Panium - Number Eight

Seleucus III Ceraunus jọba fún àkókò kúkúrú gẹ́gẹ́ bí ọba láti ọdún 226 sí 223 ṣáájú Kristi kí a tó pa á, tàbí kí ó kú lábẹ́ àwọn àyidayida ìjìnlẹ̀ tí a kò mọ. Seleucus III ni ẹni tí ó ṣáájú Antiochus III lójú-ìtẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Àwọn arákùnrin méjèèjì náà dúró fún “àwọn ọmọkùnrin” inú ẹsẹ̀ kẹwàá, wọ́n sì dúró fún Reagan àti Bush ní ọdún 1989.

Ẹsẹ̀ kẹwàá ni ìlà kẹta, ó sì dúró fún “àkókò òpin” ní ọdún 1989. Ó so ara rẹ̀ pọ̀ mọ́ ẹsẹ̀ ogójì nínú orí kọkànlá àti Isaiah mẹ́jọ ẹsẹ̀ kẹjọ. Ìsopọ̀ àwọn ẹsẹ̀ mẹ́ta wọ̀nyí fi hàn pé ẹsẹ̀ kọkànlá ṣojú ogun Ukraine tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́, pẹ̀lú Putin àti Zelenskyy gẹ́gẹ́ bí àwọn alátakò tí a ṣojú wọn nínú Ogun Raphia tí a gbé kalẹ̀ nínú ẹsẹ̀ kọkànlá. Ẹsẹ̀ kejìlá sọ ìyọ̀núlẹ̀ lẹ́yìn ogun Ukraine àti ayanmọ́ Putin. Ẹsẹ̀ kẹtàlá títí dé ẹsẹ̀ kẹẹ́dógún ni Ogun Panium.

Kókó ẹsẹ̀ kẹwàá ni “àkókò ìkẹyìn,” àti ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ìlànà tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ṣíṣí òtítọ́ tí a ti dì ní “àkókò ìkẹyìn,” ẹsẹ̀ náà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹsẹ̀ kan ṣoṣo ni í ṣe, ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlà àsọtẹ́lẹ̀ tí a ṣojú nínú rẹ̀. Ẹsẹ̀ kẹwàá fi ìbẹ̀rẹ̀ ìtàn ìkọ̀kọ̀ ti ẹsẹ̀ ogójì hàn, èyí tí ó sàmì sí ìbẹ̀rẹ̀ ìṣísẹ̀ áńgẹ́lì kẹta àti dídìdì àwọn ọgọ́rùn-ún kan lé mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún.

Ẹsẹ náà so àkókò méje ti Lefitiku mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n pọ̀ gẹ́gẹ́ bí a ti fi hàn nínú ìran tí ó bẹ̀rẹ̀ ní Isaiah orí keje. Ìsopọ̀ náà ń fi àpapọ̀ ìwà-Ọlọ́run pẹ̀lú ẹ̀dá ènìyàn hàn, èyí tí í ṣe ìparí ohun ìjìnlẹ̀ ìwà-bí-Ọlọ́run nígbà ìró ipè keje, èyí tí í ṣe ègbé kẹta ti Islam.

Ẹsẹ náà fi ọdún 1989 hàn gẹ́gẹ́ bí àkókò òpin; nípasẹ̀ ìsopọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú “àkókò méje” ti Lefitiku ogún-ún mẹ́fà, ó sì kún inú rẹ̀ ní òtítọ́ ìpìlẹ̀ ti William Miller, àti ìṣọ̀tẹ̀ ọdún 1863. Ẹsẹ náà ni ó bẹ̀rẹ̀ ìtàn àṣírí ti ẹsẹ̀ ogójì. Nítorí náà, ó jẹ́ apá pàtàkì nínú ìlọsíwájú ìmọ̀ tí ó dé ní àkókò òpin ní ọdún 1989, tí ó sì bẹ̀rẹ̀ àpèjúwe àsọtẹ́lẹ̀ ti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ òde tí wọ́n dá ìtàn àṣírí ti ẹsẹ̀ ogójì pọ̀; àti nípasẹ̀ ìsopọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú àkókò méje, ó tún fi àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ inú hàn nínú ìtàn láàárín 1989 àti òfin Ọjọ́ Àìkú.

Nọ́mbà mẹ́wàá jẹ́ àmì ìdánwò, ìsopọ̀ àwọn ẹsẹ̀ náà sì pẹ̀lú ìran Isaiah méje, èyí tí ó fi ìtẹnumọ́ lórí ìmòye òtítọ́.

A kì yóò fi yín múlẹ̀ bí ẹ kò bá gbà pé “orí” dúró fún ìlú-olú kan (Samaria àti Damasku) àti ọba kan (Resini àti Peka ọmọ Remaliah). Bí ẹ kò bá lóye àwọn àmì àpẹẹrẹ mẹ́ta wọ̀nyí tí a lè fi rọ́pò ara wọn, nínú àyíká Isaiah orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kẹjọ, (èyi tí ó jẹ́ ìran kan náà pẹ̀lú orí keje) nígbà náà ẹ kì yóò lè dá Putin àti Rọ́ṣíà mọ̀ gẹ́gẹ́ bí ọba gúúsù nínú ẹsẹ̀ mọ́kànlá títí dé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún.

Kókó ẹsẹ̀ kẹwàá ni ìlànà ìdánwò ìgbésẹ̀ mẹ́ta kan tí ó bẹ̀rẹ̀ ní àkókò ìpẹ̀yà, tí ó sì yọrí sí ìpèkun àsìkò àǹfààní ní òfin Ọjọ́ Àìkú.

Ní “àkókò òpin” ni a “ṣí ìdìmọ́” ìwé Dáníẹ́lì, ìlànà ìdánwò ìpele mẹ́ta sì bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nínú ọ̀rọ̀ yìí pé, “a ó sì wẹ̀ wọ́n mọ́, a ó sì sọ wọ́n di funfun, a ó sì dán wọn wò.” “Àwọn ọlọ́gbọ́n” yóò ní òye, “àwọn ènìyàn búburú” kì yóò ní òye. Àìní òye wọn, gẹ́gẹ́ bí àìní òróró wọn nínú àpèjúwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá, ló fa ìparun wọn.

Ọ̀rọ̀ náà pé, “Àwọn ènìyàn mi,” túmọ̀ sí àwọn ènìyàn májẹ̀mú, a ó sì kọ àwọn ènìyàn májẹ̀mú wọ̀nyí sílẹ̀, a ó sì pa wọ́n run nítorí “àìní ìmọ̀.” Òfin ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni àmì-ọ̀nà níbi tí a ti ń gbàgbé ohun tàbí tí a ti ń rántí rẹ̀. “Rántí ọjọ́ ìsinmi” ni òtítọ́ ìsinsin yìí ní àkókò náà. Ibẹ̀ ni a ti rántí aṣẹ́wó Tírè. Ibẹ̀ ni Ọlọ́run ti rántí ẹ̀ṣẹ̀ Bábílónì nínú Ìfihàn.

Ní ibẹ̀ ni a ti gé àwọn ọmọ náà kúrò, tàbí ìran àsọtẹ́lẹ̀ ìkẹyìn ti Adventismu Laodicea. Ní ibẹ̀ ni àwọn tí Dáníẹ́lì pè ní “àwọn ẹni búburú” fi hàn pé wọ́n ti “gbàgbé” òfin Ọlọ́run, àti apá òfin Ọlọ́run tí wọ́n gbàgbé ni àwọn ìlànà tàbí òfin àsọtẹ́lẹ̀ ti Ọlọ́run. Ìsọ̀rọ̀ náà fi hàn gbangba pé wọ́n kò ní “ìmọ̀” tí a mú pọ̀ sí i nígbà tí a ṣí ìwé Dáníẹ́lì sílẹ̀. Dáníẹ́lì fi “àwọn ọlọ́gbọ́n” wé “àwọn ẹni búburú,” Jesu sì fi “àwọn wúńdíá ọlọ́gbọ́n” wé “àwọn wúńdíá òmùgọ̀.” Ámósì sọ irú ẹgbẹ́ kan náà di mímọ̀ gẹ́gẹ́ bí “àwọn wúńdíá ẹlẹ́wà” gẹ́gẹ́ bí àwọn tí kò lè rí ìhìnrere àsọtẹ́lẹ̀ tí ìlà-oòrùn, àríwá àti àwọn òkun dúró fún.

Ifiranṣẹ tí wọn kò lè rí ni a ṣàpẹẹrẹ nípasẹ̀ ibi tí wọn ti ń wá a bí wọ́n ṣe “ń yí kiri láti òkun dé òkun, àti láti àríwá àní títí dé ìlà-oòrùn.” Ámósì sọ pé àwọn “wúńdíá ẹlẹ́wà” wọ̀nyí wà nínú “ìyàn” gbígbọ́ “Ọ̀rọ̀ Oluwa,” àti pé “ní ọjọ́ náà wọn yóò sáré kiri sẹ́yìn-siwájú láti wá ọ̀rọ̀ Oluwa, wọn kì yóò sì rí i.” Ifiranṣẹ tí a ṣí ìdì rẹ̀ kúrò nínú ìwé Dáníẹ́lì ní àkókò ìgbẹ̀yìn ní ọdún 1989 gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ ẹsẹ̀ ogójì, àti pẹ̀lú ẹsẹ̀ kẹwàá orí kẹ́tàlá, ni a ṣàkójọ rẹ̀ nínú àwọn ẹsẹ̀ méjì ìkẹyìn ti orí kọkànlá.

Àwọn wúńdíá aṣiwèrè, ẹlẹ́wà àti búburú tí kò ní òróró, ìránṣẹ́ ti ìlà-oòrùn, àríwá àti àwọn òkun, àwọn tí wọ́n kọ ìmọ̀ àti májẹ̀mú àti Òfin Ọlọ́run, ni Ọlọ́run rántí ní àkókò òfin Ọjọ́-ìsinmi. Ogun mẹ́ta ni a ṣàfihàn nínú ẹsẹ̀ mẹ́wàá títí dé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún. Mo ya àwọn ogun mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyí sí ìtàn mẹ́ta, ṣùgbọ́n wọ́n tún jẹ́ ìlà kan nígbà tí a bá kà wọ́n pọ̀, nítorí ẹsẹ̀ mẹ́wàá ṣí “àkókò òpin” sílẹ̀, ó sì bẹ̀rẹ̀ ìlànà ìdánwò ìgbésẹ̀ mẹ́ta.

Ẹsẹ̀ kẹwàá ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ìgbà méje ti Lefitiku ogún-mẹ́fà, àti nítorí náà pẹ̀lú àwọn ìpìlẹ̀ Adventism àti iṣẹ́ William Miller. Ìgbésẹ̀ kejì nínú àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́ta náà jẹ́ ìdánwò ojú tí ó bẹ̀rẹ̀ nígbà tí ìmọ́lẹ̀ ẹsẹ̀ kọkànlá àti ogun Ukraine ṣípayá. Ìdánwò kejì jẹ́ ti ojú, ó sì ṣàpẹẹrẹ ìdánwò kan nípa agbára wa láti mọ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìsinsin yìí ní ìmọ́lẹ̀ Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run. Ìdánwò kẹta ni Ogun Panium ti ẹsẹ̀ kẹẹ́dógún, níbi tí a ti yí orúkọ Simon Barjonah padà sí Peteru, tí ó sì fi bẹ́ẹ̀ sàmì ìdìdí èdìdì àwọn ọgọ́rùn-ún kan àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélógójì ní kété ṣáájú kí àkókò àánú tó parí ní òfin Ọjọ́-ìsinmi ti ẹsẹ̀ kẹẹ́rìndínlógún.

Nígbà tí a bá ronú lórí ìfarahàn Antiochus Magnus nínú ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ogun mẹ́ta tí ẹsẹ̀ mẹ́wàá, ẹ̀kọ̀ọ̀kan, àti ẹ̀ẹ́dógún ṣàpẹẹrẹ, a tún rí nínú ìtàn ẹsẹ̀ kẹsàn-án sí ẹ̀ẹ́rìndínlógún ìdàsókè àti ìṣubú wolíì èké ìsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì.

Àwọn ẹsẹ̀ kìíní títí dé ẹ̀kẹrin ṣàfihàn ìdide àti ìṣubú agbára dírágónì náà. Àwọn ẹsẹ̀ kẹsàn-án àti kẹwàá sì tọ́ka sí ọdún 1798 àti 1989 lẹ́sẹẹsẹ, àti nípa bẹ́ẹ̀, àwọn ẹsẹ̀ kẹsàn-án títí dé kẹrìndínlógún ṣàfihàn ìdide àti ìṣubú wòlíì èké náà. Àwọn ẹsẹ̀ ogójì títí dé márùndínláàádọ́ta ṣojú ìdide àti ìṣubú ẹranko náà. Àwọn ẹsẹ̀ kẹsàn-án àti kẹwàá pẹ̀lú bá ẹsẹ̀ ogójì mu nípa “àkókò òpin” méjì tí ó wà nínú rẹ̀, ní ọdún 1798 àti 1989.

Arábìnrin White jẹ́ kí a mọ̀ ní kedere pé àìlóye “àkókò òpin” máa ń fa ìdàrúdàpọ̀ nípa ibi tí a ti yẹ kí a fi àwọn àsọtẹ́lẹ̀ náà sí.

Kókó ẹsẹ̀ kẹwàá ni “àkókò ìgbẹ̀yìn,” àti pé ọ̀pọ̀ “àwọn àkókò ìgbẹ̀yìn” ni a ti tọ́ka sí nínú orí kọkànlá. Bí o bá “kò rí, tí o sì kò lóye” “àwọn àkókò ìgbẹ̀yìn” nínú orí kọkànlá, ìwọ kì yóò mọ ìgbà “láti fi àwọn ìránṣẹ́ náà sí ipò wọn.” Ó wí pé, “àwọn kan wà tí wọ́n ń wá inú Ìwé Mímọ́ kiri,” àti gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú gbogbo àwọn wòlíì, ọ̀rọ̀ rẹ̀ ń bá àwọn ọjọ́ ìkẹyìn sọ̀rọ̀; nítorí náà, ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, àwọn tí ó ń tọ́ka sí jẹ́ ẹgbẹ́ ènìyàn kan tí kò lóye àkókò ìgbẹ̀yìn, nítorí náà wọ́n sì tún jẹ́ “àwọn wúńdíá arẹwà” Ámósì tí wọ́n ṣubú, tí wọn kì yóò sì tún dìde mọ́.

Nínú orí kẹ́wàá-dín-lógún, ẹsẹ̀ kìíní, Dáríúsì àti Kírúsì dúró pọ̀ láti fi àmì sí àkókò òpin ní ọdún 1989. Nígbà tí Ptolemy lọ sí Bábílónì, tí ó sì mú ọba àríwá lọ sí ìgbèkùn ní Íjíbítì ní ọdún 246 ṣáájú Kristi, ní ti ìtẹ̀lé rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ ti ọdún 1798 gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ keje títí dé ẹsẹ̀ kẹsàn-án, ó jẹ́ “àkókò òpin.” Ẹsẹ̀ kẹwàá ni “àkókò òpin” ní ọdún 1989.

1798 ni òpin ẹgbẹ̀rún méjìlélọ́gọ́rin [2,520] ọdún ìtúká sí ìhà àríwá ìjọba Israẹli, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 723 Ṣ.K. Ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjìlélọ́gọ́ta [1,260] ọdún lẹ́yìn náà, ní 538, ipò póòpù jọba fún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjìlélọ́gọ́ta [1,260] ọdún títí di 1798. 1798 jẹ́ “àkókò òpin,” nítorí pé òun ni òpin àwọn àkókò méje, àti pẹ̀lú ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjìlélọ́gọ́ta [1,260] ọdún, bákan náà pẹ̀lú ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjìdínlọ́gọ́rin [1,290] ọjọ́-ọdún ti Dáníẹ́lì orí kejìlá. 1798 jẹ́ “àkókò òpin” àti nítorí náà 538 náà jẹ́ “àkókò òpin.” 538 ni òpin ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjìlélọ́gọ́ta [1,260] ọdún tí ẹ̀sìn kèfèrí fi tẹ ibi mímọ́ Ọlọ́run àti ogun Rẹ̀ mọ́lẹ̀, èyí tí ó ṣáájú pé ipò póòpù yóò ṣe iṣẹ́ kan náà fún iye àkókò kan náà.

538 dúró fún fífún ìṣàkóso póòpù ní agbára, àti nípa bẹ́ẹ̀ ó tún dúró fún fífún ìṣàkóso póòpù ní agbára lẹ́ẹ̀kansi ní àkókò òfin Ọjọ́-ìsinmi. Òfin Ọjọ́-ìsinmi náà ni ń tọ́ka sí “àkókò ìgbẹ̀yìn.” Nítorí náà, ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún, pẹ̀lú ẹsẹ̀ kìnní, ẹsẹ̀ keje sí ẹsẹ̀ kẹsàn-án, àti ẹsẹ̀ kẹwàá, gbogbo wọn ni ń sàmì “àkókò ìgbẹ̀yìn.” Òtítọ́ yìí ni àwọn tí ó mọ ìgbà tí a ó fi àwọn ìránṣẹ́ náà sípò gbọ́dọ̀ lóye. Pómpéì mú ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún ṣẹ nígbà tí ó gba Jérúsálẹ́mù. Júlíọ̀sì Késárì, Ọgọ́stọ̀sì Késárì, àti Taibéríọ̀sì Késárì sì tẹ̀ lé e. Ìbí Jésù jẹ́ “àkókò ìgbẹ̀yìn,” ó sì ṣẹlẹ̀ ní àkókò Ọgọ́stọ̀sì Késárì.

Ẹsẹ̀ kẹ́ẹ̀ẹ́dógún fi kún àtòkọ àwọn “àkókò òpin” nínú orí kẹ́ẹ̀ẹ́dógún, bẹ́ẹ̀ ni Tíbéríọ̀ Késárì pẹ̀lú, ẹni tí ó jọba ní àkókò ìkànmọ́ agbelebu Kristi.

Agbelebu dúró ní àárín ọ̀sẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí Kristi wá láti fi múlẹ̀ pẹ̀lú ọ̀pọ̀ ènìyàn.

Ní àárín ọ̀sẹ̀ náà, a ní ìbẹ̀rẹ̀ kan àti òpin kan fún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì àti ọgọ́ta ọjọ́ àkọ́kọ́, tí ó parí ní gan-an níbi tí ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì àti ọgọ́ta ọjọ́ tí ó tẹ̀lé bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe. Ọ̀sẹ̀ náà bá àkókò méje ìtúká mu sí ìjọba àríwá tí ó ṣojú fún méjèèjì—ẹ̀sìn abọ̀rìṣà àti papalismu—ní gbígbà Ilé Mímọ́ àti ogun-ọ̀run mọ́lẹ̀ lábẹ́ ẹsẹ̀.

538 jẹ́ “àkókò òpin,” ó sì bá àgbélébùú mu, èyí tí ó tún jẹ́ òpin àsìkò àsọtẹ́lẹ̀ kan. 538 àti àgbélébùú ń pèsè ẹlẹ́rìí méjì pé, ní ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀, ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin àsọtẹ́lẹ̀ kan ni a fi àmì sí gẹ́gẹ́ bí “àkókò òpin.”

Ẹsẹ̀ kọkànlélógún àti kejìlélógún, ẹsẹ̀ ogún, ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún, ẹsẹ̀ mẹ́wàá, ẹsẹ̀ keje títí dé ẹsẹ̀ kẹsàn-án, àti ẹsẹ̀ kìn-ín-ní, gbogbo wọn ni wọ́n ń fi àmì “àkókò ìkẹyìn” hàn. Ẹsẹ̀ kẹtàlélógún ń tọ́ka sí májẹ̀mú tí àwọn Júù Maccabee dá pẹ̀lú Róòmù aláìmọ̀kan ní ọdún 161 sí 158 ṣáájú ìbí Kristi. Ìtàn Ìran Ọba Hasmonean láti inú ogun àkọ́kọ́ wọn títí dé òpin wọn nínú ìparun Jerusalẹmu ní ọdún 70 lẹ́yìn ìbí Kristi, ń ṣojú Pùròtẹ́sítáǹtì tí ó ti yà kúrò nínú ìgbàgbọ́ ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 1844, ìparí àsọtẹ́lẹ̀ àkókò kan, nítorí náà “àkókò ìkẹyìn” ni, tí ó sì parí ní òfin Ọjọ́ Àìkú gẹ́gẹ́ bí ọdún 70 lẹ́yìn ìbí Kristi ṣe ṣàpẹẹrẹ rẹ̀.

Ẹsẹ̀ kejìlélógún-dín-lọ́gbọ̀n ń tọ́ka sí “àkókò ìkẹyìn” kan ní ọdún 167 Ṣ.K. ní ogun Modein, àti pẹ̀lú ní ọdún 70 L.K., àwọn méjèèjì sì jẹ́ àpẹẹrẹ 1844 àti òfin Ọjọ́ Àìkú léraléra. Ẹsẹ̀ kejìlélógún-dín-lọ́gbọ̀n, ẹsẹ̀ kọkànlélógún àti kejìlélógún, ẹsẹ̀ ogún, ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún, ẹsẹ̀ mẹ́wàá, ẹsẹ̀ keje títí dé ẹsẹ̀ kẹsàn-án, àti ẹsẹ̀ kìn-ín-ní, gbogbo wọn ni ń samisi “àkókò ìkẹyìn.”

Ẹsẹ̀ kẹrìnlélógún tọ́ka sí àṣẹ-gíga ọdún ọ̀ọ́ta-dín-lọ́ọ́dúnrún-mẹ́ta ti Romu abọ̀rìṣà, nípa bẹ́ẹ̀ sì ń fi ìbẹ̀rẹ̀ ní 31 BC àti ìparí ní 330 hàn gẹ́gẹ́ bí “àkókò àwọn òpin.” Ẹsẹ̀ kẹtàdínlọ́gbọ̀n àti ẹsẹ̀ kọkàndínlọ́gbọ̀n tọ́ka sí ìbẹ̀rẹ̀ àti ìparí àkókò náà pẹ̀lú, nítorí náà ẹsẹ̀ kẹrìnlélógún, ẹsẹ̀ kẹtàdínlọ́gbọ̀n, ẹsẹ̀ kọkàndínlọ́gbọ̀n, ẹsẹ̀ kẹtàlélógún, ẹsẹ̀ kọkànlélógún àti ẹsẹ̀ kejìlélógún, ẹsẹ̀ ogún, ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún, ẹsẹ̀ kẹwàá, ẹsẹ̀ keje títí dé ẹsẹ̀ kẹsàn-án, àti ẹsẹ̀ kìíní, gbogbo wọn ni wọ́n ń samisi “àkókò òpin.”

Ẹsẹ̀ kọkànlélógún àti ọgbọ̀n ń tọ́ka sí ọdún 538 nígbà tí a gbé ìríra tí ń mú ìdahoro wá kalẹ̀, àti pé ẹsẹ̀ mẹ́rìndínlógójì àti ogójì ń tọ́ka sí ọdún 1798 gẹ́gẹ́ bí “àkókò ìkẹyìn.” Ọdún 538 nínú ẹsẹ̀ kọkànlélógún àti ọgbọ̀n àti ọdún 1798 nínú ẹsẹ̀ mẹ́rìndínlógójì àti ogójì, ẹsẹ̀ méjelelógún àti mọ́kàndínlọgbọ̀n, ẹsẹ̀ kẹrìnlélógún, ẹsẹ̀ kẹtàlélógún, ẹsẹ̀ kọkànlélógún àti kejìlélógún, ẹsẹ̀ ogún, ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún, ẹsẹ̀ mẹ́wàá, ẹsẹ̀ keje títí dé ẹsẹ̀ kẹsàn-án, àti ẹsẹ̀ kìn-ín-ní, gbogbo wọn ni ń samisi “àkókò ìkẹyìn.”

A ti samisi “àkókò ìkẹyìn” ní ìgbà mẹ́tàlá ṣáájú ẹsẹ̀ kọkànlélógójì, èyí tí í ṣe òfin Ọjọ́ Àìkú, àti “àkókò ìkẹyìn” mìíràn; bẹ́ẹ̀ náà ni ẹsẹ̀ márùndínláàádọ́ta, nígbà tí póòpù yóò dé òpin rẹ̀ láìsí ẹni kankan láti ràn án lọ́wọ́. Ní ìgbà mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ni a ti fi “àkókò ìkẹyìn” sí ipò rẹ̀ nínú orí kọkànlá. Kókó-ọrọ̀ ẹsẹ̀ mẹ́wàá ni “àkókò ìkẹyìn.” Ó dúró fún àwọn òtítọ́ tí a tú èdìdì wọn sílẹ̀ ní àkókò ìdìdì àwọn ẹgbẹ̀rún kan ó lé mẹ́rìnlélógójì.

A ó tẹ̀síwájú nínú àpilẹ̀kọ tí ó tẹ̀lé.