N’akwụkwọ Ezikiel, ‘nnọchibido’ nke Jerusalem bụ ‘ihe ịrịba ama’ nke bụ ule a ga-eji kpebie ọdịnihu ebighị ebi anyị, n’ihi na ọ na-egosi mmalite nke imepụta onyinyo nke anụ ọhịa ahụ.
“Onyenwe anyị egosila m nke ọma na a ga-emepụta oyiyi nke anụ ọhịa ahụ tupu oge amara agwụ; n’ihi na ọ ga-abụ nnukwu ule nye ndị nke Chineke, nke a ga-esi kpebie ọdịnihu ha ebighị ebi. …”
“Nke a bụ ule ndị mmadụ Chineke ga-enwerịrị tupu e mechie ha akara. Ndị niile gosipụtara iguzosi ike n’ihe ha nye Chineke site n’idebe iwu Ya, ma jụ ịnakwere sabbath ụgha, ga-abata n’okpuru ọkọlọtọ nke Onyenwe Chineke Jehova, ma ga-anata akara nke Chineke dị ndụ. Ndị na-ahapụ eziokwu nke sitere n’eluigwe ma nakwere sabbath nke Sọnde, ga-anata akara nke anụ ọhịa ahụ.” Manuscript Releases, volume 15, 15.
Ndị Kraịst ndị gbara ọsọ site na Jerusalem n’oge ‘àmà’ nke Cestius, mere otú ahụ n’ihi na e buru ụzọ dọọ ha aka ná ntị, ma ha wee mata ‘àmà’ ahụ mgbe ọ bịarutere. Ịmata nguzobe oyiyi nke anụ ọhịa ahụ bụ ịmata “ihe omume,” “nkwadebe” na “mmegharị” ndị na-eduga n’iwu Ụbọchị Ụka. A ghaghị ịghọta akụkụ amụma ndị mejupụtara ‘àmà’ ahụ tupu àmà ahụ apụta. Mgbe Cestius malitere nnọchibido ahụ, ọ dịla oke mbubreyo ịmụ ihe àmà ahụ bụ.
“Ugbua a, nkwadebe na-aga n’ihu, a na-emekwa mmegharị ndị ga-ebute ime ka e nwee onyinyo nke anụ-ọhịa ahụ. A ga-eme ka ihe ndị ga-emezu amụma nile nke amụma banyere ụbọchị ikpeazụ ndị a pụta n’akụkọ ihe mere eme nke ụwa.” Review and Herald, Eprel 23, 1889.
Nkwadebe, Mmegharị na Ihe Ndị Mere
A ghaghị ịmata “nkwadebe,” “mmegharị” na “ihe omume” ndị ahụ tupu ule ahụ.
“Ihe niile Chineke kọwapụtara n’akụkọ ihe mere eme nke amụma ka e mezue n’oge gara aga emezuwo, ma ihe niile ka na-abịa n’usoro ya ga-emezukwa. Daniel, onye amụma Chineke, guzo n’ọnọdụ ya. Jọn guzo n’ọnọdụ ya. N’Akwụkwọ Mkpughe, Ọdụm nke ebo Juda emeghewo ndị na-amụ amụma akwụkwọ Daniel, ya mere Daniel na-eguzo n’ọnọdụ ya. Ọ na-eburu àmà ya, ya bụ nke Onyenwe anyị kpugheere ya n’ọhụụ banyere nnukwu na ihe omume ndị ahụ dị nsọ nke anyị ga-amata ka anyị na-eguzo n’ọnụ ụzọ mbata nke mmezu ha.
“N’akụkọ ihe mere eme na amụma, Okwu Chineke na-egosi ọgụ ahụ dị ogologo nke gara n’ihu n’etiti eziokwu na njehie. Ọgụ ahụ ka na-aga n’ihu. Ihe ndị ahụ nke dịlarị, a ga-emeghachi ha ọzọ.” Selected Messages, akwụkwọ nke 2, 109.
Anyị “ga-amata” “ihe omume ukwu na ndị dị nsọ nke ukwuu ka anyị na-eguzo n’ọnụ ụzọ mbata nke mmezu ha.” Ọnụ ụzọ mbata ahụ na-egosi mkpa ọ dị ka anyị ghọta ihe omume ndị ahụ tupu mmezu ha eruo.
“Ma ihe osise siri ike nke mkpịsị-ede amụma na-ekpughe mgbanwe n’ime ọnọdụ udo a. Anụ ọhịa ahụ nke nwere mpi dịka nke nwa atụrụ na-ekwu okwu n’olu dragọn, ma ‘na-eme kwa ike nile nke anu-ọhia mbu ahu n’iru ya.’ Mmụọ nke mkpagbu nke ikpere arụsị na ọchịchị ndị pope gosipụtara ga-apụta ọzọ. Amụma na-ekwupụta na ike a ga-agwa ‘ndi bi n’elu uwa, ka ha mere anu-ọhia ihe oyiyi.’ [Mkpughe 13:14.] A na-eme ihe oyiyi ahụ nye anụ ọhịa mbụ ahụ, ma ọ bụ nke yiri agụ, nke a kpọpụtara n’ozi mmụọ ozi nke atọ. Site n’anụ ọhịa mbụ a ka a na-anọchi anya Chọọchị Rom, otu nzukọ ụka e yi uwe ike ọchịchị obodo, nke nwere ikike ịta ndị nile na-ekwenyeghị ntaramahụhụ. Ihe oyiyi nke anụ ọhịa ahụ na-anọchi anya òtù okpukpe ọzọ e yi ike yiri nke ahụ. Ịkpụpụta ihe oyiyi a bụ ọrụ nke anụ ọhịa ahụ nke mbilite ya n’udo na nkwupụta ya dị nro na-eme ka ọ bụrụ akara nnọchianya doro anya nke United States. N’ebe a ka a na-ahụ ihe oyiyi nke ọchịchị ndị pope. Mgbe ụka ndị dị n’ala anyị, n’ịjikọta onwe ha n’elu isiokwu ndị ahụ nke okwukwe ha na-ejide n’otu, ga-emetụta Ọchịchị ka o mee ka iwu ha dịrị n’ike ma kwado ụlọọrụ ha, mgbe ahụ Protestant America ga-abụwo emepụtara ihe oyiyi nke ọchịchị ụka Rom. Mgbe ahụ ka a ga-awakpo ezi ụka ahụ site na mkpagbu, dịka e mere ndị ochie nke Chineke. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ narị afọ ọ bụla na-enye ihe atụ nke ihe ọchịchọ-ikpe-nnukwu na obi ọjọọ pụrụ ime n’okpuru ngọpụ nke ijere Chineke ozi site n’ichekwa ikike nke Ụka na Ọchịchị. Ụka Protestant ndị soro nzọụkwụ Rome site n’ime njikọ na ike nke ụwa egosila ọchịchọ yiri nke ahụ igbochi nnwere onwe nke akọ na uche. N’arọ iri na asaa puku kwuru puku ndị ozi na-ekwenyeghị ekwenye tara ahụhụ n’okpuru ọchịchị Chọọchị England. Mkpagbu na-esochi mgbe niile nkwado okpukpe nke gọọmenti ụwa na-enye.” Spirit of Prophecy, volume 4, 277.
A na-eme ka oyiyi nke anụ ọhịa ahụ guzosie ike mbụ na United States, ma emesịa n’ụwa.
“Mba ọzọ dị iche iche ga-eso ihe atụ nke United States. Ọ bụ ezie na ọ na-ebute ụzọ, ma otu nsogbu ahụ ga-abịakwasị ndị anyị nọ n’akụkụ nile nke ụwa.” Testimonies, volume 6, 395.
Iwu nke Milan na 313 na-anọchi anya mmalite nke nrụpụta ahụ, ọ na-akọwakwa ọnụ ụzọ e mechiri emechi maka ndị Seventh-day Adventists. Constantine nke ọdịda anyanwụ na Licinius nke ọwụwa anyanwụ jikọtara alụmdi na nwunye nkwekọrịta na Iwu ahụ, mgbe Constantine nyere Licinius nwanne ya nwanyị nke nna otu, bụ́ Constantia, n’alụmdi na nwunye nkwekọrịta nke anọ nke a na-anọchi anya n’ahịrị amụma nke alụmdi na nwunye nkwekọrịta isii dị n’ime akụkọ ihe mere eme amụma nke Daniel iri na otu. Abụọ mbụ jikọtara ya na agha dị n’etiti ugwu na ndịda, abụọ sochirinụ bụ agha obodo n’etiti ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ, ma abụọ ikpeazụ bụ alụmdi na nwunye ihe nnọchianya nke ike chọọchị popu na ike ọchịchị steeti.
Antiochus II Theos wepụrụ nwunye ya, Laodice I, n’akụkụ ka ọ lụọ ada eze nwanyị nke ndị Ptolemy, bụ́ Berenice (ada Ptolemy II), n’ihe dị ka afọ 252 T.K. Alụmdi na nwunye nkwekọrịta nke Alaeze Ukwu Seleucid mezuru n’etiti eze nke ugwu na eze nke ndịda, ebe alụmdi na nwunye nkwekọrịta nke afọ 313 dị n’etiti eze ukwu nke ọwụwa anyanwụ na eze ukwu nke ọdịda anyanwụ.
Alụmdi na nwunye nkwekọrịta nke Antiochus II Theos n’afọ 252 T.K., nọchiri anya mmalite nke Alaeze Ukwu Seleucid, nke ruru njedebe ya dịka alaeze ukwu n’akụkọ ihe mere eme a nọchiri anya ya n’amaokwu nke iri ruo nke iri na isii nke Daniel isi nke iri na otu. N’akụkọ ikpeazụ nke alaeze ukwu Seleucid, e mekwara alụmdi na nwunye nkwekọrịta ọzọ site n’aka Antiochus III Onye Ukwu, mgbe o nyere ada ya nwanyị Cleopatra I Syra, (Cleopatra mbụ nke akụkọ amụma) Ptolemy V n’afọ 193 T.K. N’oge ahụ, Ptolemy V dị ihe dị ka afọ iri na isii, ebe Cleopatra I Syra dị ihe dị ka afọ iri. Alụmdi na nwunye ha bụ nkwekọrịta ndọrọ ndọrọ ọchịchị e mere mgbe agha Syria nke ise gasịrị. Alụmdi na nwunye nkwekọrịta alfa n’etiti eze ugwu na eze ndịda n’ime Daniel isi nke iri na otu bụ akara njedebe nke agha Syria nke abụọ.
Cleopatra ikpeazụ nke akụkọ amụma sonyere mmekọrịta ma Julius Caesar ma, emesịa, Mark Antony. Mgbe e gburu Julius Caesar n’afọ 44 T.K., e guzobere Triumvirate nke abụọ n’afọ 43 T.K. Ndị ikom atọ mejupụtara triumvirate ahụ, ma mgbe Octavian chụpụrụ otu n’ime ndị atọ ahụ, bụ́ Marcus Lepidus, n’ime njikọ ahụ nke mmadụ atọ, ọgụ mgba ike bilitere n’etiti Mark Antony nke ọwụwa anyanwụ na Octavian nke ọdịda anyanwụ. Na Brundisium, n’afọ 40 T.K., e mere nkwekọrịta n’etiti ndị mpi abụọ ahụ nke ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ. Nkwekọrịta ahụ gụnyere alụmdi na nwunye n’etiti Octavia, nwanne nwanyị Octavian, na Mark Antony. Nkwekọrịta ahụ na alụmdi na nwunye ya so ya enweghị ike ịdịgide, ma mgbe Mark Antony sonyeere Cleopatra, ọ gbara Octavia alụkwaghịm n’afọ 32 T.K. N’agha Actium n’afọ 31 T.K., e jikọtara alaeze ukwu nke ọwụwa anyanwụ na nke ọdịda anyanwụ ka ha bụrụ otu ike, ma emesịa Octavian ghọrọ Augustus Caesar, ihe nnọchianya nke ịdị elu kachasị nke ebube na ike Rome.
N’amụma, alụmdi na nwunye nkwekọrịta mbụ nke Daniel iri na otu dị n’etiti ndị eze ugwu na ndịda, n’ịgbalị ịkwụsị iro dị n’etiti ndị agha abụọ ahụ, ndị nọ na-alụ ọgụ iji weghachi alaeze ukwu Alexander Onye Ukwu. Alụmdi na nwunye nkwekọrịta mbụ ahụ dị n’etiti ndị Seleucid na ndị Ptolemy nke Ijipt bụ alụmdi na nwunye nkwekọrịta alfa nke alaeze Seleucid na Ptolemaic, nke ghọrọ ụdị nke alụmdi na nwunye nkwekọrịta omega dị n’etiti otu ike abụọ ahụ. N’alụmdi na nwunye nkwekọrịta ikpeazụ ahụ, ma ọ bụ omega, Cleopatra mbụ nke akụkọ ihe mere eme Ijipt ghọrọ njikọ amụma na Cleopatra ikpeazụ, ma ọ bụ omega; onye mmekọrịta ya na Mak Antọnị ghọrọ ebe a na-atụnyere ịgba alụkwaghịm nke Ọktavia na Mak Antọnị. Ịgba alụkwaghịm ahụ kpọpụtara mmalite ọhụrụ nke iro dị n’etiti Mak Antọnị nke ọwụwa anyanwụ na Ọktavian nke ọdịda anyanwụ, nke kwụsịrị n’agha Actium n’afọ 31 T.K.
Alụmdi-na-nwunye nkwekọrịta nke Brundisium n’afọ 40 T.K. bụ alfa alụmdi-na-nwunye nkwekọrịta nke ọgụ dị n’etiti ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ, dịka alụmdi-na-nwunye nkwekọrịta nke Laodice na Antiochus II Theo bụ alfa nke ọgụ dị n’etiti ugwu na ndịda. Alụmdi-na-nwunye nkwekọrịta nke afọ 313 bụ omega nye alụmdi-na-nwunye nkwekọrịta alfa nke Mark Antony na Octavia, dịka alụmdi-na-nwunye nkwekọrịta dị n’etiti Ptolemy V na Cleopatra I Syra bụ alụmdi-na-nwunye nkwekọrịta omega nke alaeze ugwu na ndịda. Alụmdi-na-nwunye nkwekọrịta atọ ndị dugara n’alụmdi-na-nwunye nkwekọrịta omega nke afọ 313 niile kwekọrọ, ma na-enye ihe àmà atọ banyere njirimara amụma ndị ejikọtara na Iwu Milan. N’otu, alụmdi-na-nwunye nkwekọrịta anọ nkịtị nke ọwụwa anyanwụ, ọdịda anyanwụ, ugwu na ndịda kwekọrọ na alụmdi-na-nwunye nkwekọrịta ihe nnọchianya abụọ nke ọchịchị popu.
N’afọ 496, Clovis, eze ndị Frank, lụrụ Clotilda. Clotilda bụ adaeze Burgundia, ada Eze Chilperic II nke Burgundy. Mgbe e gburu nna ya na nne ya n’ọgụ ike n’etiti ndị ezinaụlọ, o biri n’okpuru nchebe nwanne nna ya tupu e nye ya n’alụmdi na nwunye nye Clovis I, eze ndị Frank, n’afọ 493. Ọ bụ onye Katọlik, ya bụ, o jidesiri okwukwe Nicene/ọtọdọks nke Ụka Rom ike. Nke a mere ka ọ dị iche na ọtụtụ ezinụlọ eze Germanic ndị ọzọ nke oge ahụ, ndị bụ Ndị Kraịst Arian. Nne ya, Caretena, bụkwa onye Katọlik, e wee zụlite Clotilda n’okwukwe ahụ. A na-echeta ya n’ihi na ọ nọgidere na-agba Clovis ume ka ọ hapụ ikpere arụsị ma nabata baptizim Katọlik; ma emesịa ntughari ya n’afọ 496 bụrụ otu n’ime ihe ndị kasị dị mkpa n’akụkọ mmalite France na nke ihe a na-akpọ Kraịstendom nke ọdịda anyanwụ.
Clovis kwere nkwa na ọ bụrụ na o merie agha Tolbiac, ọ ga-atụgharị banye n’okwukwe Katọlik nke Clotilda ma nata baptizim. E gburu eze ndị Alemanni, agha ha gbajiri, ndị Franks wee merie. Mgbe mmeri ahụ gasịrị, Clotilda haziri ka Bishọp Remigius nke Reims kuziere Clovis, e wee mee ya baptizim (dị ka omenala si kwuo, n’Ụbọchị Krismas nke afọ 496), ya na ọtụtụ puku ndị agha ya.
Clovis bụ eze ndị Frank, nke, n’okwu nke oge a, bụ eze France. Ọ ghọrọ onye mbụ n’ime ndị eze Europe ndị ga-emecha hapụ okpukpe arụsị ha ma tụgharịa bụrụ ndị Katọlik. N’ihi nke a, a na-ewere Clovis dị ka “ọkpara Chọọchị Katọlik,” a na-akpọkwa France “ada mbụ nke Chọọchị Katọlik.” N’afọ 1980, mgbe Pope John Paul II gara France, ọ jụrụ, “France, ada mbụ nke Chọọchị, ị na-eguzosi ike n’ihe n’ọgbụgba-ndụ gị?”
Mgbanwe okwukwe Clovis gaa n’Ụka Katọlik Nicene na-egosi mmalite nke njem ngagharị alụmdi na nwunye ihe atụ nke ga-eduga n’alụmdi na nwunye nkwekọrịta ihe atụ nke afọ 538. Alụmdi na nwunye nkwekọrịta ihe atụ dị n’etiti Clovis na akwụna ahụ nke na-akwa iko ya na ndị eze nke ụwa ka e gosipụtara ụdị ya n’alụmdi na nwunye nkwekọrịta anọ ndị gara aga dị na Daniel iri na otu. Clovis bụ eze mbụ nke Europe nyere ụka Rom nkwado agha na nkwado akụ na ụba, ya mere a na-anọchi Clovis anya n’ime akụkọ ahụ dị na Daniel iri na otu.
Aka-ya ga-eguzo n’akụkụ ya, ha ga-emekwa ka ebe nsọ ahụ, bụ ebe ike, bụrụ ihe rụrụ arụ, ha ga-ewepụkwa àjà ahụ a na-achụ kwa ụbọchị, ha ga-edobekwa ihe arụ ahụ nke na-eme ka ọ bụrụ nkịtị. Daniel 11:31.
Clovis n’afọ 496 na-egosi mmalite nke usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị Europe nke “iguzo” iji nyere ọchịchị ndị Pope aka ka ọ na-ebili n’ike. Ọ na-egosi mmalite nke usoro ngagharị alụmdi na nwunye ihe nnọchianya. “Aka” ndị a kpọrọ n’amaokwu ahụ ga-emekwa ka “ebe nsọ nke ike” bụrụ ihe a rụrụ arụ, nke, ma n’ihe banyere Rome ndị ọgọ mmụọ ma n’ihe banyere Rome nke Pope, bụ obodo Rome.
Ụlọ Nsọ Abụọ
E nwere mkpụrụokwu Hibru abụọ dị iche iche n’akwụkwọ Daniel a na-asụgharị dịka “ebe nsọ.” A na-asụgharị mkpụrụokwu Hibru ndị a, ‘miqdash’ na ‘qodesh,’ ha abụọ dịka “ebe nsọ,” ma qodesh pụrụ ịnọchi anya naanị ihe dị nsọ, ebe miqdash pụrụ ịnọchi anya ma ebe nsọ ma ebe na-adịghị nsọ—dịka ihe gbara ya gburugburu si ekpebi.
“Ebe nsọ nke ike” dị na amaokwu nke iri atọ na otu bụ ‘miqdash’ ma na-anọchi anya ebe nsọ nke ike Rom, nke nye Rom nke ndị ọgọ mmụọ na nke ndị popu, bụ obodo Rom. Site n’agha Actium, mgbe Octavian jikọtara alaeze ukwu ahụ, Rom nke ndị ọgọ mmụọ bụ nke a na-apụghị imeri emeri ruo afọ narị atọ na iri isii (otu oge) n’ime mmezu nke amaokwu nke iri abụọ na anọ nke Daniel iri na otu.
Ọ ga-abata n’udo ọbụna n’ebe ndị kasị baa ụba nke ógbè ahụ; ọ ga-emekwa ihe ndị nna ya na nna nna ya emebeghị; ọ ga-ekesakwa n’etiti ha ihe ọ lụtara, na ihe nkwata, na akụnụba: ee, ọ ga-akpakwa atụmatụ ya imegide ebe ewusiri ike, ọbụna ruo nwa oge. Daniel 11:24.
Mgbe Rom nke ndị na-ekpere arụsị chịrị site n’obodo Rom, ọ bụ ihe a na-apụghị imeri emeri; ma mgbe Constantine kwagara isi obodo ahụ na Constantinople n’afọ 330, “oge” nke amaokwu nke iri abụọ na anọ mezuru. Mgbe a chụpụrụ nke ikpeazụ n’ime mpi atọ ahụ (ndị Goth) nke Daniel isi nke asaa n’obodo ahụ, Rom nke ndị pàpà n’amụma weghaara ocheeze ahụ dịka alaeze nke ise nke amụma Akwụkwọ Nsọ n’afọ 538. Ndị Goth agbachibidoro Rom gburugburu, ma n’ikpeazụ ha laghachiri azụ ka Belsarius, onye ọchịagha Justinian, jide obodo ahụ n’aka. Mgbe ahụ, ụka Rom chịrị n’ọchịchị kasị elu ruo otu puku afọ abụọ na narị afọ isii, ruo mgbe Napoleon mere ka e wepụ pàpà ahụ ma tinye ya n’ọchụpụ n’afọ 1798.
Rom, “ebe nsọ nke ike,” ka e “merụrụ emerụ,” (emerụrụ emerụ, nke pụtara ‘e merụrụ ahụ ma ọ bụ e gbasasịrị’), site n’aka “ogwe-aka” ndị sitere n’agha na-aga n’ihu megide obodo ahụ, nke e ji isi gosipụta site n’ọ̀jà anọ mbụ nke Mkpughe isi nke asatọ.
Akụkọ ihe mere eme nke sochiri malite n’afọ 496 gawa n’ihu ga-ahụ ka e merụọ obodo Rom emerụ ka ọ na-agbanwe site n’ike na ebube nke alaeze Rom gaa n’ike na ebube nke alaeze Katọlik Rom. Ogwe aka ndị ahụ ga-ewepụ okpukpe ikpere arụsị, nke okwu ahụ bụ “daily” nọchiri anya ya n’amaokwu ahụ, dịka ha nabatara okpukpe Katọlik Nicene.
N’agha Vouillé, Clovis meriri ndị Visigoth Arian n’okpuru Alaric II, wee were Aquitaine. Mgbe mmeri ahụ gasịrị, n’afọ 508, eze-ukwu Ọwụwa Anyanwụ Anastasius I (n’ime Constantinople) sọpụrụ Clovis n’ihi mmeri o meriri ndị Visigoth. Gregory nke Tours na-ekwu na Anastasius zitere akwụkwọ ọchịchị Clovis nke mere ya consul. Na Tours, n’ụlọ ụka Saint Martin, Clovis yi uwe-ukwu na uwe mkpuchi odo-uhie eze, tinyekwa okpu eze n’isi ya, pụọ n’ịnyịnya, wee kesaa ọlaedo na ọlaọcha n’etiti ìgwè mmadụ ahụ. Gregory na-ekwu na site n’ụbọchị ahụ a kpọrọ ya consul, ma eze-ukwu Rom kwetara na Clovis bụ eze Kraịst ziri ezi n’Ọdịda Anyanwụ. E nyere ya nkwanye ùgwù a n’ihi na o meriri ndị Visigoth Arian, ndị Constantinople onwe ya na-emegidekwa. Afọ 508 bụ afọ eze-ukwu nọ n’Ọwụwa Anyanwụ ji n’ihu ọha sọpụrụ eze Frank ndị Katọlik—ụlọ ụka, mmeri, na izi ezi Rom n’otu ihe omume. Afọ 508 bụ afọ alaeze Frank ndị Katọlik guzoro dịka ike Katọlik kachasị ike na Gaul mgbe o mebisịrị ọchịchị ndị Visigoth Arian. Clovis bụ eze barbarian mbụ dị mkpa lụrụ ọgụ n’ihi Katọlik Nicene megide alaeze Arian, ya mere ọ bụ ihe nlereanya mbụ nke ọrụ France dịka “nwaada mbụ nke Ụka.” Clovis na-anọchi anya oge ahụ site n’afọ 496 ruo 508, ma bụrụ akara alpha nke nkwekọrịta alụmdi na nwunye ihe nnọchianya. Afọ iri atọ ahụ site n’afọ 508 ruo 538 ka Justinian na-anọchi anya, onye bụ akara omega nke procession.
N’afọ 538, “ogwe aka” ndị ahụ tinyere ike popu n’ocheeze nke ụwa ruo afọ 1260. Ọ bụ mgbe ahụ ka alụmdi-nwunye nkwekọrịta ahụ nke ihe nnọchianya ya mezuru n’isi ngwụcha usoro emume alụmdi-nwunye nke malitere n’afọ 496. N’afọ 1798, alụmdi-nwunye nkwekọrịta ahụ nke malitere n’etiti popu nke Rom na Clovis nke France, kagburu emume ya mgbe Napoleon nke France gbara ike popu alụkwaghịm site n’ime ka jenaral ya jide popu ahụ n’agha.
Alụmdi na nwunye nkwekọrịta papal nke ihe nnọchianya alfa, nke malitere usoro njem alụmdi na nwunye ya na 496, ka emechara ya n’iwu ụbọchị Sọnde na 538, ma emesịa kagbuo ya na 1798, dịka e kagbuokwa alụmdi na nwunye nkwekọrịta ọ bụla ọzọ nke Daniel iri na otu. Mkpughe na-agbakwunye na mmekọrịta alụmdi na nwunye papal dị n’etiti ndị eze Europe na ndị poopu nke Katọlik, n’ihi na dragọn nke Mkpughe iri na abụọ bụ ma Setan ma ndị eze Rome ndị ọgọ mmụọ.
“Ya mere, ebe dragọn ahụ, n’isi ihe, na-anọchi anya Setan, ọ bụkwa, n’echiche nke abụọ, akara nke Rom ndị ọgọ mmụọ.” The Great Controversy, 439.
N’Akwụkwọ Mkpughe, Jọn na-eme ka anyị mata ihe atọ ndị eze ahụ (agwọ ukwu ahụ) nyere anụ ọhịa nke si n’osimiri pụta, ya bụ Katọlik.
Anụ-ọhịa ahụ m hụrụ yiri agụ owuru, ụkwụ ya dịkwa ka ụkwụ anụ ọhịa bear, ọnụ ya dịkwa ka ọnụ ọdụm; dragọn ahụ wee nye ya ike ya, na ocheeze ya, na ọchịchị dị ukwuu. Mkpughe 13:2.
N’afọ 496, ndị eze Europe malitere inye anụ ọhịa papal ahụ “ike” ha, dịka e si anọchi anya ya site n’ike agha ha na nkwado akụnaụba ha. Ha ebufelarị isi obodo alaeze ha gaa Constantinople n’afọ 330, hapụ obodo Rom ka ọ bụrụ “oche” nke ọchịchị papal. “Ogwe-aka” ahụ mesịrị kọwaa ụka papal dịka isi nke ụka niile n’afọ 533 site n’iwu Justinian. Iwu ahụ gụnyekwara iji ike agha ha kpagbuo ndị papacy kpọrọ ndị jụrụ okwukwe, si otu a tinye “ikike” ọchịchị obodo ha n’aka ndị pope.
Alụmdi na nwunye nkwekọrịta alfa dị n’etiti ọchịchị ndị pope na ndị eze Europe bidoro na Clovis n’afọ 496. Ka ọ na-erule afọ 508, a wepụrụ ikpere arụsị, bụ́ okpukpe iwu kwadoro nke ala ahụ, dochie ya n’okpukpe Katọlik Nicene. N’afọ 533, Justinian kpọpụtara ọchịchị ndị pope dị ka isi nke ụka niile, ma nyefee ikike iwu nke ocheeze ha dị iche iche n’aka ike ọchịchị pope ahụ.
Oche Alfa na Omega
N’afọ 330, e hapụrụ obodo Rom n’aka ụka Rom, ebe ọ ga-anọ n’oche ya ruo mgbe a ga-ebibi ya n’ọdọ ọkụ n’oge ọbịbịa nke abụọ nke Kraịst. N’afọ 538, e tinyekwara ya ọzọ n’oche papal n’ụzọ ọchịchị kwadoro, si otu a mee ka akụkọ ihe mere eme nke afọ 330 ruo 538 bụrụ oge amụma nke na-amalite site n’oche alpha ma na-ejedebe n’oche omega. Oge ahụ na-anọchi anya njedebe nke alaeze nke anọ n’amụma Akwụkwọ Nsọ (Pergamos) dịka mbibi na-aga n’ihu nke malitere n’afọ 330 ma kwụsị n’afọ 538 site n’ịbịarute nke Tayaṭaịra. Ma Rom ọdịda anyanwụ ma Rom ọwụwa anyanwụ gara n’ihu n’ịgbasa nwayọọ nwayọọ gafee afọ 538, ma oge ahụ malitere site n’inye oche ahụ, nke na-anọchi anya obodo Rom, n’aka papacy n’afọ 330, ruo mgbe oche ahụ ghọrọ, ọ bụghị naanị ocheeze n’elu obodo ahụ, kama ocheeze n’elu alaeze ahụ nke obodo ahụ na-anọchi anya ya n’afọ 538.
330 ruo 538 bụ otu oge amụma pụrụ iche nke na-akọwa ihe ịrịba ama asatọ nke inye papacy ike. A na-emegharị nzọụkwụ asatọ ahụ n’ịgwọ ọnya ọnwụ nke papacy n’iwu Ụka nke Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya.
Nke mbụ n’ime nzọụkwụ asatọ ahụ bụ inye obodo Rom n’aka ikike papal, ma nzọụkwụ nke asatọ bụ inye obodo ahụ dịka ocheeze nke alaeze nke ise nke amụma Akwụkwọ Nsọ. Nke a na-akọwa 538 dịka ocheeze ahụ, ma dịka ‘nzọụkwụ nke asatọ, nke sitere na nzọụkwụ asaa gara aga.’ Nzọụkwụ mbụ bụ inye ocheeze ahụ, ma nzọụkwụ nke asatọ bụ inye ocheeze ahụ; ya mere, nzọụkwụ mbụ ahụ n’afọ 330 bụ alfa, ma 538 bụ omega. Ocheeze abụọ, mpi atọ e wepụrụ, a napụrụ ihe a na-eme kwa ụbọchị, ntughari Clovis na iwu Justinian hà nhata nzọụkwụ asatọ n’ozuzu ha, nke na-akọwa ngagharị usoro alụmdi na nwunye, ma n’ikpeazụ, alụmdi na nwunye ahụ n’onwe ya.
N’afọ 1798, France, bụ ike ahụ nke nọchiri anya ndị eze iri nke Europe, nke tinyere ọchịchị popu n’ocheeze n’afọ 538, wepụrụkwa ọchịchị popu n’otu ocheeze ahụ. Alụmdi na nwunye nkwekọrịta alpha nke a nọchiri anya ya n’akụkọ ihe mere eme site n’afọ 538 ruo 1798 na-anọchite anya alụmdi na nwunye nkwekọrịta omega nke ike popu na ndị eze iri nke Mkpughe iri na asaa. Usoro njem alụmdi na nwunye ahụ site n’afọ 496 ruo 538 na-anọchite anya nzọụkwụ asatọ nke kwekọrọ na ndị isi ala asatọ ikpeazụ nke United States. Clovis na France bụ ihe nnọchianya nke ndị eze iri nke Europe. Ha na-anọchite anya United States nke ga-abụ eze kasịnụ nke ndị eze iri nke Mkpughe iri na asaa n’iwu Ụka gbasara Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya.
Alụmdi na nwunye nkwekọrịta ise ndị gara aga nke Daniel iri na otu kwekọrọ na alụmdi na nwunye nkwekọrịta nke isii na nke ikpeazụ nke ụbọchị ikpeazụ. Alụmdi na nwunye nkwekọrịta alfa na omega nke ugwu na ndịda na-akọwa nwunye si n’ndịda dịka alfa, ebe omega bụ nwunye si n’ugwu. N’alụmdi na nwunye nkwekọrịta nke Rom ndị ọgọ mmụọ, e nyere nwunye alfa si n’ọwụwa anyanwụ n’aka ọdịda anyanwụ, ma omega nke 313 bụ nwunye si n’ọdịda anyanwụ. A jikọtara alụmdi na nwunye anọ ahụ ọnụ n’amụma site na Cleopatra nke mbụ na Cleopatra nke ikpeazụ. Alụmdi na nwunye nkwekọrịta ihe nnọchianya nke Rom ndị popu nọchitere anya nwoke-alụ nwaanyị dịka eze kacha elu nke njikọ amụma nke ndị eze iri na-alụkọ nwunye ha—nwanyị uhie uhie nke Rom. Ọ bụ eze kacha elu nke ndị eze iri ahụ mere ịgba alụkwaghịm ahụ n’afọ 1798.
Alụmdi na nwunye nkwekọrịta nke 313 na-anọchi anya alụmdi na nwunye nkwekọrịta ikpeazụ nke ike papal ya na United States—eze kasị pụta ìhè n’ime ndị eze iri nke Mkpughe iri na asaa; ike nwere mpi abụọ nke a na-anọchite anya ya site n’ike nwere mpi abụọ nke France. Akụkọ ihe mere eme nke malitere na Clovis n’afọ 496 ma n’ikpeazụ duru gaa n’iwu Justinian n’afọ 533 na ịtọkwasị papacy n’ocheeze n’afọ 538, na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme site n’afọ 1989 ruo n’iwu Sunday.
Anyị ga-aga n’ihu n’ihe ndị a n’isiokwu na-esonụ.