Littafin Daniyel — Na Ɗari da Saba’in da Tara

Yanzu muna kan ƙasa mai tsarki, bisa ga littafin Daniyel, gama mun kai ga ayoyin da suke wakiltar Kukan Tsakar Dare domin mutum dubu ɗari da arba’in da huɗu. Ayoyin kuma suna bayyana hatimcewar masu tuta waɗanda aka ɗaga sama. Waɗannan su ne ayoyin da suke sashe daga littafin Daniyel da ya shafi kwanaki na ƙarshe wanda aka buɗe, kuma suna wakiltar furucin Daniyel game da Wahayin Yesu Almasihu wanda aka buɗe sa’ad da “lokaci ya yi kusa,” daf da ƙofar jarrabawa ta rufe a aya ta goma sha shida.

Roma ce take kafa wahayin, kamar yadda aka wakilta a aya ta goma sha huɗu ta sura ta goma sha ɗaya, sabili da haka yana da muhimmanci mu dubi Roma da kyau sa’ad da muke ratsa ayoyi na goma sha ɗaya zuwa goma sha biyar, gama inda babu “wahayi, jama’a sukan lalace,” kuma idan ba za ku gaskata Ishaya sura ta bakwai, ayoyi na takwas da tara ba, “hakika ba za a kafa ku ba.”

Uriah Smith ya yi ishara ga wata ƙa’ida ta annabci aƙalla sau huɗu a cikin littafinsa, Daniel and the Revelation. Wannan ƙa’ida tana nuna cewa ba a bayyana wani iko na annabci a cikin annabci ba sai lokacin da ya zama “haɗe” da mutanen Allah. Isharar farko da ya yi game da ita, ya danganta ta ne da shigar Babila cikin shaidar annabci.

Aƙalla a wasu lokuta uku kuma, Smith ya yi magana game da wannan ƙa’ida, kuma ya yi nuni da “haɗin gwiwa” na Yahudawa a kowanne daga cikin ukun; amma a cikin ɗaya daga cikin ambaton, ya bayyana cewa an cika wannan haɗin gwiwar a shekara ta 162 K.H., sai dai sauran ambato biyun sun yi daidai da masana tarihi na zamani, waɗanda suke bayyana cikar “haɗin gwiwar” Yahudawa da Roma a shekara ta 161 K.H.

Amma Smith kuma ya bayyana cewa shekara ta 162 K.H. ce.

Sa’an nan kuma a karo na uku da ya yi nuni ga wannan al’amari, ya sāke cewa 161 BC.

Ba nauyi na ba ne in bayyana dalilin da ya sa Smith ya ambaci shekara ta 162 K.H., sai dai kawai zato na cewa kuskuren rubutu ne. Abin da nake nufi shi ne in yi ishara ga muhimmancin da yake ɗora wa abin da ya bayyana a matsayin “ƙa’ida bayyananniya ta fassara cewa za mu sa ran a lura da al’ummai a cikin annabci sa’ad da suka kai ga haɗuwa da mutanen Allah har ambatonsu ya zama dole domin a cika bayanan tarihin tsarki.” Sa’ad da Smith ya nanata wannan ƙa’ida, ya nuna cewa Roma ta haɗu da mutanen Allah a “yarjejeniya,” ta aya ta ashirin da uku, a shekara ta 161 K.H., amma kuma Smith ya nuna cewa an fara gabatar da Roma cikin labarin annabcin tun a shekara ta 200 K.H., shekara talatin da tara kafin 161 K.H.

An fara gabatar da Roma a cikin labarin annabci a shekara ta 200 K.H., kuma wannan gabatarwar a aya ta goma sha huɗu ita ce mafi muhimmancin nuni ga Roma a cikin dukan littafin Daniyel, domin ita ce ainihin ayar da take ayyana Roma a matsayin alamar da ta kafa wahayin. Dalilin da ya sa Smith zai iya jaddada irin wannan ƙa’ida ta annabci, sa’an nan kuma ya ambaci 161 K.H., alhali kuma yana tantance shekara ta 200 K.H. a matsayin lokacin da aka “gabatar” da ikon Roma, ba matsala ba ce da nake so in warware. Idan ina da tambayar da take bukatar a warware ta, to ita ce ko ƙa’idar kamar yadda Smith ya ayyana ta ingantacciya ce ko a’a. Idan ingantacciya ce, to zan yi hujja cewa aya ta goma sha huɗu dole ne ta kasance tana da alaƙa da Yahudawa, wadda ta faru kafin ƙawancen shekara ta 161 K.H.

Na fahimci cewa tarihin ayoyi na goma sha uku zuwa goma sha biyar yana bayyana wani tarihi a cikin kwanaki na ƙarshe, lokacin da Roma ta Paparoma ta kutsa kanta cikin tarihin annabci, kuma tana yin haka ne a haɗin gwiwa da Amurka, wadda ita ce mutanen Allah a cikin wannan tarihin. Domin Yesu kullum yana misalta ƙarshe da farko, shekarar 200 BC, lokacin da Roma arna ta shigo cikin tarihi, dole ne ta kasance tana da alaƙa da mutanen Allah a cikin wancan tarihin. Saboda haka, na yarda da ƙa’idar Smith, ko da yake bai sami wata alaƙa kai tsaye tsakanin Roma da Yahudawa ba a shekarar 200 BC.

Ayoyi na goma sha ɗaya da goma sha biyu suna bayyana nasara da abin da ya biyo bayan Yaƙin Raphia, wanda ya faru a shekara ta 217 K.H., tsakanin Daular Seleucid, ƙarƙashin jagorancin Antiochus III Magnus, ko “Babban”, da Masarautar Ptolemaic ta Masar, ƙarƙashin jagorancin Sarki Ptolemy IV Philopator. Wannan yaƙi ya faru ne a lokacin gwagwarmayar neman iko a kan Coele-Syria (kudancin Siriya) da kudancin Falasdinu, yankuna da suke abin jayayya tsakanin masarautun Ptolemaic da Seleucid. Nasarar Ptolemy IV Philopator a Raphia ta ba shi damar ci gaba da riƙe iko da Coele-Syria da kudancin Falasdinu na ɗan lokaci.

Yaƙin Panium, wanda ya faru shekaru goma sha bakwai bayan haka a shekara ta 200 BC, wanda kuma ake kira Yaƙin Dutsen Panium ko Yaƙin Paneas, ya kasance tsakanin Daular Seleucid, ƙarƙashin jagorancin Sarki Antiochus III, da Masarautar Ptolemaic ta Masar, ƙarƙashin jagorancin Sarki Ptolemy V.

Shekaru talatin da ɗaya bayan haka, a shekara ta 167 K.H., aka fara Tawayen Makkabiyawa, wato tawayen Yahudawa a kan yunƙurin Daular Seleucid na murƙushe ayyukan addinin Yahudawa da kuma kakaba al’adun Helenistik; an fara shi ne a garin Modein, wani ƙaramin gari da ke yankin Yahudiya, a abin da yanzu yake cikin Isra’ila ta zamani.

Lamarin da ake magana a kai ya shafi mummunan mai mulkin Helenawa na daular Seleucid, Antiochus IV Epiphanes, wanda ya tilasta tsauraran al’adun Helenawa a kan jama’ar Yahudawa, har da hana kiyaye ibadodin addinin Yahudawa da kuma ƙazantar da Haikali a Urushalima. Domin tabbatar da aiwatar da dokokinsa, Antiochus ya aika wakilai zuwa birane da ƙauyuka dabam-dabam domin tilasta mazaunan Yahudawa su bi umarninsa.

A garin Modein, ɗaya daga cikin jami’an Seleucid ya iso domin aiwatar da dokar sarki ta wurin umartar mazaunan Yahudawa su shiga cikin ayyukan bautar gumaka kuma su miƙa hadayu ga allolin Helenawa. Wani dattijo firist na Yahudawa mai suna Mattathias ya ƙi yin biyayya ga wannan umarni, ya kuma kashe wani Bayahude da ya fito gaba don miƙa hadayar, tare da jami’in Seleucid ɗin. Wannan aikin ƙin bin doka da Mattathias da iyalinsa suka yi ne ya zama farkon Tawayen Maccabean a kan mulkin Seleucid.

Mattathias da ’ya’yansa maza biyar, ciki har da Yahuza Maccabee, suka tsere zuwa tuddai, suka fara yaƙin ɓa-ta-ƙe da rundunonin Seleucid. A ƙarshe tawayen ya ƙaru cikin ƙarfi da goyon baya, har ya kai ga jerin nasarorin soja a kan Seleucidawa.

Abubuwan da suka faru a Modein a shekara ta 167 K.Z.K., sun kasance muhimmin juyi a tarihin Yahudawa, suna nuna farkon Tawayen Makkabiyawa da gwagwarmayar neman ’yancin addini da cin gashin kai a kan mulkin baƙi. Sake keɓe haikali na biyu a Urushalima, wanda yake nuna abin tarihin da ake tunawa da shi a lokacin Hanukkah, ya faru ne a shekara ta 164 K.Z.K., shekaru uku kafin “ƙawancen” na aya ta ashirin da uku.

Bayan sun sake ƙwato Urushalima da Haikali, Makkabiyawa suka tsarkake Haikali daga gurɓatattun abubuwan arna, suka kuma maido da shi ga amfanin addini da ya dace da shi. Bisa ga al’ada, sun sami tulin mai guda ɗaya tak na keɓaɓɓen mai, wanda ya isa ne kawai a kunna menorah na yini guda. A hakikanin gaskiya, babu wani shaidar tarihi na zamani da ya tabbatar da wannan abin da ya faru, kuma sai a ƙarni na shida ne aka fara samun wannan tatsuniyar Yahudawa a rubuce. Sister White ta kwatanta cocin Yahudawa mai ridda da cocin Katolika, tana jaddada musamman cewa duka majami’un biyu suna gina addini a kan al’adu da hadisai na mutane. Kamar yadda yake da yawan mu’ujizai iri-iri da aka ƙirƙira a cikin tarihin cocin papal, tatsuniyar mai na yini guda da ya ɗauki kwanaki takwas ba ta da wata shaidar tarihi.

Aya ta goma ta Daniyel sura ta goma sha ɗaya tana bayyana yaƙi na farko cikin yaƙe-yaƙe uku na aya ta arba’in, waɗanda na riga na bayyana a matsayin yaƙe-yaƙe uku na wani “cold war”, haka kuma, a matsayin yaƙe-yaƙen wakilai uku. Wata ’yar’uwa ta yi tambaya game da yadda na ayyana Yaƙin Ukraine, wanda shi ne na biyu cikin waɗannan yaƙe-yaƙe uku, a matsayin yaƙin “cold war”, domin kamar yadda ta nuna daidai, an yi asarar rayuka da lalacewa mai yawa ƙwarai. Abin da na bayyana a cikin rubuce-rubucen da suka gabata a matsayin yaƙe-yaƙe uku na “cold war”, an bayyana shi da waɗannan kalmomi ne domin a nuna bambanci tsakanin waɗannan yaƙe-yaƙe uku da Yaƙe-yaƙen Duniya uku da suke faruwa a lokacin tarihin dabbar ƙasa ta Ru’ya ta Yohanna sura ta goma sha uku. Waɗannan yaƙe-yaƙe uku yaƙe-yaƙen wakilai ne, kuma an kuma bayyana su haka.

Na yi niyya in tantance waɗannan yaƙe-yaƙe uku a matsayin “yaƙe-yaƙe uku na aya ta arba’in” ko kuwa yaƙe-yaƙen wakilai, daga wannan lokaci zuwa gaba a cikin waɗannan maƙalu, domin a kawar da saɓanin kiran yaƙin zafi da suna yaƙin sanyi. Bisa ga ma’anar da na bayar, yaƙe-yaƙe uku na aya ta arba’in ba su haɗa da yaƙin shekara ta 1798 ba, ko da yake wannan yaƙin ɓangare ne na aya ta arba’in; a’a, suna nufin kawai yaƙe-yaƙe uku daga lokacin ƙarshe a shekara ta 1989 har zuwa dokar Lahadi ta aya ta arba’in da ɗaya. Waɗannan yaƙe-yaƙe ukun sun fi dacewa a tantance su a matsayin yaƙe-yaƙen wakilai, waɗanda ake aiwatarwa a cikin mahallin yaƙin da ke tsakanin sarkin arewa da sarkin kudu, wanda a tarihin aya ta arba’in yake wakiltar yaƙin da ke tsakanin Katolika (sarkin arewa) da Kwaminisanci (sarkin kudu).

Na farko cikin waɗannan yaƙe-yaƙe uku yana bayyana nasarar Katolika a kan Kwaminisanci a shekara ta 1989, yayin da papanci ya haɗu da rundunarsa ta wakili, wadda Amurka take wakilta, wajen share Tarayyar Soviet a shekara ta 1989, ko da yake Rasha, wato kai (ko kuma “kagara”), ta kasance a tsaye. Yaƙin Ukraine na yanzu kuma, har yanzu, yaƙi ne tsakanin Katolika da Kwaminisanci, inda papanci ke amfani da gwamnatin Ukraine a matsayin wakilinsa a kan Rasha, tare da goyon bayan ikon wakilcin papanci na baya, wato Amurka, har da sauran yammacin duniya mai ra’ayin tutar duniya baki ɗaya. Ana wakiltar wannan yaƙi a ayoyi na goma sha ɗaya da goma sha biyu, kuma yana nuna cewa Kwaminisanci (Rasha) zai rinjayi Katolika.

Na uku cikin waɗannan yaƙe-yaƙe uku na wakilci an wakilta shi a aya ta goma sha biyar, a matsayin Yaƙin Panium. Yaƙin ya kasance tsakanin masarautar Ptolemyawa (sarkin kudu) da masarautar Seleucid (sarkin arewa). A wannan yaƙin rundunar wakilci ta Katolika ita ce Amurka kuma har yanzu.

A yaƙin farko a 1989, an yi amfani da rundunar wakilai ta ƙahon jamhuriya na Amurka ta wajen Fafaroma domin ta rushe tsarin siyasar Tarayyar Soviet, alhali aka bar kanta (Rasha) a nan daram. A yaƙi na biyu, wanda shi ne yaƙin Yukiren, rundunar wakilai ta Nazi ta sha kaye a hannun Rasha. A yaƙi na uku kuma Amurka, wato rundunar wakilai ta Fafaroma, ta sāke cin nasara a kan sarkin kudu.

Yaƙe-yaƙen uku suna ɗauke da alamar “Gaskiya”, tare da yaƙin farko da na ƙarshe ana aiwatar da su ta wurin rundunar wakili mai nasara ta Ƙasar Amurka. A yaƙin farko an bar kan sarkin kudu lafiya, kuma a yaƙin na uku rundunar wakili ta Ƙasar Amurka ta zama kan sarkin kudu. Rundunar wakili ta biyu kuma ita ce rundunar wakili ta papanci a Yaƙin Duniya na Biyu. A dukkanin waɗannan lokutan, rundunar wakili ta Naziyanci an ci ta kuma za a ci ta. Papanci yana ƙasƙantar da dukan maƙiyansa gaba ɗaya kafin aya ta goma sha shida, sa’ad da aka cika haɗin kai sau uku.

Shaida ta biyu da ke nuna cewa nasarar Putin tana nuna ƙarshensa, tana tare da sarki Uzziah na mulkin Yahuda na kudu, wanda zuciyarsa ma ta ɗaukaka saboda nasarorin yaƙinsa, sa’an nan kuma, kamar yadda ya faru da Ptolemy, ya nemi ya yi aikin firistoci a cikin Wuri Mai Tsarki, kuma aka buge shi da kuturta, aka kuma cire shi daga mulki nan da nan. Nasarar Putin a yaƙin Ukraine tana nuna farkon ƙarshensa a matsayin sarkin kudu (sarkin rashin yarda da Allah). An yi wa ƙarshensa kwatanci da farkon sarkin kudu na annabci na aya ta arba’in (Faransa), wanda ya bayyana juyin juya hali da ya kifar da shugabanci, kamar yadda ya faru da Ptolemy. An kuma wakilci ƙarshen Putin da ƙarshen Tarayyar Soviet, inda jagoran (Gorbachev) ya rushe Tarayyar Soviet, kuma nan da nan ya karɓi aiki tare da Majalisar Ɗinkin Duniya, alamar duniya ta kwanaki na ƙarshe ta masu ra’ayin duniya ɗaya na rashin yarda da Allah, sarkin kudu. Bayan nasarar Putin a Ukraine, an kuma yi masa kwatanci da Napoleon a Waterloo, da gudun hijirar da ta biyo baya; haka kuma da sarki Uzziah, tare da kuturtarsa, da gudun hijirar da ta biyo baya, da kuma ƙarshen Ptolemy na maye da ƙarshen Tarayyar Soviet a 1989.

Yaƙin Panium ya faru a shekara ta 200 K.H., kuma a wannan shekarar ce Roma ta shiga cikin tarihi a fili. Shigarta cikin ruwayar annabci ta gabaci cin Urushalima da aka wakilta a aya ta goma sha shida, kuma aka cika a shekara ta 63 K.H., a lokacin da ta shelanta cewa ita ce mai kare sarkin yaro a Masar. A yaƙi na uku na aya ta arba’in, wanda ya haɗa da sarakunan arewa da kudu, papacy za ta sake shiga cikin tarihi, tana nuna kamar ita ce mai kare Rasha. A daidai wannan lokaci Seleucus, a cikin misali, ya ci Ptolemy da yaƙin Panium, ta haka yana nuna cewa Amurka, rundunar wakili ta papacy a yaƙe-yaƙen farko da na ƙarshe na aya ta arba’in, tana cin nasara a kan “Masar” (sarkin kudu).

A shekara ta 200 BC, a ma’ana ta alama muna samun papanci, yayin da karuwar Taya ta fara rerar waƙoƙinta na fasikanci a gabãnin haɗin kai na sau uku a dokar Lahadi ta aya ta goma sha shida. A lokaci guda kuma Amurka ta yi rinjaye a kan Majalisar Ɗinkin Duniya, ta haka tana tabbatar da matsayinta a matsayin babban sarki a cikin sarakuna goma. Dukan abubuwan motsin haɗin kai na sau uku da ake cika su a dokar Lahadi, an riga an daidaita su kafin aya ta goma sha shida.

Tsarin siyasar ikon macijin, kamar yadda Majalisar Ɗinkin Duniya take wakilta, ya yarda, a aya ta goma sha shida, ya ba dabbar tsarinsa na siyasa; amma kafin ya yi haka, papanci yana cin nasara a kan addinin macijin. Dole ne a sake kawar da arna. An kawar da Furotestanci a shekarun Reagan, a yaƙin farko na aya ta arba’in, kuma a lokacin shugaban ƙarshe na jam’iyyar Republican za a kuma sa addinin macijin a ƙarƙashin mulkin addinin Katolika, kamar yadda aka yi a shekara ta 508. Tsarin kawar da kowace irin adawar addini ga ɗora papanci a kan kursiyin mulki ya fara ne a shekarun Reagan, kuma ya ƙare a shekarun Trump. An kawar da adawar Furotestantism mai ridda ga Katolika a yaƙin farko na aya ta arba’in, kuma za a kawar da adawar ruhaniya a yaƙin ƙarshe na aya ta arba’in.

A cikin wannan haɗaɗɗiyar mu’amala ta al’amuran ɗan adam ɗaya, dole ne Furotestantism mai ridda ya kafa kansa a matsayin ikon addini da na siyasa a kan sarakuna goma na Ru’ya ta Yohanna sura ta goma sha bakwai. Saboda haka, Yaƙin Panium yana nuna lokacin da Amurka ta yi nasara a kan Majalisar Ɗinkin Duniya, ɗan kaɗan kafin dokar Lahadi ta aya ta goma sha shida.

Tabbatacciyar ƙa’ida ce ta annabci cewa dodon, dabbar, da annabin ƙarya kowannensu yana da nasa siffofin annabci na musamman. Ɗaya daga cikin waɗannan siffofin annabci shi ne cewa dabbar (Katolika), a koyaushe a annabce ana sanya ta a birnin Roma. Annabin ƙarya kuwa, a koyaushe a annabce ana sanya shi a Amurka. Amma ga dodon, sifar wurin da a annabce ake sanya dodon ita ce cewa a koyaushe yana motsi. Dodon ya fara ne a sama, sa’an nan ya zo Lambun Adnin, kuma daga baya a ƙarshe ana sanya dodon a Masar.

Matsayin annabci na macijin ya canza. A zamanin Yohanna, an bayyana mazaunin macijin, wanda yake wakiltar kursiyinsa, a matsayin yana cikin Pergamos.

Al’adar arna ta Roma ita ce su kawo dukan allolin arna da suka shiga hulɗa da su zuwa cikin birnin Roma, su kuma wakilta su a cikin Haikalin Pantheon. Wannan ne ya sa Daniyel ya rubuta cewa “an jefar da wurin tsattsarkan gidansa.” Wurin tsattsarkan gidan Roma ta arna shi ne birnin Roma, wanda Constantine ya jefar a shekara ta 330, amma tsattsarkan gidan da yake “a cikin” Roma shi ne Haikalin Pantheon, Pan-Theon na nufin, “haikalin dukan alloli”. Romawa sun mayar da wurin zaman Shaiɗan zuwa Haikalin Pantheon daga Pergamos. Sister White ta sanar da mu cewa Roma ta arna ita ce macijin.

Roma ta arna ta kasu gida goma, kuma Faransa ta zama sarkin kudu sa’ad da ta gabatar da rashin yarda da Allah na Masar a lokacin Juyin Juya Halin Faransa. Zuwa shekara ta 1917, macijin ya koma daga Faransa zuwa Rasha. Aya ta goma tana wakiltar shekara ta 1989, kuma ayoyi na goma sha ɗaya da goma sha biyu suna wakiltar yaƙe-yaƙen “iyakar ƙasa” (Raphia da Ukraine), yayin da yaƙin Panium yake wakiltar mataki na uku da papanci ya cika yayin da take tabbatar da haɗin kai na sau uku a aya ta goma sha shida. Yana wakiltar ɓoyayyen tarihin aya ta arba’in.

Za mu ci gaba da wannan nazari a makala ta gaba.