfihàn òpin àwọn ènìyàn májẹ̀mú àyànfẹ́ Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí a ti ṣojú wọn nípasẹ̀ “májẹ̀mú mímọ́” nínú àyọkà náà. Nínú ẹsẹ ọgbọ̀n, Róòmù abọ̀rìṣà ní ìmòye pẹ̀lú àwọn tí ó kọ májẹ̀mú mímọ́ sílẹ̀. Ọdún 70 AD ni òpin pátápátá Israẹli àtijọ́ gidi gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run, ẹsẹ ọgbọ̀n sì ń tọ́ka sí ìtàn ọ̀rúndún mẹ́rin lẹ́yìn 70 AD. Àwọn tí ó kọ májẹ̀mú náà sílẹ̀ nínú ìtàn tí a ṣojú nínú ẹsẹ ọgbọ̀n ni àwọn tí ó ti kọ májẹ̀mú tí Ọlọ́run àti àwọn ènìyàn Kristẹni Rẹ̀ ti wọ̀ sílẹ̀. Róòmù Pápà ni ìjọ tí a ṣojú gẹ́gẹ́ bí àwọn tí ó kọ májẹ̀mú mímọ́ sílẹ̀ nínú ẹsẹ ọgbọ̀n.

Ẹsẹ̀ kọkàndínlọ́gbọ̀n mú wa dé ọdún 330, èyí tí ó jẹ́ àkókò tí a yàn tí a sì mú ṣẹ nípa bí Constantine ṣe gbé olú-ìlú náà lọ sí Constantinople. Ní àmì ọ̀nà yẹn, a ó fa Romu Keferi sínú ogun gúúsù kan tí kò ní ṣàṣeyọrí gẹ́gẹ́ bí Actium àti Jerusalẹmu ti ṣe rí. Lẹ́yìn náà, nínú ẹsẹ̀ ọgbọ̀n, Genseric kọlu Romu Keferi, ẹni tí ó bẹ̀rẹ̀ ogun ojú omi rẹ láti Chittim, èyí tí a mọ̀ lónìí sí Carthage. Ogun yìí sí Romu Keferi tún jẹ́ aṣojú gẹ́gẹ́ bí ipè kejì nínú àwọn ipè méje nínú ìwé Ìfihàn. Àwọn agbára ipè mẹ́rin àkọ́kọ́ wọ̀nyí mú Romu Ìwọ̀-Oòrùn wá sí òpin ní ọdún 476. Láàárín àwọn ipè mẹ́rin àkọ́kọ́ wọ̀nyí, ipè kejì, èyí tí í ṣe àwọn ọkọ̀ ojú omi Chittim, ni ó burú jùlọ, nítorí Genseric gba àkóso àwọn òkun, ọrọ̀ Ìjọba náà sì gbẹ tán.

Nígbà tí ó dojú kọ, tí inú sì bà á nítorí àwọn ọkọ̀ ojú omi Kítímù, ó padà, ó sì ní ìbínú sí májẹ̀mú mímọ́ náà. Èyí ṣẹ ní ìtàn tí ó ṣáájú fífi agbára fún ìjọ papacy ní ọdún 538, nípasẹ̀ ogun sí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Lẹ́yìn náà, ó padà, ó sì ní “ìmòye pọ̀ mọ́ àwọn tí ń kọ májẹ̀mú mímọ́ náà sílẹ̀.” Ìbáṣepọ̀ yẹn láàárín Róòmù keferi àti Róòmù papal ni a mú ṣẹ ní ọdún 533 pẹ̀lú àṣẹ Justinian. Ẹsẹ̀ tí ó tẹ̀lé e, ẹsẹ̀ kọkànlélọ́gbọ̀n, sì ń tẹ̀síwájú pẹ̀lú bí inú Róòmù keferi ṣe “bàjẹ́.” Nínú 2 Tẹsalonika, Pọ́ọ̀lù kọ́ni pé Róòmù keferi “dì” ìjọ papacy lọ́wọ́ kúrò ní mímú ìṣàkóso ní ọdún 538. Lẹ́yìn tí inú rẹ̀ bàjẹ́ nítorí ìkọlù láti inú òkun tí ó ba ètò ọrọ̀ ajé ìjọba náà jẹ́, ó ní ìbínú sí májẹ̀mú mímọ́ náà, lẹ́yìn náà ó sì ní ìmòye pọ̀ mọ́ àwọn tí ń kọ májẹ̀mú náà sílẹ̀. Nínú àwọn ẹsẹ̀ tí ó tẹ̀lé, “apá ogun,” tí ó dúró fún agbára tí a fi fún ìjọ papacy ní ọdún 496 nípasẹ̀ Clovis, dìde, wọ́n sì sọ ibi mímọ́ agbára di aláìmọ́, èyí tí nínú ìtàn dúró fún ìlú Róòmù, lẹ́yìn náà Róòmù keferi yóò mú ẹ̀sìn keferi (ìrúbọ ojoojúmọ́) kúrò nínú ìjọba náà, yóò sì fi Kátólíìkì rọ́pò rẹ̀, lẹ́yìn náà wọ́n sì fi ìjọ papacy jókòó lórí ìtẹ́ ní ọdún 538.

Nígbà tí a fi agbára fún ipò póòpù ní ọdún 538, ó pèsè ẹlẹ́rìí àsọtẹ́lẹ̀ kan, àti pẹ̀lú ẹlẹ́rìí ìtàn kan tí a ṣàfihàn nínú àwọn ẹsẹ̀ tí a ń gbé yẹ̀wò. Ọdún 538 ni a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ ọdún 31 ṣáájú Kristi àti Ogun Actium. Nínú Daniẹli orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kẹsàn-án, Romu abọ̀rìṣà yóò borí àwọn ìdènà ilẹ̀-àyé mẹ́ta láti gba ìtẹ́ ayé. Àkọ́kọ́ ni Síríà ní ìlà-oòrùn, lẹ́yìn náà Juda àti Jerúsálẹ́mù, tí Ejibiti sì tẹ̀ lé e ní Ogun Actium. Romu póòpù náà yóò tún ní iwo mẹ́ta tí a yóò yọ kúrò, ẹ̀kẹta nínú wọn ni àwọn Goth, tí a lé kúrò ní ìlú Romu ní ọdún 538. Romu abọ̀rìṣà àti Romu póòpù pèsè ẹlẹ́rìí méjì tí ó fi hàn pé Ogun Actium bá ọdún 538 mu, àti pé ọdún 538 ń ṣàfihàn òfin Ọjọ́-Àìkú ní USA, nígbà tí Romu òde-òní ń ṣàkóso pátápátá títí àkókò ìdánwò yóò fi parí.

A ti parí àkótán ìwòye àwọn ẹsẹ̀ mẹ́tàdínlọ́gbọ̀n sí mọ́kànlélọ́gbọ̀n.

Nínú àpilẹ̀kọ tó kàn, a ó dojú kọ àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí, a ó sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ fífi àyọkà náà bá ìtàn àwọn ẹsẹ̀ kọkànlá títí dé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún mu.