Amaokwu nke iri anọ nke Daniel iri na otu bụ otu n’ime amaokwu ndị kacha dị omimi n’Akwụkwọ Nsọ. Ọ na-anọchi anya mmeghe nke akwụkwọ Daniel n’afọ 1798, 1989, na 2023. Oge atọ ahụ e meghere akwụkwọ ahụ na-akara mmechi nke ịgbasasị nke “oge asaa.” Afọ 1798 kpọrọ akara mmechi nke afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ nke ịgbasasị nke malitere na 723 BC mgbe Asiria kpọgara ebo iri nke ugwu n’agha ndọta. Afọ 1989 kpọrọ akara mmechi nke afọ 126 kemgbe nnupụisi nke 1863, mgbe Chọọchị Seventh-day Adventist wepụrụ n’ụzọ ọchịchị “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii. Afọ 2023 kpọrọ akara mmechi nke ụbọchị atọ na ọkara nke ndị àmà abụọ nke Mkpughe iri na otu dị ka ndị nwụrụ anwụ n’okporo ámá. N’oge mmechi nke afọ 2,520 ahụ, (afọ 126 ahụ na ụbọchị 3½ ahụ—ha niile bụ akara nke “oge asaa”) e meghere akwụkwọ Daniel.
Nwanyị White na-eme ka anyị mara na n’afọ 1798 ọ dị mkpa ka e gosi mmadụ ihe omume ndị metụtara mmechi nke oge amara. Mgbe ọ na-edekọ eziokwu a, ọ na-achọpụta akụkọ ihe mere eme ndị yiri ibe ha, n’ihi na ọ na-anọchikwakwa ozi nke ụbọchị ikpeazụ dịka ihe omume ndị metụtara mmechi nke oge amara. N’ịkọwa akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ọ na-edekọ:
“Ọ dị mkpa ka a teta mmadụ n’ọnọdụ ize ndụ ha nọ; ka a kpalie ha ịkwadebe maka ihe omume ndị dị nsọ e jikọtara na mmechi nke oge amara.” The Great Controversy, 310.
N’ihe banyere ụbọchị ikpeazụ, ọ na-edekọ:
“Tupu a kpọgide Ya n’obe, Onye Nzọpụta ahụ kọwaara ndị na-eso ụzọ Ya na a ga-egbu Ya, nakwa na Ọ ga-ebili ọzọ n’ili; ndị mmụọ ozi nọkwa ebe ahụ ime ka okwu Ya dịgide n’uche na n’obi. Ma ndị na-eso ụzọ ahụ nọ na-atụ anya nnwere onwe nke oge a pụọ n’okpuru ibu arọ ndị Rom, ha enweghịkwa ike ịnagide echiche ahụ na Onye ahụ nke olileanya ha niile dabeere n’ime Ya ga-ata ahụhụ ọnwụ ihere. Okwu ndị ahụ ha kwesịrị icheta ka a chụpụrụ n’uche ha; ma mgbe oge ule ahụ bịara, o hụrụ ha n’ọnọdụ na ha akwadoghị. Ọnwụ Jisọs bibiri olileanya ha kpamkpam dịka a ga-asị na Ọ dọghị ha aka ná ntị tupu ya eruo. Ya mere, n’amụma, a na-emepe ọdịnihu n’ihu anyị n’ụzọ doro anya dịka e si meghee ya n’ihu ndị na-eso ụzọ ahụ site n’okwu Kraịst. Ihe ndị metụtara mmechi oge ebere na ọrụ nke ịkwadebe maka oge nsogbu, ka e gosipụtara nke ọma. Ma ìgwè mmadụ dị ukwuu enweghị nghọta ọ bụla ọzọ banyere eziokwu ndị a dị mkpa karịa ka ha ga-enwe ma a sị na ekpughebeghị ha ma ọlị. Setan na-eche nche iji dọpụ mmetụta ọ bụla nke ga-eme ka ha maa amamihe ruo nzọpụta, oge nsogbu ahụ ga-abịakwa ma hụ ha na ha adịghị njikere.” The Great Controversy, 595.
E meghere ozi nke ndị Miller ka a kpughere n’afọ 1798, o we gosipụta “ihe omume ndị metụtara mmechi oge amara.” Mgbe ọ na-ekwu maka ụbọchị ikpeazụ, ọ na-etinye akụkọ ihe mere eme nke ndị na-eso ụzọ ahụ iji kọwaa eziokwu ahụ na “ihe omume ndị metụtara mmechi oge amara” bụ ihe na-eme ka mmadụ bụrụ onye amamihe ruo nzọpụta, ma a naghị aghọta ha. Ozi ndị ahụ e kpughere n’afọ 1798, 1989 na 2023 bụ ozi ndị kpọpụtara “ihe omume ndị metụtara mmechi oge amara.”
Amaokwu nke iri anọ na-anọchi anya akara akụkọ ihe mere eme mgbe a na-emeghe akwụkwọ Daniel ugboro atọ. N’afọ 1798, e meghere ọhụụ Daniel banyere Osimiri Ulai, nke na-anọchi anya isi nke asaa ruo nke itoolu. N’afọ 1989, e meghere ọhụụ Daniel banyere Osimiri Hiddekel, nke na-anọchi anya isi nke iri ruo nke iri na abụọ. N’afọ 2023, e meghere akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke amaokwu nke iri anọ nke Daniel isi nke iri na otu.
Akụkọ ihe mere eme nke amaokwu iri anọ na-anọchi anya afọ 1798 ruo n’iwu ụbọchị ụka nke amaokwu iri anọ na otu, nke bụ akụkọ ihe mere eme nke United States, nke bụkwa anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe iri na atọ, onye amụma ụgha nke Mkpughe iri na isii, na alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ. Otu akụkọ ihe mere eme ahụ nke e sere n’amaokwu iri anọ nke Daniel iri na otu ka e serekwa n’otu amaokwu n’akwụkwọ Mkpughe.
M wee hụ anụ ọhịa ọzọ ka o si n’ala na-arịpụta; o nwekwara mpi abụọ dịka nwa atụrụ, ọ na-ekwukwa okwu dịka dragọn. Mkpughe 13:11.
Amaokwu a, dịka n’amaokwu nke iri anọ, bụ akụkọ ihe mere eme nke na-amalite site n’Iwu ndị Ọbịa na Iwu Nnupụisi nke 1798, ma na-ejedebe n’iwu Sọnde mgbe mba ahụ na-ekwu okwu dịka dragọn, akụkọ ihe mere eme nke na-amalite mgbe e wepụrụ Rom papal n’ocheeze ma na-ejedebe mgbe e weghachiri Rom papal n’ocheeze. Akụkọ ihe mere eme nke e gosipụtara n’ime Mkpughe 13:11 na Daniel 11:40 abụọ ahụ na-amalite site n’iwepụ alaeze nke ise nke amụma Akwụkwọ Nsọ ma na-ejedebe site n’iwepụ alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ.
Afọ “iri asaa” ahụ nke Babilọn chịrị dika alaeze mbụ nke amụma Akwụkwọ Nsọ ruo n’alaeze nke abụọ nke amụma Akwụkwọ Nsọ, na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke amaokwu iri anọ site n’afọ 1798 ruo n’iwu Ụka.
Ọ ga-erukwa na n’ụbọchị ahụ, a ga-echefu Taịa afọ iri asaa, dị ka ụbọchị nke otu eze si dị: mgbe ngwụcha afọ iri asaa gasịrị, Taịa ga-abụ abụ dịka akwụna. Were une, gagharịa n’obodo ahụ, gị akwụna a chefuru echefu; kpọọ ụda ọma, bụrụọ ọtụtụ abụ, ka e wee cheta gị. Ọ ga-erukwa, mgbe ngwụcha afọ iri asaa ahụ gasịrị, na Onyenwe anyị ga-eleta Taịa, ọ ga-alaghachikwutekwa ụgwọ ọrụ ya, ọ ga-agbakwa akwụna ya na alaeze niile nke ụwa n’elu ụwa dum. Aịsaịa 23:15–17.
Akụkọ ihe mere eme sitere n’afọ 1798 ruo n’iwu Sunday bụkwa akụkọ ihe mere eme nke oge a na-echefu akwụna Taịa, dịka e dere ya n’Aịzaya iri abụọ na atọ, nke na-egosipụta oge ahụ dịka “afọ iri asaa” nakwa dịka “ụbọchị nke otu eze.” Site n’oge Nebukadneza ruo n’oge Belshaza, alaeze mbụ nke amụma Akwụkwọ Nsọ chịrị, si otu a bụrụ ihe nnọchianya nke alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ, nke malitere dịka nwa atụrụ ma mechaa kwuo okwu dịka agwọ ukwu. Nebukadneza na-anọchi anya onye na-eso nwa atụrụ, Belshaza kwa onye na-eso agwọ ukwu.
Akụkọ ihe mere eme sitere n’afọ 1798 ruo n’iwu Ụka banyere Sọnde bụkwa akụkọ ihe mere eme nke ndị mmụọ ozi atọ nke Mkpughe isi nke iri na anọ, malite na mmeghari nke ndị Millerite ma kwụsị na mmeghari nke puku narị otu na iri anọ na anọ ahụ. Ozi nke ndị mmụọ ozi atọ ahụ bụ ozi nke oge awa ikpe. Ndị Millerite kpọsara ihe ndị mere eme jikọtara na mmeghe nke ikpe, ma puku narị otu na iri anọ na anọ ahụ na-akpọsara ihe ndị mere eme jikọtara na mmechi nke oge amara.
A na-egosi ihe omume ndị jikọtara na mmechi nke oge nnwale n’ụzọ ime na nke mpụga nke amụma, ma ihe omume ndị ahụ na-eme, nke mbụ, n’akụkọ ihe mere eme nke amaokwu nke iri anọ nke Daniel iri na otu na-anọchi anya ya. Ihe omume nke amaokwu nke iri anọ na-agwụ na iwu ụbọchị Sọnde na United States, ya mere a naghị anọchi anya ihe omume nke nchịkọta ikpeazụ nke ụmụ Chineke ndị ọzọ ka nọ na Babulọn n’amaokwu nke iri anọ; otu o sila dị, nsogbu ahụ nke na-eche ụwa ihu n’oge ahụ ka emechara n’ime United States. Ihe omume ndị ahụ na-anọchi anya ikpe a ga-ekpe United States na ime ka nzukọ Chineke dị ọcha tupu ebulie nzukọ ahụ elu dịka ọkọlọtọ.
Ihe omume ndị dị n’ime nke jikọtara na mmechi nke oge amara na-akọwapụta ọrụ Kraịst dịka Nnukwu Onye Nchuaja n’imecha ihe omimi nke Chineke n’etiti ndị Ya nke ụbọchị ikpeazụ. Ihe omume ndị dị n’èzí na-akọwapụta ọrụ United States n’ịweghachi ike n’aka ọchịchị popu. Akụkọ ihe mere eme dum nke United States dịka alaeze nke isii n’amụma Bible, ya na akụkọ ihe mere eme dum nke Laodisia, na-eme n’ime akụkọ ihe mere eme nke amaokwu nke iri anọ na-anọchi anya ya.
A na-anọchi anya ahịrị ime na ahịrị mpụta dị n’ime amaokwu nke iri anọ site n’mpi abụọ nke anụ ọhịa nke ụwa. Mpi nke Republicanism bụ ahịrị mpụta, mpi nke Protestantism bụkwa ahịrị ime. Ahịrị abụọ ahụ dị n’ime akụkọ ihe mere eme nke alaeze nke isii, ma na mmechi nke akụkọ ihe mere eme nke alaeze nke isii, a na-ewetara mpi Protestant na Republican abụọ ahụ ikpe Chineke. Ozi nke na-akọwapụta ihe omume ndị jikọtara na mmechi nke oge amara bụ ozi ahụ nke na-akọwapụta ihe omume ndị a na-ewetara United States ka ọ na-emeju iko ya nke oge amara. Ozi nke na-akọwapụta ihe omume ndị jikọtara na mmechi nke oge amara bụkwa ozi ahụ nke na-akọwapụta ihe omume ndị a na-ewetara Seventh-day Adventism ka ọ na-emeju iko ya nke oge amara.
N’ime akụkọ ihe mere eme nke amaokwu iri anọ, e nwere ugboro atọ a na-emeghe akwụkwọ Daniel, ma ugboro atọ ọ bụla na-amịpụta ahịrị nke ime na nke mpụga nke na-egosi ihe omume ndị metụtara mmechi nke oge amara. Nke ọ bụla n’ime akara ụzọ atọ ahụ nwere mbụsasị nke ugboro asaa na-ebute ya ụzọ. Ya mere, amaokwu iri anọ na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme site n’afọ 1798 ruo n’iwu Sọnde, ma akara ụzọ amụma ndị dị n’ime akụkọ ihe mere eme ahụ bụ “ihe omume ndị metụtara mmechi nke oge amara.” N’ime akụkọ ihe mere eme nke amaokwu iri anọ, ahịrị nke ime na-anọchi anya mgbanwe sitere na Filadelfia ruo na Laodisia na mmalite, na mgbanwe sitere na Laodisia laghachi na Filadelfia na njedebe. Mmalite ahụ nọchiri anya mmegharị ndozigharị dịka e gosiri ya n’ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ, ilu nke na-anọchikwa mmegharị ndozigharị na njedebe, nke mezukwara ilu ahụ ruo n’akwụkwọ ozi ya n’onwe ya.
Mmegharị Millerite nke Filadelfia malitere site n’imezu “oge asaa” nke Levitikọs isi nke iri abụọ na isii n’afọ 1798, ma e mesịa ọzọ imezu “oge asaa” n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844. Opekata mpe ruo n’afọ 1856, ma James White ma Nwanneanyị White kọwara mmegharị ahụ dịka nke nọ n’ọnọdụ Laodisia. N’otu afọ ahụ ka e gosipụtara ìhè ọhụrụ banyere “oge asaa” n’akwụkwọ mgbasa ozi ụka ahụ nke gọọmentị kwadoro, nke a rụchaghị emecha. E mezuru “oge asaa” n’afọ 1798, ma mgbe nke ahụ gasịrị William Miller chọpụtara “mbido nke agbụ eziokwu ahụ” dịka Nwanneanyị White kpọrọ ya, ma mbido nke agbụ eziokwu ahụ bụ “oge asaa.” Afọ 1798 bụ mmezu nke “oge asaa,” ma mgbe nke ahụ gasịrị Miller mere nchọpụta ntọala ya banyere “oge asaa” ka a na-emepe Akwụkwọ Daniel. Mgbe nke ahụ gasịrị, Ọktoba 22, 1844 na-akara ọzọ mmezu nke “oge asaa,” nke n’aka nke ya sochiri ntụgharị n’ime mmegharị ahụ site na Filadelfia ruo Laodisia n’otu afọ ahụ e hapụrụ ìhè ọhụrụ gbasara “oge asaa” n’enweghị mmecha. N’afọ 1863, ihe bụbu mmegharị Millerite nke Filadelfia ruo 1856 mgbe ọ gbanwere bụrụ mmegharị Millerite nke Laodisia ghọrọ ụka e debanyere aha n’iwu, nke ukwuu n’okpuru ọnọdụ na nrụgide nke Agha Obodo na n’ichekwa ndị ntorobịa nke ụka ahụ. Mmegharị ahụ kwụsịrị n’afọ 1863 mgbe ọ ghọrọ ụka. Afọ asaa tupu nke ahụ, n’afọ 1856, Laodisia wepụrụ ozi nke ìhè ọhụrụ banyere isiokwu ahụ n’onwe ya nke bụ nchọpụta amụma mbụ William Miller.
Mmegharị Millerite na ìhè ahụ a na-akpọ “mmalite nke agbụ eziokwu,” ìhè nke “oge asaa,” ka e meghere nye ndị ndu mmegharị Laodisia, bụ́ ndị nwayọ nwayọ wepụrụ ọchịchọ ịkwado “oge asaa” ahụ; ma n’isi njedebe nke afọ asaa (“oge asaa”) n’afọ 1863, e mepụtara chaatị ọhụrụ na ozi amụma ọhụrụ n’enweghị ntụaka ọ bụla banyere “oge asaa” ahụ.
N’afọ 1863 mmechi amụma afọ iri isii na ise nke Aịzaya mechiri kpọmkwem n’ebe ọ malitere, ya bụ, n’agha obodo n’etiti ugwu na ndịda. Esemokwu banyere ịgba ohu n’afọ 1863 ka e jirila mbupụ alaeze ugwu na alaeze ndịda abụọ ahụ dọọ onyinyo ya na mmezu nke “oge asaa,” ma ohu a kpọrọ Izrel baa n’ime ya nọchiri nke ọma okwu gbasara ịgba ohu n’oge ọgwụgwụ. Afọ 1863 na-anọchi anya njedebe nke usoro amụma nke e hiwere n’elu amụma afọ iri isii na ise nke Aịzaya.
Otú a ka Onyenwe anyị Chineke kwuru, Ọ gaghị eguzo, ọ gaghị emekwa. N’ihi na isi Siria bụ Damaskọs, isi Damaskọs bụ Rezin; ma n’ime afọ iri isii na ise ka a ga-agbaji Ifrem, ka ọ ghara ịbụ ndị mmadụ. Isi Ifrem bụ Sameria, isi Sameria bụ nwa Remalaịa. Ọ bụrụ na unu ekweghị, n’ezie, a gaghị eme ka unu guzoro. Aịsaịa 7:7–9.
Mgbe aghọtara amụma a nke ọma, nke malitere n’afọ 742 BC, ọ na-akọwapụta akara-ụzọ atọ n’ime ogologo afọ iri isii na ise. Abụọ n’ime akara-ụzọ ndị a na-egosi ebe mmalite nke afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ nke ndọrọ n’agha na ịgba ohu nye ma alaeze ugwu ma alaeze ndịda nke Izrel. N’afọ 742 BC, alaeze ugwu na alaeze ndịda nọ n’agha ụmụnna, ma agbụrụ iri nke ugwu esorowo Siria jikọọ aka iji wakpo alaeze ndịda nke Juda. Afọ iri na itoolu ka e mesịrị, n’afọ 723 BC, e buuru agbụrụ iri nke ugwu n’ohu site n’aka ndị Asiria. Afọ iri anọ na isii ka e mesịrị, n’afọ 677 BC, ndị Asiria jidere Manase ma kpọga ya Babulọn. Afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ mgbe 723 BC gasịrị na-erute n’afọ 1798, oge ọgwụgwụ na mmalite nke amaokwu iri anọ. Afọ iri anọ na isii ka e mesịrị, “oge asaa” ahụ megide alaeze ndịda nke malitere n’afọ 677 BC bịarutere na njedebe ya n’afọ 1844. Afọ iri na itoolu ka e mesịrị, n’afọ 1863, e gosipụtara njirimara amụma nke afọ 742 BC n’ụzọ kwekọrọ n’akwụkwọ ozi ọ bụla. Agha ụmụnna n’etiti alaeze ugwu na alaeze ndịda na-aga n’ihu n’afọ 742 BC na 1863. N’afọ 742 BC, amụma Aịzaya nyere Eze Ehaz ajọ omume metụtara ịgba ohu na-abịanụ nke ma alaeze ugwu ma alaeze ndịda, ma n’afọ 1863, n’ebe etiti Agha Ụmụnna ahụ kpọmkwem, Onye Isi Ala Lincoln kwupụtara Iwu Nkwupụta Ntọhapụ Ohu, si otu a malite usoro nke ịkwụsị ohu. Ịdọ aka ná ntị e nyere Eze Ehaz ajọ omume n’afọ 742 BC ka e nyere n’ala ebube nkịtị, nke na-anọchi anya ozi Lincoln nyere n’ala ebube ime mmụọ.
Afọ asaa mgbe e bipụtara ozi ndị ahụ nke “oge asaa” nke Hiram Edson na 1856, Adventism wepụtara chaatị nke 1863 nke wepụrụ ozizi Millerite banyere oge asaa ahụ, si otú a na-eme ka e jụọ ọtụtụ akụkụ ebe Ellen White na-akụzi na anyị ga-ekwughachi ozi ndị Millerites, nakwa na anyị ga-agbachitere megide ka a wakpoo ozi ndị ahụ. N’otu afọ ahụ ka ha ghọrọ ụka e debanyere n’iwu. E nwere ihe ndị ọzọ enwere ike ide banyere 1863 na ihe ọ pụtara n’amụma, ma ihe m na-edetu ebe a bụ na e nwere ọtụtụ ndị àmà, ma nke ime ma nke mpụga, ndị na-achọpụta nnupụisi nke 1863, ma ọ bụrụ na ọ bụ nnupụisi nke mpụga nke metụtara steeti ndịda, ma ọ bụ nnupụisi nke ime nke metụtara ịjụ eziokwu mbụ ahụ bụ ntọala. 1863 bụ otu n’ime ihe ndị mere eme n’akụkọ ihe mere eme nke amaokwu nke iri anọ nke na-anọchi anya akara-ụzọ nke mejupụtara “ihe ndị metụtara mmechi nke oge amara.”
Afọ 1863 kwekọrọ na mmalite nke afọ iri anọ n’ọzara nye Izrel oge ochie n’ezi-okwu. N’isi ngwụcha afọ iri anọ ahụ, Joshua duru Izrel oge ochie banye n’Ala Nkwa ahụ, ha kwatụrụ Jeriko, ma kpọọ ọnụ n’isi onye ọbụla ga-ewughachi Jeriko. N’afọ 1863, nduzi nke Adventism Laodisia wuru Jeriko ọzọ. A na-anọchi anya 1863 n’mbido na n’ọgwụgwụ nke afọ iri anọ n’ọzara. Afọ 1863 bụ akara ụzọ amụma nke jikọtara akụkọ ihe mere eme nke ahịrị mpụga na nke ime nke akụkọ amaokwu iri anọ. E nwere ụka nke asaa, “ụka a kpebiri ikpe,” dịka okwu ahụ bụ “Laodisia” si pụta, na-abanye n’oge nke ọgbọ dum na-anwụ n’ọzara nọchiri anya ya. N’otu ebe ahụ kwa, onye isi ala Republican mbụ na-amalite ọrụ nke ịtọhapụ ndị ohu, si otu a bụrụ ihe nnọchianya nke Ndị Isi Ala Republican ikpeazụ ga-etinye iwu agha n’ọrụ n’oge nsogbu nke na-eduga n’ihe mkpughe kpọrọ “mbibi mba.”
N’ihe ịrịba ama nke mmalite ka e sere onyinyo ihe ịrịba ama nke ọgwụgwụ, ma e gosikwara n’ihe ndị mere n’ime mmechi nke ikpe ihe ndị e jiri mee ihe atụ n’ihe ndị metụtara mmeghe nke ikpe ahụ. Nnupụisi ahụ na Kadesh, n’ịjụ ozi Joshua na Caleb ná mmalite nke afọ iri anọ ahụ, bụ ihe atụ nke nnupụisi Mozis mere n’ịkụ Nkume ahụ na Kadesh ná njedebe nke afọ iri anọ ahụ. Afọ 1863 na-akọwa iwu ụbọchị Sọnde ebe a na-awụpụ Laodisia n’ọnụ Onyenwe anyị, ebe ndị ikom iri abụọ na ise ndị okenye nọ na Jerusalem na-ehulata nye anyanwụ na Ezekiel isi nke asatọ, ma ebe Shiloh na-abịakwute ọzọ n’ahụ ndị na-atụkwasị obi n’okwu ụgha ndị a, “ụlọ nsọ nke Onyenwe anyị ka anyị bụ.”
Anyị ga-aga n’ihu n’ọmụmụ ihe a banyere Panium n’isiokwu na-esonụ.