Akwụkwọ Daniel - Nke Iri Itoolu na Otu

Ihe ọmụma e kpughere mgbe mmegharị nke mmụọ ozi mbụ na-anọchi anya ya site n’ọhụụ Osimiri Ulai n’akwụkwọ Daniel. Ọhụụ ahụ na-anọchi anya isi nke asaa, nke asatọ na nke itoolu nke Daniel, ma ihe ọmụma e kpughere mgbe mmegharị nke mmụọ ozi nke atọ na-anọchi anya ya site n’ọhụụ Osimiri Hiddekel, nke na-anọchi anya isi nke iri, nke iri na otu na nke iri na abụọ. Njikọ dị n’etiti mmegharị abụọ ahụ bara ụba. Mmegharị abụọ ahụ ejikọtara ọnụ site n’otu narị afọ iri abụọ na isii site n’inupụ isi nke 1863 ruo n’oge ọgwụgwụ na 1989.

Ma oge ọgwụgwụ abụọ ahụ, n’ime mmegharị nke ọ bụla, ka “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii na-akara. Ikpere arụsị, ma emesịa papalisim, azọpụtala ebe nsọ na usuu ndị ahụ ruo mgbe oge ọgwụgwụ bịara n’afọ 1798. Site n’inupụ isi nke 1863 ruo 1989, e nweela ịzọpụ ụkwụ ime mmụọ, dịka arụ arụ anọ nke Ezikiel isi nke asatọ na-anọchi anya ya.

Afọ iri anọ na isii ahụ, site na njedebe nke iwe mbụ ruo na njedebe nke iwe ikpeazụ n’afọ 1844, nke Kraịst wuru n’ime ha ụlọ nsọ nke mmụọ, nke Ọ bịara na mberede n’ime ya n’October 22, 1844, yiri oge ọgwụgwụ ahụ nke malitere n’afọ 1989 ruo n’iwu Sọnde na-abịa ngwa ngwa, mgbe Kraịst na-ewukwa ọzọ ụlọ nsọ nke mmụọ, nke Ọ ga-abịa na mberede n’ime ya n’oge nke nnukwu ala ọma jijiji nke Mkpughe isi nke iri na otu.

Mgbe mmụọ-ozi nke atọ bịarutere n’afọ 1844, Onye-Ozi nke Ọgbụgba-ndụ ahụ pụtara na mberede iji sachapụ ụmụ Levi; ma ka ọ na-erule afọ 1863, ndị Levi ahụ na-ekwesịghị ntụkwasị obi jụrụ ozi Mozis nke Elaịja wetara, ma tụgharịa gawa ịkpafụ n’ọzara. N’ime usoro ule ahụ, “ndị na-ewu ụlọ” ga-emecha jụ “nkume nkuku” nke “ugboro asaa,” ma si n’òtù Philadelphia gafee ruo n’ụlọ-nzukọ Laodisia. N’ụbọchị ikpeazụ, mgbe Onye-Ozi nke Ọgbụgba-ndụ ahụ ga-abịa na mberede n’ụlọ nsọ Ya, n’oge iwu ụbọchị Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya, Ọ ga-eji ndị Levi kwesịrị ntụkwasị obi kpọọ ìgwè atụrụ Ya nke ọzọ. Ndị kwesiri ntụkwasị obi nke ụbọchị ikpeazụ ga-esitewo n’“ụlọ-nzukọ” Laodisia gafee ruo n’“òtù” Philadelphia.

Mmegharị nke mmụọ ozi mbụ bipụtara ozi ya e mere n’usoro iwu afọ narị abụọ na iri abụọ ka e bipụtachara Baịbụl King James, mmegharị nke mmụọ ozi nke atọ kwa bipụtara ozi ya e mere n’usoro iwu afọ narị abụọ na iri abụọ ka e bipụtachara Nkwupụta Nnwere Onwe. Ozi e mere n’usoro iwu nke mmegharị abụọ ahụ nwetara ike site n’imezu amụma banyere Islam, nke e jiri nridata nke mmụọ ozi gosi. Ọbịbịa nke mmụọ ozi ahụ kọwara mmalite nke “arụmụka” nke Habakuk isi nke abụọ, ma duru gaa n’ibipụta tebụl Habakuk.

Ozi nke e nyere ike nke e ji tebụl Habakuk nọchie anya dugara n’ịkụda mmụọ, nke mepere oge ichere, nke dugara n’ozi nke Mkpu Etiti Abalị, nke mechara site n’imezu ozi nke Mkpu Etiti Abalị. Ihe ndị yiri ibe ha dị n’etiti mmegharị abụọ ahụ bụ ihe akaebe doro anya nye ndị họrọ ịhụ, na ihe niile dị n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Miller jikọtara na, ma na-emeghachi onwe ha n’akụkọ ihe mere eme nke otu narị puku iri anọ na anọ. A na-anọchi oge nke mmiri ikpeazụ n’ụdị na mmegharị ndị Miller, a na-emezukwa ya n’ime mmegharị Future for America. Ugboro ugboro mkpali sitere n’elu na-agwa ndị dị njikere ịnụ na naanị ndị na-amata mmiri ikpeazụ ka ga-anata ya.

Oge ahụ, ngagharị ahụ, na ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ, a na-anọchi ha nile anya n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ma okwu ahụ bụ “mata” na-anọchi anya ịhụ ihe ị hụworo mbụ. Naanị ụzọ isi hụ oge ahụ, ngagharị ahụ, na ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ bụ ịmata na e gosila ya n’ihe atụ n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite. E gosikwara ya n’ime ngagharị mmegharị nsọ ndị ọzọ. Ngagharị Millerite bụ ngagharị mmalite nke na-anọchi anya ngagharị njedebe, ya mere o nwere ọtụtụ ntụaka kpọmkwem karịa ngagharị mmegharị ndị gara aga. Ọ nwekwara akara nke Alfa na Omega, Onye na-egosi mgbe niile njedebe nke ihe site ná mmalite nke ihe.

N’ime mmegharị Millerite ka e debere ntọala ndị ahụ, ma ogidi etiti ya bụ Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na atọ na nke iri na anọ. Amaara m na Nwanyị White na-akọwa amaokwu nke iri na anọ dịka ogidi etiti na ntọala, ma eziokwu bụ na amaokwu nke iri na anọ bụ azịza nye ajụjụ nke amaokwu nke iri na atọ. Azịza enweghị ihe ọ pụtara ma ọ bụrụ na aghọtaghị ajụjụ nke na-akpalite azịza ahụ. Amaokwu nke iri na atọ na-akọwa ọhụ nke ịzọda ihe n’ala n’ịzọpụta ya n’okpuru ụkwụ, nke ike abụọ na-emebi emebi mezuru, ma amaokwu nke iri na anọ bụ ọhụ nke Kraịst n’ịweghachi ụlọ nsọ na usuu ndị e zọdara n’okpuru ụkwụ. Ọhụ abụọ ahụ jikọtara onwe ha ozugbo site n’ihe gbara ya gburugburu, site n’usoro asụsụ, na site n’aka Palmoni, Onye Ọnụọgụ Ebube ahụ.

E jiri William Miller chọpụta eziokwu ndị bụ ntọala, nke bụ Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na atọ na nke iri na anọ. Akpụkpọ-ọla mbụ ọ chọpụtara bụ “oge asaa” nke na-anọchi anya ịzọpịa n’okpuru ụkwụ e kwuru n’amaokwu nke iri na atọ, ma usoro nke ọ wukwasịrị ihe owuwu amụma ya niile n’elu ya bụ ụkpụrụ nke “ike abụọ ndị na-eme ka ebe bụrụ ịtọgbọrọ n’efu” nke e gosipụtara n’amaokwu nke iri na atọ. Miller kọwara nke ọma na “ihe a na-achụ kwa ụbọchị” bụ ihe arụ nke amaokwu nke iri na atọ bụ ikpere arụsị, nakwa na mmehie nke ike na-eme ka ebe bụrụ ịtọgbọrọ n’efu bụ ọchịchị ndị poopu. N’echiche a, “ntọala” nke usoro Miller, na “ntọala” nke ntọala ahụ na ogidi etiti, bụ nghọta ahụ na “ihe a na-achụ kwa ụbọchị” dị n’isi nke asatọ nọchiri anya ikpere arụsị. Ntọala nke mmụba nke ihe ọmụma sitere n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite bụ na “ihe a na-achụ kwa ụbọchị,” nke Daniel isi nke asatọ, bụ ikpere arụsị, ma mmụọ nsọ kpachara anya ịkọwapụta na “ndị ahụ kpọsara mkpu awa ikpe ahụ nwere ezi nghọta banyere ihe a na-achụ kwa ụbọchị.”

Ntọala nke ìhè a nọchiri anya dịka “mmụba nke ihe ọmụma” n’oge ọgwụgwụ na 1989, bụkwa “kwa ụbọchị.” Ọ bụ nanị ihe atụ ọzọ nke myirịta nsọ nke Chineke. Iji amata mmụba nke ihe ọmụma a nọchiri anya ya n’amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel isi nke iri na otu, a chọrọ itinye n’ọrụ ihe odide Ellen White. N’ihe odide ya, ọ na-egosi na akụkọ ihe mere eme nke amaokwu nke iri atọ na otu nke Daniel isi nke iri na otu ga-emegharị ọzọ n’amaokwu ikpeazụ nke Daniel isi nke iri na otu. Ewezuga ntụaka ahụ sitere n’mmụọ nsọ, ịghọta akụkọ ihe mere eme ahụ yiri ibe ya n’etiti amaokwu nke iri atọ na otu na amaokwu nke iri anọ na nke iri anọ na otu ga-abụ ọrụ siri nnọọ ike karị.

“Kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel na-anọchi anya ikpere arụsị, ọ bụkwa ntọala nke ntọala nye ndị Millerite, ma bụrụkwa ntọala nke ozi ahụ nye ngagharị nke otu narị puku na iri anọ na anọ. Ọ bụkwa eziokwu ahụ e ji ụma mee ka ọ bụrụ njehie site n’“ụgha” e webatara n’ọgbọ nke atọ nke Adventizim Laodisia, nke e ji ihe arụ nke atọ, ya bụ “ụmụ nwanyị na-akwa ákwá n’ihi Tammuz,” n’Ezikiel isi nke asatọ, kọwaa, nakwa nkwenye-ikwekọrịta nke ụka nke atọ nke Pegamos na-anọchi anya ya.

Nduzi nke Chukwu nke na-eduzi ọrụ nke “nke kwa ụbọchị” dị ka okwu a na-atụle n’oge mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ dị ịtụnanya nke ukwuu, ma gafee ike mmadụ ịkepụta ya. A na-egosi ọgbọ nke anọ nke Adventism Laodisia dịka ndị na-akpọ isiala nye anyanwụ, si otu a na-anọchi anya nnabata nke akara nke anụ ọhịa ahụ. Nwanyị White na-akọwa na ịnata akara ahụ bụ ịbata n’otu uche ahụ dị ka nke anụ ọhịa ahụ, nakwa na ndị na-abanye n’ọgba aghara banyere ihe antikraịst pụtara, n’ikpeazụ ga-ejedebe n’akụkụ nwoke ahụ nke mmehie. A na-anọchi anya ihe ndị a niile site n’aka ndị okenye nwoke ndị ahụ dị na Jerusalem n’Isi nke asatọ nke Ezekiel.

N’ọgbọ nke atọ na nke anọ Chineke na-ekpe ndị kpọrọ Ya asị ikpe, a na-emekwa ikpe ahụ n’oge otu ìgwè ọzọ na-anata akara nkwado Chineke. Akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ nke nyere William Miller ìhè ọ chọrọ iji mata na ọ bụ Rom nke ndị ọgọ mmụọ ka e gosiri dịka “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel, bụkwa njirimara kachasị kpọmkwem nke nwoke mmehie ahụ, onye ndị ikom ochie na-akpọ isiala nye ya n’isi nke asatọ nke Ezekiel. Isi ahụ na-akọwapụta poopu nke ike nke abụọ na-eme ka ebe ghọọ ihe tọgbọrọ n’efu, ma n’otu oge ahụ na-akọwapụtakwa ikpere arụsị nke ike mbụ na-eme ka ebe ghọọ ihe tọgbọrọ n’efu. Eziokwu nke bụ isiokwu nke akụkụ ahụ bụ ọrụ Rom nke ndị ọgọ mmụọ, onye na 2 Thessalonians bụ ike ahụ nke na-egbochi ọchịchị poopu ịrịgoro n’ocheeze ruo n’afọ 538.

“Ihe a na-akpọ ‘daily’” nke bụ eziokwu nkume-ntọala Miller, nke nyere ya ohere iwulite ụkpụrụ amụma dabere n’ike abụọ na-ebibi emebi nke na-azọda ebe nsọ na usuu ndị agha, bụ eziokwu ahụ Pọl kọwara dị ka eziokwu a jụrụ ajụ, nke na-ewetara aghụghọ siri ike n’elu ndị na-adịghị ahụ eziokwu ahụ n’anya n’ụbọchị ikpeazụ. N’ịdakọrịta na akụkọ ihe mere eme ndị yiri ibe ha, otu eziokwu ahụ ahụ kpọmkwem, nke bụ eziokwu nkume-ntọala, nyere Future for America ohere iwulite ụkpụrụ amụma banyere njikọ ikpeazụ nke akụkụ atọ n’ụbọchị ikpeazụ.

Ọ bụghị naanị nke ahụ, kama eziokwu ahụ bụ isi, nke bụ eziokwu bụ isi maka akụkọ ihe mere eme abụọ ahụ yiri ibe ha, ka e mere ka ọ bụrụ “ụgha” ahụ nke ghọrọ njehie ntọala na aghụghọ siri ike nke Pọl, dị ka ntọala usoro ozi “udo na nchekwa” ụgha nke mmiri ozuzo ikpeazụ ụgha, nke ndị ikom ahụ na-ekwusa—ndị na-agaghịzi ebuli olu ha ọzọ ma gosi ndị nke Chineke mmehie ha. “Ihe a na-eme kwa ụbọchị” na-anọchi anya ntọala nke ma mmegharị nke mmụọ ozi mbụ ma nke mmụọ ozi nke atọ, ma mgbe ndị nnupu isi nke Laodisia tụgharịrị ihe ọ pụtara n’isi ala, site n’ịkọwa akara nke Setan dịka akara nke Kraịst, akara ụgha ahụ ghọrọ ntọala nke ozi adịgboroja nke mmiri ozuzo ikpeazụ ụgha.

Ndị amụma niile kwuru banyere ụbọchị ikpeazụ, ma ịgha ụgha n’ihu ọha ka e wee gbanwee pụtara “ihe a na-eme kwa ụbọchị” kpamkpam n’azụ, na-eṅomi nke ọma nkọwa nke mmehie a na-apụghị ịgbaghara. Ikpebi na mmadụ efuola ruo mgbe ebighị ebi karịrị ikike, ma ọ bụ ikike omume ọma, nke mmadụ nwere n’ebe mmadụ ibe ya nọ, ma nke ahụ abụghị ihe a na-akọwapụta n’ebe a.

Ndị ahụ e kwuru n’Aịzaịa na ha na-atụgharị ihe elu-ala, nke bụ nnọọ ụzọ ọzọ e si ekwupụta ihe Aịzaịa kọwara n’ebe ọzọ dịka ịkpọ ọchịchịrị ìhè ma ọ bụ ịkpọ ìhè ọchịchịrị, ka a na-amata dị ka ndị okenye ahụ na-achị Jerusalem ka a na-anọchi anya ikpe ikpeazụ ha.

A na-ebuli ọkọlọtọ Chineke (ndị otu narị puku na iri anọ na anọ) elu dị ka ọkọlọtọ n’oge iwu ụbọchị Sọnde na-abịa ngwa ngwa, nke bụ mgbe “iwe Onyenwe anyị na-enwu megide ndị ya,” ma Ọ na-esetị “aka ya megide ha,” ma “na-eti ha ihe,” ma “ozu ha ga-adọkasị n’etiti okporo ụzọ dị iche iche.” Etiti okporo ụzọ ndị ahụ bụ okporo ụzọ Jerusalem mgbe e nyere ndị mmụọ ozi mbibi nke Ezikiel isi nke itoolu iwu ka ha pụọ “ma tie: ka anya unu ghara ịzọpụta, unu enwela kwa ebere: gbuchapụ kpamkpam ndị okenye na ndị na-eto eto, ma ụmụ agbọghọ na ụmụntakịrị, na ụmụ nwanyị: ma unu abịakwutela nwoke ọbụla nke akara dị n’ahụ ya; malitekwa n’ebe nsọ m. Mgbe ahụ ha malitere n’aka ndị ikom ochie ndị nọ n’ihu ụlọ ahụ.” “Ndị ikom ochie” nke Ezikiel, ndị Nwanyị White kwuru na ha bụ ndị kwesiri ịbụ ndị nche nke ndị mmadụ, bụ “ndị mmanya na-egbu nke Ifrem” nke Aịzaya, ndị “na-eme ka ihe tụgharịa n’ala elu” n’isi nke iri abụọ na asatọ na nke iri abụọ na itoolu.

N’isi nke ise, ha bụ ndị “dị ike ịṅụ mmanya, na ndị ikom nwere ike ịgwakọta ihe ọṅụṅụ siri ike: ndị na-agụ ndị ajọ omume n’ụzọ ezi omume n’ihi ụgwọ ọrụ.” Site n’ibipụta akwụkwọ Questions on Doctrine, ndị ikom oge ochie ahụ ṅụrụ site n’iko nke Protestantizim ndapụ n’ezi okwukwe, ma gosipụta ozi-ọma ụgha nke izi ezi nke na-ekwu na a pụghị ido mmadụ nsọ, na Kraịst bụ Onye Na-anọchi anyị, ma ọ bụghị Ihe Nlereanya anyị. N’ime ime nke a, akwụkwọ ahụ gụrụ ndị ajọ omume n’ụzọ ezi omume, n’ihi ụgwọ ọrụ nke ịbụ ndị a nabatara n’etiti ụka ndị dara ada nke Protestantizim ndapụ n’ezi okwukwe. Akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ na-akọwa ikpe ikpeazụ ha, ma ihe kpatara ikpe ahụ bụ na ha “ledara okwu nke Onye Nsọ nke Izrel anya.” Ha mere nke a site n’ịjụ nghọta banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” nke ndị kpọsara mkpu awa ikpe nyere, na site n’ịṅụ site n’iko nke Protestantizim ndapụ n’ezi okwukwe.

N’ebe ahụ ha na-agbanwe ihe dị ụtọ ka ọ bụrụ ihe ilu, na ihe ilu ka ọ bụrụ ihe dị ụtọ. Ozi ahụ nke dị n’aka mmụọ ozi ahụ mgbe Ọ na-arịdata bụ ihe dị ụtọ, ma njedebe ozi ahụ bụ ihe ilu. Ha na-arụ ụka na ezi ozi mmiri ozuzo ikpeazụ nke na-amalite mgbe mmụọ ozi ahụ na-arịdata bụ ihe ilu, ma n’isi njedebe ya ha na-akọwa ozi udo ụgha na nchekwa dị ụtọ, n’ihi na ha enweghị ike izere ịtụgharị ihe elu ala.

Ebe e gosiri mmehie a dị n’isi njedebe nke oge nnwale ha dị ka òtù. Ya mere, ọ bụ ihe kwesiri ekwesi ịhụ na omume ha nke ịmata ọrụ Setan nke ikpere arụsị dị ka ọrụ Kraịst bụ ihe yiri ya n’amụma nye mmehie a na-apụghị ịgbaghara, nke bụ ịmata ọrụ Mmụọ Nsọ dị ka ọrụ Setan. Itinye “ụgha” ahụ n’ọgbọ nke atọ nke Adventizim nyere echiche ndabere nke ozi mmiri ozuzo ikpeazụ ụgha ha, ma n’ikpeazụ na-ewetara ha aghụghọ siri ike. N’ezi ebe ahụ Miller bịara ịghọta ezi ihe “ihe a na-eme kwa ụbọchị” pụtara ka e si egosi ha dị ka ndị a na-akwatu.

Ndị amụma na-ekwu gbasara ụbọchị ikpeazụ karịa akụkọ nsọ ọ bụla ọzọ gara aga, nke a bụkwa eziokwu banyere akụkụ Akwụkwọ Nsọ a. Nkume ntọala nke mmụba ihe ọmụma nke Miller bụkwa nkume ntọala nke mmụba ihe ọmụma nke bịara n’afọ 1989, n’ihi na nghọta ziri ezi banyere akụkọ amụma jikọtara na “nke kwa ụbọchị,” na-akọwa akụkọ ihe mere eme nke amaokwu iri anọ na iri anọ na otu nke Daniel iri na otu. Ihe nke a pụtara bụ na ọ bụrụ na onye na-amụ amụma aghọtaghị ọrụ ikpere arụsị na mmekọrịta ya n’amụma na Rome nke popu, mgbe ahụ onye na-amụ ihe ahụ agaghị enwe ike ịmata na ọrụ nke mbụ igbochi ịrị elu nke ọchịchị popu, ma emesịa ọrụ nke idobe ọchịchị popu n’ocheeze nke ụwa, bụ ikpere arụsị rụzuru; ọrụ ahụ na-anọchite anya ọrụ anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe iri na atọ, nke na mbụ na-egbochi ọchịchị popu, ma mgbe ahụ ọ na-agbanwe ma tinye ya n’ocheeze nke ụwa. A na-anọchi anya ọrụ anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe iri na atọ dịka ihe ga-eme n’ọdịnihu nye America.

Anyị ga-aga n’ihu n’ịtụle mmeghe nke ìhè nke Osimiri Hiddekel n’isiokwu anyị na-esonụ.