Littafin Daniyel — Na Dari da Ashirin da Uku

Aya ta arba’in na Daniyel goma sha ɗaya na ɗaya daga cikin ayoyi mafi zurfi a cikin Maganar Allah, kamar yadda Daniyel sura ta takwas, aya ta goma sha huɗu ma take. Kogin Hiddekel yana wakiltar aya ta arba’in, kuma Kogin Ulai yana wakiltar Daniyel sura ta takwas, aya ta goma sha huɗu.

Aya ta arba’in ta fara da kalmomin nan, “kuma a lokacin ƙarshe,” ta haka tana bayyana sarai cewa farkon ayar shi ne 1798. Kalmomi hamsin da ɗaya na ayar an buɗe hatiminsu a 1989, sa’ad da aka gane cewa suna nuna rushewar Tarayyar Soviet a wancan lokaci. Waɗannan kalmomi hamsin da ɗaya da suke cikin ayar suna wakiltar duka lokacin ƙarshe a 1798, sa’an nan kuma wani lokacin ƙarshe a 1989. Alfa da Omega ya sa hannunsa a kan ayar domin dukan waɗanda suke shirye su gani su kuma ji. Lokacin ƙarshe ga motsin mala’ika na farko da na uku duka an wakilta su a cikin wannan aya guda.

Ayã ta gaba tana bayyana lokacin da papacy, wadda aka wakilta a matsayin sarkin arewa, za ta ci Amurka da yaƙi, wadda aka wakilta a matsayin ƙasa mai ɗaukaka, a lokacin dokar Lahadi da ke gab da zuwa a Amurka. Saboda haka, ko da yake kalmomin aya ta arba’in suna bayyana lokacin ƙarshe a shekara ta 1798, a matsayin mafari, da kuma lokacin ƙarshe a shekara ta 1989, a matsayin ƙarshe, hakikanin gaskiya ita ce, tarihin annabci da aka wakilta a aya ta arba’in ba ya ƙarewa sai a aya ta arba’in da ɗaya, lokacin da sarkin arewa ya ci ƙasa mai ɗaukaka da yaƙi. Wannan yana nufin cewa tarihin daga rushewar Tarayyar Soviet a shekara ta 1989 har zuwa dokar Lahadi da ke gab da zuwa a aya ta arba’in da ɗaya, yana wakiltar tarihin Amurka tun daga Shugaba Ronald Reagan har zuwa dokar Lahadi da ke gab da zuwa. Wannan tarihi ya haɗa da 11 ga Satumba, 2001, da abin da ya biyo baya har zuwa sa’ar babbar girgizar ƙasa ta Ru’ya ta Yohanna sura ta goma sha ɗaya.

Lokacin da aka fara buɗe ayar, an kawo wata gardama a kan gaskiyar cewa “iƙirarin da Pippenger ya yi, cewa ayar tana wakiltar tarihin 1798 har zuwa dokar Lahadi, iƙirari ne marar ma’ana, domin ayoyi a cikin Littafi Mai Tsarki ba sa taɓa wakiltar irin waɗannan dogayen lokutan tarihi.” Ba mu taɓa yin tunani a kan manufar ko akwai wani iyaka ga tsawon lokacin da za a iya ƙunsa a cikin aya ɗaya ba, amma nan da nan muka tuna cewa Wahayi sura ta goma sha uku, aya ta goma sha ɗaya, tana bayyana ainihin wannan tarihin ɗaya, kuma tana yin haka a cikin aya ɗaya. Tarihin dabbar ƙasa ya fara ne a 1798, kuma maganar dabbar ƙasa kamar maciji, tana cika ne a dokar Lahadi mai gabatowa nan ba da jimawa ba.

Idan mutum yana son yin magana daidai gwargwado ta fuskar fasaha, aya ta arba’in tana ƙunshe da tarihin 1798 har zuwa aya ta arba’in da ɗaya, kuma a cikin aya ta arba’in da ɗaya an fayyace dokar Lahadi; saboda haka, ba kamar aya guda ɗaya a cikin Ru’ya ta Yohanna sura ta goma sha uku ba, aya ta arba’in a zahiri ta ɗan fi gajarta kaɗan, domin dokar Lahadi tana cikin aya ta gaba, alhali kuwa, a cikin Ru’ya ta Yohanna sura ta goma sha uku, daga 1798 zuwa dokar Lahadi duka suna cikin aya guda ɗaya. ’Yar’uwa White ta sanar da mu cewa “layin annabci guda ɗaya” da yake cikin littafin Daniyel an ci gaba da ɗauka a cikin littafin Ru’ya ta Yohanna, kuma Ru’ya ta Yohanna sura ta goma sha uku, aya ta goma sha ɗaya, cikin sauƙi tana wucewa kai tsaye a kan aya ta arba’in, idan ka zaɓi amfani da ƙa’idar layi bisa layi.

Sa’ad da ka yi amfani da ƙa’idar layi a kan layi, za ka gano cewa wakilcin dabbar ƙasa ta Ru’ya ta Yohanna sura goma sha uku (Amurka) a aya ta arba’in—wadda a cikin aya ta arba’in ake wakilta ta da “kekuna, jiragen ruwa da mahaya dawakai”—yana sauyawa daga dabba mai kama da ɗan rago mai ƙaho biyu a shekara ta 1798 zuwa dabba mai magana kamar maciji a dokar Lahadi mai gabatowa nan ba da daɗewa ba; haka kuma, dabbar mai kama da ɗan ragon tana da ƙaho biyu.

Aya ta arba’in, tana kuma wakiltar shekaru saba’in na alama lokacin da aka manta da karuwar Taya, gama shekaru saba’in na alama suna kamar kwanakin sarki guda ɗaya, kuma sarki mulki ne. Bisa ga aya ta arba’in, da kuma layin Ru’ya ta Yohanna sura ta goma sha uku, mulkin annabcin Littafi Mai Tsarki da yake mulki na tsawon shekaru saba’in na alama na Ishaya sura ta ashirin da uku shi ne dabbar ƙasa, wadda take da ƙahoni biyu na ƙarfi. Dabbar ƙasar ta fara da ƙahoni biyu na ƙarfi masu wakiltar Jamhuriyanci da Furotestantanci, amma yayin da tarihin aya ta arba’in yake gabatowa cikar sa a aya ta arba’in da ɗaya, sai a gane ƙarfafanta biyu na annabci a matsayin “jiragen ruwa” (ƙarfin tattalin arziki), da “karusai da mahayan dawakai” (ƙarfin soja).

A cikin shekaru saba’in na alama na Ishaya sura ta ashirin da uku, karuwar Taya, wadda a aya ta arba’in ita ce sarkin arewa, an manta da ita. Amma a ƙarshen waɗannan shekaru saba’in na alama za ta sāke yin fasikanci tare da sarakunan duniya, kamar yadda aka yi a cikin tarihin da ya gabaci rushewar Tarayyar Soviet lokacin da dukan masana tarihi suka tabbatar cewa Shugaba Reagan ya kulla wata ɓoyayyiyar haɗaka da magabcin Almasihu na annabcin Littafi Mai Tsarki domin a kawo ƙarshen Tarayyar Soviet. A lokacin da ya gabaci 1989 Reagan ya riga ya fara wata ɓoyayyiyar haramtacciyar dangantaka da mutumin zunubi, saboda haka makaɗan Nebukadnezzar suka fara atisayen waƙar da karuwar da aka manta da ita ta fara rerawa. Hidimar Yohanna Bulus na II ta duniya baki ɗaya wadda ba ta da tamka, a cikin wannan tarihin kuwa, ita ce farkon “waƙa da rawa” da ta sa “dukan duniya” suka “yi mamakin dabbar.”

Aya ta arba’in kuma tana wakiltar tarihin Adventism na Laodiceya, wanda ya fara a shekara ta 1798 a matsayin Sardis; sa’an nan waɗanda suke cikin Sardis suka karɓi hasken da aka buɗe hatiminsa, sannan motsin Philadelfiya ya fito daga Sardis. Lokacin da motsin Philadelfiya ya ƙi hasken shekara ta 1856, sai suka sauya daga kasancewa motsi zuwa cocin Laodiceya a shekara ta 1863. Saboda haka, an ƙaddara wa waccan coci a tofar da ita daga bakin Ubangiji a aya ta arba’in da ɗaya, wadda ita ce dokar Lahadi mai zuwa nan ba da daɗewa ba. Aya ta arba’in tana wakiltar ba kawai tarihin Amurka ba, har ma da tarihin Adventism na Laodiceya.

An bai wa Adventisancin Laodicea hasken Allahntaka na Maganar Allah domin ya zama maƙalarsa kuma ƙarfinsa ba, haka ma aka bai wa gwamnatin Amurka hasken Allahntaka na Kundin Tsarin Mulkin Amurka domin ya zama maƙalarta kuma ƙarfinta. Dukansu sun fara a annabce a matsayin ƙahoni a shekara ta 1798, kuma a ƙarshen shekaru saba’in na alama, ƙahon Jamhuriyya mai ridda da ƙahon Furotesta mai ridda za su haɗu su zama ƙaho ɗaya, su yi magana kamar maciji.

Ƙahonni biyu na aya ta arba’in su ne gwamnati da kuma zaɓaɓɓiyar ikkilisiya, waɗanda suke wakiltar layuka biyu na annabci da suke tafiya tare, gama an wakilta su a matsayin ƙaho biyu a kan dabba guda. Duk inda dabbar ta tafi, ƙahonnan biyu ma suna tafiya, kuma suna yin haka a cikin tarihin annabci guda ɗaya. Ƙahon Furotestantanci yana da yanayi na annabci mai fuska biyu, wanda Laodicea da Philadelphia suke wakilta. Ƙahon Republicanism ma yana da yanayi na annabci mai fuska biyu, wanda jam’iyyun siyasa na Republican da Democratic suke wakilta. Na biyun cikin yanayi mai fuska biyu na kowane ƙaho, yana fitowa a ƙarshe kuma yana fitowa ya fi tsawo, bisa ga Daniyel sura ta takwas.

An misalta siffofi biyu-biyu na kowane ƙaho a cikin layin Almasihu ta wurin Sadukiyawa da Farisiyawa; abin da a cikin ƙahon Republican ya yi daidai da ra’ayin sassaucin zamani (goyon bayan bautar bayi, dimokuraɗiyya, woke-ism da kishin duniya), da kuma ra’ayin mazan jiya (adawa da bautar bayi, jamhuriyya mai Tsarin Mulki, masu riƙo da al’ada, MAGA). Siffofi biyu-biyu na ƙahon Furotesta kuma sun yi daidai da Filadelfiya da Laodikiya. Babu cikakkiyar daidaituwa tsakanin rabuwar ƙahohin biyu zuwa alama mai ninki biyu, domin ba sassaucin ra’ayin ci-gaba ba ko kuma ra’ayin mazan jiya na MAGA ba ne suke fitowa a gefen da ya dace a batun dokar Lahadi, gama Farisiyawa da Sadukiyawa sun haɗu tare a gicciye; amma a dokar Lahadi mai zuwa nan ba da daɗewa ba, wadda gicciye ya kasance kwatancinta, ana tofar da Laodikiya daga bakin Ubangiji, sa’an nan kuma ana ɗaga ƙahon Filadelfiya a matsayin tuta. Duk da haka, yanayi mai ninki biyu na ƙahohin biyu ana wakilta shi ta wurin jayayyar tauhidi tsakanin Farisiyawa da Sadukiyawa, kuma manzon zuwa ga Al’ummai (Bulus), a tarihin Almasihu, a dā ya kasance Bafarisiyen Farisiyawa.

Hanyar aikin ruwan sama na ƙarshe, kasancewarta layi bisa layi, tana haifar da babban haske a aya ta arba’in sa’ad da aka aiwatar da ita. Ru’ya ta Yohanna surori biyu zuwa goma sha takwas, duk suna cikin daidaito da aya ta arba’in. Shaidar Ishaya sura ta ashirin da uku game da karuwar Taya tana daidaita da ayar. Hakika, akwai wasu ayoyi da dama da ya kamata a shimfiɗa a bisa aya ta arba’in, amma watakila mafi muhimmancin aiwatar da aya ta arba’in bisa ga ka’idar layi bisa layi ita ce aya ta arba’in da kanta.

A aya ta arba’in, an bayyana duka lokacin ƙarshe a 1798 da kuma lokacin ƙarshe a 1989. Wannan yana umurtar ɗalibin annabci ya ɗora lokacin ƙarshe na 1798 a kan lokacin ƙarshe na 1989. Sa’ad da aka yi haka, tarihin aya ta arba’in yana haifar da layuka biyu waɗanda kowannensu ya fara ne a 1798, kuma ya ci gaba har zuwa dokar Lahadi mai zuwa nan ba da daɗewa ba ta aya ta arba’in da ɗaya. Layin da ya fara a 1798 yana bayyana saƙon cikin gida na mutanen Allah na kwanaki na ƙarshe, kuma layin da ya fara a 1989 yana bayyana saƙon waje na mutanen Allah na kwanaki na ƙarshe a cikin wannan tarihin ɗaya tak. Saboda haka aya ta arba’in tana ɗauke a cikinta da alamar da ke wakiltar wannan dangantakar annabci iri ɗaya ta cikin gida da ta waje ta ikilisiyoyi bakwai da hatimai bakwai a cikin littafin Ru’ya ta Yohanna. Kuma wannan al’amarin annabci an wakilta shi a cikin aya guda, wadda ta ƙunshi kalmomi hamsin da ɗaya!

Milleriyawa sun gane saƙon ciki da na waje na ikilisiyoyi bakwai da hatimai bakwai, amma sun kuma gane cewa ƙahoni bakwai su ma suna wakiltar layi na uku na gaskiya wanda ya kasance wani ɓangare na tarihin da ikilisiyoyi bakwai da hatimai bakwai suke wakilta. Ƙahonin, kamar yadda Miller ya bayyana, su ne “hukuncen musamman” waɗanda aka kawo a kan Roma. Milleriyawa sun fahimci cewa hukunce-hukuncen Allah da ƙahoni bakwai suke wakilta suna da alaƙa da tarihin ikilisiyoyi bakwai da kuma tarihin hatimai bakwai mai tafiya a layi ɗaya.

Aya ta arba’in ta ƙunshi tarihin 11 ga Satumba, 2001, kuma a cikin aya ta arba’in layin annabci na ƙahoni bakwai saboda haka, shi ma ya daidaita. Mala’ika na farko ya iso a shekara ta 1798, domin ya sanar da buɗewar shari’a a 1844. Wannan shari’a ta kasu zuwa shari’ar bincike da shari’ar zartarwa. Tarihin aya ta arba’in shi ne tarihin shari’ar bincike, kuma tarihin daga aya ta arba’in da ɗaya zuwa gaba har sai Mika’ilu ya tashi tsaye kuma annoba bakwai na ƙarshe suka zubo, shi ne tarihin shari’ar zartarwa.

Hukuncin zartarwa yana farawa sa’ad da Amurka ta yi magana kamar maciji.

Sa’ad da Amurka ta “yi magana,” ta kuma tilasta dokar Lahadi mai zuwa nan ba da daɗewa ba, “muryar ta biyu” ta Wahayi sura ta goma sha takwas tana “magana,” ta wurin kiran maza da mata su fito daga Babila.

A aya ta arba’in da ɗaya, sa’ad da Amurka ta yi magana, ana kiran waɗanda har yanzu suna cikin yanayin ninki uku na Babila ta zamani su fito, sa’ad da “muryar ta biyu” ta Ru’ya ta Yohanna sura ta goma sha takwas ta yi magana. Waɗanda ake kira su fito a wannan lokaci an wakilta su a aya ta arba’in da ɗaya da “Edom, Mowab da manyan ’ya’yan Ammon.” A cikin ayar, waɗanda aka wakilta cikin alama mai ninki uku ta Babila ta zamani, suna tsere wa hannun sarkin arewa (paparoma). Kalmar Ibrananci da aka fassara “tsere,” tana nufin tserewa ta hanyar zamiya, kuma ma’anarta ta asali ita ce an cim ma tserewar daga wani abu da tun kafin wannan tserewa ya riƙe waɗanda suka tsere a cikin bauta.

A aya ta arba’in da biyu, fafaroma (sarkin arewa) yana rinjayar cikas dinsa na ƙasa na uku sa’ad da ya kwace Masar, wadda alama ce ta Majalisar Ɗinkin Duniya, kamar yadda ranar haihuwar Hirudus ta misalta, a lokacin da ya faɗa ƙarƙashin ruɗanin rawar Salome (Amurka), ’yar Hirudiya (fafaroma). Wannan yana bayyana lokacin da Majalisar Ɗinkin Duniya (“sarakuna goma” na Ru’ya ta Yohanna goma sha bakwai), suka yarda su ba dabbar mulkinsu na sa’a ɗaya. Sa’a ɗayan nan ita ce sa’ar “babbar girgizar ƙasa” ta Ru’ya ta Yohanna goma sha ɗaya, kuma “sa’ar” da ake shari’anta karuwar Babila. A aya ta arba’in da biyu, Masar (Majalisar Ɗinkin Duniya), “ba za ta tsira ba.”

Kalmar Ibrananci da aka fassara da “kubuta” a aya ta arba’in da biyu ta bambanta da kalmar Ibrananci da ke cikin aya ta arba’in da ɗaya. A aya ta arba’in da biyu, kalmar “kubuta” tana nufin “rashin samun kuɓuta”; amma aya ta arba’in da ɗaya tana nuna cewa waɗanda tun kafin dokar Lahadi mai zuwa nan ba da daɗewa ba suke riƙe hannu da papacy, sai su kuɓuta kamar ta hanyar zamewa. Kafin sa’ar rikicin dokar Lahadi, waɗanda ke cikin tarayyar Babila ta zamani sun kasance suna karɓar ra’ayin Shaidan cewa Lahadi ita ce ranar sujada ta Allah. Sa’ad da aka tilasta alamar dabbar, mutum zai iya ko dai ya karɓe ta saboda kowace irin dalili, ko kuma ya gaskata a zahiri cewa haka ne. Gaskata hakan kuwa shi ne karɓar alamar a goshi, kuma kawai karɓe ta kuwa shi ne karɓar alamar a hannu.

Waɗanda suka tsira daga hannun papanci a lokacin dokar Lahadi, suna ƙin ra’ayin Shaidan cewa ranar bautar Allah ita ce ranar rana, daidai a lokacin da Amurka da Majalisar Ɗinkin Duniya suke haɗa hannu da karuwar Roma, ikon papanci, sarkin arewa.

Yana da muhimmanci mu ɗauki lokaci mu fayyace tsarin ayoyi shida na ƙarshe na Daniyel goma sha ɗaya yayin da muke ci gaba da yin la’akari da aya ta arba’in. Sarkin arewa, wanda shi ne Roma ta Zamani, yana cin nasara a kan shingayen ƙasa guda uku domin a kafa shi a kan kursiyin mulkin duniya. Roma arna ta cin nasara a kan shingayen ƙasa guda uku, kamar yadda Roma ta papacy ta yi, haka kuma Roma ta Zamani tana cin nasara a kan sarkin kudu (tsohuwar Tarayyar Soviet) a aya ta arba’in, sannan kuma tana cin nasara a kan ƙasa mai ɗaukaka (Amurka) a aya ta arba’in da ɗaya, sa’an nan kuma a kan Masar (Majalisar Ɗinkin Duniya) a ayoyi na arba’in da biyu da arba’in da uku.

Amma kamar yadda abin da aka nakalto a baya daga Sister White ya nuna, Amurka tana haɗa hannu da papacy da kuma Majalisar Ɗinkin Duniya a lokaci guda. Ana cika gamayyar nan mai ninki uku ta maciji, dabbar, da annabcin ƙarya a dokar Lahadi mai zuwa nan ba da daɗewa ba, ko da yake Daniyel sura ta goma sha ɗaya aya ta arba’in da ɗaya zuwa ta arba’in da uku suna bayyana cin nasarar da ake yi a lokaci guda a jere. Jerin da aka kwatanta yana wakiltar gudanawar abubuwan da suka faru, amma dukansu ana cika su ne a dokar Lahadi mai zuwa nan ba da daɗewa ba.

A wannan lokacin ne “murya ta biyu” ta Ru’ya ta Yohanna goma sha takwas ta “yi magana,” daidai a wurin da Amurka ta “yi magana.” Allah yana magana a inda kuma a lokacin da Shaiɗan yake magana. A aya ta arba’in da huɗu, labarai daga gabas da arewa suna damun sarkin arewa, kuma a nan ne aka fara zubar da jinin ƙarshe na papanci. Aya ta arba’in da huɗu, kamar yadda yake game da ayoyi na arba’in da biyu da arba’in da uku, tana farawa ne a aya ta arba’in da ɗaya, sa’ad da mala’ika mai ƙarfi na Ru’ya ta Yohanna goma sha takwas ya fara kiransa ga sauran tumakinsa su fito daga Babila.

Saƙon da Yake gabatarwa shi ne saƙon da ke bayyana Musulunci na masifa ta uku a matsayin kayan aikinsa na hukunci, da kuma azabtarwar karuwar Babila. An wakilci Musulunci a matsayin “labarai daga gabas”, kuma papanci (sarkin arewa na ƙarya) shi ne “labarai daga arewa”. Daniyel sura ta goma sha ɗaya aya ta arba’in tana bayyana hukuncin bincike, kuma aya ta arba’in da ɗaya zuwa ta arba’in da biyar suna bayyana hukuncin aiwatarwa.

Za mu ci gaba da nazarin aya ta arba’in na Daniyel goma sha ɗaya a talifi na gaba.