Kí ni Òtítọ́? - Nọ́mbà Kínní

Kí a tó bẹ̀rẹ̀ sí í bá ọ̀ràn ohun tí òtítọ́ jẹ́ wí, a ṣàkíyèsí pé a ti bẹ̀rẹ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ yìí pẹ̀lú àwọn ẹsẹ̀ mẹ́ta àkọ́kọ́ ti Ìfihàn orí kìn-ín-ní, lẹ́yìn náà sì ni a fi àpilẹ̀kọ kan kún un nípa Elijah. Díẹ̀ lára àwọn ète àwọn ìkẹ́kọ̀ọ́ wọ̀nyí ni láti mọ ipa ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà nínú àsọtẹ́lẹ̀, láti ṣí ìránṣẹ́ Ìfihàn Jesu Kristi sílẹ̀, láti mọ ipa àwọn wòlíì gẹ́gẹ́ bí àmì àwọn ènìyàn Ọlọ́run, àti láti ronú lórí ìtúmọ̀ àti àbájáde ohun tí ó túmọ̀ sí pé Jesu ni Alfa. A fi hàn pé àwọn ẹsẹ̀ mẹ́ta àkọ́kọ́ ti Ìfihàn bá àwọn ẹsẹ̀ ìkẹyìn ti Ìfihàn mu, wọ́n sì fara mọ́ ara wọn, àti pé ní ìbẹ̀rẹ̀ àti ní òpin pẹ̀lú, Jesu fi ara Rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí Alfa àti Omega, ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin, ẹni àkọ́kọ́ àti ẹni ìkẹyìn.

A lò àríyànjiyàn kúkúrú nípa Elijah nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ kejì láti fi hàn pé àwọn ẹsẹ̀ ìbẹ̀rẹ̀ Bíbélì bá àwọn ẹsẹ̀ ìparí ti Májẹ̀mú Láíláí àti ti Májẹ̀mú Titun mu; àti síwájú sí i, pé àwọn ẹsẹ̀ ìbẹ̀rẹ̀ Májẹ̀mú Titun náà tún bá ìbẹ̀rẹ̀ tàbí ìparí mu, ní ọ̀nà èyíkéyìí tí ẹ bá fẹ́ gbà wo Bíbélì, yálà gẹ́gẹ́ bí odidi kan tàbí gẹ́gẹ́ bí Májẹ̀mú méjì.

Ojú kan mìíràn tí à ń wá láti mú dàgbà ni ìmọ̀ yìí pé Ọlọ́run ti ń ṣiṣẹ́ láti fi ìwà-Ọlọ́run hàn díẹ̀díẹ̀ ní gbogbo ìtàn. Ìdí nìyẹn tí a fi ṣàkíyèsí pé bí àkókò ṣe ń lọ nínú kókó-ẹ̀kọ́ Bíbélì ti ìtàn májẹ̀mú, Ọlọ́run ti ń fi ìwà rẹ̀ hàn sí i ní ìgbésẹ̀ nípasẹ̀ ìṣàpẹẹrẹ àwọn orúkọ rẹ̀ oríṣiríṣi. Ọlọ́run Olódùmarè sọ̀rọ̀ sí Abrahamu, Ọlọ́run kan náà sì sọ̀rọ̀ sí Mose, ṣùgbọ́n ó jẹ́ kí Mose mọ̀ pé láti ìgbà náà lọ a ó máa mọ orúkọ rẹ̀ ní Jèhófà. Nígbà náà sì ni, nígbà tí Kristi wá, ó fi ara rẹ̀ hàn pẹ̀lú orúkọ kan tí a kò mọ̀ nínú Májẹ̀mú Láéláé, àfi ìfihàn kan ṣoṣo ti orúkọ náà láti ẹnu ará Bábílónì kan ní orí kẹta Danieli. Kì í ṣe pé Jésù dá ara rẹ̀ mọ̀ nìkan gẹ́gẹ́ bí Ẹni-bíbí kan ṣoṣo láti ọ̀dọ̀ Baba, ṣùgbọ́n ó tún fi ara rẹ̀ hàn nínú ìtàn májẹ̀mú pàtó yẹn gẹ́gẹ́ bí Ọmọ Ènìyàn. Ọlọ́run tún fún Adventismu ti àwọn Millerite ní orúkọ kan nígbà tí ó wọ inú májẹ̀mú pẹ̀lú ìbẹ̀rẹ̀ Adventismu.

Orúkọ tí a fi fún àwọn Adventisti Ọjọ́ Keje ni Olúwa fún wọn, àti pé ní ọ̀pọ̀ ìgbà ni Sister White máa ń tọ́ka sí àwọn Adventisti gẹ́gẹ́ bí ènìyàn tí Ọlọ́run ti dárúkọ. “Dárúkọ” túmọ̀ sí láti fi orúkọ pè. Àwọn ìjọ méjì péré tí Sister White dá mọ̀ gẹ́gẹ́ bí ènìyàn tí Ọlọ́run ti dárúkọ ni Ísírẹ́lì àtijọ́ àti Ísírẹ́lì òde-òní.

Nítorí náà, bí a ti ń tẹ̀síwájú nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ wa nípa ìwé Ìfihàn, mo ń dábàá pé “orúkọ tuntun” tí a ṣípayá fún àwọn ará Filadẹlfíà, tí a sì tún ṣojú wọn gẹ́gẹ́ bí ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún, jẹ́ apá ńlá kan nínú àṣírí àsọtẹ́lẹ̀ tí a tú sílẹ̀ díẹ̀ kí àkókò ìdánwò tó parí.

Ìfiránṣẹ́ ìkìlọ̀ ìkẹyìn ni ìfiránṣẹ́ Ìfihàn Jésù Kristi, ó sì jẹ́ ìfihàn ìwà Rẹ̀.

A ní púpọ̀ síi láti fi sínú àkọsílẹ̀ nípa Jésù gẹ́gẹ́ bí Ọ̀rọ̀ náà, ṣùgbọ́n nísinsin yìí a ó gbé ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́” yẹ̀ wò. Ìmọ̀ òye nípa “òtítọ́” àti pẹ̀lú ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́” àti pẹ̀lú àwọn lẹ́tà tí a lò láti dá “ọ̀rọ̀ òtítọ́” sílẹ̀, jẹ́ ìmọ̀ nípa ìwà Kristi.

Ọ̀rọ̀ Gíríìkì tí a túmọ̀ sí “òtítọ́” nínú ẹsẹ̀ náà ni a mú láti inú ọ̀rọ̀ Hébérù kan, èyí tí ó tún jẹ́ lẹ́tà kan, àní nọ́mbà kan pẹ̀lú. Lẹ́tà àkọ́kọ́ nínú àlìfábẹ́ẹ̀tì Hébérù ni ‘aleph.’ Ní tòótọ́, lẹ́tà méjì àkọ́kọ́ nínú àlìfábẹ́ẹ̀tì Hébérù ni “aleph” àti “beth,” wọ́n sì jọra gidigidi pẹ̀lú lẹ́tà méjì àkọ́kọ́ nínú Gíríìkì, èyí tí í ṣe alpha àti beta. Ní ìpapọ̀, wọ́n dá gbòǹgbò ọ̀rọ̀ náà “alphabet.” Nítorí náà, ọ̀rọ̀ náà “alpha” (láti inú lẹ́tà Hébérù aleph) ni a lò gẹ́gẹ́ bí lẹ́tà kan, ọ̀rọ̀ kan, nọ́mbà kan, àti pẹ̀lú gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára ọ̀pọ̀lọpọ̀ orúkọ Jésù.

Nígbà tí Pílátù béèrè ìbéèrè náà pé, “Kí ni òtítọ́?” Jésù ti sọ fún un tẹ́lẹ̀ pé ìdí tí Òun fi “wá sínú ayé,” àti pẹ̀lú pé ìdí tí a fi “bí” Òun ni kí Ó lè jẹ́rìí sí “òtítọ́.” Ó tún fi kún un pé “ẹni gbogbo tí í ṣe ti òtítọ́ ni ńgbọ́” ohùn Rẹ̀.

ÒTÍTỌ́: G225—Láti inú G227; òtítọ́: – òtítọ́, ní òtítọ́, òtítọ́, òdodo. G227—Láti inú G1 (gẹ́gẹ́ bí àfàsẹ̀yí odi) àti G2990; òtítọ́ (gẹ́gẹ́ bí ohun tí kò fi ara pamọ́): – òtítọ́, ní òtítọ́, òtítọ́. G1; Α. Láti ìpilẹ̀ Hébérù; lẹ́tà àkọ́kọ́ nínú alífábẹ́ẹ̀tì: ní ìtumọ̀ àpèjúwe nìkan (láti inú lílo rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí nọ́ńbà) ẹni àkọ́kọ́. Alfa.

Nígbà tí Jésù sọ pé, “Èmi ni … òtítọ́.” Ó ń sọ pé Òun jẹ́ lẹ́tà kan, nọ́mbà kan àti ọ̀rọ̀ kan; nítorí lẹ́tà alfa, àti ọ̀rọ̀ alfa, àti nọ́mbà alfa, gbogbo wọn ni “òtítọ́.” Nínú ìwé Dáníẹ́lì, Kristi fi ara Rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí Oníkà-nọ́mbà Alágbàyanu, èyí tí ó jẹ́ ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ Hébérù “Palmoni,” tí a túmọ̀ sí “ẹni mímọ́ kan pàtó tí ń sọ̀rọ̀,” nínú Dáníẹ́lì 8.

“Ẹni mímọ́ kan” náà ní ẹsẹ̀ kẹtàlá ni “Palmoni”— alágbàyanu oníkà, tàbí oníkà àwọn àṣírí. Àwọn ẹsẹ̀ méjì wọ̀nyí ni ibi tí a ti gbé àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 2300 kalẹ̀, pẹ̀lú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ méjì ti ọdún 2520. Àwọn ọdún 2300 náà tọ́ka sí “ibi mímọ́,” àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 2520 méjèèjì sì tọ́ka sí “ọ̀gágun,” nítorí pé Róòmù yóò tẹ ibi mímọ́ àti ọ̀gágun náà mọ́lẹ̀. Àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 2520 náà dúró fún títẹ ibi mímọ́ Ọlọ́run àti àwọn ènìyàn Rẹ̀ mọ́lẹ̀. Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta tí ó jinlẹ̀, tí wọ́n so pọ̀ mọ́ ara wọn, tí ó dá lórí àkókò, wà ní ibi pàtó gan-an nínú Bíbélì níbi tí Jésù ti fi ara Rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí alágbàyanu oníkà àwọn àṣírí. Kì í ṣe pé ó kàn yan àwọn ẹsẹ̀ méjì wọ̀nyí nìkan láti fi ara Rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí Olúwa àkókò, ṣùgbọ́n àwọn ẹsẹ̀ méjì tí ó fi ara Rẹ̀ hàn nínú wọn ń tọ́ka sí àkókò tí Yóò wọ inú májẹ̀mú pẹ̀lú Ísírẹ́lì ẹ̀mí ti òde òní, àwọn ẹsẹ̀ méjì wọ̀nyí sì tún jẹ́ ìpìlẹ̀ àti ọ̀pá àárín gbùngbùn ti Adventism.

Ní àkókò ìkẹyìn ní ọdún 1798, a tú ìwé Dáníẹ́lì sílẹ̀, ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ sì wọ inú ìtàn wá, tí ó fi àmì sí ìbísí ìmọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ṣẹlẹ̀ ní àkókò ìṣísẹ̀ àwọn Millerite, èyí tí ó jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ Adventism Ọjọ́-Ìsimi Keje. Nígbà tí a tú ìwé Dáníẹ́lì sílẹ̀ fún àwọn Millerite, a lóye ìránṣẹ́ kan láti ọ̀dọ̀ Palmoni—ìránṣẹ́ àkókò kan. Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run kì í ṣubú láé, ó sì máa ń fi òpin dá mọ́ ìbẹ̀rẹ̀ ní gbogbo ìgbà. Nítorí náà, ní òpin Adventism, yóò dájú pátápátá pé ìṣípayá ìwà Rẹ̀ yóò wà, gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú ìtàn àwọn Millerite. Òtítọ́ yìí dá lórí ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin Adventism, ṣùgbọ́n ó tún dá lórí ìbáṣepọ̀ tí a ti sọ̀rọ̀ rẹ̀ láàárín ìwé Dáníẹ́lì àti ìwé Ìṣípayá. Dáníẹ́lì àti Ìṣípayá dúró gẹ́gẹ́ bí ìwé kan ṣoṣo, àti nínú ìṣojú náà, wọ́n jẹ́ ẹlẹ́rìí méjì, àkọ́kọ́ jẹ́ Dáníẹ́lì, ẹni ìkẹyìn sì ni Ìṣípayá.

Dáníẹ́lì àti Ìfihàn jẹ́ ìwé méjì tí ó jẹ́ ìwé kan, gẹ́gẹ́ bí Bíbélì ṣe jẹ́ ìwé kan tí a pín sí Májẹ̀mú Láíláí àti Májẹ̀mú Titun, tàbí ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin. Nínú Ìfihàn orí kọkànlá, àwọn ẹlẹ́rìí méjì tí a fi hàn gẹ́gẹ́ bí Mósè àti Élíjà ni Májẹ̀mú Láíláí àti Májẹ̀mú Titun.

Dáníẹ́lì àti Jòhánù ni ẹlẹ́rìí méjì tí a ṣe inúnibíni sí méjèèjì, tí a mú ní ìgbèkùn méjèèjì, tí a fi ìlà ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ kan náà fún méjèèjì láti kọ sílẹ̀, tí méjèèjì dúró fún ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlá, tí méjèèjì ń gbé lẹ́yìn ìparun Jerúsálẹ́mù, tí méjèèjì sì jẹ́ ààmì ikú àti àjíǹde, (Jòhánù láti inú òróró gbígbóná, àti Dáníẹ́lì láti inú ihò kìnnìún).

Dáníẹ́lì ṣàfihàn ìṣípayá àkànṣe kan nípa ìwà Kristi, ó sì ṣe bẹ́ẹ̀ nínú ẹsẹ̀ méjì tí ìmísí pè ní “òpó àárín àti ìpìlẹ̀” ìjọ Seventh-day Adventist. Ẹsẹ̀ méjì wọ̀nyí ni “òrí òkúta” náà, ìyẹn òkúta ìkẹyìn tí a fi lé lórí àwọn ìpìlẹ̀ tí a ṣojú wọn nípasẹ̀ iṣẹ́ William Miller. Òrí òkúta náà mú ìmọ̀ nípa ibi mímọ́ ọ̀run wá pẹ̀lú ara rẹ̀, pẹ̀lú òfin Ọlọ́run, Sábáàtì, ìdájọ́ ìwádìí, àti àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta ti Ìfihàn orí kẹrìnlá. Dáníẹ́lì ni ìbẹ̀rẹ̀ ìwé náà, Jòhánù sì ni òpin rẹ̀.

Ìkọ̀wé Jòhánù yóò fi ìṣípayá kan hàn nípa ìwà Kristi ní òpin Adventism. Ní ìbẹ̀rẹ̀ Ísírẹ́lì òde-òní, Ó fi ara Rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí Oníṣírò Àgbàyanu, Ẹlẹ́dàá ohun gbogbo tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìṣirò; ní òpin Ísírẹ́lì òde-òní sì ni Ó ń fi ara Rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ èdè àgbàyanu. Òun ni Ẹlẹ́dàá ohun gbogbo tí ó ní í ṣe pẹ̀lú èdè, yálà ó jẹ́ ìṣètò èdè, àwọn òfin gírámà, àwọn ọ̀rọ̀, àti àní àwọn lẹ́tà alifábẹ́ẹ̀tì. Ó dá ìbánisọ̀rọ̀ tí a ń ṣe nípasẹ̀ ọ̀rọ̀, tí a sì ń darí rẹ̀ nípasẹ̀ àwọn òfin gírámà, yálà ní ìkọ̀wé tàbí ní ẹnu, tí a sì fi alifábẹ́ẹ̀tì kan kọ ọ́ tí ó jẹ́ ètò tirẹ̀; ó sì ju gbogbo èyí lọ—Òun ni Ọ̀rọ̀ náà. Nípasẹ̀ Ọ̀rọ̀ náà ni Ó fi ń yí àwọn Laodíkíà afọ́jú tí kò tíì múra sílẹ̀ padà sí àwọn Filadẹ́lfíà tí a ti sọ di mímọ́.

Ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “sọ di mímọ́” túmọ̀ sí láti sọ di mímọ́. Ẹgbẹ̀rún lọ́nà mẹ́rìnlélógójì náà yóò jẹ́ mímọ́, wọn yóò sì ti dé ipò ìwà yẹn nípasẹ̀ “òtítọ́,” tàbí o lè wí pé, nípasẹ̀ “ọ̀rọ̀” rẹ̀, nítorí Jesu ni Ọ̀rọ̀ náà, Òun sì ni òtítọ́.

Ṣàkíyèsí pé èyí ni ohun àkọ́kọ́ tí Jòhánù kọ sínú ìhìnrere rẹ̀. Ó dájú pé ó bá ohun àkọ́kọ́ tí a kọ sínú Genesisi mu. Ó fi kún ẹ̀rí náà, nípa mímọ̀ọ́kànjúwá sí i ohun tí a sọ nínú Genesisi orí kìn-ín-ní.

Ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “Ọlọ́run” nínú ẹsẹ̀ kìíní jẹ́ ọ̀pọ̀, nítorí náà ó ń fi hàn láti “ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀” gan-an pé Ọlọ́run ju ọ̀kan lọ. “Ní ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀” nínú ìhìnrere Johanu, Ọ̀rọ̀ náà wà pẹ̀lú Ọlọ́run, ó sì jẹ́ Ọlọ́run. Ọ̀rọ̀ náà sì ni Ẹlẹ́dàá.

Jésù ni Ọ̀rọ̀ náà, ó sì mú Bíbélì wá nípasẹ̀ ìṣọ̀kan ìwà-Ọlọ́run pẹ̀lú ìwà-ẹ̀dá ènìyàn—ìwà-Ọlọ́run tí Ẹ̀mí Mímọ́ dúró fún, àti ìwà-ẹ̀dá ènìyàn nínú ẹni àwọn tí wọ́n kọ àwọn ọ̀rọ̀ inú àwọn ìwé tí a ní láti rán sí àwọn ìjọ. Nítorí náà, Bíbélì jẹ́ àpapọ̀ ìwà-ẹ̀dá ènìyàn àti ìwà-Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí Jésù ti rí. Bíbélì, láìka ìkópa àwọn ènìyàn ẹlẹ́ran ara tí ó ti ṣubú sí, jẹ́ mímọ́, àwọn ọkùnrin tí wọ́n sì fi ọwọ́ kọ ọ́ jẹ́ mímọ́ pẹ̀lú.

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn wòlíì jẹ́ ènìyàn mímọ́, síbẹ̀ wọ́n ṣì jẹ́ ènìyàn tí ó ṣubú, nítorí gbogbo ènìyàn ni wọ́n ti ṣẹ̀ṣẹ̀, wọ́n sì ti kù sí ẹ̀yìn ògo Ọlọ́run. Síbẹ̀síbẹ̀, Bíbélì jẹ́ àkópọ̀ ìwà-Ọlọ́run àti ìwà-ènìyàn, ó sì jẹ́ mímọ́, nítorí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run wá láti fi hàn nínú ìyè Rẹ̀ àti nínú Ọ̀rọ̀ Rẹ̀ tí a kọ sílẹ̀ pé ìwà-ènìyàn tí a darapọ̀ mọ́ ìwà-Ọlọ́run kì í ṣẹ̀. Ohun tí ó jẹ́ òtítọ́ nípa Bíbélì jẹ́ òtítọ́ nípa Kírísítì, nítorí Òun ni Bíbélì.

Jésù gba ara ẹlẹ́ṣẹ̀ sórí Ara Rẹ̀, ṣùgbọ́n kò ṣẹ̀ rárá; bẹ́ẹ̀ ni Ó fi àpẹẹrẹ hàn pé ẹ̀dá ènìyàn tí a so mọ́ ìwà àtọ̀runwá kì í ṣẹ̀.

Jésù ni Ọ̀rọ̀ náà, àti pé Jésù àti Bíbélì jọ jẹ́ àpapọ̀ ìwà-ẹ̀dá ènìyàn àti ìwà-ẹ̀dá Ọlọ́run. Nígbà tí Jésù mú Bíbélì wá sí ìwàláàyè nípasẹ̀ àwọn ọ̀rúndún, ó fi àwọn òfin sínú Bíbélì láti jẹ́ kí àwọn tí yóò gbọ́, gbọ́. Àwọn òfin tí ń ṣàkóso Bíbélì náà pẹ̀lú jẹ́ àwọn àbùdá ìwà Rẹ̀.

Ọ̀rọ̀ náà “complement” túmọ̀ sí láti mú wá sí ìpéye. Ẹ̀rí Danieli parí nínú Ìfihàn, èyí sì mú kí ẹ̀rí Danieli jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀, kí Ìfihàn sì jẹ́ òpin. Ìbẹ̀rẹ̀ Ìfihàn ni a tún sọ ní òpin Ìfihàn, àti nínú ẹsẹ̀ àkọ́kọ́ ti orí kìn-ín-ní Danieli, ogun wà láàárín Ísírẹ́lì gidi àti Bábílónì gidi, nínú èyí tí Bábílónì ṣẹ́gun; ṣùgbọ́n ní ìparí ìtàn àkókò àyẹ̀wò nínú Danieli 11:45, 12:1, Bábílónì ẹ̀mí wà ní ogun pẹ̀lú Ísírẹ́lì ẹ̀mí, àti ní ìkẹyìn, Bábílónì bù ṣubú, Ísírẹ́lì sì borí. Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú Johanu nínú Ìfihàn, ìbẹ̀rẹ̀ ẹ̀rí Danieli bá òpin ẹ̀rí rẹ̀ mu. Nítorí náà, kí ni òtítọ́?

Ẹ̀kọ́ ìgbàgbọ́ jẹ́ ọ̀rọ̀ tí ń tọ́ka sí ohun tí ẹgbẹ́ àwọn onígbàgbọ́ kan gbà pé ó tọ́. Ìdí rẹ̀ tàbí lílò rẹ̀ kò fi bẹ́ẹ̀ di mímú kù sí Bíbélì tàbí sí ẹ̀sìn Kristẹni nìkan. Nínú ohun tí a ń pè ní ẹ̀sìn Kristẹni, ó ṣeé ṣe kí àwọn “ẹ̀kọ́” èké pọ̀ ju àwọn tòótọ́ lọ, nítorí Bábílónì ti ẹ̀mí, ìjọ papacy, jẹ́ àgò gbogbo ẹyẹ aláìmọ́ àti ìkórìíra, àwọn ẹyẹ wọ̀nyẹn sì dúró fún ibi, èyí tí àwọn ìjọ ń gbé ró, tí wọ́n sì ń bò ó mọ́lẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ẹ̀kọ́ èké, bíi pé a ti pa òfin rẹ́. Ṣùgbọ́n ẹ̀kọ́ tòótọ́ wà.

Àwọn “ẹ̀kọ́” wà tí wọ́n jẹ́ “òtítọ́ ìhìn rere,” a sì nílò láti yẹ̀ wọ́n wò dáadáa. Díẹ̀ nínú wọn, (bí kò bá ṣe gbogbo wọn) jẹ́ “òtítọ́ ìdánwò.” Ọjọ́ Ìsinmi jẹ́ òtítọ́ ìdánwò tí ó rọrùn láti lóye. Ẹ̀kọ́ òtítọ́ àti ẹ̀kọ́ èké wà. Díẹ̀ nínú àwọn ẹ̀kọ́ òtítọ́ náà ń gbé ìdánwò kalẹ̀ fún àwọn tí ó bá gbọ́ wọn. Irú òtítọ́ mìíràn sì wà tí a pèsè fún àkókò kan pàtó. Àwọn òtítọ́ wọ̀nyí ni a ń pè ní “òtítọ́ ìsinsin yìí.”

Àwọn Adventist sábà máa ń lo ẹsẹ yìí láti yẹra fún ohun tí ó sọ ní tòótọ́. Wọ́n ń jiyàn pé gbogbo ohun tí ó yẹ kí a tẹnumọ́ nínú àwọn ìránṣẹ́ wa ti “òtítọ́ ìsinsìnyí” ni ibi mímọ́, ọjọ́ 2300, àwọn òfin, àti ìgbàgbọ́ Jesu. Wọ́n ń ṣe ìdálẹ́kọ̀ọ́ yìí láti yẹra fún ohun tí a ti dá mọ̀ nípa àwọn kókó-ọrọ̀ mẹ́rin wọ̀nyí.

Ète àwọn òtítọ́ ńlá mẹ́rin wọ̀nyí ni pé a ti “ṣe ìṣírò wọn ní pípé láti ṣàlàyé ìṣísẹ̀ Advent ti ìgbà àtijọ́, kí ó sì fi hàn ohun tí ipò wa ní ìsinsin yìí jẹ́, kí ó mú ìgbàgbọ́ àwọn olùṣiyèméjì dúró ṣinṣin, kí ó sì fúnni ní ìdánilójú nípa ọjọ́ ọ̀la ológo.” A ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ẹ̀kọ́ òtítọ́ ìsinsin yìí mẹ́rin láti fi hàn pé ìbẹ̀rẹ̀ Adventism (ìṣísẹ̀ Advent ti ìgbà àtijọ́) jẹ́ àpèjúwe òpin Adventism (ipò wa ní ìsinsin yìí). Àwọn ẹ̀kọ́ pàtàkì mẹ́rin wọ̀nyí ni a “ṣe ìṣírò wọn ní pípé” láti ṣàlàyé ìlànà náà pé ìbẹ̀rẹ̀ ni ó ń ṣàpèjúwe òpin. Gẹ́gẹ́ bí ẹsẹ̀ ìmísí yìí ṣe sọ, èyí ni “òtítọ́ ìsinsin” tí “agbo” “nílọ̀ nísinsin yìí.”

Israẹli ìgbàanì ni ìbẹ̀rẹ̀ Israẹli, Israẹli òde-òní sì ni òpin. Israẹli gidi ti ìgbàanì jẹ́ àpẹẹrẹ àwọn ènìyàn Adventist Ọjọ́ Keje láti àkókò òpin ní 1798 títí di òfin Ọjọ́ Àìkú. Ṣáájú ìbọ̀ àkọ́kọ́ Kristi, “òtítọ́ ìsinsin yìí” kò hàn sí àwọn Júù, nítorí wọ́n jẹ́ afọ́jú (Laodísea) nítorí ìgbẹ́kẹ̀lé wọn lé àṣà àti àtọwọ́dọwọ́.

Gẹ́gẹ́ bí ìtọ́kasí wa tó kàn ṣe fi hàn, àwọn Júù ti pàdánù ìríran “òtítọ́ àkọ́kọ́ ti Ọlọ́run,” àti pé òtítọ́ àkọ́kọ́ náà fún àwọn Júù ni ìtàn ìdásílẹ̀ kúrò ní Ejibiti. Ìtàn ìdásílẹ̀ náà ni òtítọ́ àkọ́kọ́ wọn; òtítọ́ náà ni a kọ́ wọn pé kí wọ́n máa kọ́ àwọn ọmọ wọn jálẹ̀ ìran wọn. Wọ́n kùnà, gẹ́gẹ́ bí Adventism náà ti kùnà. Láti lè fi òtítọ́ náà hàn fún àwọn Júù tí a ti fọ́jú wọn, Jésù fi òtítọ́ sínú àtòjọ ìṣètò kan.

Ní ìgbà àkọ́kọ́ tí Jésù wá, Ó “tún àwọn òtítọ́ àtijọ́ múlẹ̀, nípa fífi wọ́n sínú ìtòlẹ́sẹẹsẹ òtítọ́. Ó bá wọn mu, Ó sì so wọ́n pọ̀ mọ́ ara wọn, nípa bẹ́ẹ̀ Ó ṣe ètò òtítọ́ tí ó pé tí ó sì ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì.” Jésù lo ìtàn ìbẹ̀rẹ̀ Ísírẹ́lì àtijọ́ láti tún àwọn òtítọ́ àtijọ́ múlẹ̀, Ó sì ṣe bẹ́ẹ̀ nípa fífi àwọn òtítọ́ wọ̀nyí bá ara wọn mu (gẹ́gẹ́ bí kókó-ọrọ̀) àti nípa sísọ wọn pọ̀ mọ́ ara wọn (ní ìfararawé, ìlà lórí ìlà). Ó ṣe bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú ète láti gba àwọn Júù sílẹ̀ kúrò lọ́wọ́ àṣà àti ìṣe àtọwọ́dọwọ́ tí ó ti fọ́ ojú wọn lójú. Ìtàn náà ni ìtàn òpin Ísírẹ́lì gidi.

Ẹ̀sìn Adventism ń tún ìtàn òpin Israẹli àtijọ́ ṣe, àti ìlànà ìṣètò láti fi òtítọ́ sínú rẹ̀ kí a lè mú ìfọ́jú ti Laodicea, tí àṣà àti ìṣe ìbílẹ̀ ti fa, kúrò, ni a ń ṣe nísinsin yìí gẹ́gẹ́ bí ó ti rí nígbà tí Kristi bá àwọn Júù lò pọ̀. A gbọ́dọ̀ fi “àwọn òtítọ́ àtijọ́” sínú “ìlànà” òtítọ́, kí a lè mú àwọn ìlà àsọtẹ́lẹ̀ papọ̀ mọ́ àwọn ìlà àsọtẹ́lẹ̀ mìíràn, “ìlà lórí ìlà” ní ìbámu ara wọn, fún ète láti lè ṣeé ṣe kí a gba ọmọ Laodicea kan sílẹ̀ kúrò nínú ìfọ́jú rẹ̀. Kristi ni àpẹẹrẹ wa, nínú ohun gbogbo.

Àwọn òtítọ́ wà nínú Bíbélì tí a mọ̀ sí ẹ̀kọ́ ìsìn, àti pé “ọ̀pọ̀lọpọ̀ òtítọ́ àgbàyanu wà,” ṣùgbọ́n “òtítọ́ ìsinsin yìí” náà wà, èyí tí ó jẹ́ “ìdánwò fún àwọn ènìyàn” ti “ìran” tí ń gbé nígbà tí a fihàn òtítọ́ náà. Ní ti wòlíì, èyí ń ṣẹlẹ̀ nínú ìran kẹrin ti Adventism, àti pé “òtítọ́ ìsinsin yìí” “tí ó jẹ́ ìdánwò fún ìran yìí” kì í ṣe ìdánwò fún àwọn ìran àkọ́kọ́ ti Adventism.

Fún àwọn tí ó lè fẹ́ sẹ́ pé ìran mẹ́rin wà nínú ìtàn Ìjọ Adventist, èmi yóò tọ́ka yín sí àwọn Tẹ́bù Hábákúkù. Ọ̀nà tí ó rọrùn gan-an láti lóye òtítọ́ yìí ni pé orúkọ Laodicea túmọ̀ sí àwọn ènìyàn tí a ṣe ìdájọ́ wọn. Ìbẹ̀rẹ̀ Adventism kéde ìṣíṣí ìdájọ́, ìparí Adventism sì ń kéde ìpipade ìdájọ́. Ìpipade ìdájọ́ ń ṣẹlẹ̀ nínú ìran kẹta àti ìran kẹrin.

Ní ìparí ìdájọ́, ìran ìkẹyìn ti Àdífẹ́ńtísìmù ti Laodikea (àwọn ènìyàn tí a dá lẹ́jọ́) ni a óò dá lẹ́jọ́, a ó sì tu wọn jáde kúrò ní ẹnu Olúwa, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí fún Ísírẹ́lì ìgbàanì nígbà ìparun Jerúsálẹ́mù. Àwọn ẹ̀kọ́ Bíbélì jẹ́ òtítọ́, àwọn òtítọ́ ìdánwò sì tún wà, bẹ́ẹ̀ náà ni àwọn òtítọ́ ìsinsin yìí wà. Òtítọ́ ìsinsin yìí máa ń jẹ́ òtítọ́ ìdánwò nígbà gbogbo, ṣùgbọ́n ó ń ṣàfihàn ní pàtàkì òtítọ́ ìdánwò tí a pèsè ní àkànṣe fún ìran tí ó wà láàyè lọ́wọ́lọ́wọ́. Síbẹ̀, òtítọ́ ọ̀ràn náà ni pé, ó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé òtítọ́ èyíkéyìí láti inú ọ̀rọ̀ Ọlọ́run tí a bá yàn láti kọ̀, ti di òtítọ́ ìdánwò kan tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ kùnà nínú rẹ̀.

Jesu ni Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, Òun sì ni òtítọ́. Ó sọ fún Pilatu pé ìdí tí Òun fi “wá” “sí ayé,” ni láti “jẹ́rìí sí òtítọ́,” àti pé gbogbo ẹni tí ó gbọ́ ohùn Rẹ̀, “jẹ́ ti òtítọ́.” Ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́” tí Pilatu àti Jesu sọ nípa rẹ̀ wá láti inú ọ̀rọ̀ Heberu kan tí a túmọ̀ sí “òtítọ́,” tí a sì rí ní ìgbà mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n lé mẹ́je nínú Májẹ̀mú Láéláe. Ọ̀rọ̀ Heberu náà (H571) ni a túmọ̀ sí onírúurú ọ̀rọ̀ Gẹ̀ẹ́sì, ṣùgbọ́n a túmọ̀ ọ́ ní ìgbà méjìléláàádọ́rùn-ún gẹ́gẹ́ bí “truth” nínú Májẹ̀mú Láéláe. Ó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyẹn tí agbára wọn jinlẹ̀ gidigidi ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpele.

Ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “òtítọ́” nínú Májẹ̀mú Láéláé jẹ́ ti lẹ́tà Hébérù mẹ́ta, àti nínú àwọn lẹ́tà Hébérù, lẹ́tà kọ̀ọ̀kan ní ìtumọ̀ tirẹ̀; nítorí náà, ọ̀rọ̀ tí a dá láti inú àwọn lẹ́tà náà ń darapọ̀ àwọn ìtumọ̀ apapọ̀ ti lẹ́tà kọ̀ọ̀kan láti mú ìtumọ̀ pípéye ọ̀rọ̀ náà jáde. Ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́” jẹ́ ti lẹ́tà Hébérù mẹ́ta: lẹ́tà àkọ́kọ́ nínú àlìfábẹ́ẹ̀tì Hébérù, lẹ́tà kan ní àárín, àti lẹ́tà ìkẹyìn nínú àlìfábẹ́ẹ̀tì Hébérù. “Òtítọ́” nínú Májẹ̀mú Láéláé ni a ṣojú fún nípasẹ̀ lẹ́tà àkọ́kọ́ àti lẹ́tà ìkẹyìn nínú àlìfábẹ́ẹ̀tì, pẹ̀lú lẹ́tà kan ní àárín!

Eyi ni ìtumọ̀ òfin Bíbélì tí a ń pè ní “òfin ìtọ́kasí àkọ́kọ́.” Ìgbà àkọ́kọ́ tí a bá gbé kókó-ọrọ̀ kan kalẹ̀ ni ìtọ́kasí tí ó ṣe pàtàkì jùlọ fún ọ̀rọ̀ náà, èyí tí í ṣe irúgbìn, ó sì ní gbogbo DNA tí ó ṣe pàtàkì láti mú kí gbogbo ìtàn náà jáde. Ìtọ́kasí kejì tí ó ṣe pàtàkì jùlọ nínú “òfin ìtọ́kasí àkọ́kọ́” ni ìtọ́kasí ìkẹyìn, nítorí ibẹ̀ ni a ti so gbogbo àwọn ìtàn tí ó dìde láàárín ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin pọ̀. “Nínú Ìfihàn gbogbo àwọn ìwé Bíbélì ni wọ́n pàdé tí wọ́n sì parí,” Ìfihàn sì ni ìwé ìkẹyìn nínú Bíbélì.

Ọ̀rọ̀ Hébérù fún “òtítọ́” tí a ń gbé yẹ̀wò bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú lẹ́tà “Aleph”; lẹ́tà kẹtàlá ni “Mem”; lẹ́tà kejìlélógún, àti ìkẹyìn, ni “Tav.” Dájúdájú, oríṣìíríṣìí ìtànná ìtumọ̀ wà sí àwọn àlàyé àwọn lẹ́tà wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí onímọ̀-èdè tí o bá tọ̀ sí fún ìtumọ̀ náà, ṣùgbọ́n àwọn ìtumọ̀ àpapọ̀ wọn jẹ́ ohun tí ń fúnni ní ìmọ̀ púpọ̀ gan-an.

א (Aleph): Lẹ́tà àkọ́kọ́ nínú àlìfábẹ́ẹ̀tì Hébérù, a sì máa ń so ó pọ̀ mọ́ ìṣọ̀kan ní ọ̀pọ̀ ìgbà; ó sì ń ṣojú fún Òrìṣà àti ayérayé, ní fífi àjọṣe tó wà láàárín Ọlọ́run àti ẹ̀dá hàn.

מ (Mem): Lẹ́tà kẹtàlá nínú àlùfábẹ́ẹ̀tì Hébérù, a sì máa ń so pọ̀ mọ́ omi ní ọ̀pọ̀ ìgbà.

ת (Tav): Lẹ́tà ìkẹyìn nínú álífábẹ́ẹ̀tì Hébérù, ó sì ní ìtumọ̀ “àmì” tàbí “àpẹẹrẹ.” A sábà máa so ó pọ̀ mọ́ èrò ìmúṣẹ́ tàbí “èdìdì” ẹ̀dá. Nínú Hébérù àtijọ́, lẹ́tà Tav ní ìrísí àgbélébùú.

Ọ̀rọ̀ Hébérù tí a túmọ̀ sí “òtítọ́” tí a ń gbé yẹ̀wò yìí jẹ́ àkójọpọ̀ lẹ́tà mẹ́ta, tí wọ́n pọ̀ jọ ṣojú fún ìhìnrere àìnípẹ̀kun. Kí ni? Èyí rọrùn láti mọ̀ bí o bá lóye pé àwọn ìhìn àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta ni ìhìnrere àìnípẹ̀kun. Ó ṣeé mọ̀ nítorí pé àwọn ìtumọ̀ àwọn lẹ́tà mẹ́ta wọ̀nyí ń ṣojú fún ìhìn àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta.

Áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ti Ìṣípayá orí kẹ́rìnlá fi ìhìnrere àìnípẹ̀kun hàn, lẹ́yìn náà ó sì sọ fún gbogbo ayé láti “bẹ̀rù Ọlọ́run” kí wọ́n sì yin ín lógo nípasẹ̀ jíjọ́sìn Ẹlẹ́dàá. Ìtumọ̀ (Aleph), àkọ́kọ́ nínú àwọn lẹ́tà mẹ́ta wọ̀nyí, ni pé “Ọlọ́run àtọ̀runwá, Aìnípẹ̀kun, àti pé, gẹ́gẹ́ bí Ẹlẹ́dàá aráyé, Ọlọ́run tí ènìyàn gbọ́dọ̀ bẹ̀rù pẹ̀lú ọ̀wọ̀, kí wọ́n sì jọ́sìn.”

Aleph dúró fún ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́.

Ìhìnrere áńgẹ́lì kejì ń pe ènìyàn jáde kúrò ní Bábílónì, ó sì ń fi àmì hàn nígbà tí a tú Ẹ̀mí Mímọ́ jáde, ó tún ń dá ìṣọ̀tẹ̀ Bábílónì mọ̀. Ìtumọ̀ (Mem) ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú omi, (àmì ìtújáde Ẹ̀mí náà) ó sì jẹ́ nọ́mbà kẹtàlá nínú àwọn lẹ́tà alífábẹ́ẹ̀tì, nọ́mbà kẹtàlá náà sì jẹ́ àmì ìṣọ̀tẹ̀, nípa bẹ́ẹ̀ ni ó fi ń dá Bábílónì mọ̀. Mem ń ṣojú ìhìnrere áńgẹ́lì kejì.

Áńgẹ́lì kẹta ń kìlọ̀ fún àwọn ènìyàn kí wọ́n má bà a gba àmì ẹranko náà, ó sì ń fi ìdánimọ̀ àwọn ẹ̀ka méjì ti àwọn olùjọsìn hàn, pẹ̀lú ìbínú Ọlọ́run. Ìtumọ̀ (Tav) ni pé ó dúró fún “àmì” kan, (àmì ẹranko náà); ó tún dúró fún èdìdì ìṣẹ̀dá (edìdì Ọlọ́run). Ìrísí lẹ́tà náà fúnra rẹ̀ dà bí àgbélébùú. Tav dúró fún ọ̀rọ̀ áńgẹ́lì kẹta.

Ọ̀rọ̀ Hébérù tí a túmọ̀ sí “òtítọ́” ní lẹ́tà mẹ́ta, tí ọkọọkan wọn ní ìtumọ̀ tirẹ̀. Àwọn ìtumọ̀ mẹ́ta wọ̀nyí náà ni wọ́n jẹ́ ìtumọ̀ àwọn ìṣẹ́ ìránṣẹ́ àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta. Wọ́n tún jẹ́ ìtumọ̀ ìṣẹ́ ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ pẹ̀lú, nítorí pé ìṣẹ́ ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ni ìṣẹ́ náà ní ìbẹ̀rẹ̀ Adventism, àti pé ìṣẹ́ ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta ni ìṣẹ́ náà ní òpin Adventism. Nítorí Jesu ń fi òpin hàn nípasẹ̀ ìbẹ̀rẹ̀, áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ní gbogbo àwọn ààmì ọ̀nà wòlíì ti ìṣẹ́ ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta. Nípa bẹ́ẹ̀, ìtumọ̀ àwọn lẹ́tà Hébérù mẹ́ta náà di àwọn àpẹẹrẹ kì í ṣe ti ìṣẹ́ ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta nìkan, ṣùgbọ́n wọ́n tún jẹ́ àpẹẹrẹ ìṣẹ́ ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ pẹ̀lú.

A paṣẹ fún Johanu nínú Ìfihàn láti kọ àwọn ohun tí ó wà nígbà náà; nípa ṣíṣe bẹ́ẹ̀, ní àkókò kan náà yóò sì máa kọ àwọn ohun tí yóò wà ní ọjọ́ iwájú. Ó ṣe àkọsílẹ̀ ìbẹ̀rẹ̀ láti fi ṣàpẹẹrẹ òpin. Ní ọ̀nà tí kò sí àní-àní kankan nínú rẹ̀, a ti fi ìkìlọ̀ fún Àwọn Alágbàgbọ́ Adventist Ọjọ́ Keje láti kẹ́kọ̀ọ́, kí wọ́n sì kéde ìránṣẹ́ àwọn Millerite, èyí tí í ṣe ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́. Nínú kíkẹ́kọ̀ọ́ àti kéde àwọn òtítọ́ wọ̀nyí àti ìtàn náà, a ó máa kéde ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta, a ó sì tún ìtàn áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ṣe.

Ifiranṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ àti ìtàn nínú èyí tí a ti fi ifiranṣẹ́ náà hàn jọra pẹ̀lú, ó sì ń ṣàlàyé ìtàn wa lọ́wọ́lọ́wọ́—pẹ̀lú àwọn ìkìlọ̀ kan ti àsọtẹ́lẹ̀. Àwọn ìtàn méjèèjì náà ni a tún ṣojú fún nípasẹ̀ àwọn lẹ́tà mẹ́ta tí Onímọ̀-èdè Àtọ̀runwá lò láti dá ọ̀rọ̀ náà, “òtítọ́,” sílẹ̀. Ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́” sì dúró fún ìhìnrere àìnípẹ̀kun.

Ìtàn àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Miller ní ìbẹ̀rẹ̀ Adventism, dúró fún áńgẹ́lì àkọ́kọ́, àti ìtàn ní òpin Adventism tí áńgẹ́lì kẹta dúró fún un jẹ́ àwọn ìtàn aláfíwéra, ṣùgbọ́n wọ́n ní àwọn ìyàtọ̀ kan nínú wọn.

Áńgẹ́lì àkọ́kọ́ kéde ìṣíṣí ìdájọ́ náà, angẹli kẹta sì kéde pípadé ìdájọ́ náà. Ètò àsọtẹ́lẹ̀ tí ìtàn Adventism ti túbọ̀ ṣípayá lé lórí jẹ́ kan náà pátápátá ní ìtàn ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ àti ní òpin rẹ̀. A lè fi hàn pé ọ̀kan nínú àwọn òpin méjèèjì ń tẹ̀lé ìgbésẹ̀ mẹ́ta àwọn angẹli mẹ́ta bí wọ́n ṣe dé sínú ìtàn. Àti pé àwọn angẹli mẹ́ta wọ̀nyẹn ni àwọn lẹ́tà mẹ́ta wọ̀nyẹn pẹ̀lú. Nítorí náà, àtẹ̀lé àsọtẹ́lẹ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ní àwọn òpin méjèèjì Adventism dá lórí àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́ta àwọn angẹli mẹ́ta, èyí tí í ṣe àwọn àmì ọ̀nà tí àwọn lẹ́tà Hébérù mẹ́ta wọ̀nyẹn, tí wọ́n dá ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́” sílẹ̀, tún ṣojú fún.

Alfa ni ìbẹ̀rẹ̀ Àdífẹ́ńtísì, Omega sì ni òpin Àdífẹ́ńtísì; lẹ́tà tó wà ní àárín, tí í ṣe lẹ́tà kẹtàlá, ní báyìí ń fi ìṣọ̀tẹ̀ Àdífẹ́ńtísì hàn láti ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ títí dé òpin rẹ̀.

A ti kọ́ wa nípa ibi tí ọ̀nà Ọlọ́run wà:

Nínú ibùsùn mímọ́, a rí i pé ọ̀nà Ọlọ́run jẹ́ ìgbésẹ̀ mẹ́ta kan náà gẹ́gẹ́ bí àwọn ìhìn iṣẹ́ àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta. Nínú àgbàlá, ìbẹ̀rù Ọlọ́run mú ènìyàn ṣe ẹbọ, kí ó sì rí ìdáláre gbà. Nínú ibi mímọ́, ìmímọ́-ayé ni a ṣàpẹẹrẹ nípasẹ̀ ayé àdúrà tí pẹpẹ tùràrí ń ṣojú fún, ayé ìkẹ́kọ̀ọ́ tí tábìlì búrẹ́dì ìfihàn ń ṣojú fún, àti ayé iṣẹ́ ìránṣẹ́ tí àwọn ọ̀pá fìtílà ń ṣojú fún. Ibi Mímọ́ Jùlọ ń ṣojú fún ìdájọ́. Nígbà tí a bá ní ìbẹ̀rù Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ìhìn iṣẹ́ áńgẹ́lì kìn-ín-ní, a máa wá ìdáláre lẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹsẹ̀ àgbélébùú, nínú àgbàlá. Nígbà tí a bá ti dá wa láre (tí a sì ti sọ wa di olódodo), a ń rìn nínú ìtuntun ayé ìmímọ́ (ìdàgbàsókè nínú mímọ́) gẹ́gẹ́ bí ibi mímọ́ ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀. Ibi mímọ́ ń ṣojú fún iṣẹ́ Kristẹni gẹ́gẹ́ bí àwọn Míllẹ́ráítì ṣe mú un ṣẹ ní àkókò ìhìn iṣẹ́ áńgẹ́lì kejì, pẹ̀lú Ìkígbe Àárín Òru. Níwọ̀n bí a ti dá wa láre tí a sì ti sọ wa di mímọ́, a ti pèsè tán fún ìdájọ́ tí Ibi Mímọ́ Jùlọ ń ṣojú fún. Ìgbésẹ̀ ibùsùn mímọ́ mẹ́ta, tí wọ́n ń ṣojú, lára àwọn nǹkan mìíràn, fún ọ̀rọ̀ ẹ̀kọ́ ìsìn mẹ́ta—ìdáláre, ìmímọ́-ayé, àti ìyìn—tí wọ́n sì tún ń ṣojú fún àwọn ìhìn iṣẹ́ àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta, tí wọ́n sì dájú pé tún ń ṣojú fún ìhìn iṣẹ́ áńgẹ́lì kìn-ín-ní, àti pé wọ́n tún ń ṣojú fún àwọn lẹ́tà mẹ́ta tí a lò láti dá ọ̀rọ̀ “òtítọ́” sílẹ̀.

Nínú àgbàlá ibi mímọ́, a tún rí gbogbo ìgbésẹ̀ mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà pẹ̀lú. Ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ sínú ibi mímọ́ gbọ́dọ̀ ṣàfihàn ìgbésẹ̀ ìkẹyìn ti ibi mímọ́, gẹ́gẹ́ bí áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ṣe bá áńgẹ́lì kẹta mu. Ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ nínú àgbàlá ni pípa ẹbọ náà, tí ó dúró fún ìdáláre. Ìgbésẹ̀ kejì ni agbada ìwẹ̀nùmọ́ níbi tí a ti yọ ọ̀rá (ẹ̀ṣẹ̀) kúrò, tí a sì wẹ ẹbọ náà mọ́ kí àwọn ìgbésẹ̀ ìkẹyìn tó tẹ̀ lé e. Omi agbada ìwẹ̀nùmọ́ náà jẹ́ àbùdá ìgbésẹ̀ kejì. Ìgbésẹ̀ kẹta ni ẹbọ sísun gangan, èyí tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ Kristi lórí àgbélébùú níbi tí a ti mú ìdájọ́ ṣẹ. Àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́tẹ̀ẹ̀ta kan náà wà nínú ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ ti ibi mímọ́, gẹ́gẹ́ bí àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́tẹ̀ẹ̀ta kan náà ṣe wà nínú ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́. Ilana alfa àti omega wà nínú ibi mímọ́, gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú àwọn ìránṣẹ́ àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta, gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú àwọn lẹ́tà tí ó dá ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́” sílẹ̀.

Àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 2300 ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ kan náà pátápátá. Àsọtẹ́lẹ̀ náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àṣẹ mẹ́ta, ó sì parí ní ìbẹ̀rẹ̀ ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta ní October 22, 1844. Àsọtẹ́lẹ̀ náà fi ìlà àsọtẹ́lẹ̀ márùn-ún hàn, àti pé ìtàn ní ìbẹ̀rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 2300 dúró fún ìtàn ìparí ti ọ̀kọ̀ọ̀kan nínú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ márùn-ún wọ̀nyí. Ìbẹ̀rẹ̀ àti ìparí àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 2300 ní kíkún ní àṣẹ mẹ́ta, ó sì parí pẹ̀lú àwọn ìránṣẹ́ mẹ́ta.

Ìbẹ̀rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ náà ní ọdún 457 ṣáájú ìbí Kristi ṣẹlẹ̀ ní àkókò ìpọ́njú, ó sì pèsè ọ̀nà fún àwọn Júù láti padà kí wọ́n sì tún tẹ́ńpìlì àti ìlú náà kọ́. Gẹ́gẹ́ bí àsọtẹ́lẹ̀ náà ṣe sọ tẹ́lẹ̀, ọdún mọ́kàndínlọ́gọ́ta lẹ́yìn náà, lẹ́yìn iṣẹ́ tí a bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 457 ṣáájú ìbí Kristi, a parí i ní àkókò ìpọ́njú. Ìbẹ̀rẹ̀ ọdún mọ́kàndínlọ́gọ́ta náà ń fi òpin ọdún mọ́kàndínlọ́gọ́ta náà hàn.

457 Ṣ.K. ni ó samisi ìbẹ̀rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí ó tọ́ka sí fífi àmì òróró yàn Kristi nígbà ìrìbọmi Rẹ̀. Fífi àmì òróró yàn án ni ó samisi ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ Rẹ̀ láti ko àwọn ènìyàn kan jọ kí wọ́n lè jẹ́ ọmọ-ilú Jerusalẹmu Tuntun, kì í ṣe ti Jerusalẹmu Àtijọ́, gẹ́gẹ́ bí a ti ko Ísírẹ́lì ìgbàanì jọ láti tún Jerusalẹmu gidi kọ́ ní 457 Ṣ.K.

457 ṣáájú Kristi pẹ̀lú ni ó samisi ìbẹ̀rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí ń fi ìgbà tí a ó kàn Kristi mọ́ àgbélébùú hàn. Sister White so ìtàn àgbélébùú náà pọ̀ mọ́ Ìdààmú Nlá ti October 22, 1844, ó sì tún so ìtàn ìrìnàjò kọjá Òkun Pupa pọ̀ mọ́ Ìdààmú Nlá náà pẹ̀lú. Ní 457 ṣáájú Kristi, ìdààmú kan wà tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ ìdààmú àwọn Hébérù ní Òkun Pupa, Ìdààmú Nlá fún àwọn Adventist, ìdààmú àwọn ọmọ-ẹ̀yìn ní àgbélébùú, àti ti Esra ní 457 ṣáájú Kristi.

457 ṣáájú ìbí Kristi pẹ̀lú ni ó tún samisi ìbẹ̀rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí ń fi hàn ìgbà tí a ó kọ̀ sílẹ̀ Ísírẹ́lì àtijọ́ kúrò lọ́dọ̀ Ọlọ́run, tí a ó sì mú ìhìnrere lọ sí ọ̀dọ̀ àwọn Kèfèrí, èyí sì ń samisi òpin àkókò àkànṣe ìdánwò ọdún 490, ní pàtàkì fún Ísírẹ́lì àtijọ́. Nítorí náà, 457 ṣáájú ìbí Kristi ni ó samisi ìbẹ̀rẹ̀ àkókò ìdánwò wọn, 34 lẹ́yìn ìbí Kristi sì samisi òpin àkókò ìdánwò wọn, ní fífi hàn gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ pé àkókò ìdánwò ti Adventism bẹ̀rẹ̀ ní 1844, ó sì parí ní òfin Ọjọ́ Àìkú.

Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ àkókò inú mìíràn díẹ̀ wà nínú àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 2300 náà, ṣùgbọ́n gbogbo wọn ní àmì ìdánimọ̀ Alfa àti Omega. Àwọn ìbẹ̀rẹ̀ wọn ń ṣàfihàn àwọn òpin wọn.

Ó ṣe pàtàkì kí a ṣe àkíyèsí pé a fi Ísírẹ́lì ìgbàanì ṣe alábójútó òfin Ọlọ́run, àti pé a fi Ísírẹ́lì òde òní ṣe alábójútó kì í ṣe òfin Rẹ̀ nìkan, ṣùgbọ́n pẹ̀lú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Rẹ̀. Nígbà tí Olúwa bá Ísírẹ́lì ìgbàanì dá májẹ̀mú, Ó fi wọ́n ṣe alábójútó Àwọn Òfin Méwàá gẹ́gẹ́ bí a ti kọ wọ́n sórí àwọn wàláà òkúta méjì. Nígbà tí Ó bá Ísírẹ́lì òde òní dá májẹ̀mú nínú ìtàn Millerite, Ó fi wọ́n ṣe alábójútó ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ lórí àwọn wàláà méjì ti Habakkuk tí àwòrán aṣáájú-ọ̀nà 1843 àti 1850 dúró fún. Ìbẹ̀rẹ̀ Ísírẹ́lì ìgbàanì ń ṣàpèjúwe ìbẹ̀rẹ̀ Ísírẹ́lì òde òní.

Ìṣelọpọ àwọn tábìlì méjèèjì gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ Hábákúkù orí kejì jẹ́ ìmúṣẹ àwọn àsọtẹ́lẹ̀ púpọ̀.

Ṣíṣe àwòrán àtẹ̀jáde aṣáájú-ọ̀nà ti 1843 àti àwòrán àtẹ̀jáde aṣáájú-ọ̀nà ti 1850 jẹ́ ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀. Ìkẹ́kọ̀ọ́ àwọn Tábìlì Habakuku ń pèsè ẹ̀rí púpọ̀ tó fún èyí. Ṣùgbọ́n, ìpínrọ̀ tó wà nínú Habakuku ń fi àfikún pàtàkì kún kókó yìí nínú ìjíròrò wa.

Lẹ́yìn ọdún 1843, Olúwa tọ́ka pé kí a ṣe àtẹ̀ míràn, ṣùgbọ́n pé àtẹ̀ àkọ́kọ́ náà (1843) kò gbọdọ̀ yí padà, àfi nípasẹ̀ ìmísí.

Nígbà tí ó ń gbé pẹ̀lú Arákùnrin Nichols (ẹni tí ó ṣe àwòrán 1850), ní àkókò tí ó ń ṣe àwòrán náà, Arábìnrin White sọ pé òun rí àwòrán 1850 náà nínú Bíbélì.

A ti pàṣẹ fún Habakuku pé, “Kọ ìran náà sílẹ̀, kí o sì mú un hàn gbangba lórí àwọn tábìlì.” Àwọn tábìlì méjì ti Habakuku jẹ́ àmì májẹ̀mú tí Ọlọ́run dá pẹ̀lú Adventism nígbà tí Ó fi wọ́n ṣe ilé-ipamọ́ àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí Ó ti ṣe nígbà tí Ó wọ inú májẹ̀mú pẹ̀lú Ísírẹ́lì àtijọ́ tí Ó sì fi àwọn tábìlì méjì òfin náà fún wọn, pẹ̀lú ojúṣe láti jẹ́ ilé-ipamọ́ òfin náà. Ṣùgbọ́n Habakuku fi oríṣi olùjọsìn méjì hàn ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn tábìlì tí yóò mú ìran náà hàn gbangba. Ẹgbẹ́ kan ni èyí tí “ọkàn rẹ̀ gbéraga” tí “kò sì dúró ṣinṣin,” àti ẹgbẹ́ mìíràn ni àwọn tí a fi hàn gẹ́gẹ́ bí “olódodo” tí “yóò yè nípa ìgbàgbọ́ rẹ̀.”

Àyíká ìtàn Habakkuk fi hàn pé àwọn tí a dá lárìnnà ń gbé nípa ìgbàgbọ́ tí ó dá lórí Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nínú àwọn tábìlì méjì náà, nítorí náà àwọn tí a kò dá lárìnnà ti kọ àwọn ìbẹ̀rẹ̀ Ẹgbẹ́ Adventist sílẹ̀. Kókó ọ̀ràn tí mo fẹ́ sọ dá lórí ìpínrọ kan tí a ti gbé yẹ̀ wò ní àkókò díẹ̀ sẹ́yìn. Ó kà báyìí:

A ṣẹ̀ṣẹ̀ tún gbogbo òtítọ́ mẹ́rin wọ̀nyí ṣe àyẹ̀wò; ibi mímọ́, ọjọ́ 2300, àwọn àṣẹ Ọlọ́run àti ìgbàgbọ́ Jésù. A fi gbogbo òtítọ́ mẹ́rin wọ̀nyí sínú ìlànà òtítọ́ tí a ti “ṣírò rẹ̀ pípé láti ṣàlàyé ìṣipopada Advent àtijọ́, kí ó sì fihàn ipò wa ní ìsinsìnyí.” Ìlànà náà ni “òfin ìkọ́kọ́ ìdarúkọ,” ó jẹ́ àmì ìdánimọ̀ Alfa àti Omega, ó sì jẹ́ ìlànà òtítọ́, nítorí ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́” ní gan-an ní ààmì ìdánimọ̀ kan náà gẹ́gẹ́ bí gbogbo òtítọ́ mẹ́rin tí a tọ́ka sí gẹ́gẹ́ bí “òtítọ́ ìsinsìnyí” tí a ṣe láti ṣàlàyé ìbẹ̀rẹ̀ Adventism.

Bí kò bá sí nǹkan mìíràn, èyí túmọ̀ sí pé ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “òtítọ́” tí a ń gbé yẹ̀ wò yìí ni ìlànà ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìhìnrere àìnípẹ̀kun, ó sì jẹ́ ìlànà ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìfẹ̀rọ̀kìlọ̀ ìkẹyìn, ó sì jẹ́ ìlànà ìtòlẹ́sẹẹsẹ iṣẹ́ ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta, ó sì jẹ́ apá ńlá kan nínú Ìfihàn Jésù Kristi.

Ìkìlọ̀ ìkẹyìn náà, tí a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí Ìfihàn Jésù Kristi nínú ẹsẹ̀ mẹ́ta àkọ́kọ́ ti Ìfihàn orí kìn-ín-ní, ni a tún jẹ́rìí sí ní ìgbà kejì ní òpin Ìfihàn. Òpin Ìfihàn jẹ́rìí nípa àwọn ẹsẹ̀ àkọ́kọ́ ti Májẹ̀mú Láéláé, ó sì tún jẹ́rìí nípa àwọn ẹsẹ̀ ìkẹyìn ti Májẹ̀mú Láéláé. Pẹ̀lú àwọn ìtọ́kasí mẹ́rin wọ̀nyí, a lè yọ ìpinnu jáde, nípa lílo òfin àtọ̀runwá ti fífi ìlà àsọtẹ́lẹ̀ lé ìlà àsọtẹ́lẹ̀, pé ìkìlọ̀ ìkẹyìn náà ní í ṣe pẹ̀lú ìbáṣepọ̀ Ẹlẹ́dàá pẹ̀lú àwọn ẹ̀dá tí Ó dá. Ó ní í ṣe pẹ̀lú agbára ìṣẹ̀dá Rẹ̀. Ó ní í ṣe pẹ̀lú bí a ṣe ń fi agbára ìṣẹ̀dá Rẹ̀ hàn sí ìjọ Rẹ̀. Ó ní í ṣe pẹ̀lú àbùdá Ìwà-Ọlọ́run tí ń fi òpin mọ̀ ìbẹ̀rẹ̀. Ó jẹ́ ìránṣẹ́ tí ń dé ní kété kí àkókò oore-ọ̀fẹ́ tó parí, àti síwájú sí i. Nígbà tí a bá kà á pọ̀, ó jẹ́ nípa agbára ìṣẹ̀dá Ọlọ́run! Àti pé ìdarúkọ àkọ́kọ́ ti agbára ìṣẹ̀dá Rẹ̀ wà ní ìbẹ̀rẹ̀ Jẹ́nẹ́sísì orí kìn-ín-ní, láti ẹsẹ̀ àkọ́kọ́ títí dé orí kejì ẹsẹ̀ kẹta.

Àwọn ẹsẹ̀ tó ṣáájú dúró gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí gbogbo ẹ̀dá, tí wọ́n ń tẹnumọ́ pé ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ní agbára ìṣẹ̀dá.

Agbára ẹ̀dá kan náà tí ó dá ayé ni Kristi ń lò láti yí ènìyàn padà.

Ìfihàn Jésù Kristi ń tẹnumọ́ bí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ṣe ń dé ọ̀dọ̀ ènìyàn. Ó ti ọ̀dọ̀ Baba wá sí ọ̀dọ̀ Ọmọ, láti ọ̀dọ̀ Ọmọ sí ọ̀dọ̀ angẹli kan, láti ọ̀dọ̀ angẹli náà sí wòlíì kan tí ó kọ ọ́ sílẹ̀, tí ó sì rán án sí àwọn ìjọ. Ìlànà ìbánisọ̀rọ̀ tí a gbé kalẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ àti ní òpin ìwé Ìfihàn ni a tún ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ pẹ̀lú àtẹ̀gùn Jékọ́bù, pẹ̀lú àwọn angẹli tí ń gòkè tí wọ́n sì ń sọ̀kalẹ̀ lórí àtẹ̀gùn náà. A tún ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ọ̀pá wúrà méjì ti Sekaráyà, tí ń mú òróró wọ inú ibi mímọ́. Ìlànà ìbánisọ̀rọ̀ láàárín Ọlọ́run àti ènìyàn jẹ́ ọ̀kan lára àwọn kókó-ọrọ̀ ìsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, àti ìráńṣẹ́ tí a rán jáde ní inú agbára ìṣẹ̀dá tí ó dá àgbáyé ni. Nínú ìlànà ìbánisọ̀rọ̀ ní orí kìn-ín-ní ìwé Ìfihàn, ó yẹ kí a lóye pé ìráńṣẹ́ tí a fi lé àwọn ìjọ lọ ní agbára láti yí ará Laodicea padà sí ará Filadẹlfia.

Bí a bá ronú nípa ìbẹ̀rẹ̀ tàbí òpin Májẹ̀mú Láéláé tàbí Májẹ̀mú Tuntun, ọ̀rọ̀ náà kan náà ni. Ọlọ́run ń fi ìfìlọ̀ ìkìlọ̀ ìkẹyìn hàn, ó sì ní agbára ìṣẹ̀dá ti Ọlọ́run nínú rẹ̀ bí àwọn tí ó bá gbọ́ ọ̀ bá sì pa á mọ́. Ọ̀rọ̀ náà tí ó mú èyí ṣẹ ni a gbé kalẹ̀ sínú àtẹ̀wọ́gbà àtọ̀runwá ti Alpha àti Omega. Ìbẹ̀rẹ̀, àárín, àti òpin. Àwọn lẹ́tà Hébérù mẹ́ta tí ó darapọ̀ láti dá ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́” sílẹ̀ ni ìhìnrere àìnípẹ̀kun, àwọn lẹ́tà náà àti ìtumọ̀ wọn, pẹ̀lú ọ̀rọ̀ tí wọ́n ń mú jáde nígbà tí a bá darapọ̀ wọn mọ́ ara wọn, ń ṣàpẹẹrẹ ìlànà náà pẹ̀lú Ẹni náà tí í ṣe Alpha àti Omega. Ó tẹnumọ́ agbára ìṣẹ̀dá Rẹ̀. Àwọn ọ̀rọ̀ mẹ́ta ìkẹyìn nínú ìtàn ìṣẹ̀dá, ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn lẹ́tà mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà, gẹ́gẹ́ bí àtòlẹ́sẹẹsẹ̀ tí ó dá ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́” sílẹ̀.

Àwọn ọ̀rọ̀ mẹ́ta tí ó jẹ́ ìparí ìtàn ẹ̀dá bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn lẹ́tà mẹ́ta tí, ní ìpapọ̀, dá ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́” sílẹ̀. Àwọn ọ̀rọ̀ mẹ́ta ìkẹyìn ti ẹsẹ̀ náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn lẹ́tà א (Aleph), מ (Mem), àti ת (Tav) ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ̀. A túmọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ mẹ́ta wọ̀nyí sí “Ọlọ́run,” “dá,” àti “ṣe.” Pé àwọn ọ̀rọ̀ mẹ́ta wọ̀nyí kọ̀ọ̀kan bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn lẹ́tà א (Aleph), מ (Mem), àti ת (Tav) ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ̀ yẹn, tún ń mú kí ìpéye àti ìṣètò dáradára ìtàn ẹ̀dá náà hàn gbangba sí i. Àwọn aláṣàyàn Júù ti ṣàkíyèsí àkànsí yìí gẹ́gẹ́ bí àbùdá èdè kan tí ó ṣe ìfẹ́sọ́nà nínú ọ̀rọ̀ Heberu náà.

Ìtàn ìṣẹ̀dá bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí pé “ní ìbẹ̀rẹ̀,” ó sì parí pẹ̀lú ọ̀rọ̀ mẹ́ta tí ń ṣojú Alfa àti Omega, ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin, ẹni àkọ́kọ́ àti ẹni ìkẹyìn. Agbára ìṣẹ̀dá tí a ṣàfihàn nínú ẹ̀rí Jẹ́nẹ́sísì bẹ̀rẹ̀ ó sì parí pẹ̀lú àmì-ìfọwọ́ sílẹ̀ onímọ̀-èdè àgbàyanu náà.

Àkọ́kọ́ ohun kan tí ń ṣàpẹẹrẹ ìkẹyìn ohun kan ni wòlíì Jòhánù tẹnumọ́ lórí, nígbà tí, nípa kíkọ ohun tí ó jẹ́ ní àsìkò náà, ó tún ń kọ ní àkókò kan náà ohun tí yóò jẹ́.

Ìfìkìlọ̀ ìkẹyìn ti Èlíjà tí a ṣàfihàn ní òpin Májẹ̀mú Láéláé ń tọ́ka sí ìlànà àsọtẹ́lẹ̀ kan náà, nínú àyíká ìṣòro òfin Ọjọ́ Àìkú àti àjàkálẹ̀ àjẹ́kù méje ìkẹyìn tí ń bọ̀.

“ofin ìtọ́kasí àkọ́kọ́” àti gbogbo ohun tí ó dúró fún ni “ìlànà” tí a gbọ́dọ̀ fi “òtítọ́ ìsinsin yìí” sínú rẹ̀. Ìlànà náà ni “ofin ìtọ́kasí àkọ́kọ́,” èyí tí ó sì tún jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn àbùdá Ọlọ́run.

Nínú ìwé Dáníẹ́lì tí ń ṣojú ìbẹ̀rẹ̀ Àdífẹnítìsìmù, àti ìwé Ìfihàn tí ń ṣojú òpin Àdífẹnítìsìmù, a rí àwọn ìbámu àgbàyanu nígbà tí a bá wo ó pẹ̀lú ìlànà pé àkọ́kọ́ ń ṣàlàyé èyí tí ó kẹ́yìn. Ìwé Dáníẹ́lì gbé àbùdá kan ti Jésù kalẹ̀ nígbà tí ó lò orúkọ Palmoni, tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ alákànsí àgbàyanu àwọn àṣírí. Dáníẹ́lì tún fi Jésù hàn gẹ́gẹ́ bí Míkáẹ́lì olórí àwọn áńgẹ́lì. A lo Jòhánù láti ṣe ohun kan náà gẹ́gẹ́ bí Dáníẹ́lì, ó sì fi hàn, kì í ṣe olúwa ìṣirò, tàbí aṣáájú àwọn áńgẹ́lì, bí kò ṣe olúwa èdè. Nígbà tí a bá wo Jésù gẹ́gẹ́ bí olúwa alífábẹ́ẹ̀tì, ó yẹ kí a ronú nípa Sáàmù 119, orí tí ó gùn jùlọ nínú Bíbélì.

Sáàmù 119 jẹ́ àkòjọ-orin àkírósítíkì gẹ́gẹ́ bí àtẹ̀lé alífábẹ́ẹ̀tì, èyí túmọ̀ sí pé lẹ́tà àkọ́kọ́ nínú ẹgbẹ̀ ẹsẹ̀ mẹ́jọ kọ̀ọ̀kan bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú lẹ́tà kan náà. Lẹ́tà méjìlélógún wà nínú alífábẹ́ẹ̀tì Hébérù, nítorí náà, apá méjìlélógún wà tí ọkọọkan ní ẹsẹ̀ mẹ́jọ. Apá kọ̀ọ̀kan bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú lẹ́tà alífábẹ́ẹ̀tì gẹ́gẹ́ bí ìtòlẹ́sẹẹsẹ̀ alífábẹ́ẹ̀tì, lẹ́yìn náà, ọkọọkan nínú àwọn ẹsẹ̀ mẹ́jọ tí a pín sí lẹ́tà náà sì bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú lẹ́tà náà. Ẹsẹ̀ mẹ́jọ wà fún lẹ́tà kọ̀ọ̀kan; nítorí náà, ẹsẹ̀ mẹ́jọ ní ìlọ́pòọ̀mẹ́jìlélógún lẹ́tà alífábẹ́ẹ̀tì Hébérù dọ́gba pẹ̀lú ìlà ọgọ́rùn-ún kan lẹ́ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n. Sáàmù náà tẹnumọ́ ìgbọràn sí Ọlọ́run tí í ṣe Ọlọ́run ètò (ní ìdí èyí ni ìṣètò àkírósítíkì náà), kì í ṣe ti rudurùdu.

Kókó pàtàkì mìíràn nínú Sáàmù 119 ni òtítọ́ jíjinlẹ̀ pé Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé tán fún ohun gbogbo. Àwọn ọ̀rọ̀ oríṣìíríṣìí mẹ́jọ wà tí ń tọ́ka sí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ní gbogbo Sáàmù náà: òfin, ẹ̀rí, ìlànà, òfin àṣẹ, àwọn àṣẹ, ìdájọ́, ọ̀rọ̀, àti ìlànà ìdájọ́. Ní fẹrẹẹ́ gbogbo ẹsẹ̀, a mẹ́nu kàn Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Sáàmù 119 jẹ́rìí kì í ṣe nípa ìwà àwọn Ìwé Mímọ́ nìkan, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́rìí pé Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ń fi ìwà gidi Ọlọ́run tìkára Rẹ̀ hàn. Kíyèsi àwọn àbùdá Ọlọ́run wọ̀nyí tí a gbé kalẹ̀ nínú Sáàmù 119:

Sáàmù náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìbùkún méjì. “Alábùkún-fún” ni àwọn tí ọ̀nà wọn jẹ́ aláìlábùkù, tí ń gbé gẹ́gẹ́ bí òfin Ọlọ́run, tí ń pa ìlànà Rẹ̀ mọ́, tí wọ́n sì ń wá a pẹ̀lú gbogbo ọkàn wọn. Ìwọ̀nyí ni àwọn ẹ̀kọ́ fún wa nínú Sáàmù ńlá yìí. Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run tó láti sọ wá di ọlọ́gbọ́n, láti kọ́ wa nínú òdodo, àti láti pèsè wa sílẹ̀ fún gbogbo iṣẹ́ rere (2 Timotiu 3:15–17).

Dájúdájú, Sáàmù 119 jẹ́ apá kan nínú kókó ọ̀rọ̀ kan tí ó ṣì fẹ́rẹ̀ jẹ́ pé a kò tíì yanjú rẹ̀ nínú ayé ẹ̀sìn. Ó ní í ṣe pẹ̀lú èyí tí ẹsẹ̀ wo ni ẹsẹ̀ àárín Bíbélì àti èyí tí orí wo ni orí àárín Bíbélì. Bí o bá ṣàwárí lórí íńtánẹ́ẹ̀tì, ìwọ yóò rí onírúurú àríyànjiyàn tí ó dá lórí Bíbélì èyí tí a lò, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ìṣòro pẹ̀lú gbogbo ipò nínú àríyànjiyàn náà ni pé ìtumọ̀ ohun tí àárín Bíbélì jẹ́, bóyá ẹsẹ̀ kan tàbí orí kan, yẹ kí a ṣe àlàyé rẹ̀ nípa ọwọ́ Òǹkọ̀wé Bíbélì, kì í ṣe nípa ọwọ́ akẹ́kọ̀ọ́ ènìyàn tàbí aláríwísí Bíbélì.

Bíbélì kọ́ wa pé ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin wà fún ohun gbogbo. Àkókò wà fún ohun gbogbo.

Àkókò wà láti bí ni, àti àkókò láti kú; síbẹ̀, ìyè náà pẹ̀lú wà tí ń ṣẹlẹ̀ ní àárín ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin ìgbésí ayé wa. Ìbí jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ kúkúrú kan nínú àkókò, bẹ́ẹ̀ ni ikú pẹ̀lú. Ìyè ni àárín náà, ó sì sábà máa ń ní ìtàn púpọ̀ síi tí ó so mọ́ ọn ju àkókò tí a bí wa àti àkókò tí a kú lọ.

Àárín nínú “ofin ìkọ́kọ́ àkọ́kọ́” ní ẹ̀rí púpọ̀ sí i ní gbogbogbòò ju ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin lọ. Láti wá ẹsẹ kan ṣoṣo tàbí orí kan ṣoṣo nínú Bíbélì kí a sì túmọ̀ ọ́ sí àárín, ni láti kọ̀ ẹ̀rí Bíbélì sílẹ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin jẹ́ ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ àwọn àmì àkókò; àárín sì jẹ́, ní gbogbogbòò, àkókò kan. Dájúdájú, ìbẹ̀rẹ̀, òpin, àti àárín yóò bá ara wọn mu, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ní ọ̀pọ̀ ìgbà àmì ọ̀nà kan náà ní òpin ni ìdìbòjì ìbẹ̀rẹ̀.

Jésù fi Johanu Oníbatisi hàn gẹ́gẹ́ bí Élijà, wọ́n sì jọ ṣe àfihàn àtẹ̀lé àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ kan náà; ṣùgbọ́n obìnrin búburú kan (Jezebeli) ṣe inúnibíni sí Élijà, ẹni tí ó fẹ́ fi í sínú túbú kí ó sì pa á, ṣùgbọ́n kò ṣe bẹ́ẹ̀ rí. Johanu, ẹni tí ó jẹ́ ààmì Élijà, ni obìnrin búburú kan (Herodia) wá láti fi sínú túbú kí ó sì pa á, ó sì ṣe bẹ́ẹ̀. Élijà àti Johanu jẹ́ àwọn ààmì tí a lè fi rọ́pò ara wọn, ṣùgbọ́n wọ́n ní àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ kan tí wọ́n jẹ́ ìdákẹ́jẹ àwọn àbùdá tí ó tako ara wọn, síbẹ̀ wọ́n ṣì ń bá ara wọn lọ ní afiwe. Élijà kò kú rárá, Johanu sì kú. Ìmòye pé àwọn àmì ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀ tí ó bá ara wọn mu sábà máa jẹ́ ìdákẹ́jẹ ara wọn, ń jẹ́ kí àwọn tí ó fẹ́ rí i mọ̀ pé àárín Bíbélì ni Sáàmù 118.

Nígbà tí a bá lo ìlànà òfin ìtọ́kasí àkọ́kọ́ gẹ́gẹ́ bí a ti ń ṣàlàyé rẹ̀, a rí i pé ìbẹ̀rẹ̀ àárín Bíbélì ni Sáàmù 117, orí kúkúrú jùlọ nínú Bíbélì, tí ó ní ẹsẹ̀ méjì. Lẹ́yìn èyí ni orí 118 tẹ̀lé e, èyí tí í ṣe àárín Bíbélì, orí 118 náà sì ni orí 119 tẹ̀lé, èyí tí í ṣe orí gígùn jùlọ nínú Bíbélì àti òpin àárín Bíbélì. Onímọ̀ èdè àgbàyanu náà fi orí kúkúrú jùlọ sàmì sí ìbẹ̀rẹ̀, lẹ́yìn náà ó fi orí gígùn jùlọ sàmì sí òpin. Wọ́n jẹ́ orí méjì tí ó tako ara wọn. Ìbẹ̀rẹ̀ ni irúgbìn, òpin náà sì ni ibi tí a ti mú ewéko tí ó ti dàgbà tán pé péré wá sí ìdàgbàsókè, níbi tí gbogbo àwọn ẹ̀rí tí a fi sí àárín náà ti so pọ̀ mọ́ra. Kíyèsí Sáàmù 117.

Ọ̀rọ̀ tí à ń ronú lé lórí, tí a fi lẹ́tà mẹ́ta dá sílẹ̀, ni a túmọ̀ sí “òtítọ́” nínú ẹsẹ̀ kejì, ó sì ń ṣàpẹẹrẹ ìbẹ̀rẹ̀ àárín Bíbélì, (àárín Bíbélì ni Sáàmù 117–119). Òpin àárín náà ni Sáàmù 119. Sáàmù 118 ni àárín àárín náà. Sáàmù 118 wà láàárín orí kúkúrú jùlọ àti orí gígùn jùlọ nínú Bíbélì, àti pé èyí tí ó kúkúrú jùlọ, tí ó jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀, ń fi ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́” hàn, èyí tí a fi lẹ́tà mẹ́ta dá sílẹ̀, tí ó ń ṣàpẹẹrẹ àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́ta ti ìhìnrere àìnípẹ̀kun, tí wọ́n sì jẹ́ ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìmòye òtítọ́. Ìtòlẹ́sẹẹsẹ náà jẹ́ ìlànà tí ó ń ṣàpẹẹrẹ ìwà Kristi gẹ́gẹ́ bí Alfa àti Omega.

Ìparí àárín, tí ó jẹ́ orí 119, jẹ́ àkọ́rò-èdè alífábẹ́ẹ̀tì tí a gbé sí àárín Bíbélì, tí ń tẹnu mọ́ onímọ̀-èdè alágbàyanu náà. Ní ìgbà mẹ́rin nínú orí 119 ni a túmọ̀ ọ̀rọ̀ kan náà sí òtítọ́.

Òtítọ́ inú àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí jẹ́ ìlànà kan nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì tí ń fi òpin hàn láti ìbẹ̀rẹ̀, àti òtítọ́ inú àwọn ẹsẹ̀ náà ni pé Alfa àti Omega ti fi ààmì ìbuwọ́lu Rẹ̀ lé àárín Bíbélì, gẹ́gẹ́ bí Ó ti ṣe fún ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin. Ìbuwọ́lu ti àkọ́kọ́ àti ẹni ìkẹyìn ni “àtẹ́lẹwọ́” fún fífi ìhìnrere ìkìlọ̀ ìkẹyìn ti angẹli kẹta hàn. Ẹ̀ka ìkẹyìn ti àárín náà ní ẹsẹ̀ mẹ́rin tí wọ́n lò ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “òtítọ́,” bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtọ́kasí ẹ̀kẹrin náà ni a túmọ̀ lásán pé “òtítọ́.” Ìkẹyìn gbólóhùn nínú àwọn ẹsẹ̀ mẹ́rin wọ̀nyí fi hàn pé “láti ìbẹ̀rẹ̀,” ọ̀rọ̀ náà jẹ́ “òtítọ́.”

Ní ìbẹ̀rẹ̀, nínú ìtàn ẹ̀dá inú Génésì orí kìn-ín-ní àti kejì, ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́,” bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a kò kọ ọ́ ní tààràtà, ni a ṣojú fún nínú àwọn ọ̀rọ̀ mẹ́ta ìkẹyìn ìtàn ẹ̀dá náà, nítorí ọ̀rọ̀ kọ̀ọ̀kan bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn lẹ́tà náà, ní títẹ̀lé ara wọn, tí wọ́n dá ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́” sílẹ̀. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ni Ọ̀rọ̀ wà, àti nípasẹ̀ Rẹ̀ ni a ṣẹ̀dá ohun gbogbo, ẹ̀rí ìṣẹ̀dá nínú Génésì sì bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀ pé, “Ní ìbẹ̀rẹ̀,” ó sì parí pẹ̀lú ọ̀rọ̀ mẹ́ta tí ń ṣojú fún àwọn òtítọ́ tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ànímọ́ kan ti Kírísítì tí a ṣe àlàyé rẹ̀ nínú Aísáyà gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí pé Òun ni Ọlọ́run kan ṣoṣo àti aláìlẹ́gbẹ́.

Àárín Bíbélì (Sáàmù 117–119) bẹ̀rẹ̀ ní orí 117 nípa tọ́ka sí òtítọ́ pé ìbẹ̀rẹ̀ ń ṣàpẹẹrẹ ìkẹyìn nípasẹ̀ lílo ọ̀rọ̀ náà “òtítọ́.” Ọ̀rọ̀ náà ni a fi lẹ́tà mẹ́ta dá, àwọn tí wọ́n ṣàpẹẹrẹ ìhìnrere àìnípẹ̀kun àti àwọn ìrántí àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta, tí wọ́n sì ń fi òpin ìtàn ẹ̀dá hàn. Òpin àárín Bíbélì jẹ́ ìfihàn alífábẹ́ẹ̀tì tí onímọ̀ èdè àgbàyanu náà ṣe kalẹ̀ láti fi múlẹ̀ pé ohun tí a ń ṣípayá nísinsin yìí nípa ìwà rẹ̀ wà ní ìbámu pẹ̀lú ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ náà, ìfihàn, nítorí Ìfihàn Jesu Kristi jẹ́ ìránṣẹ́ tí a ṣe láti gbé apá kan nínú ìwà Kristi kalẹ̀, èyí tí títí di ìsinsin yìí a kò tíì mọ̀ ní kíkún, bí a bá tilẹ̀ mọ̀ ọ́ rárá. Ìfihàn náà bá àwọn ìlà ìtàn májẹ̀mú mu, nítorí ìtàn májẹ̀mú ní ẹ̀rí ìsapá Ọlọ́run láti fi ara rẹ̀ hàn nípasẹ̀ àwọn orúkọ bí Ìtàn Rẹ̀ ṣe ń ṣí síwájú.

Dájúdájú ó pọ̀ síi gan-an láti sọ nípa òtítọ́ yìí, ṣùgbọ́n a ó dáwọ́ dúró níbí.