N’akụkụ ahụ nke akwụkwọ Akaebe, mpịakọta nke ise, nke anyị nọworo na-atụle n’edemede ole na ole gara aga, a na-agwa anyị banyere ọhụụ ụlọ nsọ e nyere Ezikiel, Aịzaya na Jọn:
“Nkuzi ndị a bụ maka uru anyị. Anyị kwesịrị ịtụkwasị okwukwe anyị n’ebe Chineke nọ, n’ihi na e nwere oge dị nnọọ n’ihu anyị nke ga-anwale mkpụrụ obi mmadụ. Kraịst, n’elu Ugwu Oliv, kọwara ọzọ ikpe ndị ahụ na-atụ egwu nke ga-ebute ọbịbịa nke ugboro abụọ Ya: ‘Unu ga-anụ agha na asịrị agha.’ ‘Mba ga-ebili imegide mba, alaeze ga-ebilikwa imegide alaeze: a ga-enwekwa ụnwụ, na ọrịa otiti, na ala ọma jijiji, n’ebe dị iche iche. Ihe ndị a niile bụ mmalite ihe mgbu.’ Ọ bụ ezie na amụma ndị a nwetara mmezu n’akụkụ ụfọdụ n’oge mbibi Jerusalem, ha metụtara ụbọchị ikpeazụ n’ụzọ kpọmkwem karị.”
Nke Itoolu nke Av
Tisha B’Av, nke pụtara “Ụbọchị nke Itoolu nke Av” n’asụsụ Hibru, bụ ụbọchị ndị Juu ji echeta mbibi Ụlọ Nsọ nke Mbụ nke ndị Babilọn bibiri n’afọ 586 tupu Kraịst, nakwa mbibi Ụlọ Nsọ nke Abụọ nke Titus bibiri n’afọ 70. Mbibi abụọ ahụ mere n’otu ụbọchị na kalenda—ụbọchị nke itoolu n’ọnwa Av nke ndị Hibru (nke na-adabakarị na Julaị ma ọ bụ Ọgọst na kalenda Gregorian). Mgbe Nwanna Nwanyị White na-atụnyere mbibi Jerusalem na “oge ga-anwale mkpụrụ obi ụmụ mmadụ” n’ụbọchị ikpeazụ, ọ na-akọwapụta mbibi abụọ, nke ha abụọ na-egosi n’ụzọ ihe atụ iwu Sọnde nke ga-abịa n’oge na-adịghị anya.
Amaokwu nke iri na isii nke isi nke iri na otu n’akwụkwọ Daniel na-anọchi anya iwu Sọnde ahụ, ọ dakọkwara na amaokwu nke iri anọ na otu. N’akwụkwọ Ezikiel, e ji mbibi Jerusalem mee ihe atụ nke nkewa n’etiti ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke ndị maara ihe na ndị nzuzu n’oge iwu Sọnde ahụ. Ezikiel bụ onye a dọọrọ n’agha nọ na Babilọn mgbe e bufere ya n’ụzọ ọrụ ebube gaa Jerusalem ka ọ hụ kpọmkwem nkewa ahụ n’isi nke asatọ ruo na nke iri na otu.
O wee ruo n’afọ nke isii, n’ọnwa nke isii, n’ụbọchị nke ise nke ọnwa ahụ, ka m nọ ọdụ n’ụlọ m, ndị okenye Juda nọkwa ọdụ n’ihu m, na aka Onyenweanyị Chineke dakwasịrị m n’ebe ahụ. M wee lee anya, ma, le, oyiyi dị ka ọdịdị ọkụ: site n’ọdịdị ukwu ya gaa n’ala, ọkụ; sitekwa n’ukwu ya gaa n’elu, dị ka ọdịdị ìhè, dịka ụcha amba. O wee setịpụ ọdịdị aka, jide m n’otu agịga isi m; Mmụọ wee bulie m elu n’etiti ụwa na eluigwe, wee kpọbata m na Jerusalem n’ọhụụ nile nke Chineke, ruo n’ọnụ ụzọ ámá ime nke na-eche ihu n’ebe ugwu; ebe oche oyiyi ekworo ahụ dị, nke na-akpalite ekworo. Ezikiel 8:1–3.
Isi anọ ahụ, site n’isi asatọ ruo n’isi iri na otu, bụ nkọwa banyere nkewa ahụ, ma Nwanne Nwanyị White, mgbe ọ na-akọwa Ezikiel isi itoolu, na-akọwapụta na ọ bụghị nanị na ịka akara ahụ bụ otu ịka akara ahụ dị na Mkpughe isi asaa, kamakwa na Jerusalem na-anọchi anya ụka Ndị Adventist Ụbọchị nke Asaa nke Laodisia n’ụbọchị ikpeazụ.
“Ndị òtù ahụ ndị na-adịghị enwe mwute n’ihi ndọda ime mmụọ nke onwe ha, ma ọ bụ kwa ndị na-adịghị akwa ákwá n’ihi mmehie nke ndị ọzọ, ka a ga-ahapụ n’enweghị akara nke Chineke. Onye-nwe na-enye ndị ozi Ya, ndị ikom ji ngwá agha igbummadu n’aka ha, iwu, sị: ‘Gaanụ n’azụ ya gafee obodo ahụ, tigbuanụ: ka anya unu ghara ịhapụ, ka unu ghara inwekwa ọmịiko: gbuchaanụ kpamkpam ndị agadi na ndị ntorobịa, ma ụmụ agbọghọ, na ụmụntakịrị, na ndị inyom: ma unu abịakụla nso n’ebe nwoke ọbụla nọ nke akara ahụ dị n’ahụ ya; malitekwa n’ebe nsọ M. Mgbe ahụ, ha malitere n’ebe ndị agadi ahụ nọ ndị nọ n’ihu ụlọ ahụ.’”
“N'ebe a anyị na-ahụ na chọọchị—ebe nsọ nke Onyenwe anyị—bụ nke mbụ nwetara iti ahụ nke iwe Chineke. Ndị ikom ochie ahụ, bụ́ ndị Chineke nyere nnukwu ìhè, ndị guzokwa dị ka ndị nche nke ọdịmma ime mmụọ nke ndị mmadụ, aghọgbula ntụkwasị obi e nyere ha. Ha ewerewo ọnọdụ na ọ dịghị mkpa ka anyị na-atụ anya ọrụ ebube na ngosipụta pụtara ìhè nke ike Chineke dị ka n’ụbọchị ndị gara aga. Oge agbanweela. Okwu ndị a na-eme ka ekweghị ekwe ha sie ike, ha wee na-asị: Onyenwe anyị agaghị eme ezi ihe, Ọ gaghịkwa eme ihe ọjọọ. Ọ juputara n’ebere nke ukwuu nke na Ọ gaghị eleta ndị Ya na ikpe. N’otu a, ‘Udo na nchekwa’ bụ mkpu si n’ọnụ ndị ikom ndị na-agaghị emekwa ọzọ welie olu ha elu dịka opi igosi ndị Chineke mmehie ha na ụlọ Jekọb mmehie ha. Nkịta ndị a dara ogbi nke na-adịghị akwa ákwá bụ ndị ahụ na-anata mmegwara ziri ezi nke Chineke e kpasuru iwe. Ndị ikom, ụmụ agbọghọ, na ụmụntakịrị niile na-ala n’iyi ọnụ.”
“Ihe-árú nile ndị ndị kwesị ntụkwasị obi na-asụ ude ma na-eti mkpu n’ihi ha bụ naanị ihe anya mmadụ nwere oke pụrụ ịmata, ma mmehie ndị kasị njọ n’ebe dị anya, ndị kpaliri ekworo nke Chineke dị ọcha ma dị nsọ, ka e kpughebeghị. Onye ukwu ahụ na-enyocha obi maara mmehie ọ bụla ndị na-arụ ajọ omume mere n’ime nzuzo. Ndị a na-amalite inwe mmetụta nke nchekwa n’ime aghụghọ ha, ma n’ihi ntachi-obi Ya, ha na-ekwu na Onyenwe anyị ahụghị, wee meekwa dị ka a ga-asị na Ọ hapụwo ụwa. Ma Ọ ga-achọpụta ihu abụọ ha, Ọ ga-emeghekwa n’ihu ndị ọzọ mmehie ndị ahụ ha lekọtara anya nke ukwuu izo.”
“Ọ dịghị ịdị elu n’ọkwa, ma ọ bụ nsọpụrụ, ma ọ bụ amamihe nke ụwa, ọ dịghịkwa ọnọdụ ọ bụla n’ọrụ dị nsọ, ga-echebe mmadụ ka ọ ghara ịtụ ụkpụrụ n’àjà mgbe a hapụrụ ya n’aka obi aghụghọ nke ya. Ndị e lere anya dị ka ndị kwesiri ekwesi na ndị ezi omume na-egosi na ha bụ ndị ndu n’ndapụ n’ezi okwukwe, bụrụkwa ihe atụ n’ileghara anya na n’iji ebere Chineke eme ihe n’ụzọ ọjọọ. Ọ gaghị anagide ụzọ ọjọọ ha ọzọ, ma n’iwe Ya Ọ na-emeso ha enweghị ebere.
“Ọ bụ n’ịla azụ ka Onyenwe anyị na-ewepụ ọnụnọ Ya n’ebe ndị ahụ nọ ndị e gọziri site n’ìhè dị ukwuu ma bụrụkwa ndị nwetara ike nke okwu ahụ n’ọrụ ịkesa ya nye ndị ọzọ. Otu mgbe ha bụ ndị-ozi Ya kwesịrị ntụkwasị obi, ndị e nyere amara nke ọnụnọ Ya na nduzi Ya; ma ha si n’ebe Ya nọ pụọ, durukwa ndị ọzọ banye n’ụgha, ya mere a kpọbatara ha n’okpuru iwe Chineke.” Testimonies, volume 5, 211, 212.
Akwụkwọ Ezekiel dum dị n’ime onodu mbibi Jerusalem. N’ịgba-ama Ezekiel, a kapịrị akara nke ọma banyere nnọchibido Nebukadneza nke dị otu afọ na ọkara, ma “itinye ya n’ọrụ n'ụzọ kpọmkwem karị” nke ịdọ aka ná ntị Jisọs dị na Matiu isi nke iri abụọ na anọ bụ n’ụbọchị ikpeazụ. N’akwụkwọ Ezekiel, a hụrụ ahịrị eziokwu ahụ n’isi nke iri abụọ na anọ.
587 tupu a mụọ Kraịst
Ọzọkwa, n’afọ nke itoolu, n’ọnwa nke iri, n’ụbọchị nke iri nke ọnwa ahụ, okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere m, sị, Nwa nke mmadụ, deere onwe gị aha ụbọchị a, ọbụna nke ụbọchị a n’onwe ya: eze Babilọn bịara ịlụso Jerusalem ọgụ n’ụbọchị a n’onwe ya. Ezikiel 24:1, 2.
N’ụbọchị a, nke e guzoberekwa site n’aka ndị àmà ndị ọzọ nke Akwụkwọ Nsọ, nnọchibido nke ọnwa iri na asatọ malitere. Okwu nke Onyenwe anyị nke bịakwutere Ezikiel n’ụbọchị ahụ bụ ilu banyere obodo ọbara, nke e ji ite na-esi esi nke ọkụ ukwu sochiri kọwaa ya. Ilu ahụ n’ụzọ doro anya na-anọchi anya ikpe a ga-ekpe Jerusalem, e wee soro ya n’isiakwụkwọ ahụ kwa, site n’ịla nwunye Ezikiel n’izuike n’ihi ọrịa mberede, dị ka ihe nnọchianya na nnọchibido ahụ nke ga-emecha bibie ebe nsọ ahụ amalitelarị.
Okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere m ọzọ, sị, Nwa nke mmadụ, lee, ana m eji otù ntiwapụ napụ gị ihe agụụ anya gị; ma ị gaghị eru uju, ị gaghịkwa akwa ákwá, anya mmiri gị agaghịkwa asọpụta. Zere ikwa ákwá, emela iru uju maka onye nwụrụ anwụ, kee ihe mkpuchi isi gị n’isi, yikwasịkwa akpụkpọ ụkwụ gị n’ụkwụ, ekpuchila egbugbere ọnụ gị, erikwala achịcha nke mmadụ. Ya mere, agwara m ndị mmadụ okwu ahụ n’ụtụtụ; ma n’anyasị nwunye m nwụrụ; emekwara m n’ụtụtụ dịka e nyere m iwu. Ezikiel 24:15–18.
Mgbe ahụ, ndị gbara Ịzikiel gburugburu jụrụ ya ihe ilu ahụ na ọnwụ nwunye ya pụtara.
Ndị mmadụ wee sị m, Ị gaghị agwa anyị ihe ihe ndị a bụ n’ebe anyị nọ, ebe ị na-eme otu a? Mgbe ahụ, azara m ha, Okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere m, sị, Gwa ụlọ Izrel, Otu a ka Onye-nwe Jehova kwuru; Lee, aga m emerụ ebe nsọ m, ọmarịcha ike unu, ihe anya unu na-achọsi ike, na ihe mkpụrụ obi unu na-enwe ọmịiko n’ebe ọ dị; ụmụ unu ndị ikom na ụmụ unu ndị inyom ndị unu hapụrụ ga-ada site na mma agha. Ezekiel 24:19–21.
Ma nwunye Ezikiel ma ebe nsọ ahụ bụ ihe a kpọrọ “ihe anya gị na-achọsi ike” n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ. Ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme nke Akwụkwọ Nsọ na-egosi na nnọchibido ahụ were ọnwa iri na asatọ, ebe nnọchibido Sestiọs na nke Taịtọs were afọ anọ, site n’afọ 66 ruo n’afọ 70. Ịgụkọ nke ọma oge site na nnọchibido mbụ Sestiọs mere ruo ná mbibi ahụ na-enye afọ atọ na ọkara, ma mgbe e ji “ngụkọ nke gụnyere afọ mmalite na afọ njedebe” mee ihe, bụ́ usoro ngụkọ a na-ejikarị eme ihe n’Akwụkwọ Nsọ, ọ bụ afọ anọ. Ịmara na ngụkọ abụọ a ziri ezi na-eme ka anyị nwee ike ịhụ na a pụrụ ịgụ oge site na Sestiọs ruo na Taịtọs dị ka afọ atọ na ọkara nakwa afọ anọ.
Anyị nwere ndị akaebe abụọ banyere iwu ụbọchị Sọnde n’ime mbibi abụọ e bibiri Jerusalem, a ga-etinyekwa nkọwa niile nke akụkọ ihe mere eme abụọ ahụ n’ọrụ n’ihe gbasara iwu ụbọchị Sọnde nke ga-abịa n’oge na-adịghị anya—mgbe a ga-agbụpụ Laodisia n’ọnụ Onyenwe anyị. Ọnwụ nwunye Ezikiel bụ ihe kara akara mmalite nnọchibido Nebukadneza mere. Mgbe ọ nwụrụ, e nyere Ezikiel iwu ka ọ ghara iru uju n’ihu ọha, n’ihi na ọ bụ ihe ịrịba ama nke ịdọrọ ndị Juu gaa ná ndọrọ n’agha.
A na-akara mmalite nke oge afọ anọ ahụ, site n’afọ 66 ruo 70, site n’akara nke arụ arụ nke mbibi, nke bụ akara e nyere Ndị Kraịst nọ na Jerusalem ka ha gbapụ.
Ya mere, mgbe unu ga-ahụ ihe arụ nke mbibi ahụ, nke Daniel onye amụma kwuru okwu ya, ka ọ na-eguzo n’ebe nsọ, (onye na-agụ ya, ya ghọta:) mgbe ahụ, ka ndị nọ na Judia gbaga n’ugwu. Matiu 24:15,16.
Nnọchibido abụọ ahụ kwekọrọ ibe ha n’ụzọ doro anya, nke ọ bụla n’ime ha nwekwara “ihe ịrịba ama” ná mmalite ya. Mgbe Ezikiel kọwara ihe ọnwụ nwunye ya na eziokwu ahụ bụ́ na ya onwe ya erughị újú pụtara, ọ kọwara ha wee dekọọ, sị:
Ya mere, Ịzikiel bụụrụ unu ihe ịrịba ama: dịka ihe niile o mere si dị, otu a ka unu ga-eme: ma mgbe nke a bịara, unu ga-ama na Abụ m Onyenweanyị Jehova. Ịzikiel 24:24.
Ihe ịrịba ama nke ọnwụ nwunye Ezikiel bụ njirimara nke mbibi na-abịa n’oge na-adịghị anya nke Jerusalem na ụlọ nsọ ahụ, na ndọrọ n’agha sochirinụ n’ime Babilọn. Ihe ịrịba ama nke arụ arụrụala nke mbibi, nke Daniel kwuru maka ya, bụ ịdọ aka ná ntị ka a gbanahụ mbibi ahụ, ma mwakpo nnọchibido ha abụọ nwere ihe ịrịba ama n’mmalite.
A ga-enwe nnọchibido nke amụma tupu iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, ọnwụ nwunye Ezikiel bụkwa ihe nnọchianya na-egosi na a gafewo ụka Ndị Adventist Ụbọchị nke Asaa nke Laodisia kpamkpam, ma Ezikiel bụ ihe nnọchianya nke ndị ahụ dị puku otu narị na iri anọ na anọ, bụrụkwa ihe nnọchianya nke ọkọlọtọ a na-ebuli elu ná mmalite nnọchibido ahụ. Ezikiel bụ ọkọlọtọ nke ndị ahụ dị puku otu narị na iri anọ na anọ ná mmalite nnọchibido Babilọn, ihe ịrịba ama nke ihe arụ nke na-eweta ịtọgbọrọ n’efu ná mmalite ahụ bụkwa “ihe ịrịba ama” nke Rom. Otu ihe ịrịba ama na-ezo aka n’ịdọ aka ná ntị nke dị n’ime, nke ọzọkwa na-ezo aka n’ịdọ aka ná ntị nke dị n’èzí. N’ezie, e nwere ịdọ aka ná ntị e nyere ndị Kraịst n’afọ 66, ma ihe ịrịba ama nke ịdọ aka ná ntị ahụ bụ Rom. Ihe ịrịba ama n’oge mbibi Babilọn bibiri Jeruselem bụ nwunye Ezikiel. Rom bụ òtù ndị na-anata akara anụ ọhịa ahụ, Ezikiel abụrụkwa ihe ịrịba ama nke ndị na-anata akara Chineke.
Oge Mmechi Abụọ
Nnọchibido mbụ dịruru ọnwa iri na asatọ, ma nnọchibido nke abụọ dịruru afọ anọ. Nnọchibido abụọ ahụ chọtara mmezu ha “kacha doo anya” n’ụbọchị ikpeazụ, ma nnọchibido abụọ ahụ jikọrọ ozugbo na amụma nke afọ narị atọ na iri itoolu na otu na ụbọchị iri na ise nke dị na Mkpughe 9:15.
Mmalite nke ọnwa ise ahụ dị na Mkpughe isi itoolu, amaokwu iri, gụnyere akụkọ ihe mere eme nke na-egosi oge dị afọ iri atọ na asatọ nke jedebere ná nnọchibido were afọ anọ, bụ́ nke e jikọtara na ọnụọgụ iri atọ na asatọ, ma gosipụtakwa mbilite nke Islam. Nnọchibido ahụ were afọ anọ nwere ihe kwekọrọ na ya n’akụkọ ihe mere eme nke malitere mgbe (ọnwa ise) afọ otu narị na iri ise ahụ gwụsịrị, afọ narị atọ na iri itoolu na otu na ụbọchị iri na ise ahụ wee malite. Ọ malitere n’abalị 27 nke Julaị, 1449, afọ anọ ka e mesịrị, Islam busoro Constantinople nnọchibido were ụbọchị iri ise na atọ, bụ́ nke kwụsịrị n’abalị 29 nke Mee, 1453.
Mgbe amụma banyere oge nke malitere n’abalị 27 Julaị 1449 bịara ná ngwụcha n’abalị 11 Ọgọst 1840, afọ anọ nke mmegharị mmụọ ozi nke mbụ na nke abụọ site n’afọ 1840 ruo 1844 dabara na nnọchibido afọ anọ site n’afọ 1333 ruo 1337, nakwa oge afọ anọ site n’afọ 1449 ruo 1453. Àmà atọ ahụ, nke ha niile bụ akụkụ kpọmkwem nke otu usoro amụma ahụ, na-anọchi anya oge afọ anọ nke bụ ihe nnọchianya, bụ́ oge a na-emeghachi mmegharị mmụọ ozi nke mbụ na nke abụọ nke afọ 1840 ruo 1844 n’akụkọ ihe mere eme nke mmegharị mmụọ ozi nke atọ. Àmà atọ ahụ bụ ihe atụ nke nnọchibido afọ anọ n’akụkọ ihe mere eme nke ndị otu narị puku na puku iri anọ na anọ. A na-ejikwa nnọchibido e mere Jerusalem n’afọ 66 na 70 egosi oge afọ anọ ahụ n’ihe atụ.
Mmalite nnọchibido afọ anọ ahụ nke Cestius malitere n’afọ 66, na ọgwụgwụ ya nke Titus wetara n’afọ 70, na-enye akara alfa na akara omega maka oge afọ anọ ahụ. A na-ejikwa afọ atọ na ọkara anọchi anya otu oge ahụ, nke kwekọrọkwa n’afọ amụma atọ na ọkara ahụ Rom nke ọchịchị poopu ji zọda ebe nsọ ahụ n’ụkwụ.
Ma ogige nke dị n’èzí ụlọ nsọ ahụ, hapụ ya n’èzí, atụkwala ya; n’ihi na e nyewo ya ndị mba ọzọ: ha ga-azọkwa obodo nsọ ahụ n’okpuru ụkwụ ọnwa iri anọ na abụọ. M ga-enyekwa ndị akaebe m abụọ ike, ha ga-ebukwa amụma otu puku narị abụọ na ụbọchị iri isii, yi uwe akwa-nchegharị. Mkpughe 11: 2, 3.
Ha ga-ada n’ọnụ mma-agha, a ga-ebukwa ha dọrọ n’agha n’etiti mba niile: a ga-azọkwa Jerusalem n’okpuru ụkwụ ndị mba ọzọ, ruo mgbe oge ndị mba ọzọ ga-ezu. Luke 21:24.
Ọ dị mkpa ịrịba ama na m na-eji ma ngụkọ “na-agụnye mmalite na ngwụcha” ma ngụkọ “na-anaghị agụnye mmalite na ngwụcha” n’ịgụ oge a nọchiri anya site n’ihe nnọchianya alfa nke Cestius ruo n’ihe nnọchianya omega nke Titus. Nke a na-egosi na otu akụkọ ihe mere eme na-anọchi anya ụzọ abụọ e si etinye oge n’ọrụ. Anyị atụleelarị ụkpụrụ Akwụkwọ Nsọ a mgbe anyị tụlere (ọtụtụ edemede gara aga) oge dị n’etiti nleta Jizọs gara na Caesarea-Philippi (Panium) na njem Ya gaa n’Ugwu Nnwogha. Ndị odee Akwụkwọ Nsọ abụọ dekọrọ ụbọchị isii, otu onye dekọọkwa ụbọchị asatọ.
Ma mgbe ụbọchị isii gasịrị, Jizọs weere Pita, Jems, na Jọn nwanne ya, duru ha gaa n’elu ugwu dị elu iche. Matiu 17:1.
Ma mgbe ụbọchị isii gasịrị, Jisọs kpọọrọ Pita, na Jemis, na Jọn, duru ha n’elu ugwu dị elu, naanị ha n’onwe ha: e wee gbanwee ọdịdị Ya n’ihu ha. Mak 9:2.
Ma o wee ruo ihe dị ka ụbọchị asatọ mgbe okwu ndị a gasịrị, Ọ kpọrọ Pita na Jọn na Jems, wee rigoro n’ugwu ka O kpee ekpere. Luk 9:28.
Mbibi nke Jerusalem nwere “ngwa nke na-eru nso karị” n’ụbọchị ikpeazụ, ma mbibi ahụ bụ ndị-àmà abụọ e ji Babilọn na Rom nọchie anya. Ndị-àmà abụọ ahụ na-adaba n’otu na ibe ha, ma ha na-enye àgwà amụma dị iche iche ma dị mkpa iji mee ka eziokwu ahụ pụta ìhè karịa. Nnọchibido nke Rom (66 ruo 70) bụ afọ anọ nke na-anọchikwa anya afọ atọ na ọkara. Afọ atọ na ọkara ahụ jikọtara ya na ịzọda ebe nsọ na usuu ndị agha, nke ndị ọgọ mmụọ na ọchịchị popu mezuru. Ịzọda ahụ nke ọchịchị popu mere dịruo afọ atọ na ọkara nke ihe nnọchianya, dịka e gosiri ya n’ụdị ya site n’afọ atọ na ọkara nkịtị n’nnọchibido nke Rom.
Nnọchibido ahụ nke were afọ anọ nwekwara njikọ na oge ndị ahụ nke afọ anọ metụtara ahịrị amụma ahụ nke na-egosi mbuli elu nke okpukpe Alakụba, na mgbe nke ahụ gasịrị, mbuli elu nke mmegharị nke ndị mmụọ ozi nke mbụ na nke abụọ, e mesịakwa nke atọ. Oge site na Cestius ruo Titus na-ejikọta na wiil nke Rom nke ndị popu nakwa na wiil nke okpukpe Alakụba. Wiil nke Rom na afọ atọ na ọkara nke Cestius na Titus na-ejikọta na afọ atọ na ọkara nke ihe nnọchianya nke Rom nke ndị popu, si otú ahụ na-eme ka a mata ike abụọ ahụ bụ Rom nke ndị na-ekpere arụsị na Rom nke ndị popu. E ji otu akụkọ ihe mere eme ahụ, nke a ghọtara dị ka oge afọ anọ, jikọta wiil nke okpukpe Alakụba; ma dị nnọọ ka ọ dị n’ihe banyere wiil nke Rom n’akụkọ ihe mere eme ahụ, okpukpe Alakụba nwere njikọ na ike nke abụọ nọ n’okpuru wiil nke okpukpe Alakụba—nke ahụ bụ òtù Adventist. Oge afọ atọ na ọkara ahụ na-anọchi anya Rom n’agba abụọ ya, oge afọ anọ ahụ na-anọchikwa anya okpukpe Alakụba na òtù Adventist. A pụghị ikewapụ Rom nke ndị na-ekpere arụsị na Rom nke ndị popu n’ihe gbasara amụma; a pụghịkwa ikewapụ okpukpe Alakụba na òtù Adventist.
Nke a chọrọ n’ụzọ amụma ka, mgbe anyị na-atụle nnọchibido Babilọn, a hụ ụzọ abụọ e si aghọta oge n’ihe atụ nke nnọchibido were ọnwa iri na asatọ. Ụzọ abụọ e si nọchite anya oge n’nnọchibido Rom mere chọrọ n’ụzọ amụma ka e nwee ụzọ abụọ e si nọchite anya oge n’nnọchibido Nebukadneza mere. A pụkwara ịghọta nnọchibido Nebukadneza nke were ọnwa iri na asatọ dị ka ihe nnọchianya nke otu afọ na ọkara. Ọnwa iri na asatọ bụ otu afọ na ọkara, a pụkwara igosipụta otu na ọkara dị ka afọ 1.5. Nnọchibido Nebukadneza were ma ọnwa iri na asatọ ma afọ otu ntụpọ ise (1.5).
Ọnwa iri na asatọ ahụ na-ezo aka n’ike ahụ nke ga-azọda Jerusalem, afọ 1.5 ahụ na-ezokwa aka na Islam. Wiil amụma e ji agbakọ oge nke na-egosi ọnwa iri na asatọ ahụ na-egosi Babylon, wiil amụma ọzọ e ji agbakọ oge na-egosikwa Islam. Anyị enyebeghị nkọwa banyere otú anyị si ruo n’itinye afọ 1.5 ahụ n’ihe metụtara Islam, ma e kwesịrị ịrịba ama na ngụkọ oge abụọ ahụ na mbibi Rome wetara nwere njikọ na wiil amụma nke Rome (ma nke okpukpe arụsị ma nke ọchịchị popu), ngụkọ nke ọzọ nwekwara njikọ na wiil amụma nke Islam. A na-ahụ njirimara ndị a ma na mbibi alfa ma na mbibi omega nke Jerusalem.
Nnọchibido Jerusalem nke Cestius na Titus mere ruo afọ anọ na-anọchi anya njedebe nke ahịrị amụma malitere n’oge afọ iri atọ na asatọ nke jedebere na nnọchibido afọ anọ nke na-anọchi anya ibuli Islam elu, oge afọ anọ ikpeazụ dịkwa n’otu ahịrị amụma ahụ kpọmkwem na-anọchi anya ibuli ọkọlọtọ nke ndị ahụ dị otu narị puku na puku iri anọ na anọ elu.
Anyị ga-aga n’ihu n’ihe ndị a n’isiokwu na-esonụ.