Oĩ heta línea profética ha añetegua hechapyrã ha iñimportánteva Ezequiel kuatiañe’ẽme. Proféta kuéra ojehechauka hag̃ua pe témplope, Ezequiel ha’e opa ambuévagui pe ohechauka porãvéva umi rueda oĩva ambue rueda ryepýpe. Umi rueda, Sy White he’iháicha, ohechauka mba’éichapa ojoaju ha oñembohape hag̃ua tekove rembiasakue yvypóra rembiapo rehegua, oillustráva umi mba’e oikótava pe ama qhipagua ára jave. Umi mba’e oikótava ojehechauka proféta rupive, ha’e voi oñemoingérõ guare pe profesía ryepýpe peteĩ parábola ojeporandúva rupi, Ezequiel oñeno haguéicha iyképe asu ha upéi iakatúape, irundyha kapítulope oñemombe’uháicha Jerusalén ñemongorapy. Oĩ avei paapyha arange peteĩteĩva omyesakãva Ezequiel rembiasakue, ha upéicha rupi ome’ẽva umi techaukaha pe ama qhipagua períodope g̃uarã, upe jave umi cien cuarenta y cuatro mil oñemboty hag̃ua. Oĩ añetegua oñembohasáva ndaha’éi arange rupinte, síno avei papapy rupive, techapyrãrõ diecisiete, diecinueve, veinticinco, setenta, cuarenta, trescientos noventa ha, añetehápe, treinta. Ambue papapy, ikatu hag̃uáicha ha’e pe iñimportantevéva Ezequiel kuatiañe’ẽme, ha’e pe papapy cien cincuenta. Upéicharõ jepe, pe papapy cien cincuenta ndojejuhúi Ezequiel kuatiañe’ẽme. Upéicharamo jepe, línea ári línea—upépe oĩ.
Pe papapy sa po ciento cincuenta oĩ maranduháraicha oñemoinge pe ñemongorápe, ha pe ñemongora ha’e peteĩ línea maranduhára ijojaha’ỹva; térã, reipotáramo, pe ñemongora ha’e peteĩ rueda. Peteĩ línea maranduhára tembiasakue rehegua akóinte oguerekóta peteĩ alfa ha omega, ha upéicha rupi umi mba’ekuaarã alfa ha omega rehegua tekotevẽ oñerepresenta pe línea ñepyrũme ha ipahápe; ndaupéichairamo, ndaha’éi peteĩ línea. Pe evento alfa pe ñemongora rehegua ha’e va’ekue Ezequiel rembireko omanóva, ha pe ñemongora pahápe oiko va’ekue Cristo novia omanóva, oñerepresentaháicha Jerusalén ñehundípe.
Ha che, Juan, ahecha táva marangatu, Jerusalén pyahu, oguejyha Tupãgui yvágagui, oñembosako'íva peteĩ novia ojeguerovy'aporãva hembirekorãme guarãicha. Ha ahendu peteĩ ñe'ẽ hatã osẽva yvágagui, he'íva: Péina ápe, Tupã róga oĩ yvypóra ndive, ha ha'e oikóta hendivekuéra, ha'ekuéra ha'éta ipuévlo, ha Tupã voi oĩta hendivekuéra, ha ha'éta Ijára. Ha Tupã omokãta opa tesay hesakuéragui; ha ndaiporimo'ãvéi mano, ni ñembyasy, ni jahe'o, ni mba'asyvéi; pórke umi mba'e yma guare ohasáma. Ha pe oguapýva guapyha ári he'i: Péina ápe, ajapo pyahu opa mba'e. Ha he'i chéve: Ehai; ko'ã ñe'ẽ ningo añetegua ha jeroviapy. Ha he'i chéve: Ojejapopáma. Che hína Alfa ha Omega, ñepyrũha ha paha. Pe ijuhéivape ame'ẽta rei y rekove yvu gui. Pe ipu'akáva ohupytyta opa mba'e erénsiaramo; ha che ha'éta Itupã, ha ha'e ha'éta che ra'y. Péro umi kyhyjéva, ha umi ndogueroviáiva, ha umi iñañaiteva, ha jukahára, ha tekovai kuéra rehegua, ha paje apoha, ha ta'angakuéra omomba'éva, ha opa japuva, oguerekóta hóga pe ypype ohapýva tata ha asúfre reheve; upéva hína pe mano mokõiha. Upéi ou chéve peteĩ umi siete ánhel apytégui, umi oguerekóva umi siete yryru henyhẽva umi siete plága pahague reheve, ha oñe'ẽ chendive, he'ívo: Eju ko'ápe, aikuaaukáta ndéve pe novia, pe Cordero rembireko. Apocalipsis 21:2–9.
Ezequiel rembireko omano ñorairõ ojokopa hag̃ua ñepyrũme, ha upépe oñemombe’u hese ha’eha Ezequiel “resa rembipota”; ha Jerusalén ñehundi oñemoĩva tenonde pe capítulo-pe voi, Jerusalén oñemombe’u Israel “resa rembipota”-ramo.
Upéi, poteĩha arype, jasy pahápe, jasy rehegua ára pahápe, Ñandejára ñe’ẽ ou che rendápe, he’ívo: … Upéi avei Ñandejára ñe’ẽ ou che rendápe, he’ívo: Yvypóra ra’y, péina ápe, aipe’a nehegui peteĩ jejapi rupi umi mba’e nde resa oipotavéva; hákatu ani reñembyasy, ani rejahe’o, ani tosyrýi nde resay. Ejoko nde pyahẽ, ani rejapo ñembyasy omanóva rehe; emoĩ ne akã jeguaka nde ári, ha eñemonde nde pytu’u rehe nde py rehe, ani rejaho’i nde tembe, ha ani re’u avakuéra mbujape. Upémarõ añe’ẽ tavayguakuérape pyhareve; ka’arupytũme che rembireko omano; ha pyhareve ajapo upe he’íva chéve guaréicha. Ha tavayguakuéra he’i chéve: Ndere’emo’ãi piko oréve mba’épa ko’ã mba’e oréve ĝuarã, nde rejapóva péicha?
Upéi ambohovái chupekuéra: Ñandejára ñe’ẽ ou che rendápe, he’ívo: Eñe’ẽ Israel róga peguakuérape: Péicha he’i Ñandejára Tupã; Péina ápe, che amongyʼaíta che tupaópe, pende mbarete jeguaka, pene resa rembipota, ha upéva pene ánga poriahuverekóva; ha pene raʼykuéra ha pene rajykuéra peheja vaʼekue hoʼáta kyse puku rupi. Ha peẽ pejapóta che ajapo haguéicha: ndapejahoʼimoʼãi pene juru, ni ndapekarumoʼãi yvypóra mbuja. Ha pene akã jeguaka oĩta pene akã ári, ha pene sapatu pende py rehe: ndapeñembyasymoʼãi ni ndapesẽsemoʼãi; síno pekangýta pene rembiapo vaikuére, ha pejaheʼóta ojoehe.
Upéicha Ezequiel ha’e peẽme guarã peteĩ techaukaha: opa mba’e ha’e ojapóvaicha, upéicha avei peẽ pejapóta; ha ko mba’e oikóvo, peikuaáta Che ha’eha Ñandejára Tupã. Avei, nde, yvypóra ra’y, ndaha’éi piko upe árape aikuaáta chuguikuéra imbarete, hekoresãi ombohoryha, hesakuéra rembipota, ha upe omoĩva hikuái ipy’apype, imembykuéra kuimba’e ha kuña, upe ára pe osẽva okañýva ou ne rendápe, nde apysápe rehendu hag̃uáicha? Upe árape nde juru ojepe’áta upe okañývape guarã, ha reñe’ẽta, ha ndaikatuvéima reime kirirĩ hag̃uáicha; ha nde reikóta chupekuéra guarã peteĩ techaukaha; ha ha’ekuéra oikuaáta Che ha’eha Ñandejára. Ezequiel 24:1, 15–27.
Pe ñemongorá guýpe pe alfa ha’e Ezequiel rembipota mano, ha pe omega ha’e Israel rembipota mano.
Ohendúva, ha katu ndohendúi hag̃ua
Oĩ po vése umi karai guasu térã tavayguakuéra ojehechauka peteĩ hendáicha ohenduháicha Ezequiel-pe. Ezequiel 8:1-pe, Judá karai guasukuéra oguapy henondépe. Ezequiel 14:1-pe umi karai guasu ou ha oguapy henondépe. Ezequiel 20:1-pe Israel karai guasukuéra ou oporandu hag̃ua Ñandejárape. Ezequiel 37:18-pe, Tupã he’i Ezequiel-pe: “Ha nde retãyguakuéra ra’ykuéra oñe’ẽ ramo ndéve, he’ívo: Nde nderehechaukamo’ãi piko oréve mba’épa he’ise ko’ãva ndéve g̃uarã?” Mokõipa irundyha kapítulope tavayguakuéra voi oporandu directamente: “Nde ndere’emo’ãi piko oréve mba’épa ko’ã mba’e oreve hag̃ua, rejapógui péicha?” Peteĩteĩ umi po kásope umi karai guasu térã tavayguakuéra oĩ peteĩ condición Laodiceagua-pe.
Ha he’i: Tereho, ha ere ko tavayguakuérape: Pehendu katu, ha ani peikũmby; pehecha katu, ha ani pehechakuaa. Embotavy ko tavayguakuéra korasõ, embopohýi ijapysa, ha emboty hesakuéra; ani hag̃ua ohecha hesa rupive, ha ohendu ijapysa rupive, ha ikorasõme oikũmby, ha ojevy, ha okuera. Isaías 6:9, 10.
Pe po mombe’upa tavaygua ohendu ramo jepe ndohendúiva rehegua, ha pe po mombe’upa tavaygua ohecha ramo jepe ndohechái rehegua, ojoja umi po mba’e’ẽme umi ndoipotáva ohecha ha ohendu Isaías rembikuaauka ryepýpe.
Ha pe Ñandejára ñe'ẽ oikóta chupekuéra mandamiento ári mandamiento, mandamiento ári mandamiento; línea ári línea, línea ári línea; ko'ápe michĩmi, ha amo michĩmi; ikatu hag̃uáicha oho, ho'a hag̃ua hapykuévo, ojekoka hag̃ua, oñembotavy hag̃ua ñuhãme, ha ojepokuaa hag̃ua. Isaías 28:13.
Ha heta apytépe heta oñepysanga hag̃ua, ha hoʼa hag̃ua, ha oñembyai hag̃ua, ha ojeytýta hag̃ua ñuhãme, ha ojepokokuaa hag̃ua. Isaías 8:15.
Techaukaha hag̃ua hag̃ua hag̃uino
Ezequiel kapítulo mokõi pa irundyhápe, pe ára oñepyrũva pe jejoko guasu guive ha Ezequiel rembireko omanóva guive—pe ha’e resa rembipota opa Jerusalén ñemanope—Israel resa rembipota. Pe jejoko guasu peteĩ áño ha mbyte oguereko Alpha ha Omega réra tee, ha pe ára oñepyrũ ha opa peteĩ techaukaha reheve. Ezequiel mokõi pa irundyháicha, Jesús omombe’u pe jejoko guasu rechaukaha Mateo mokõi pa irundyhápe.
«Cristo ñe'ẽkue oñe'ẽ va'ekue heta tapicha ohenduhápe; ha'eño jave katu, Pedro, Juan, Santiago ha Andrés oñemboja hendápe, oguapy aja Olivokuéra Yvyty ári. “Ere oréve,” he'i hikuái, “araka'épa ko'ã mba'e oikóta? ha mba'épa ne jeju rechaukaha, ha arapaha rehegua?” Jesús ndohováiri hemimbo'épe omboja'óvo ijehegui Jerusalén ñehundipa ha upe ára guasu ijeju rehegua. Ombojehe'a mokõive mba'e ojehu hag̃uáva ñemombe'u. Oikuaauka rire hemimbo'épe umi mba'e oútava ohechaháicha, ndaikatúi va'erãmo'ã hikuái ogueropu'aka upe jehecha. Poriahuvereko rupi hesekuéra, ombojehe'a mokõi apañuãi guasu ñemombe'u, ohejágui hemimbo'e kuérape toikuaa hag̃ua hikuái he'iséva ijehegui. Oñe'ẽvo Jerusalén ñehundipa rehe, iñe'ẽ maranduhára ohupyty mombyryve upe mba'e ojehúvagui pe tata guasu paha pe árape, Ñandejára opu'ãvo itendágui ombohovái hag̃ua yvórape hembiapo vaikuére, upe jave yvy oikuaaukáta huguy, ha ndojaho'imo'ãvéima umi omanóva ipype. Ko ñemongeta pukukue ome'ẽmbyre ndaha'éi va'ekue hemimbo'e kuérape añoite guarã, síno umi oikovévape guarã ko yvy rembiasakue pahaite ñehesa'ỹijópe.»
“Ojere hag̃ua umi temimbo’épe, Cristo he’i: ‘Peñangareko ani hag̃ua avave penembotavy. Heta oútagui che rérape, he’ívo: Che hína Cristo; ha ombotavýta hetápe.’ Heta mesías japu osẽta, he’ívo ojapoha milágro, ha oikuaaukávo og̃uahẽma hague pe ára ojepe’átaha pe tetã judíape. Ko’ãva ombotavýta hetápe. Cristo ñe’ẽkuéra oñekumpli. Imano ha Jerusalén ñemongora guasu apytépe osẽ heta mesías japu. Ha ko ñemomarandu oñeme’ẽ avei umi oikovévape ko yvy arýpe g̃uarã. Umi añag̃ua ojeporúva Jerusalén ñehundírõ mboyve ojeporu raka’e opa ára pukukue, ha ojeporujeyta.”
“‘Ha pehendúta ñorairõguéra rehe ha ñorairõ ñe’ẽ rei rehe: peñangareko ani hag̃ua pejekepy’apy: opa ko’ã mba’e niko oiko va’erã, ha katu pe paha gueteri ndoúi.’ Jerusalén ñehundipa mboyve, kuimba’ekuéra oñorairõ ipu’akakuaávo hag̃ua. Emperadorkuéra ojejuka. Umi oje’éva oĩ hag̃uáicha tróno ykére jepe ojejuka. Oĩ ñorairõ ha ñorairõ ñe’ẽ rei. ‘Opa ko’ã mba’e oiko va’erã,’ he’i Cristo, ‘ha katu pe paha [pe tetã judía paha ramo tetã] gueteri ndoúi. Tetã opu’ãta tetã rehe, ha mburuvicharenda mburuvicharenda rehe: ha oĩta ñembyahýi, mba’asy vai ha yvyryrýi heta hendápe. Opa ko’ãva niko tembiasa asy ñepyrũnte.’ Cristo he’i: umi rabínokuéra ohechávo ko’ã techaukaha, he’íta hikuái umíva ha’eha Tupã juicio umi tetãnguéra ári, oguerekógui tembiguáiramo Itavayguakuéra oiporavopyre. He’íta hikuái ko’ã techaukaha ha’eha Mesías ou hag̃uáicha techaukaha. Ani peñembotavy; ko’ãva hína Ijuiciokuéra ñepyrũ. Tavayguakuéra oma’ẽ kuri ijehe año. Ndojepy’amongetái ni oñembojevýi chéve aikueraa hag̃ua chupekuéra. Umi techaukaha ha’ekuéra omoherakuãva peteĩ techaukaháramo isãsótagui tembiguái rekógui, ha’e hína techaukaha ñehundírã.” The Desire of Ages, 628.
Jerusalén ñemongorápe ary 66-pe oguereko vaekue pe techaukaha Roma omoĩha iestandárte-kuéra pe tupaópegua korapy jerére. Jesús ñe’ẽmondo umi mba’e oikóva’ekue pe arýpe 66 guive 70 peve, ombojoja pe ñehundi oikova’ekue ary 70-pe ha’e hag̃ua Ijuvy Mokõiha; ha oĩ peteĩ techaukaha ojoajúva Ijuvy Mokõiha rehe.
“Pya’e ore resa ojegueraha Kuarahyresẽ gotyo, ojehecha rupi peteĩ arai hũ michĩva oiméva kuimba’e po tuichakuére mbyte rupi; upéva maymáva roikuaa hagueha pe Ta’ýra Yvypóra Señal.” The Day Star, 1846.
Ñepyrũ ha opa ñemombe’u guasu ary 66 guive 70 d.C. peve oguereko peteĩ techaukaha ojoajúva ñepyrũ jey rehe pe ñembotýpe ha táva ñehundíre, ha upéva ombojoja pe techaukaha alfa ha omega ndive, ohechaukáva umi tesa rembipota ñemano ary 587 a.C. ha 586 a.C. pe.
Peteĩ áño ha mbyte jave oñemongorava’ekue rembiasakue ha’e peteĩ “techaukarã” ára pahápe g̃uarã. Umi kuñataĩ tavy ojehechaukáva Ezequiel rembiasakuepe oguereko ijojaha umi kuñataĩ arandúva rembiasakuépe, ha’ekuéra ohecháva’ekue pe techaukarã ojejapóva pe ñemongorápe áño 66-pe ha okañy hag̃ua py’aguapýpe. Pe ñemongora peteῖ áño ha mbyte jave peve ha’e pe techaukarã ohechaukáva mokõi aty omomba’eguasúva. Peteĩ aty ontendéta pe techaukarã, ambue aty katu—Isaías omombe’uháicha “heta” ramo—ndojechái ni nohendu mo’ãi.
Heta ha Mbovy hag̃ua hag̃ua hag̃ua
Upéi pe rréi he'i umi tembiguáipe: Pejokua chupe ipo ha ipykuéra, peipe'a chugui ha peity okápe pytũ guasúpe; upépe oĩta jahe'o ha tãi ñembosarái. Oĩ heta ohenóiva, ha mbovymi ojeporavo va'ekue. Mateo 22:13, 14.
Upéicha, umi paháva haʼéta tenonderã, ha umi tenonderã paháva: heta niko oñehenói, ha mbovymi ojeporavo. Mateo 20:16.
Ohecha ha Ohendu hag̃uáicha
Oĩ po paravóla ojejapóva kuatia Ezequiel-pe, ha avei po jey Ezequiel oñeʼẽ mburuvichakuérape ha tavayguakuérape. Koʼã mokõi testígo ohechauka umi po kuñataĩ tavy oñembotýva “ohecha” hag̃ua ha oñembotýva “ohendu” hag̃ua. Ndoipotái hikuái ohecha ni ohendu pe arandu oñembohetavéva Jesús, Judá ñemoñare Leõicha, oipeʼáramo Iñeʼẽ maranduhára sellokuéra.
Yvóra ohecháta ha ohendúta
Peẽ opaite yvy arigua ha umi oikóva ko yvy ape ári, pehecha vove ha’e omopu’ã ramo peteĩ poyvi umi yvyty ári; ha ombopu ramo peteĩ turu, pehendúke. Isaías 18:3.
Ha upe árape, umi sordo ohendúta pe kuatiañe’ẽ ñe’ẽnguéra, ha umi ára ha’ỹva resa ohecháta pytũmbýgui ha iñipytũhágui. Isaías 29:18.
Che retãgua tavy ha vyrorei ndorekói arandu hag̃uáicha
Araka’e peve ahéta ahecha va’erã pende yvate ojehupiha, ha ahendu trompéta ryapu? Che retãgua niko tavy; ndoikuaái chéve. Ha’ekuéra mitã inútil ha arandu’ỹva; iñarandu mba’e vai apo hag̃uápe, ha mba’e porã apo hag̃uápe ndorekói kuaapy. Jeremías 4:21, 22.
Peikua hag̃ua ko mba’e Jacob róga pegua apytépe, ha emyasãi hag̃ua Judápe, erehápe: Pehendúke ko’ág̃a kóva, peẽ tavayguakuéra vyro ha arandurã’ỹva; peẽ pende resa va’ekue, ha ndapehecháiva; pende apysa va’ekue, ha ndapehendúiva. Jeremías 5:20, 21.
Óga opuʼãva
Upéi avei ou chéve Jehová ñe'ẽ, he'ívo: Yvypóra ra’y, nde reikove peteĩ óga pu’akareíva mbytépe, oguerekóva tesa ohecha hag̃ua, ha ndohechái; oguerekóva apysa ohendu hag̃uáicha, ha ndohendúi; pórke ha’e hikuái peteĩ óga pu’akareíva. Ezequiel 12:1, 2.
Upévare añeʼẽ chupekuéra parábola rupive: ohechávo nohechái; ohendúvo ndohendúi, ni noikũmbýi. Ha ipypekuéra oñemoañete profecía Isaías heʼíva: Pehendúta, ha ndapeikũmbymoʼãi; ha pehecháta, ha ndapehechakuaamoʼãi. Ko tetãygua pyʼa niko hatãmbaitéma, ha iapysakuéra ndojapysakakuaái, ha hesa kuéra voi ombotypa; ani hag̃ua oime hag̃uaicha ohecha hesakuéra rupive, ha ohendu iapysa rupive, ha oikũmby ipyʼa rupive, ha ojere, ha che amonguera chupekuéra.
Ha ovyʼa nde resa, ohechágui; ha nde apysa, ohendúgui. Añetehápe haʼe peẽme: heta proféta ha kuimbaʼe hekojojáva oipotaiterei ohecha umi mbaʼe peẽ pehecháva, ha ndohechái kuri; ha ohendu umi mbaʼe peẽ pehendúva, ha nohendúi kuri. Mateo 13:13–17.
Tape Ymaguare hag̃ua Rape Kuéra
Péicha he’i Ñandejára: Peñembo’y tape rupi, pema’ẽ ha peporandu umi tape yma guaréva rehe, moõpa oĩ pe tape porã, ha peguata ipype; upéicha pejuhúta pytu’u pende ángape g̃uarã. Ha ha’ekuéra he’i: Ndoroguatamo’ãi ipype. Avei amoĩ penderehe ñangarekoha kuérape, he’ívo: Pehendu mimbypu ryapu. Ha ha’ekuéra he’i: Ndorohendumo’ãi. Jeremías 6:16, 17.
Pe Marandu 1840–1844 rehegua
“Opaite marandu oñeme'ẽ va'ekue 1840–1844 guive oñemombarete va'erã ko'ág̃a, oĩgui heta tapicha okañýva hikuái iñesẽ rape. Umi marandu ohova'erã opaite tupaope.
“Cristo he’i, ‘Ojehovasáva pene resa, ohecha rupi; ha pene apysa, ohendu rupi. Añetehápe ha’e peẽme, heta proféta ha kuimba’e hekojojáva oipotaiterei ohecha umi mba’e peẽ pehecháva, ha ndohechái; ha ohendu umi mba’e peẽ pehendúva, ha nohendúi’ [Mateo 13:16, 17]. Ojehovasáva umi resa ohecháva’ekue umi mba’e ojehecháva’ekue ary 1843 ha 1844-pe.”
“Oje’e pe marandu. Ha ndaiporiva’erã arete oñemombe’u jey hag̃ua pe marandu, pórke umi ára rechaukaha oñekumpli hína; pe tembiapo paha ojejapova’erã. Peteĩ tembiapo tuicha ojejapóta mbykymi tiémpope. Pya’e hag̃uáicha oñeme’ẽta peteĩ marandu Tupã ñemoĩ rupive, ha upéi okakuaáta oñemoherakuã hag̃ua hatã asýpe. Upérõ Daniel oñembo’yta ilótepe, ome’ẽ hag̃ua he’ẽ testimonia.” Manuscript Releases, volume 21, 437.
Pe Señal pe Cerco rehegua
Oĩ po vése pe kuatiañe’ẽ Ezequiel-pe ha’e “ohechauka hag̃ua” peteĩ ñe’ẽnga’u tavayguakuéra ndogueroviasevéiva, ha avei po vése “oñe’ẽ” umi tavayguakuéra ndohenduséivandi. Mokõi testígo, pe ñe’ẽnga’u ohechaukáva ha pe ñe’ẽ oñe’ẽva, oñemyesakã vaekue umi po kuñataĩ tavyvakuérape. Peteĩva umi ñe’ẽnga’u ojehechaukáva apytégui, oĩva kapítulo irundyhápe, ohechauka pe “techaukaha” jejokohaguasu rehegua, omomarandúva pe ñehundikatu oútava. Ezequiel marandu ha’e pe marandu Laodiceápe guarã.
Pe “señal” oñeme’ẽva Laodiceápe g̃uarã ha’e hína pe “señal jejokohápe guare”, ha umi ára pahápe oikótava jejoko ojehechauka heta testígo rupive. Pe única señal oñeme’ẽva’ekue judíokuérape Cristo ára-pe ha’e va’ekue pe señal Jonás rehegua, ha’éva peteĩ parábola ojehechaukáva tembiapópe mbohapy ára pukukue peteĩ pira guasu ryepýpe.
Upéi, algunos kuatiahaiha ha fariséogui ombohovái hese, heʼívo: Mboʼehára, roipota rohecha ndehegui peteĩ techaukaha. Haʼe katu ombohovái ha heʼi chupekuéra: Peteĩ generación ivaíva ha itavýva oheka peteĩ techaukaha; ha ndohupytýi vaʼerã chupe techaukaha ambue, sino pe proféta Jonás rehegua techaukaha: Pórke, oĩ haguéicha Jonás mbohapy ára ha mbohapy pyhare pira guasu ryepýpe, upéicha avei oĩta Yvypóra Raʼy mbohapy ára ha mbohapy pyhare yvy pyʼapýpe. Mateo 12:38–40.
Jonás Rechaukaha
Jonás rehecha ha’e va’ekue peteĩ parábola ojehechauka hag̃ua peteĩ jeikove jey mano-gui. Juan ohechauka upe añetegua avei, ha’e niko oñemombo va’ekue peteĩ ña’ẽ ryru ñandy ñembopupýpe, ha osẽ chugui oikovévo. Daniel león-kuéra yvykua ryepýpe ha umi mbohapy kuimba’e marangatu tatatĩ Nebucodonosor peguápe ohechauka peteĩ jeikove jey mano-gui. Opavave ohechauka umi cien cuarenta y cuatro mil oikove jey va’erãva Apocalipsis capítulo once-pe.
“Pe Salvador remiandu oñemoĩ jevy yma guarére ha oútava rehe. Umi tetãygua oñeha’ã aja omyesakã hag̃ua pe ohecha ha ohendúva he’iséva, iñakãme opytáva rupi ha pe tesape oguerekóva he’iháicha, ‘Jesús ombohovái ha he’i: Ko ñe’ẽ noúi cherehehápe, pende rehehápe katu.’ Kóva va’ekue pe techaukaha pahaite omoakãva Imésias-ramo, pe Túva señal ohechaukáva Jesús he’i hague añetegua, ha ha’eha Tupã Ra’y. Piko umi hudío kuéra ojere va’erã ko testimónio yvágagui yvatevévagui? Peteĩ jey oporandu va’ekue hikuái pe Salvador-pe: Mba’e techaukaha rehechaukáta oréve rohecha hag̃ua ha roguerovia hag̃ua? Hetaiterei techaukaha oñeme’ẽ va’ekue Cristo ministerio pukukue javeve; upéicharõ jepe, hikuái omboty ijesa ha omohatã ikorasõ ani hag̃ua oñekonvense. Pe milágro tuichavéva, Lázaro jeikove jevy, ndoipe’ái ijerovia’ỹ; upéva rangue, omyenyhẽ chupekuéra mba’evai akãme guasúvagui. Ha ko’ág̃a, pe Túva oñe’ẽ rire, ha ndaikatúi rire ojerure ambue techaukaha, ikorasõkuéra ndopy’aguapýi ni noñembopiro’ýi, ha upéichante avei ndojeroviái.” Spirit of Prophecy, volume 3, 79.
Lázaro niko pe techaukaha ñemoingove jevy rehegua, oñembosaráikuaáva Jonás rupive pira guasu ryepýpe. Túva ñe’ẽ, ojoajúva Lázaro oñemoingove jevývare, orrepresenta Tupãrekove ha yvypóra rekove joaju, ha upéva hína, añetehápe, Cristo reko, ha’e omoĩva’ekue hi’ári yvypóra ro’o. Tupãrekove joaju yvypóra rekove ndive hína poyvi umi cien cuarenta y cuatro mil rehegua, ha Lázaro niko techaukaha pe pu’aka ñemoingove jevy rehegua omboguerekóva pe joaju Apohare ha hembiapo apytépe.
“Lázaro ñemopuʼã rupi, heta oñemotenonde ojerovia hag̃ua Jesús rehe. Tupã rembiapopyrã vaʼekue Lázaro omano ha oñemoĩ hag̃ua pe itakua ryepýpe, pe Salvador og̃uahẽ mboyve. Lázaro ñemopuʼã haʼe vaʼekue Cristo milágro tuichavéva, ha upévare heta omombaʼeguasu Tupãme.” Manuscript Releases, volumen 21, 111.
Lázaro omotenonde pe jeike ñemomba’eguasu rehe Jerusalénpe, ha’e ha’eva’ekue pe “techaukaha” oikovéva ñemopu’ã jeýgui, pe ojehechauka hag̃ua Jonás rupive.
“Lázaro, pe sepultura-pe hetekue oñembyai vaʼekue, ha koʼág̃a ovyʼáva kuimbaʼe rekove mimbipáva mbaretépe, ogueraha pe mymba hiʼári pe Salvador oguata hague.” The Desire of Ages, 572.
Jeike triumfál oike hag̃ua Exeter-pe oñembyatýva kampopegua ndive, ha upéva ha’eva’ekue pe cumplimiento alfa pe parábola rehegua umi diez vírgenes-gui, ha upéicha rupi ombojoaju pe “señal” Jonás ha Lázaro rehegua pe omega ha cumplimiento perfecto ndive pe marandu oñemoherakuãva rehegua, “¡Péina ou pe Novio!”
“Che areko hag̃ua heta jey pe ñemombeʼu joja umi pa virgen rehegua, po ijara hag̃ua arandu ha po avei itavýva. Ko ñemombeʼu joja oñekumpli vaʼekue ha oñekumplíta peve peteĩteĩ letra peve, pórke oguereko peteĩ aplicación especial ko ára guarã, ha, pe tercer ángel maranduicha, oñekumpli vaʼekue ha opytáta añetegua koʼag̃agua ramo pe ára paha peve.” Review and Herald, 19 de agosto de 1890.
Jonás, Lázaro ha Samuel Snow og̃uahẽrõ guare ipyahúpe Exeter pegua aty guasúpe, ojoaju Ezequiel “señal del sitio”-re. Lázaro omotenonde Cristo-pe Jerusalén-pe peteĩ mburika ári.
“Bates niko peteĩva umi mburuvicha iñimportánteva Exeter (New Hampshire) pegua aty ñembyatyhápe agosto 1844-pe, upe jave ‘pyharé mbyte sapukái añetegua’ oñepresenta raẽ ypy. Ojehuháicha, Bates hína kuri pe predikadór ojeporavóva upe pyhareve rembiapópe pe atyhápe. Ha’e omokyre’ỹ hína kuri umi ohendúvape hag̃ua jerovia hag̃ua ha py’aguapýpe ombojerovia chupekuéra Tupã añoiteha oha’ãha chupekuéra, ha’ekuéra oĩha pe ára ñemboha’arõme, ha ambue ñe’ẽme upéicha avei, upe jave Samuel S. Snow oguahẽ pe atyhápe kavaju ári. Oguapyvo iñermana, señora John Couch, ykére, Snow omombe’ujey ikatuha hag̃uáicha ohecha añete Cristo ojehechaukataha pe ára oñemoĩ vaʼekuépe. Tuicha oñemongu’éva, señora Couch omondýi pe atyhápe opu’ãvo ha he’ívo: ‘Ko’ápe oĩ peteĩ kuimba’e oguerekóva peteĩ marandu Tupãgui!’” Leroy Froom, The Prophetic Faith of our Fathers, volumen 4, 549.
Jasyrundy 1521-pe, Martín Lutero ojepyrũ peteĩ karuéta kavaju otyryryhápe Dieta de Worms-pe, upépe omboykévo umi tradición ha costumbre papal ha he’ívo: “Ndacheresaráiramo Ñandejára Ñe’ẽme’ẽ rehegua testimonio rupive térã peteĩ razón hesakã porãva rupive… ndaikatúi ha ndajapomo’ãi mba’eveichagua ñe’ẽjevy, ndaha’éigui seguro térã iporã ojeho hag̃ua conciencia reheve. Ko’ápe aime. Ndaikatúi ambue mba’e ajapo. Tupã chepytyvõ. Amén.”
Fariséo kuéra oñemoĩ haguéicha Cristo jeike triunfál rehe, upéicha avei autoridad papál kuéra oñemoĩ Lutero jeike rehe. Upéi Lutero omoambue héra (peteĩ techaukaha sellamiento rehegua) ha oñemokañy hag̃ua, otradusi aja pe Testamento Pyahu alemán ñe’ẽme. Ijechauka Dieta de Worms-pe otypifika pe Sapukái Pyharepytegua, oguerúva’ekue pe decreto de muerte umi autoridad iglesia-estado upe ára guaréva-gui, ha upéicha otypifika pe léi domingo rehegua. Pa ary jasypa oñemokañy rire héra ‘Junker Jörg’ guýpe, pe amenaza umi autoridad-gui oñemoambue vaʼekue, hetavérõ mokõi apañuãi militar oguerekóva rupi pe Carlos V oñembyaíva. Umi mokõi amenaza militar haʼe vaʼekue Francia ha Islam, ohechaukáva upe joaju marangatuʼỹva socialismo ha Islam apytépe, ko árape oĩva yvypórape oñemoĩ hag̃ua.
“Yvy ape ári Ñandejára rembiapo ohechauka, ára ha ára pukukue, peteĩ ojueheguáva hendaitépe opaite reforma guasu térã movimiento religioso-pe. Ñandejára oikóvo yvyporakuéra ndive umi principio akóinte peteĩcha. Ko’ág̃a gua umi movimiento iñimportánteva oreko ijojaha ymaguare guive oikova’ekue ndive, ha tupão rembiasakue umi ára yma guarépe oguereko mbo’epy tuicha mba’éva ñande ára haguã.” The Great Controversy, 343.
Peteĩ vúrro, Lázaro ogueraha vaʼekue, ogueru Cristo-pe Jerusalén-pe; peteĩ kárro kavaju rehegua ogueraha Lutero-pe Worms Diet-pe; ha peteĩ kavaju ogueraha Snow-pe Exeter-pe ojejapo vaʼekue aty ñemboʼe guasúpe; upéicha ojehechauka hag̃ua pe vúrro ha pe kavaju, mokõivéva pe familia “Equidae” pegua ha pe género “Equus” pegua, haʼeha pe techaukaha pe marandu “Midnight Cry” rehegua.
Torypa tuicha, Sión rajy; esapukái, Jerusalén rajy: péina, nde Rréi ou ne rendápe: ha’e hekojojáva, oguerúva salvación; ñemomirĩme, ojupíva peteĩ vúrro ári, ha peteĩ mburika ra’y, vúrro memby ári. Zacarías 9:9.
Pe marandu Pyhare Mbytegua rehegua ñemombe’upy ra’ã hína vúrro térã kavaju oguahẽha, mokõivéva Islam rehegua ta’ãnga ramo. Marandu tee pyhare mbytegua rehegua mensahéro ojeporavóva oguahẽ kavaju ári, ojoja hag̃ua Cristo oguahẽ haguéicha peteĩ vúrro ári. “Jere” ára pahápe rehegua ojehechauka Ellen White he’i hag̃ua ojekumpliha, ha’e ohechakuaa va’ekue táva Nashville ojeinupãtaha “tata bola” reheve.
Mba’érepa pe ñemboty guasu oñepyrũ Nashville tata apu’akuégui? ¿Ha’épa upéva Islam ojehechaukágui mburika ha kavaju rupive Tupã Ñe’ẽ maranduhárape?
Esmirna
Mburuvicha Guasu Nerón ohechauka pe iglesia de Esmirna ñepyrũ, táva Roma oñehapýramo ary 64-pe. Upe ára ohechauka ñepyrũrã pe persecución iglesia cristiana rehe, ojejapóva mokõi sua cincuenta ary pukukue aja, oñemohu’ãva Edicto de Milán-pe ary 313-pe. Pe mymbaguasu ra’ãnga ñemoheñói orrepresenta pe waymark alfa omoñepyrũva peteĩ periodo, oñemohu’ãva peteĩ waymark omega rehe, ojehechaukáva pe mymbaguasu marca rupive pe ley dominical hi’aguĩetéva ñeguahẽme. Pe periodo ojehechauka oñepyrũha “edictos” reheve.
“Oiméramo pe lector oikuaase hag̃ua umi mba’e’apopyrã ojeporútava pe ñorairõ oútavape pya’e, tekotevẽnte chupe omyesakã pe tembiasakue umi medio Roma oiporúva’ekue upe tembiaporãrã ymaite guive. Oikuaase ramo mba’éichapa papista ha protestante joajúvo oñangareko asýta umi ombotovévare idogma kuéra, tohecha pe espíritu Roma ohechauka va’ekue sábado rehe ha umi hapykueriguáre.”
“Mburuvicha kuéra rembiapoukapy, aty guasu jepivegua, ha tupão rembiapoukapy ojejokóva pokatu secular rupive, umíva hína umi tape rupi arete pagano oguahẽ haguéicha pe tenda ñemomba’eguasúpe mundo cristiano-pe. Pe tembiapoukapy peteĩha ojehechaukáva opavave renondépe ombohovái hag̃ua arapokõi jehecharamo ha ñemboaje, ha’e va’ekue pe léi omoĩva’ekue Constantino. (A.D. 321; ehecha Nota del Apéndice página 53-pe g̃uarã.) Ko mburuvicha rembiapoukapy ojerure va’ekue tavayguakuérape opytu’u hag̃ua ‘kuarahy ára venerable’pe, ha katu opermiti va’ekue okarayguakuérape osegi hag̃ua hembiapo ñemitỹ rehegua. Jepémo añetehápe peteĩ estatuto pagano, pe mburuvicha guasu omoañete upéva oñemoneĩ rire añoite cristianismo rehe.” The Great Controversy, 574.
Pe peteĩha mburuvicha guasu rembiapoukapy ombohechaukáva peteĩ jehasa tupao de Esmirna-gui tupao de Pérgamo-pe ha’eva’ekue Edicto de Milán ary 313-pe. Upéva orrepresenta va’ekue pe peteĩha paso ogueraháva pe peteĩha léi domingo rehegua ary 321-pe. Jerusalén ñehundipa ohechauka profétikamente pe léi domingo rehegua, ha mokõi testígo profético omombe’u peteĩ jejoko guasu oñemotenondéva upe ñehundi mboyve. Umi mokõi jejoko guasu, ojehechaukáva Babilonia mbohapyha jejoko guasúpe ary 587 a.C. ha Roma mokõiha jejoko guasúpe ary 70-pe, ombojekuaa pe señal oúva mboyve pe señal pe léi domingo rehegua—ha’eha peteĩ jejoko guasu profético.
Nabucodonosor omongora’e Jehoiaquim rehe, upéi Jehoiaquín rehe ha ipahápe Sedequías rehe. Cestio omongora’e ary 66-pe, ha omohu’ã pe techaukaha Jesús ome’ẽva’ekue pe iglésia-pe, peteĩchaite mba’éicha pe mbohapyha ñemongora’e ary 587 a.C.-pe oguereko va’ekue pe techaukaha Ezequiel rembireko mano rehegua. Pe hapykuerigua ohechaukáva Jerusalén ñehundihára ha’e peteĩ ñemongora’e, ha avei peteĩ “techaukaha”. Pe hapykuerigua oúva’ekue mboyve pe léi domingo ary 321-pe ha’e va’ekue Edicto de Milán, upépe ojehechauka pe ñemoambue peteĩ iglésia-gui (Esmirna), ndaipórihápe ñe’ẽ vai hese, Pergamo-pe, ha’éva peteĩ iglésia oñembyaíva ra’ãnga.
Upévare, pe Edicto de Milán ha’e hína ñepyrũ peteĩ jejopy profétikagui, ha avei ha’e peteĩ techaukaha. Avei ohechauka moõpa pe movimiento Laodicense umi cien cuarenta y cuatro mil rehegua oñembohasa pe movimiento Filadelfiagua umi cien cuarenta y cuatro mil reheguápe.
Filadelfia ha Esmirna ohechauka mokõi iglesia añoite Apocalipsis-pe umi siete iglesia apytépe ndoguerekóiva ñeñemongy’a. Ko mba’e, upéicha rupi, ohechauka pe jehasa ha’eha iglesia oñorairõva guive iglesia ipu’akapáva peve. Pe jehasa oñemohenda Edicto de Milán ndive, upépe pe movimiento ára pahápegua umi cien cuarenta y cuatro milgui oiko hag̃ua upe iglesia poapyha, ha’éva umi sietegui. Filadelfia ha Esmirna avei ha’e umi mokõi iglesia añoite oñorairõva umi he’íva hikuáiha judío, ha añetépe ha’eha Satanás sinagógagui.
Pe hito ohechaukáva 313-pe ojokupyty avei pe aty guasu Exeter-pe, agosto 12 guive 17 peve ary 1844-pe. Upe aty guasu opávo, pe marandu ohasapa oñesẽ hag̃ua Estados Unidos rembe’y yguasu kuarahyresẽ gotyo rupi peteĩ ola guasuicha, pe okẽ oñemboty peve octubre 22, 1844-pe.
“Y rembe’y guasuicha pe movimiento ohasapa pe tetã ári. Táva guive távape, tav’ígui tav’íme, ha mombyryete ñu rupi oho, peve Tupã tavaygua oha’arõva oñemombáy hag̃ua porãite. Ko proclamación renondépe pe fanatismo okañy, pytũmby pyhareve ro’y michĩva kuarahy osẽvape guáicha. Umi ojeroviáva ohecha mba’éichapa ipyahúvo iñakãrapu’ã’ỹ ha ipy’apy, ha esperánsa ha py’a guasu omoingove ijapytepekuéra. Pe tembiapo ndaipóri kuri umi extremo reheve, umi akóinte ojehecháva oĩ jave yvypóra vy’ápe oñemyasãiva, Tupã Ñe’ẽ ha Ijespíritu poguýre’ỹ. Ijoguahaite va’ekue umi ára ñemomirĩ ha jevy Ñandejárape rehegua, yma Israel ymaguarépe oiko va’ekue Hemimbiguái kuéra ñe’ẽ hatã rire. Ogueru umi mba’e techaukaha omombe’úva Tupã rembiapo opa árape. Sa’i kuri pe vy’a ecstático, ha katu hetave pe py’a pypuku jehekávo, angaipa mombe’u, ha arapy rehegua rejeheja. Ñembosako’i oñembohovái hag̃ua Ñandejárape ha’e va’ekue umi espíritu oñembyasýva pohýi rupi mba’apo guasu. Oĩ va’ekue ñembo’e opa’ỹre ha ñeme’ẽmbaitéva Tupãme.” The Great Controversy, 400, 401.
Okẽ oñembotyva’ekue 22 jasypa 1844-pe ohechauka ñande rupi oumbaitétavape pe léi domingo rehegua, ha pe techaukaha tenonderãva omotenondéva pe okẽ oñembotyva’ekue 22 jasypa-pe, ha’e va’ekue pe aty guasu Exeter-pe. Upévare pe aty guasu Exeter-pegua oñemohenda joja pe Édito de Milán ndive. Avei oñemohenda joja Cristo jeike triunfal ndive.
“Pyhare mbytegua sapukái ndojeguerahái hetaiterei ñe’ẽmondo rupive, jepe umi Escritura rehegua techaukaha iporã porã ha omohu’ãmbaitéva. Oho hendive peteĩ pu’aka omomýiva ánga. Ndaipóri va’ekue mokõi py’a, ni porandu. Cristo oike hag̃ua triumfálmente Jerusalén-pe ramo, umi tetãygua oñembyaty va’ekue opa tetãmegua guive arete ñembojerovia rehegua hag̃ua, oñembyaty Olivoty Yvytýpe, ha oikevo hikuái pe aty guasúpe omoirũva Jesúspe, ojapyhy upe aravo py’a guasu, ha oipytyvõ ombotuichave hag̃ua pe sapukái: ‘Tojehovasa pe oúva Ñandejára rérape!’ [Mateo 21:9.] Upéicha avei umi ndogueroviáiva osẽva Adventista atykuérape—oĩva kuri ñemombareterãnte, ha oĩva ñembohory hag̃uánte—oñandu upe pu’aka ogueroviakáva omoirũva pe marandu: ‘Pema’ẽ, ou pe novioména!’” Spirit of Prophecy, volumen 4, 250.
Milán Edicto ohechauka pe asy profético jejokoha, ojehechauka haguéicha Nabucodonosor rupive ary 587 a.C. ha Cestio rupive ary 66-pe. Umi mokõi jejokoha ogueru Jerusalén ñehundi ary 586 a.C. ha 70-pe, peteĩteĩ. Cestio jejokoha opa, ha mbohapy áño ha mbyte rire, jejokoha oñepyrũ jey Tito poguýpe; upéicha ome'ẽ peteĩ período profético oñepyrũva peteĩ mburuvicha guasu romano alpha rehe ha opa hag̃ua peteĩ mburuvicha guasu omega rehe. Umi mbohapy áño ha mbyte ohechauka Jerusalén ñembopyrũrã guýpe papado poguýpe, ha pe araka'eve oúmava léi domingo rehegua, oñemonguerajey vove papado ñekytĩ vaiete ha ha'e oguapyjey hag̃ua sãmbyhy hag̃ua mbohapy áño ha mbyte simbólico pukukue.
Ha pe korapy okapegua tupãógui, eheja okápe, ha ani remedi chugui; oñeme'ẽgui umi tetã ambuegua pópe; ha pe táva marangatu opyrũmbýta hikuái mokõi cuarenta ha mokõi jasy pukukue. Apocalipsis 11:2.
Áño 538-pe, ha upéi jevy pe léi domingo oútavape, oñepyrũ Jerusalén oñemboyke ha oñembohasa asývo. Ko’ã mokõi léi domingo ojehechauka kuri pe áño 321 rehe, Constantino el Grande ombohasa ramo guare pe peteĩha léi domingo. Áño 538-pe, pe papado oñemombarete va’ekue omuña ha ombohasa asy hag̃ua Tupã iglésia-pe mbohapy áño ha mbyte aja, ojehechauka haguéicha pe tembiasakue Cestio guive Tito peve. Áño 538-pe, pe papado ombohasa peteĩ léi domingo pe mbohapyha Concilio de Orleans-pe. Pe léi domingo oguahẽ hag̃uáva pya’e ohechauka araka’e pe papado oñemombarete jey hag̃ua ombohasa asy pe templo-pe (omuña hag̃ua).
313 ohechauka pe peteĩha edikto oguerúva pe peteĩha léi domingo rehegua ary 321-pe. Upéi, ary 330-pe, pe império oñemboja’o maranduháicha kuarahyresẽ ha kuarahyreike gotyo, ha upéicha ojehechauka pe omega paha mokõiha periodo papal jehasa asy rehegua “cuarenta y dos” jasy simbólico pukukue javeve—peteĩ periodo jehasa asy ha pyru rehegua oñepyrũva’ekue pe alpha léi domingo rehegua Estados Unidos-pe.
Ha umi mbohapyha ánhel osegi chupekuéra, heʼívo ñeʼẽ hatãme: Oiméramo avave omombaʼe pe mymba ha taʼãnga, ha ohupyty imárka ihovape térã ipope, upevaʼete hoyʼúta Ñandejára pochy ryrýigui, oñehẽva ojeporoʼeʼỹre ipochy kaguy ryrupe; ha oñembohasa asýta tata ha asúfre reheve ánhel marangatu renondépe ha Ovecha Rymba renondépe. Ha ijasypa rata ojupi hag̃ua opa ára g̃uarã; ha ndaipóri pytuʼu chupekuéra ára ni pyhare, umi omombaʼéva pe mymba ha taʼãnga, ha opaite ohupytýva héra márka. Koʼápe oĩ umi marangatu paciencia: koʼápe oĩ umi oñongatúva Ñandejára mandamiénto ha Jesús jerovia. Apocalipsis 14:9–12.
Pe Llano
Pe “Milán” he’ise latínpe he’ise ñu mbyte. Kuarahyresẽ ha kuarahyreike mbytépe, ary 313-pe, Constantino, kuarahyreikegua, oheka peteĩ joaju Licinio ndive, ha’e kuarahyresẽgua. Pe edicto orrepresenta kuri pe ñeha’ã ombojoajúvo kuarahyresẽ ha kuarahyreike, ha pe edicto oñemoneĩ peteĩ ñemenda ñoñe’ẽme’ẽ rupive, Constantino joyke’y mbytegua Constantia omenda rupi Licinio rehe. Upéicharõ jepe, Daniel capítulo once-pe pe ñemenda ñoñe’ẽme’ẽ peteĩha, umi Seléucida yvategua ha Ptolomeo yvy gotyogua apytépe, pe ñemenda ojehechakuaava’erã vaekue ndoikoporãmo’ãiha, oñemoañete haguére pe ñe’ẽ yma guare he’íva: “kuarahyresẽ ha’e kuarahyresẽ, ha kuarahyreike ha’e kuarahyreike, ha mokõivéva araka’eve ndojoajúi hag̃ua.”
Ary ‘330’ oñemombe’u hag̃ua hekoitépe Daniel kapítulo 11, umi versíkulo 24, 27 ha 29-pe. Kóva omoinge pe paapyha pakõi ary 313 guive 330 peve Daniel 11 línea profétikape, ha tekotevẽ profétikagui ohechauka hag̃ua pe ñemenda joajuha kuarahyresẽ ha kuarahyreikegua 313-peha ha’eha peteĩ paralelo pe ñemenda joajuha peteĩha rehe upe kapítulo-pe voi.
“Pe profesía oĩva Daniel kapítulo once-pe oguahẽma hiñemoañete hag̃uaite. Hetaiterei umi tembiasakue ojehu vaʼekue oñemoañetévo ko profesía oñembopyahúta.” Manuscript Releases, número 13, 394.
Antíoco II Theos, oisã guive ary 261–246 a.C., omboyke hembireko peteĩha Laodice I-pe omenda hag̃ua Berenice rehe, Tolomeo II Filadelfo Egipto pegua rajy. Ko ñemenda oiko vaʼekue pe joaju pyʼaguapyrã peteĩ parte ramo, omohuʼãva pe Mokõiha Ñorairõ Siria pegua ary 252 a.C.-pe. Upéi Constantino ogana rire Licinio rehe ary 324-pe, pe ñemenda opa, péicha avei Antíoco ha Berenice ñemenda, Laodice, pe tembireko peteĩha, ombohasy hag̃ua Antíoco-pe venéno rupi ary 246 a.C.-pe. Pe ñemenda ohechaukávaʼekue pe Mokõiha Ñorairõ Siria pegua paha, ha Antíoco jejuka, ha upéi Berenice, imemby ha umi Egiptogua oipytyvõva ichupe jejuka ohechauka pe Mbohapyha Ñorairõ Siria pegua ñepyrũ. Pe ñemenda ñeʼẽmeguáva ary 313-pe omohuʼã pe jehasa asy ára ojehechaukáva Esmirna iglesia rupive ha omoñepyrũ pe joavy rehegua ára ojehechaukáva Pérgamo iglesia rupive.
Pe ñemenda seléucida rembiasakue ñepyrũme ohechauka typológicamente pe ñemenda ñe’ẽme’ẽ rehegua pe imperio seléucida pahápe, Antioco el Grande ome’ẽrõ guare itajýra Cleopatra I Ptolomeo V Epífanes-pe. Pe ñemenda ojejapo Ráfiape ary 193 a.C.-pe, péro pe joaju pya’e opáma, oiko haguéicha avei pe peteĩha ñemenda ñe’ẽme’ẽ rehegua mburuvicha yvate gua ha mburuvicha ñemby gua apytépe. Umi ñemenda ñe’ẽme’ẽ rehegua alfa ha omega pe imperio seléucida-pe ohechauka typológicamente pe ñemenda ñe’ẽme’ẽ rehegua oñeñandu hag̃ua upe rire Daniel capítulo once rembiasakue profética-pe, Octaviano ome’ẽrõ guare ityvýra Octavia Minor Marco Antonio-pe ary 40 a.C.-pe. Marco Antonio ha Octaviano oĩ kuri peteĩ pu’aka ñorairõme Roma rembe’y kuarahyresẽ ha kuarahyreike gotyogua rehe, oñepyrũva’ekue ary 44 a.C.-pe Julio César jejuka rupive. Pe ñe’ẽme’ẽ Brundisium gua oñemoĩ va’ekue pe ñemenda jave ary 40 a.C.-pe, ha poapy ary rire, ary 32 a.C.-pe, Marco Antonio oficialmente omboja’o Octavia-gui, ha upéva ogueru pe Actium ñorairõ guasu ary 31 a.C.-pe, upépe mokõivéva, Marco Antonio ha Cleopatra, (pe Cleopatra pahaitévaite), og̃uahẽ ipahápe.
Pe omegagua menda ñemenda Joaju Seleúcida poguýpe omoinge pe Cleopatra peteĩha, ha upéva ohechauka pe Cleopatra pahaguépe; heñóiha rape omoheñói pe joaju pe menda ñe’ẽme’ẽ profético alfa rehegua, táva Romagua poguýpe ary 40 a.C.-pe. Umi mbohapy menda ñe’ẽme’ẽ rehegua ohechauka pe menda ñe’ẽme’ẽ Edicto de Milán rehegua. Pe Edicto de Milán omarka pe ñepyrũ peteĩ ñemongora guasu profético rehegua; ha’e peteĩ techaukaha profético, omarka peteĩ jehasa peteĩ iglesia hekojojávagui peteĩ iglesia tekojoja’ỹvape, ha upéicha ojoaju pe apañuãi ñemimby reheve pe poapyha oĩva umi siete apytépe. Omarka peteĩ menda ñe’ẽme’ẽ omohu’ãva peteĩ ñorairõ, pe divorcio peve upe menda ñe’ẽme’ẽ rehegua, ha upéicha omarka pe ñepyrũ peteĩ ñorairõ rehegua. Umi mokõi menda Romagua rehegua, pe divorcio omboúvo pe joaju pe imperio rehegua. Ary 313 avei omarka pe aty guasu Exeter-pe, upépe oñepyrũ pe marandu Ñe’ẽpyahu Pyharepyte Sapy’aguápe rehegua, ha ogueraha pe okẽ oñembotyva’ekuépe 22 de octubre-pe.
Rohesakãta ko'ã añetegua ambue artíkulope.