Ang Basahon ni Daniel - Numero Tulo

Atong ginahisgutan karon ang “pito ka mga panahon” sa Levitico 26 diha sa basahon ni Daniel. Natago kini gikan sa mga nagpili sa pagpiyong sa ilang mga mata, apan atua kini alang niadtong buot makakita. Magsugod kita sa Daniel kapitulo 8, ug bersikulo 13.

Ang bersikulo nagsugod sa pulong nga “unya,” ug naghimog kalainan tali sa panan-awon sa propetikong kasaysayan nga bag-o pa nakita ni Daniel diha sa miaging napulo ka mga bersikulo. Ang bersikulo uno ug dos sa kapitulo nag-ila sa tuig sa dihang nadawat ni Daniel ang panan-awon ug usab nga nadawat niya kini daplin sa suba sa Ulai. Gikan sa bersikulo tres ngadto sa bersikulo dose, iyang “nakita” ang panan-awon sa propetikong kasaysayan. “Unya” iyang “nadungog” ang usa ka langitnong panagsulti nga naglangkob sa usa ka pangutana ug usa ka tubag. Sa bersikulo kinse, nagsugod siya sa pagpangita kon unsay girepresentahan sa panan-awon sa propetikong kasaysayan nga iyang bag-o lang “nakita.” Kinahanglanon gayud ang pag-ila sa kalainan tali sa panan-awon nga “nakita” ni Daniel sa mga bersikulo tres hangtod dose, ug sa langitnong panagsulti nga iyang “nadungog”—kay kini duha ka nagkalainlaing mga panan-awon.

Ang pangutana sa bersikulo trese mao, “Unsa kadugay ang panan-awon,” ug ang pulong nga gihubad nga “panan-awon” lahi nga Hebreohanong pulong kay sa pulong nga gihubad usab nga “panan-awon” sa bersikulo dieciséis.

Pinaagi sa paghubad sa duha ka nagkalainlaing Hebreohanong pulong ngadto sa Iningles nga pulong nga “vision,” ang “seven times” sa Leviticus 26 nahimong “natago apan dayag kaayo.” Ang mga estudyante sa Biblia nga kontento na sa paglatagaw lamang sa ibabawng bahin nag-isip niining duha ka nagkalainlaing Hebreohanong pulong nga usa ra ka pulong, apan gibuhat nila kini sa ilang kaugalingong katalagman.

Gipahibalo kita nga “ang matag kamatuoran adunay kalabotan niini” diha sa Pulong sa Dios, ug kon pilion nato ang pagpasagad sa kamatuoran nga adunay duha ka nagkalainlaing Hebreohanon nga pulong nga gihubad nga “panan-awon” sa kapitulo otso, kita maoy responsable sa pagpahamtang sa atong kaugalingon sa pagkabuta nga Laodiceanon. Ang karaang sanglitanan nagaingon, “wala nay labi pang buta kay sa mga dili buot makakita.”

Ang pulong nga “panan-awon” makita napulo ka higayon diha sa Daniel kapitulo otso, apan kining napulo ka higayon naglangkob sa duha ka nagkalainlaing Hebreohanong pulong, ug ang mga kahulogan niadtong mga pulonga dili managsama. Kon pareho pa silag kahulogan, usa lamang unta niadtong mga pulonga ang gigamit ni Daniel sa matag usa sa napulo ka paglitok. Duha ka pulong ang gisulat ni Daniel, kay ang matag usa nianang duha ka pulong adunay kaugalingon nga kahulogan, ug ang usa nagrepresentar sa usa ka panan-awon nga “nakita” ni Daniel, samtang ang usa mao ang panan-awon nga iyang “nadungog”. Sa bersikulo trese, ang pulong nga gihubad nga “panan-awon” mao ang châzôn, ug ang kahulogan niini mao ang “usa ka makita”, o “usa ka panan-awon”, “usa ka damgo” o “usa ka pahayag”. Gitawag ko kini nga “panan-awon sa propetikong kasaysayan” pinasikad sa iyang kahulogan ug sa paagi sa paggamit niini ni Daniel.

Sa bersikulo uno sa Daniel kapitulo otso, miingon si Daniel, “usa ka panan-awon mipakita kanako,” ug sa bersikulo dos makaduha niyang gipahayag nga siya “nakakita diha sa usa ka panan-awon.” Unya sa bersikulo trese, gipangutana, “Hangtod kanus-a man ang panan-awon?” Ang tanan niyang paggamit niini mao ang Hebreohanon nga pulong nga “châzôn.” Unya sa bersikulo kinse, moabut kita tingali sa labing mahinungdanong higayon nga gigamit ni Daniel kining maong pulonga, kay miingon siya, “sa dihang ako”…“nakakita sa panan-awon ug nangita sa kahulogan.” Human makita ni Daniel ang panan-awon nga châzôn, buot niyang masabtan kon unsa ang kahulogan niini. Kini usa ka kamatuoran nga adunay dakong kalabutan sa pagtago sa “pito ka mga panahon” sa Levitico baynte-sais sulod sa maong kapitulo.

Gigamit usab niya ang pulong nga châzôn sa mga bersikulo disisiyete ug baynte-sais. Ang pulong nga “panan-awon” makita sa napulo ka higayon sa Daniel kapitulo otso, ug ang pulong nga châzôn nagrepresentar sa pito niadtong mga paglitaw. Gigamit ni Daniel ang laing Hebreohanon nga pulong nga gihubad nga “panan-awon” upat ka higayon. Ang laing Hebreohanon nga pulong mao ang mar’eh, ug nagkahulogan ug “dagway”.

Ang châzôn makita sa pito ka higayon diha sa ikawalong kapitulo sa Daniel, ug ang mar’eh makita sa upat ka higayon, ug sa tingub sila nagrepresentar sa napulo ka higayon nga ang Iningles nga pulong nga “vision” makita sa ikawalong kapitulo sa Daniel. Ang pito ug upat kay napulo ug usa, kay sa usa sa mga higayon nga gigamit ni Daniel ang pulong nga mar’eh, kini gihubad sumala gayod sa kahulogan niini; kay sa bersikulo kinse, sa dihang si Daniel “nangita sa kahulogan” sa panan-awon nga châzôn sa matagnaong kasaysayan, didto “mitindog sa iyang atubangan” ang “sama sa dagway sa usa ka tawo.” Ang pulong nga “dagway” mao ang mar’eh. Busa, ang mar’eh gigamit ni Daniel sa upat ka higayon sa Daniel 8, ug kini gihubad sa makausa subay sa pangunang kahulogan niini nga “dagway,” ug sa laing tulo ka higayon kini gihubad ingon nga “panan-awon.”

Wala ako nagpasabot ug bisan unsang pagsaway batok sa mga tawo nga mihubad sa King James Bible. Apan kinahanglan nga hinumdoman nga sa bersikulo trese makita ang bugtong pulong nga gidugang sa King James Bible (sacrifice), nga ang inspirasyon sa tino nga paagi nag-ingon, “does not belong to the text.” Ang inspirasyon dugang pa nga nag-ingon nga ang maong gidugang nga pulong “added by human wisdom.” Sa mao gihapong kapitulo, duha ka lainlaing Hebreohanong mga pulong gihubad nga pareho ngadto sa usa ka Ingles nga pulong. Ang hinungdan nganong mahinungdanon kaayo ang pag-ila sa kalainan tali niining duha ka mga pulong hilabihan ka importante.

Samtang si Daniel “nangita sa kahulogan” sa “panan-awon nga châzôn” nga iya pa lamang “nakita,” si Cristo nagpahibalo kang Gabriel nga “pasabton” si Daniel sa “panan-awon nga mar’eh” nga iya pa lamang “nadungog”. Gusto ni Daniel nga masabtan ang panan-awon sa propetikong kasaysayan, apan si Cristo, nga giila sa bersikulo trese ingon nga Palmoni (kadtong usa ka balaan nga nagsulti), nagsugo kang Gabriel nga pasabton si Daniel sa “panan-awon nga mar’eh”, dili sa “panan-awon nga châzôn”. Sa mga bersikulo kinse ug dise-sais, ang giklarong katuyoan alang kang Gabriel mao nga iyang pasabton si Daniel sa “panan-awon nga mar’eh”, nga mao ang pulong nga gihubad nga “panan-awon” nga nagkahulogan og “dagway,” dili ang panan-awon sa propetikong kasaysayan nga gustong sabton ni Daniel. Kon walay pag-ila sa tahas nga gitugyan kang Gabriel, ang “pito ka mga panahon” sa Levitico beinte-sais natago sa dayag nga pagtan-aw.

Sa bersikulo baynte-sais, ang duha ka Hebreohanon nga mga pulong nga gihubad ingong “panan-awon” anaa sa maong bersikulo, ug ang maong bersikulo nahimong usa sa pangunang mga yawi sa pag-abli sa kamatuoran sa pagpamatuod ni Daniel mahitungod sa “pito ka mga panahon.”

Sa bersikulo baynte-sais, ang “panan-awon sa mga kahaponon ug kabuntagon” mao ang panan-awon nga mar’eh, nga nagpasabot og “panagway”; apan ang panan-awon nga pagatimbongan “gitak-om,” mao ang panan-awon nga châzôn sa propetikong kasaysayan. Ang pahayag nga “kahaponon ug kabuntagon” mao ang nagpalain ug nag-ila sa kalainan tali sa duha ka mga panan-awon. Gibuhat kini pinaagi sa laing ilustrasyon sa tawhanong bahin sa paghimo sa Biblia. Ang tawhanong bahin naglangkob dili lamang sa mga manalagna nga nagrekord sa mga pulong sa Biblia, kondili usab sa mga naghubad sa Biblia. Ang Biblia, maingon kang Cristo, nagrepresentar sa usa ka panaghiusa sa pagka-Dios ug pagka-tawo. Kana nga pagkatawo mikunsad subay sa kasaysayan, sukad kang Adan human siya makasala hangtod sa mga nagrekord ug naghubad sa Biblia. Si Cristo ug ang Biblia mao silang duha ang Pulong sa Dios, ug ang Pulong sa Dios putli, kay ang pagka-Dios sa maong panaghiusa kanunayng nagmando ibabaw sa bisan unsang mga limitasyon nga anaa sa unod.

Ang pulong nga “hapon ug buntag” makita sa makadaghang higayon diha sa Pulong sa Dios, ug kini kanunay hubaron nga “hapon ug buntag,” ingon sa naa sa bersikulo baynte-sais, ug ingon usab sa kanunay kaayo nga paghubad niini sa sugilanon sa paglalang diha sa Genesis nga nagbalikbalik sa pag-ingon, “ug ang hapon ug ang buntag mao ang….” Sa pagkatinuod, ug ang matag kamatuoran may kalabutan niini (ug kining kamatuorana mahinungdanon aron masabtan), ang bugtong dapit sa Biblia diin ang pulong nga “hapon ug buntag” wala hubara nga “hapon ug buntag” (ingon sa naa sa bersikulo baynte-sais), mao ang bersikulo katorse sa Daniel otso. Didto, ug didto lamang diha sa Pulong sa Dios, ang hugpong sa pulong nga “hapon ug buntag” gihubad nga yano lamang “mga adlaw.”

Napulog-duha ka mga bersikulo sa ulahi, sa mao gihapong kapitulo sa Daniel, ang Hebreohanon nga hugpong nga pulong nga “evening and morning” gihubad sumala sa kanunay nga paagi niini; apan sa bersikulo nga mao ang sentral nga haligi ug pundasyon sa Adventismo, ang maong hugpong sa pulong gihubad lamang nga “days.” Unsang impluwensiya ang mitultol sa mga maghuhubad sa King James Bible sa paghimo sa ingon ka dayag nga panagsumpaki? Gihubad nila ang maong hugpong sa pulong sa bersikulo baynte-sais uyon sa matag laing pagpakita sa maong hugpong sa tibuok nga nahibiling bahin sa Biblia. Apan napulog-duha ka mga bersikulo sa wala pa ang bersikulo baynte-sais, diha sa bersikulo katorse, ang ilang pagkatawo mipahimutang ug pinasahi nga kalainan ibabaw sa tubag sa pangutana sa bersikulo trese. Ug ang pangutana sa bersikulo trese naglakip sa usa ka pulong (sacrifice), nga dili angay idugang ngadto sa Biblia. Gusto sa Dios nga ang bersikulo katorse motindog nga hayag sa usa ka hilabihan ka lalom ug lahi nga paagi. Sa pagbuhat niana, iyang giila usab kon unsa ang gisugo kang Gabriel nga ipasabot kang Daniel.

Sa bersikulo sais, gisugo ni Jesus si Gabriel nga pasabton si Daniel sa panan-awon nga mar’eh, bisan pa sa kamatuoran nga si Daniel nangita og pagsabot sa panan-awon nga châzôn sa propetikong kasaysayan. Ang bersikulo baynte-sais nagaingon nga ang “panan-awon sa mga kagabhion ug kabuntagon nga gisulti” maoy “matuod.” Ang panan-awon nga châzôn maoy usa ka propetikong “talan-awon,” apan ang panan-awon nga mar’eh “gisulti,” kay kini gipamulong man. Kini gipamulong sa bersikulo katorse sa dihang si Palmoni miingon, “hangtod sa duruha ka libo ug tulo ka gatus ka mga kagabhion ug kabuntagon; unya pagahinloan ang balaang puloy-anan.” Ang bersikulo baynte-sais naggamit sa pahayag nga “kagabhion ug kabuntagon,” sa dihang kini nag-ila niini ingon nga ang panan-awon nga “gisulti,” aron ipaila ang kalainan tali sa duha ka mga panan-awon diha sa Daniel kapitulo otso. Ang panan-awon sa propetikong kasaysayan nga “nakita” ni Daniel, ug nga gustong sabton ni Daniel, lahi sa panan-awon nga “gisulti” nga iyang “nadungog.” Labing mahinungdanon pa, ang panan-awon nga “nadungog” ni Daniel mao ang panan-awon nga kinahanglan pasabton ni Gabriel kang Daniel.

Ang katawhan nga miapil sa paghimo sa Balaang Bibliya nagtala sa pulong nga “panan-awon” napulo ka higayon diha sa ikawalong kapitulo sa Daniel, ug sa pagbuhat niana gitabonan nila ang kalainan tali sa usa ka panan-awon nga “nakita” ug sa laing panan-awon nga “nadungog”. Sa pagbuhat niana, gitabon nila ang paghatag og gibug-aton nga nag-ila nga ang tuyo ni Cristo mao nga sabton ni Daniel ang panan-awon nga iyang “nadungog”, labaw sa pagsabot sa panan-awon nga iyang “nakita”. Karon atong hisgotan kon unsay gibuhat ni Gabriel aron matuman ang buluhaton nga gitugyan kaniya.

Karon gisugdan ni Gabriel ang iyang buluhaton sa pagpahimo kang Daniel nga makasabut sa panan-awon mahitungod sa duha ka libo ug tulo ka gatus ka mga gabii ug mga buntag, nga matuod. Una, gipahibalo niya kaniya nga ang panan-awon sa propetikong kasaysayan, ang panan-awon nga châzôn, mahitabo sa “panahon sa katapusan.” Unya, samtang si Daniel atua sa usa ka propetikong pagkatulog, gihikap ni Gabriel si Daniel ug gipatindog siya nga matul-id. Gipahibalo niya siya, “Ipahibalo ko kanimo.”

Mao kana ang gisugo ni Palmoni (si Cristo) kang Gabriel nga buhaton, sa dihang siya miingon, “Gabriel, pasabta kining tawhana sa panan-awon sa mar’eh” mahitungod sa mga gabii ug kabuntagon. Miingon si Gabriel nga iyang pahibaloon si Daniel “kon unsa ang mahitabo sa kataposang bahin sa kapungot.” Anaa na kini! Anaa dinha ang “pito ka mga panahon” sa Levitico 26! Natago kini pinaagi gayud sa maong pamaagi sa pagpanagna nga si Gabriel maoy nangulo sa mga manalagna sa makadaghan sa pagpamatuod niini ug sa paggamit niini sa ilang mga sinulat! Kana nga pamaagi mao ang “linya ibabaw sa linya, dinhi diyutay ug didto diyutay”.

Sa basahon nga “Thoughts on Daniel and the Revelation,” ni Uriah Smith (nga ang tanang mga Adventista, ug bisan pa ang ilang mga silingan, angay nga pamilyar niini), si Smith nagkomento sa mga bersikulo disisiete hangtod disinuebe sa ikawalong kapitulo sa Daniel:

Ang “kasuko” nga giila ni Smith nagsugod sa dihang si Manases gidala ngadto sa Babilonya sa mga Asiryano niadtong 677 BC. Ikasubo, gikuha ni Smith ang pagkapukan ni Sedequias niadtong 586 BC ug gitakda kana ingon nga sinugdanan sa yugto sa “kasuko” sa bersikulo disi-nuwebe. Sa yano, wala gayod hisgoti ni Smith kon unsay buot ipasabot sa kamatuoran nga ang bersikulo nagaingon, “ang katapusang tumoy sa kasuko.” Gitratar niya kini nga yano lamang nga “kasuko,” bisan pa kon adunay “katapusang tumoy” sa kasuko, ang gramatika ug lohika nagkinahanglan nga adunay usab, sa labing ubos, usa ka “unang tumoy” sa kasuko. Nahibalo si Smith nga ang kapitoan ka tuig sa pagkabinihag nagsugod sa unang pag-atake ni Nabucodonosor batok kang Jehoiakim niadtong 606 BC, apan iyang gitino nga ang sinugdanan sa yugto sa kasuko mao ang ikatulong pag-atake ni Nabucodonosor, nga gihimo batok kang Sedequias, ang katapusang hari sa Juda.

Husto nga giila ni Smith ang “kasuko” sa bersikulo 19 ingon nga usa ka yugto sa panahon. Husto niyang giila ang maong yugto ingon nga ang pagyatak sa balaang puloy-anan ug sa panon, subay sa Daniel kapitulo 8 bersikulo 13, ug husto usab niyang giila ang katapusang punto niini ingon nga Oktubre 22, 1844.

Si Smith may bahin nga husto, apan nasipyat siya sa kamatuoran pinaagi sa pagbuhat sa usa ka kinaiyang timailhan sa iyang mga paggamit sa tagna. Gitugotan niya ang kasaysayan sa paggiya sa iyang paghubad sa pulong sa tagna, imbis nga tugotan ang pulong sa tagna sa paggiya sa iyang pagsabot sa kasaysayan. Kon tugotan nato ang Biblia sa paghubit sa matagnong kasaysayan, nan aduna kita sa hustong kasayoran aron sa pagduol sa kasaysayan.

Ang Biblia nagtudlo nga kang kinsa ang usa ka tawo napildi, ulipon siya niadtong tawhana.

Si Manases gidala nga bihag ngadto sa Babilonya niadtong 677 BC. Didto gipanaugdaug ang Juda ug gidala ngadto sa pagkaulipon. Mao kini ang sinugdanan nga girepresentahan sa mga tsart sa 1843 ug sa 1850, nga giuyonan ni Sister White ingon nga husto. Gisugdan ni Smith ang pagyatak sa Daniel kapitulo walo, ug bersikulo trese, uban kang Sedechias, ang katapusan sa mga hari sa Juda. Si Sedechias mao ang katapusan sa usa ka nagpadayon nga paghukom ug dili ang sinugdanan. Gipaila ni Sister White nga ang pagkabihag ni Manases sa Babilonya usa ka “earnest” sa umaabot pa. Ang “earnest” maoy unang bayad, ug nagtimaan sa pagsugod sa usa ka pagpalit nga adunay uban pang mga bayad nga mosunod.

Si Manases mao ang nagpaila sa “unang bayad” nga nagsugod sa “tunglo” sa “pito ka panahon,” nga mao ang ulahing “kapungot,” kay ang “unang kapungot” nagsugod na diha sa pagdala sa gingharian sa amihanan ngadto sa pagkabinihag niadtong 723 BC. Unya sa pagpukan kang Jehoiakim, sa dihang si Daniel gidala ngadto sa pagkabinihag, misugod ang kapitoan ka tuig sa pagkabinihag nga giila ni Jeremias niadtong 606 BC. Duha ka hari human kang Jehoiakim, gilaglag ang Jerusalem ug ang ulahing hari sa Juda, si Zedekias, mitan-aw samtang gipatay ang iyang mga anak sa iyang atubangan; unya gitangtang ang iyang mga mata ug gidala siya nga binihag ngadto sa Babilonia.

Gipahinungod ni Smith ang tibuok progresibong paghukom kang Zedekias ug gigamit ang paghukom ni Zedekias ingon nga patunayng teksto alang sa iyang pagtuo. Ang paghukom ni Zedekias, nga mao ang “dautan ug mahugaw nga principe,” sa pagkatinuod nagpaila nga ang purongpurong sa Juda pagakuhaon hangtod nga moanhi si Cristo aron magatukod ug gingharian. Miingon si Smith, “sila anaa sa pagpasakop sa yutan-ong mga gahum, ug magapabilin niana hangtod nga ang trono ni David igapahimutang pag-usab,—hangtod nga Siya nga mao ang matarong nga manununod niini, ang Mesiyas, ang Prinsipe sa pakigdait, moanhi, ug unya igahatag kini kaniya.” Niadtong Oktubre 22, 1844, sa katumanan sa Daniel kapitulo 7, ug sa mga bersikulo 13 ug 14, si Cristo, nga gihulagway ingon nga Anak sa tawo, miadto sa atubangan sa Amahan aron modawat ug gingharian.

Gipamatud-an ni Igsoong White nga ang Daniel kapitulo 7, ug ang mga bersikulo 13 ug 14, natuman niadtong Oktubre 22, 1844.

Wala hisguti ni Smith ang mahinungdanong bahin sa “kataposang tumong sa kaligutgut.” Gilikayan niya ang biblikanhong prinsipyo nga nag-ila nga ang Juda nadaug sa panahon ni Manases, ug nga ang pagkabinihag nga nagsugod duha ka hari sa wala pa si Zedekias, naghulagway usab nga ang Juda nailalom na sa Babilonia sa wala pa moabot si Zedekias sa iyang gitagalang kapalaran. Bisan pa niining dayag nga mga pagpasagad, mipahayag gihapon siya, “ania ang yugto sa kaligutgut sa Dios batok sa iyang katawhang may tugon; ang yugto diin ang balaang puloy-anan ug ang panon pagatumban ilalom sa tiil.” Busa, iyang tuwiran nga gilangkit “ang yugto sa kaligutgut sa Dios” sa Daniel kapitulo otso, ug sa pangutana sa bersikulo trese nga “hangtod anus-a.” Ang tubag sa bersikulo katorse mao ang hangtod sa Oktubre 22, 1844.

Ang pagkatibulaag ngadto sa pagkaulipon sa Babilonia maoy usa ka progresibong kasaysayan nga nagsugod niadtong 677 BC, ug nagpadayon hangtod sa 1844. Kana nga yugto katumbas sa duha ka libo ug lima ka gatus ug kaluhaan ka tuig, nga sa pagkatinuod mao ang “pito ka panahon” sa Levitico 26. Ang katapusan niana nga yugto sa panahon niadtong Oktubre 22, 1844 naghatag kang Daniel ug ikaduhang saksi ngadto sa “mar’eh vision” sa duha ka libo ug tulo ka gatus ka mga kagabhion ug mga kabuntagon.

Gisugo si Gabriel nga pasabton si Daniel niadtong panan-awon, ug ang gibuhat ni Gabriel mao ang paghatag ug ikaduhang saksi sa petsa sa pagtapos nga Oktubre 22, 1844. Dili lamang siya mihatag ug ikaduhang saksi aron mapalig-on ang petsa sa katumanan sa duha ka mga tagna sa panahon, kondili, sumala sa hustong gipunting ni Smith, ang yugto sa panahon nga nalangkit sa ikaduhang saksi sa 1844, giila na sa bersikulo trese ingon nga mao ang yugto nga ang balaang puloy-anan ug ang panon pagatumban sa ilawom sa tiil. Ang pangutana sa bersikulo trese mao kini: “Unsa ka dugay ang panan-awon mahitungod sa adlaw-adlaw nga halad, ug sa kalapasan sa kalaglagan, aron itugyan ang balaang puloy-anan ug ang panon sa pagkatumban sa ilawom sa tiil?” Kana nga yugto sa panahon mao ang “pito ka panahon” sa Levitico 26.

Ang wala makita ni Smith, o gilikayan niyang maila, mao nga ang “kasuko” sa bersikulo disi-nuwebe mao ang “kataposang panahon” nianang kasuko. Kon adunay “kataposan,” nan adunay usab “sinugdanan,” ug giila ni Daniel kon kanus-a natapos ang “unang kasuko,” diha sa kapitulo onse. Iyang giila ang kapapahan nga naghari sa panahon sa Mangitngit nga Kapanahonan, ug iyang giingon nga ang kapapahan molampos hangtod nga ang kasuko matuman, o matapos.

Ang bersikulo traynta y sais kaylap nga nasabtan nga mao ang bersikulo nga giparaprase sa apostol nga si Pablo sa iyang ikaduhang sulat ngadto sa mga Taga-Tesalonica.

Ang “tawo sa sala” ni Pablo nga mao usab ang “anak sa pagkalaglag,” nga “mosupak ug mopataas sa iyang kaugalingon labaw sa tanan nga ginganlang Dios, o nga ginasimba,” mao usab ang “hari” nga “magabuhat sumala sa iyang kabubut-on; ug siya magapadaku sa iyang kaugalingon, ug magapabantog sa iyang kaugalingon labaw sa tagsatagsa ka dios.” Ang duha ka mga pahayag nagtumong sa papa sa Roma. Si Daniel nagsulat nga ang papa mouswag, nga nagkahulogan sa pagpadayon sa pag-abante, hangtod nga ang “kapungot matuman.” Ang kapungot sa bersikulo traynta y sais “gikatakda na.” Ang pulong nga “gikatakda” nagkahulogan og “pagpasamad.”

Ang pagka-papa nakadawat sa iyang “makamatay nga samad” niadtong 1798, ug nianang tungora ang “unang kasuko” natuman o natapos. Ang pulong nga “tumanon” nagkahulogan sa pagtapos o paghunong. Ang katapusan sa “kasuko” diha sa kapitulo otso, ug bersikulo disinuebe, nagpaila sa katapusan sa yugto nga ang balaang puloy-anan ug ang panon pagalatasan ug pagayatakan. Kini natapos niadtong 1844, apan ang “unang” kasuko natapos niadtong 1798.

Ang “katapusang kasuko” natapos niadtong 1844, duha ka libo lima ka gatos ug baynte ka tuig human si Haring Manases gidala ngadto sa Babilonia sa mga Asirianhon niadtong 677 BC. Ang “nahauna” nga kasuko natapos niadtong 1798, duha ka libo lima ka gatos ug baynte ka tuig human ang amihanang gingharian sa Israel gidala ngadto sa pagkaulipon sa mga Asirianhon niadtong 723 BC.

Aduna pa kitay ikasulti mahitungod sa tinagong “pito ka panahon” diha sa basahon ni Daniel, ug atong hisgutan kana sa atong sunod nga artikulo.