Akwụkwọ Daniel — Nke Iri Asatọ na Isii

Anyị na-atụle myirịta dị n’etiti mmegharị nke mmụọ ozi mbụ na nke atọ, ka anyị wee ghọta nke ọma ihe mmụba nke ihe ọmụma na-anọchi anya ya n’ụzọ ihe nnọchianya mgbe e meghere ya n’oge ọgwụgwụ. Anyị na-agbalị igosi na ọ na-anọchi anya ịrị elu nke eziokwu nke n’ikpeazụ na-eru n’ogo kasịnụ dịka mmiri ozuzo nke ikpeazụ, nke bụ ozi nke Mkpu Etiti Abalị. Dịka ihe nnọchianya, e si n’akwụkwọ Daniel wepụta “mmụba nke ihe ọmụma,” ma n’ebe ahụ ka a kọwara ya dịka ihe ọmụma amụma nke na-anwale ma na-emepụta klaasị abụọ nke ndị na-efe ofufe.

N’afọ 1989 e mepere “mmụba nke ọmụma” nke ga-emesị gosi otu abụọ nke ndị na-efe ofufe. E gosiri otu abụọ ahụ n’ọnọdụ nke etu ha si emetụta ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ. Ndị ajọ omume anaghị amata ma ọ bụ nata mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ, ma ndị amamihe na-amata ya ma nata ya. Ya mere, ndị ajọ omume anaghị ahụ mgbe mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ malitere ịda, ma ọ malitere ịda mgbe mba nile were iwe n’ụbọchị Septemba 11, 2001. Anyị na-ekwu okwu banyere ndu nke Adventizim Laodisia dịka e si nọchie ya anya n’isi nke asatọ na nke itoolu nke Ezikiel, nakwa n’isi nke iri abụọ na asatọ nke Aịsaịa. N’Aịsaịa, “ndị ikom na-akwa emo” mere “ụgha” bụrụ “ebe mgbaba” ha ma “zobe” onwe ha “n’okpuru okwu ụgha.”

Ndị ikom oge ochie nke Jerusalem nke ụbọchị ikpeazụ dara ule nke “izu ike na ume ọhụrụ” nke e ji usoro “ahịrị n’elu ahịrị” nọchite anya ya, nke na-enye ndị amamihe ohere ịmata mmiri ozuzo ikpeazụ nke ụbọchị ikpeazụ, site n’ihe atụ akụkọ ihe mere eme nke mmiri ozuzo ikpeazụ n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite. Njirimara amụma nke “ndị ikom ndị na-akwa emo” nke Aịsaịa na-emesi ike n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ a, bụ ụgha na aghụghọ ha zoro n’okpuru ya ma mee ya ebe mgbaba ha. Ya mere, n’ihe metụtara ule nke ozi mmiri ozuzo ikpeazụ (izu ike na ume ọhụrụ ahụ nke ha jụrụ ịnụ), ndị ikom oge ochie nke Jerusalem anabatala ụgha.

Ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ na-abịa na arụmụka, dịka e si nọchite ya anya na Habakkuk isi nke abụọ, mgbe onye nche nọ ebe ahụ jụrụ Chineke ihe ọ ga-aza n’“arụmụka” nke akụkọ ya, n’ihi na okwu ahụ bụ “reproved” dị na amaokwu nke mbụ nke isi nke abụọ pụtara “argued with”.

Ndị amamihe n’oge arụmụka banyere mmiri ikpeazụ ahụ, na-eweta eziokwu ndị e gosipụtara dị ka ọla Miller, ndị bụkwa eziokwu ndị ntọala nke ndị Millerite kọwara, guzobere, ma gosi. A na-anọchi anya eziokwu ndị ahụ dị ka Kraịst, Nkume nke Oge ebighị ebi.

Ndị ikom oge ochie na-ewepụta ozi ụgha banyere mmiri ozuzo nke ikpeazụ, nke Aịzaya na-anọchi anya dịka “ụgha” na okwu asị. N’isi nke asatọ nke akwụkwọ Ezikiel, e depụtara akụkọ ihe mere eme nke na-amata oge ndị ikom oge ochie nke Jerusalem na-akpọ isiala nye anyanwụ, ma e jiri ha tụnyere ndị na-anata akara nke Chineke n’isi nke na-esote. Ihe arụ nke atọ (ọgbọ), na-anọchi anya ozi ụgha banyere mmiri ozuzo nke ikpeazụ, dịka e si anọchi ya anya n’“ịkwa akwa n’ihi Tammuz.” N’ọgbọ nke atọ nke Adventism, nke malitere na 1919, e webatara “ụgha” n’ihe gbasara oziọma ụgha nke W. W. Prescott kwupụtara n’ihu ọha na Nzukọ Akwụkwọ Nsọ nke 1919. “Ụgha” ahụ bụ isiokwu pụrụ iche nke ọgbọ nke atọ, ma “ụgha” ahụ bụ ntọala ụgha nke ozi ụgha banyere mmiri ozuzo nke ikpeazụ, nke “ịkwa akwa n’ihi Tammuz” na-anọchi anya.

Ọ dị mkpa iwepụta oge chọpụta nke ọma “ụgha” ahụ n’amụma, n’ihi na “ụgha” ahụ bụ isi ihe mere Adventizim Laodisia ji enweghị ike ịhụ mmụba nke ihe ọmụma ahụ n’afọ 1989. “Ụgha” ahụ bụ na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel na-anọchi anya ọrụ Kraịst n’ebe nsọ. Itinye “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’amụma dịka ọrụ Kraịst n’ebe nsọ bụ itinye ya n’ụzọ amụma nke ụgha na nke na-ezighị ezi; ma “ụgha” ahụ abụghị naanị ịkọwapụta njirimara ụgha ahụ nke “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dịka akara amụma, kama ọ na-anọchikwa anya “ụgha” nke na-ekwu na Nwanyị White kwadoro itinye ya n’ọrụ n’ụzọ ụgha ahụ, ma mesịa jiri ụgha ahụ guzobe itinye ya n’ọrụ nke na-ezighị ezi dịka eziokwu e guzobere.

E gosila nghọta ziri ezi nke amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel isi nke iri na otu site n’amaokwu nke iri atọ ruo nke iri atọ na isii, ma mgbe Sister White kọwara mmezu zuru ezu nke Daniel isi nke iri na otu, ọ na-ekwu na “ihe omume ndị yiri ndị a kọwara” n’amaokwu nke iri atọ ruo nke iri atọ na isii “ga-emeghachi ọzọ.”

Iji nkọwa ụgha nke “ọrụ a na-eme kwa ụbọchị” eme ihe, na-emepụta usoro akụkọ ihe mere eme ụgha. Akụkọ ihe mere eme a na-anọchi anya ya na Daniel isi nke iri na otu, amaokwu iri atọ ruo iri atọ na isii, gụnyere iwepụ “ọrụ a na-eme kwa ụbọchị.” “Ọrụ a na-eme kwa ụbọchị” bụ ma ọ bụ nkọwa ndị Millerite, ma ọ bụ nkọwa Prescott na Daniells. Dabere n’ụdị nkọwa a họrọrọ, a ga-emepụta usoro akụkọ ihe mere eme abụọ dị iche iche.

Dị ka mmụọ nsọ si kpalite, a ga-emeghachi akụkọ amụma nke e gosiri n’amaokwu a, ma nke gụnyekwara amaokwu nke iri atọ, na amaokwu nke iri atọ na abụọ ruo na nke iri atọ na isii, n’amaokwu nke iri anọ ruo na nke iri anọ na ise nke Daniel iri na otu.

Amaokwu ebe anyị hụrụ “nke kwa ụbọchị,” bụ amaokwu nke iri atọ na otu.

“Ogwe aka” ndị ahụ n’amaokwu ahụ na-ebili n’akụkụ “ya.” “Ogwe aka” ndị ahụ bụ ike ọchịchị, dịka onye ahụ ha “na-ebili” n’ihi ya bụkwa ike ọchịchị. Ọ bụ “ogwe aka” ndị ahụ n’amaokwu ahụ “na-eguzo n’akụkụ ya,” ma ọ bụkwa “ogwe aka” ndị ahụ “na-emetọ ebe nsọ nke ike,” ma “ogwe aka” ndị ahụ “na-ewepụ ofufe a na-achụ kwa ụbọchị,” ọ bụkwa “ogwe aka” ndị ahụ “na-edobe ihe arụ nke na-eme ka ọ tọgbọrọ n’efu.” N’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri na atọ, dragọn ahụ, nke bụ Rom nke ndị ọgọ mmụọ, na-enye ọchịchị popu ihe atọ.

A na-amata anụ ọhịa ahụ yiri agụ owuru site n’aka Nwanyị White dịka ọ bụ ọchịchị popu, ma n’isi nke iri na abụọ, Nwanyị White na-akọwa na dragọn ahụ bụ ma Setan, ma kwa Rom nke ndị na-ekpere arụsị.

N’amaokwu nke abụọ, nke Mkpughe isi nke iri na atọ, Rom nke na-ekpere arụsị nyere ọchịchị ndị popu ike agha ya, “aka agha” ya, bido na Clovis eze ndị Frank (France), n’afọ 496. Rom nke na-ekpere arụsị nyere Rom papal oche ikike ya n’afọ 330, mgbe eze ukwu Constantine hapụrụ obodo Rom ma bugharịa isi obodo nke Rom alaeze ukwu gaa n’obodo Constantinople. Rom nke na-ekpere arụsị nyere ọchịchị ndị popu ikike ọchịchị obodo n’afọ 533, mgbe Justinian wepụtara iwu nke kọwara ọchịchị ndị popu dịka isi nke ụka niile, na onye na-agbazi ndị jụrụ okwukwe.

N’amaokwu nke iri atọ na otu, “aka” ndị ahụ nke guzoro, bụ ndị agha nke Rome ndị ọgọ mmụọ, ndị guzoro n’aka ọchịchị ndị popu malite na Clovis n’afọ 496. N’ihi omume a, ọchịchị ndị popu na-akọwa France dịka “nwa mbụ a mụrụ nke Chọọchị Katọlik,” ma mgbe ụfọdụ dịka “ada okenye nke Chọọchị Katọlik.” N’amaokwu nke iri atọ na otu, mgbe Constantine nyere iwu banyere ụbọchị Sọnde n’afọ 321, ma mesịa kwaga isi obodo ahụ site n’obodo Rome gaa n’obodo Constantinople n’afọ 330, alaeze ahụ nke a na-apụghị imeri emeri n’oge gara aga malitere ịdakwasị, dịka ike anọ mbụ nke Opi ndị ahụ dị na Mkpughe isi nke asatọ malitere agha na-aga n’ihu megide alaeze Rome. Nlebara anya nke mwakpo ndị ndị ọbịa na Genseric mere lekwasịrị anya n’obodo Rome, nke tupu afọ 330, bụ “ebe nsọ nke ike” nye alaeze Rome. Site n’afọ 330 gaa n’ihu, agha mbuso agha ndị ọbịa gaara “imerụ ebe nsọ nke ike ahụ,” ruo mgbe “aka” nke Rome ndị ọgọ mmụọ ga-eguzoro n’aka ọchịchị ndị popu, malite n’afọ 496.

Ọ bụghị nanị na Rom nke ndị ọgọ mmụọ nyere ike papal ihe atọ, site n’inye ya ike agha, ọchịchị obodo, na oche obodo Rom, kama o wepụrụkwa mpi atọ n’ihi Rom papal.

Mpi atọ ahụ a ga “efopụ” n’akwụkwọ Daniel isi nke asaa, nọchiri anya ọchịchị atọ bụ isi ndị na-eguzogide ịrị elu nke ọchịchị popu ruo n’ike. E wepụrụ nke ikpeazụ n’ime mpi atọ ahụ mgbe a chụpụrụ ndị Goth n’obodo Rom n’afọ 538. A chụpụrụ ha n’obodo ahụ site n’aka “ogwe-aka” nke Rom nke ndị ọgọ mmụọ, n’ihi na “ogwe-aka” ndị ahụ ga-edobe ọchịchị popu ahụ (ihe arụ nke mbibi), n’oche-eze nke ụwa a maara n’oge ahụ n’afọ 538.

Amaokwu nke iri atọ na otu nke Daniel iri na otu na-akọwapụta ihe anọ “ogwe aka” ahụ (Romu ndị ọgọ mmụọ) ga-eme. Ha ga-“ebili” kwado ọchịchị papacy, dịka ha mere n’afọ 496. Ha ga-emetọ “ebe nsọ nke ike” ahụ, dịka e gosipụtara ya site n’agha ndị agha e lụrụ n’obodo Romu ruo ihe dị ka narị afọ abụọ. Ha ga-“edo” papacy n’ocheeze nke ụwa n’afọ 538, ha ga-ebukwakwa “iwepụ nke kwa ụbọchị.”

Okwu Hibru a sụgharịrị ịbụ “wepụ” n’amaokwu ahụ (sur), pụtara “iwepu”. Ka ọ na-erule afọ 508, nguzogide sitere n’okpukpe ndị ọgọ mmụọ nke dị n’Alaeze Ukwu Rom, nke nọ na-arụ ọrụ igbochi ịrị elu nke ọchịchị papal n’ike, ewedara ya kpamkpam n’okpuru ma ọ bụ kpochapụ ya.

Ịkọwa “ọrụ kwa ụbọchị ahụ” dịka ozi ije ozi nke Kraịst n’ụlọ nsọ ya bụ itinye ya n’ọrụ n’ụzọ ụgha; ma ezi ọrụ ahụ nke e mezuru n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Adventist Laodisia, nke kọwara itinye n’ọrụ ụgha ahụ dịka eziokwu, dabere n’otu “ụgha” pụrụ iche nke e mezuru n’ọgbọ nke atọ nke ndị Adventist. Nduzi Nwanyị White nyere, na akụkọ ihe mere eme nke amaokwu iri atọ ruo iri atọ na isii ga-emegharị onwe ya ọzọ n’ime mmezu ikpeazụ nke Daniel iri na otu, mere ka o ghara ikwe omume nye “ndị ikom na-akparị” ndị na-achị Jerusalem itinye nkọwa n’amaokwu iri atọ na otu n’enweghị, n’otu oge ahụ, ịjụ Mmụọ nke Amụma.

“Ndị na-akwa emo” na-akụzi na ọchịchị papacy wepụrụ ezi nghọta banyere ozi Kraịst n’ụlọ nsọ Ya, site n’itinye missa papacy, nke bụ adịgboroja nke ọrụ Kraịst n’ụlọ nsọ nke eluigwe. Ọ bụrụ na nke a bụ n’eziokwu ihe “ihe a na-eme kwa ụbọchị” pụtara, mgbe ahụ “aka agha” ndị biliri n’amaokwu nke iri atọ na otu ga-abụ papacy, n’ihi na usoro gramà nke amaokwu ahụ na-achọ ka “aka agha” ahụ bụrụ ike ahụ nke na-ewepụ “ihe a na-eme kwa ụbọchị.”

Iji kwado efere ilu-ha, ha na-ekwu na ọchịchị pope (aka) merụrụ ebe nsọ nke eluigwe nke Kraịst. Okwu Hibru a sụgharịrị dị ka “ebe nsọ (miqdash) nke ike” bụ ma ebe nsọ ndị ọgọ mmụọ ma ọ bụ ebe nsọ Chineke. Ọ bụrụ na Daniel chọrọ igosi na ọchịchị pope ga-emeru ebe nsọ Chineke, ọ gaara eji okwu Hibru ahụ bụ “qodesh”, nke pụrụ ịnọchite anya naanị ebe nsọ Chineke. Ya mere, òle ebe e dekọrọ ya n’ime Akwụkwọ Nsọ ma ọ bụ n’ime Mmụọ nke Amụma na ebe nsọ nke eluigwe emewo ma ọ bụ ga-eme n’ọdịnihu, ka ọchịchị pope merụọ ya?

N’ezie, a na-edeba mmehie ndị Kraịst n’akwụkwọ nke ebe nsọ nke eluigwe, ma nnọchiteanya ahụ apụtaghị na e merụrụ ebe nsọ Chineke. Ime ka ebe nsọ dị ọcha nọchiri anya ime ka akwụkwọ ndekọ ndị dị n’ebe nsọ ahụ dị ọcha. Ọzọkwa, ike ọchịchị nke papacy abụbeghị nke Kraịst, ya mere, a banyeghị ya n’akwụkwọ nke ikpe nchọpụta. Naanị ikpe a kpọrọ aha maka papacy bụ ikpe mmezu nke iwe Chineke.

“Ogwe-aka” ahu kwa ga- “edobe ihe-árú nke na-eme ka ebe tọbọrọ n’efu,” nke ga-abụ ike dị aṅaa? Kedu ike ka ndị popu tọrọ ntọala? Ma kedu ike ahụ ọ bụ, n’ụzọ mmeghe nke amaokwu nke iri atọ na otu, ka ndị popu biliri kwadoro?

Ndị na-amụghị amụ n’ime Adventizim Laodisia, ndị tinyeworo ndụ ebighị ebi ha n’aka ndị mmadụ a kọwapụtara na ha enweghị ike ịgụ akwụkwọ ahụ e mechiri emechi, nwere ike ịnọ n’udo ka e jiri ụdị itinye Akwụkwọ Nsọ n’ọrụ e merụrụ emerụ dị otu a mee ka ntị ha na-achọ ihe na-atọ ha ụtọ dị jụụ; ma ọ ka bụ ihe nzuzu karị ịnwa iwere akụkọ ihe mere eme ha ga-amata iji kwado njehie ha, ma mee ka ọ dakọrịta na amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel iri na otu.

N’akụkọ ihe mere eme nke dugara n’ịdaba nke Soviet Union, nke enwere ike igosi na e sere ya dịka Eze nke Ndịda n’amaokwu nke iri anọ nke Daniel iri na otu, ike agha nke United States guzoro n’akụkụ ndị popu, dịka Ronald Reagan siri mepụta nzuzo njikọ aka ya na onye ahụ na-emegide Kraịst nke amụma Akwụkwọ Nsọ. N’ime ime nke a, o gosiri na e meriela nguzogide Protestant ọ bụla megide ịrị elu nke ndị popu n’ime United States, dị ka e si atụ ya site n’iwepụ nguzogide nke ikpere arụsị n’afọ 508. Eze nke Ugwu (ndị popu) n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ buru ụzọ kpochapụ Soviet Union n’afọ 1989, o wee mee nke a n’ịmekọrịta ya na “ụgbọ ịnyịnya agha” na “ndị na-agba ịnyịnya,” ndị na-anọchi anya ike agha nke United States, tinyekwara ike akụ na ụba nke United States dịka “ụgbọ mmiri” si anọchi anya ya.

United States bụ “ogwe aka” ndị ahụ guzoro n’ọnọdụ nkwado nke ọchịchị papa. E wepụrụ Protestantism, dịka e si merie mmegide nke okpukpe ndị ọgọ mmụọ ruo n’afọ 508. N’amaokwu nke iri anọ na otu, ọchịchị papa ga-emeri United States, a ga-akụda Iwu Ukwu nke United States, nke bụ “ebe nsọ nke ike” nke United States, mgbe United States ga-etinye Eze nke Ugwu (ọchịchị papa) n’ocheeze nke ụwa, dịka Rome ndị ọgọ mmụọ mere na 538. Ọ bụrụ na ị na-agụ isiokwu ndị dị na weebụsaịtị a, mgbe ahụ i nwere ike ibudata magazin The Time of the End, ma gụọ nkọwa sara mbara karịa nke amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel iri na otu; ma ugbu a, anyị na-akọwapụta naanị na ịkọwa “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dịka ozi ọrụ Kraịst n’ebe nsọ bụ itinye akara ahụ n’ọrụ n’ụzọ ụgha. Anyị na-eme nke a iji gosi na etinyere nkọwa ụgha ahụ n’elu Adventism nke Laodisia site n’ụgha e ji nlezianya chepụta.

Anyị ga-aga n’ihu ịtụle ụgha amụma ahụ n’isiokwu na-esonụ.