Pasamuwan Pergamos wiwit ana nalika ditokake Edik Milan ing taun 313, nalika dumadi palakrama adhedhasar prajanjèn kang kaping papat, kaya kang kasebut ing Daniel bab sewelas, antarane Constantia lan Licinius. Constantia dipasrahake dening kaisar kulon, Constantine Agung, marang Licinius, kaisar wetan, minangka panganten putri adhedhasar prajanjèn. Constantia iku sedulur wadon Constantine kang tunggal bapa utawa tunggal ibu, lan palakramane kaleksanan bebarengan karo ditokake Edik kasebut. Prajanjèn palakrama kasebut ora langgeng, lan sawuse iku perang sadulur banjur diterusake maneh. Constantia tetep bebarengan karo Licinius sajrone perang sadulur mau, lan nyuwun marang Constantine supaya Licinius ora dipateni sawuse Constantine ngalahake Licinius ing taun 324. Wiwitane Constantine nglilani Licinius tetep urip, nanging sabanjure mrentahake supaya dheweke diukum pati. Constantia dhewe banjur tetep manggon ing kraton Constantine nganti watara taun 330.

Palakrama prajanjèn kaping papat ing Daniel bab sewelas, ing sasi Februari taun 313, miwiti mangsa simbolis kang dilambangaké déning Pergamos, lan pasamuwan Pergamos lumaku terus nganti tekan pasamuwan Thyatira, kang kawiwitan nalika kakuwasan kapausan nglenggahi dhampar ing taun 538. Taun 538 nandhani pungkasané Pergamos lan uga nandhani palakrama prajanjèn kaping lima ing Daniel bab sewelas, nalika pasamuwan kapausan nglenggahi dhampar lumantar palakrama prajanjèn kang asipat profètis karo para panguwasa sipil Roma. Pergamos kawiwitan kanthi prajanjèn palakrama alfa ing taun 313 lan dipungkasi kanthi palakrama prajanjèn omega ing taun 538. Ing taun 1798, para raja Éropah megat pangantèn wadon kapausané nalika Napoleon nawan paus.

Panawanan lan pegatané pangantèn wadon kapausan wis dipralambangi déning palakrama adhedhasar prajanjèn kang kapisan dhéwé ing Daniel bab sewelas, kang kaleksanan antarané kakaisaran Ptolemaic lan Seleucid. Minangka panggenepan ayat enem nganti wolu, ing taun 252 SM, Ptolemy II Philadelphus (raja ing sisih kidul) masrahaké putriné Berenice supaya dadi garwané Antiochus II Theos (raja ing sisih lor) kanggo mungkasi Perang Siria Kapindho. Prajanjèn iku netepaké yèn Antiochus kudu nyingkiraké garwané Laodice lan para putra lanangé Laodice. Sawisé Ptolemy II séda ing taun 246 SM, Antiochus nampa Laodice bali dadi garwané lan megat Berenice. Laodice banjur ngongkon wong ngracun Antiochus lan ngatur supaya Berenice lan putra lanangé kang isih bayi dipatèni. Mulané, Berenice, kaya kang kacathet ing ayat mau, “ora tetep nyekel panguwasa” lan “dipasrahaké.”

Ptolemy III Euergetes, saduluré Berenice (“sawijining pang saka oyod-oyodé”), dadi raja Mesir lan nyerang karajan Seleucid kanggo males ukum tumrap apa kang dialami sedulur wadoné, miwiti Perang Siria Katelu kang dumadi wiwit taun 246 nganti 241 SM. Ptolemy ngrebut kutha-kutha utama (kalebu Seleucia lan Antioch), maju adoh mlebu ing tlatah Seleucid, lan nggawa jarahan kang akèh banget, kalebu akèh brahala lan wadhah-wadhah suci kang sadurungé dijupuk déning Cambyses saka Mesir. Dhèwèké bali menyang Mesir kanthi nggawa jarahan mau, ngganepi ramalan yèn déwa-déwané lan barang-barang aji bakal digawa minangka tawanan menyang Mesir.

Pawiwahan pangiket prajanjèn kang kapisan ing Daniel bab sewelas dadi pralambang tumrap pawiwahan pangiket prajanjèn ing taun 538 antarané Roma kapausan lan para raja ing Éropah. Ing ayat enem nganti wolu, raja ing sisih kidul masrahaké pangantèn putri kanggo nganakaké prajanjèn kang sabanjuré dilanggar. Sawisé prajanjèn iku dilanggar, karajan ing sisih lor diserbu, tlatahé ditelukaké, lan bandhané digawa lunga. Ing sajarah kang salaras karo pralambang kasebut, Napoleon, kang makili raja ing sisih kidul, meksa Nagara-nagara Kapausan supaya nampa Prajanjèn Tolentino ing taun 1797. Ing taun sabanjuré, wadyabala Prancis ing sangisoré pimpinan Jéndral Berthier mlebu ing Roma lan nawan Paus Pius VI, kang makili raja ing sisih lor. Wong-wong Prancis uga ngrampas bandha saka Roma lan nggawa bandha mau menyang Prancis, padha kaya nalika Ptolemy nggawa bandha saka karajan ing sisih lor menyang Mesir.

Prajanjian palakrama ing Milan taun 313 mungkasi perang sadulur, kaya déné prajanjian palakrama antarané kakaisaran lor lan kidul ing sangisoré papréntahané Ptolemy II Philadelphus lan Antiochus II Theos kang mungkasi Perang Siria Kapindho. Pamegatan antarané kakaisaran kulon lan wétan ing taun 324 dipralambangaké déning tumindaké Antiochus ing taun 246 SM nalika megat garwané saka Mesir kang dipalakramani kanggo ngiket prajanjian. Pamegatan loro mau jumbuh karo pamegatan ing taun 1798.

Pergamos nyakup mangsa 225 taun, wiwit taun 313 nganti taun 538. Mangsa iki diwiwiti kanthi palakrama adhedhasar prajanjèn kang kapindho ing Roma pagan lan dipungkasi kanthi palakrama adhedhasar prajanjèn kang kapisan ing Roma kapausan. Sajarah profètis Pergamos nggandhèngaké rong palakrama adhedhasar prajanjèn ing Roma pagan karo rong palakrama adhedhasar prajanjèn ing Roma kapausan, kayadéné urut-urutan pitung Cleopatra nggandhèngaké rong palakrama adhedhasar prajanjèn ing kakaisaran Seleucid karo rong palakrama adhedhasar prajanjèn ing Roma pagan. Rong palakrama adhedhasar prajanjèn ing kakaisaran Seleucid digandhèngaké déning Cleopatra karo rong palakrama adhedhasar prajanjèn ing kakaisaran Roma pagan, kang sabanjuré digandhèngaké karo rong palakrama adhedhasar prajanjèn ing Roma kapausan lumantar pasamuwan Pergamos kang asipat pralambang.

Palakrama alfa Kakaisaran Seleucid ing taun 252 SM dadi pralambang tumrap palakrama omega antarané Cleopatra Syra, putriné Antiochus Agung, lan Ptolemy V ing taun 193 SM ing Raphia. Palakrama kasebut mungkasi Perang Siria Kalima. Palakrama prajanjèn alfa ing Roma pagan kaleksanan ing taun 40 SM antarané Mark Antony lan Octavia. Octavia iku sadulur wadoné Octavian, kang ing tembé dikenal minangka Augustus Caesar. Palakrama ing taun 40 SM iku dianakaké magepokan karo Prajanjèn Brundisium. Ing taun 32 SM, Antony megat Octavia lan milih Cleopatra, saéngga njalari perang sadulur kang wis dipungkasi kanthi prajanjèn ing taun 40 SM iku pecah manèh. Mark Antony iku mungsuh saka sisih wétan, déné Octavian iku saingan saka sisih kulon. Ing sajarah Mesir ana pitung wong kang aran Cleopatra. Cleopatra kapisan nglambangaké prajanjèn palakrama omega Kakaisaran Seleucid, déné Cleopatra kapitu lan pungkasan nglambangaké pegatan ing palakrama prajanjèn alfa Roma pagan.

Kristus tansah nggambaraken pungkasan kanthi wiwitan, pramila palakrama alfa wangsa Seleucid ing taun 252 SM jumbuh kaliyan palakrama omega wangsa Seleucid ing taun 193 SM. Alfa saha omega ing sajarah wangsa Seleucid sami jumbuh kaliyan palakrama alfa saha omega Roma pagan tuwin Roma kapausan. Palakrama omega Roma pagan ing taun 313 ugi minangka palakrama prajanjian alfa Pergamos, saha dados pralambang tumrap palakrama prajanjian omega Pergamos, ingkang ugi minangka prajanjian palakrama alfa Roma kapausan ing taun 538. Bab punika ndadosaken palakrama prajanjian alfa saha omega Roma pagan sami jumbuh kaliyan palakrama alfa Roma kapausan ing taun 538. Palakrama omega Roma kapausan dumugi ing angger-angger dinten Minggu ingkang badhé enggal dumugi. Alfa taun 538 dados pralambang tumrap omega angger-angger dinten Minggu, saha alfa taun 538 dipunpralambangi déning Prajanjian Brundisium ing taun 40 SM tuwin palakrama prajanjian Édik Milan ing taun 313. Palakrama alfa Kakaisaran Seleucid ing taun 252 SM jumbuh kaliyan palakrama prajanjian Roma kapausan ing taun 538, saha minangka palakrama alfa Kakaisaran Seleucid, palakrama punika ugi jumbuh kaliyan palakrama omega ing Raphia ing taun 193 SM.

Palakrama prajanjèn antarané lor lan kidul ing taun 252 lan 193 SM jumbuh karo palakrama prajanjèn ing taun 538, kang jumbuh karo palakrama prajanjèn Roma pagan ing taun 40 SM lan 313. Kabèh palakrama prajanjèn cacah lima kang kagambaraké ing sajarah Daniel bab sewelas bakal kawujud kanthi sampurna ing palakrama prajanjèn kang kaping enem lan pungkasan, nalika anané undhang-undhang dina Minggu kang bakal énggal teka. Palakrama loro kang kawitan iku peperangan antarané pihak lor lan pihak kidul kang padha memungsuhan, déné kang kaping telu lan kaping papat nggambaraké perang sadulur antarané wétan lan kulon. Palakrama kang kaping lima lan kaping enem nggambaraké peperangan rohani antarané wétan lan kulon; antarané Ortodoksi lan Katulik Roma; utawa antarané negara lan gréja. Salah siji prabédan pokok antarané Ortodoksi lan Katulik Roma yaiku yèn golongan Ortodoks nampa apa kang diarani “kaisaropapisme.”

Kaisaropapisme

Caesaropapisme yaiku panggabungan gréja lan negara, kanthi negara minangka pihak kang nguwasani sesambungan kasebut. Katulikisme Roma nolak tatanan kasebut lan ngugemi Dékret Justinian taun 533 kang netepaké Gréja Katulik Roma minangka sesirahé gréja-gréja lan uga minangka pihak kang mbeneraké para penganut piwulang sesat. Pasulayan rohani ing rong palakrama pungkasan kang adhedhasar prajanjèn iku ngenani prakara apa priya, kang nglambangaké panguwasa sipil, nguwasani wanita, kang nglambangaké panguwasa gréja. Peperangan rohani kasebut uga nyakup prabédan ing sawatara aspek pangibadah ing sajroning gréja lan piwulang kang diarani “filioque.”

Filioque

Filioque tegesipun “lan Sang Putra.” Kangge mangertosi wigatosipun tetembungan “filioque”, dipunbetahaken panintingan miturut nubuatan tumrap kitha Nicaea, papan “Syahadat Nicaea” sepisanan dipuntetepaken. Nicaea gadhah sesambetan miturut nubuatan kaliyan garis Islam, amargi ing ngriku perang Nicaea ingkang kaping kalih ing sajarah dipuntandhani, lan ugi gadhah sesambetan miturut nubuatan kaliyan peperangan rohani Katulikisme Wetan lan Kulon. Paus Leo, minangka pralambang, ugi kagayut kaliyan Nicaea lan paseksen nubuatan saking Syahadat Nicaea.

Enem palakrama adhedhasar prajanjèn katandhani ing Daniel bab sewelas, lan papat kang kapisan iku konflik militèr antarané lor lan kidul utawa antarané wétan lan kulon. Rong palakrama kang pungkasan iku konflik rohani antarané umat Katulik Ortodoks ing wétan lan umat Katulik Roma ing kulon. Palakrama adhedhasar prajanjèn kang kaping enem lan pungkasan bakal nyakup pralambang pasulayan ngenani Sahadat Nicea, lan bakal nglibataké sawijining Paus Leo, lan wekasané bakal ngukuhaké pangertèn Katulik Roma ngenani panggabungané gréja lan nagara, kang nampik “kaisaropapisme” kang dianut déning umat Ortodoks wétan, yaiku pamawas kang netepaké panguwasa sipil minangka panguwasa ing sadhuwuré gréja.

“Nanging apa ta sing diarani ‘reca kanggo kéwan iku’? lan kepriyé reca iku bakal kawangun? Reca iku digawé déning kéwan kang sungu loro, lan minangka reca kanggo kéwan iku. Reca iku uga diarani recané kéwan iku. Mula, kanggo mangertèni kaya apa reca iku lan kepriyé reca iku bakal kawangun, kita kudu nyinaoni sipat-sipaté kéwan iku dhéwé—kepausan.

“Nalika pasamuwan wiwitan dadi rusak amarga nyimpang saka kaprasajaning Injil lan nampa tata upacara sarta adat pakulinan kapir, pasamuwan mau kelangan Roh lan panguwasaning Allah; lan supaya bisa nguwasani ati nuraniné wong akèh, pasamuwan mau ngupaya panyengkuyung saka panguwasa sekuler. Akibaté yaiku kapausan, sawijining pasamuwan kang nguwasani panguwasaning nagara lan migunakaké panguwasa iku kanggo nggayuh ancas-ancasé dhéwé, mligi kanggo ngukum ‘piwulang sesat.’ Supaya Amérika Sarékat bisa mbentuk recaning kéwan iku, panguwasa agama kudu nguwasani pamaréntahan sipil nganti wewenanging nagara uga bakal digunakaké déning pasamuwan kanggo nggayuh ancas-ancasé dhéwé.” The Great Controversy, 443.

Caesaropapisme lan filioque minangka rong prabédan pokok antarané umat Katulik Kulon lan Wétan. Sing siji minangka pasulayan ngenani wewenang sipil; déné sijiné minangka pasulayan téologis ngenani apa Sang Roh Suci “mijil” mung saka Sang Rama utawa Sang Roh Suci mijil saka Sang Rama lan Sang Putra. Gréja Katulik Roma pitados yèn Sang Roh Suci mijil saka Sang Rama lan Sang Putra, déné gréja Wétan nolak “filioque,” kanthi mbantah tambahan kang mratélakaké yèn Sang Roh Suci mijil saka Kristus. Téori filioque ditambahaké sithik mbaka sithik ing Sahadat asli kang dirumusaké ing Konsili Nicaea ing taun 325, patang taun sawisé anané undhang-undhang dina Minggu kang kapisan, lan setaun sawisé Constantine ngalahaké Licinius saéngga dadi panguwasa tunggal Kakaisaran Roma. Sahadat asli iku ora ngemot prakara “filioque” kang wusanané bakal dadi salah siji saka rong sebab utama pisahé Gréja Katulik Wétan lan Kulon.

Ing Konsili Konstantinopel taun 381, Pangaken Pitados Nicea dipunjembaraken dados rumusan ingkang lajeng dipunwastani Pangaken Pitados Nicea-Konstantinopel. Pratelan ingkang dipunjembaraken ngengingi Sang Roh Suci menika ngemot tembung-tembung “ingkang mijil saking Sang Rama.” Wujud Pangaken Pitados menika taksih dipunginakaken déning gréja-gréja Ortodoks Wétan, tanpa tambahan filioque ingkang dipunlebetaken ing salajengipun. Sèket taun salajengipun, ing Konsili Efesus taun 431, kapitadosan ingkang dipuntetepaken ing Nicea taun 325 dipuntegesaken malih, lan konsili menika nglarang dipunlebetakenipun kapitadosan sanès minangka gantosipun pangaken pitados Nicea. Larangan menika sampun dipunginakaken déning Gréja Wétan minangka dhasar bantahan tumrap panambahan filioque ing Pangaken Pitados. Ing Konsili Toledo Kaping Tiga taun 589, filioque kapacak ing rumusan Pangaken Pitados basa Latin ingkang dipunginakaken ing Spanyol. Panganggénipun magepokan kaliyan panentangan dhateng Arianisme ing antawisipun bangsa Visigoth, kanthi ngantebaken ka-Allahanipun Sang Putra ingkang sawetah. Pramila, Konsili Toledo Kaping Tiga dipunakeni kanthi wiyar minangka salah satunggaling tenger wigati ing mangsa wiwitan panlebetan filioque ing Pangaken Pitados Gréja Kulon.

Ing abad kaping 8 lan kaping 9, filioque dadi baku ing gréja-gréja ing sangisoré panguwasané Charlemagne lan wangsa Carolingian. Filioque dibélani ing sinode-sinode Kulon lan mbaka sethithik ditampa ing saindhenging Éropah Latin ing sanjabané Roma. Gréja Wétan banjur mangertèni anané wuwuhan iki lan wiwit nentang.

Ing taun 1014, Paus Benediktus VIII kanthi resmi nglebokaké Sahadat sing ngemot filioque ing Misa ing Roma. Wiwit wektu iku, filioque dadi baku ing liturgi Roma. Bab iki asring dianggep minangka langkah panentu saka pihak Kulon. Ing taun 1054, dumadi ekskomunikasi timbal balik ing Skisma Agung, lan filioque minangka salah siji prakara teologis utama sing nalika iku wis misahaké Wétan lan Kulon.

Ing Konsili Florence taun 1438/39, Gréja Roma negesaké manèh filioque lan supremasi paus. Kaisar Wétan, John Paleologos, nekani konsili iku. Paleologos iku kakang lan pandhisiké Constantine kaping sewelas ing dhampar kekaisaran; Constantine iki kang nggenepi pameca bab wektu satus sèket taun kang rampung ing tanggal 27 Juli 1449. Ing konsili taun 1438/39 iku, Kaisar John Paleologos ngupaya sengkuyungan militèr lan ékonomi kanggo nglawan bangsa Ottoman, lan kanthi mangkono nampa panemuné Gréja Katulik Roma ngenani filioque lan supremasi paus. Nalika dhèwèké lan rombongan Yunani bali menyang Constantinople, Gréja Wétan nolak pasarujukan iku. Saiki Gréja Katulik Roma lan akèh-akèhé gréja Protestan kang murtad isih ngugemi filioque, déné Gréja Ortodoks Wétan nolak piwulang iku.

Ing taun 325, Konsili Nicaea dianakake lan dirawuhi dening Konstantinus Agung, pralambange pasamuwan Pergamos kang nindakake kompromi. Sajrone pitulas taun wiwit Edik Milan nganti pamisahan kekaisaran ing taun 330 kaya kang wis diweca, Syahadat Nicaea ditetepake.

Ing taun 533, Dekret Justinian ditetepake, lan ing taun candhake, yaiku 534, Kitab Undhang-Undhang Justinian diwetokake, lan ing taun 538 alangan katelu kasil disingkirake dening kakuwasan kepausan nalika bangsa Goth diusir saka kutha Roma. Banjur, ing Konsili Orleans Kaping Telu, sawijining undhang-undhang dina Minggu ditetepake.

Kurun wektu saka taun 313 nganti 330 nggambarake fraktal alfa kang luwih jembar saka kurun 225 taun pasamuwan Pergamos, dene kurun wektu saka taun 533 nganti 538 nggambarake fraktal omegane. Taun 313 nandhani Edik Milan, lan 225 taun sabanjure, ing taun 538, sawijining undhang-undhang dina Minggu ditetepake. Sajrone sajarah alfa kang luwih jembar kasebut, kurun wektu saka Edik taun 313 nganti undhang-undhang dina Minggu pagan kapisan ing taun 321 selaras karo kurun wektu saka Dekret taun 533 nganti undhang-undhang dina Minggu kapisan saka kepausan ing taun 538. Pergamos nyedhiyakake telung gambaran ngenani panetepan hukum kang ndhisiki lan nuntun marang anane undhang-undhang dina Minggu. Pergamos uga nggambarake “pamurtadan luwih dhisik” kang diandharake Paulus ing layange kang kapindho marang pasamuwan ing Tesalonika.

Aja nganti ana wong kang ngapusi kowé kanthi cara apa waé: amarga dina iku ora bakal teka, kajaba luwih dhisik ana pamurtadan lan kawiyak manungsa dosa iku, yaiku anaking karusakan; kang nglawan lan ngluhuraké awaké dhéwé ngungkuli samubarang kang sinebut Gusti Allah, utawa kang disembah; nganti dhèwèké lungguh ing padalemané Gusti Allah minangka Gusti Allah, sarta mratélakaké yèn awaké dhéwé iku Gusti Allah. 2 Tesalonika 2:3, 4.

Pamurtadan kang ndhisiki kawedharé paus Roma minangka manungsa duraka digambaraké déning pasamuwan Pergamos. Miturut Paulus, klèru anggoné mangertèni bebener iki ateges pracaya marang goroh, lan minangka akibat saka pracaya marang goroh mau, kabèh wong kang tumindak mangkono bakal nampa panyasaran kang kuwat (2 Tesalonika 2:10–12). Panyasaran kang kuwat iku jumbuh karo pangadilan tumrap umat prajanjian lan tanah papan umat prajanjian mau kaadegaké. Tumrap pasamuwan Advent Dina Kapitu kang asipat Laodikia, panyasaran kang kuwat iku digambaraké déning panulaké marang pangertèné William Miller yèn “kang padinan” ing kitab Danièl iku paganisme sacara umum, lan luwih mligi manèh, yèn bab iku nggambaraké Roma pagan. Tumrap Amerika Sarékat, panyasaran kang kuwat iku ora adhedhasar panulak marang pangertèné William Miller bab pethikan iki, kang dadi sarana tumrap Miller kanggo mangertèni yèn “kang padinan” iku paganisme. Nanging, panyasarané iku adhedhasar anggoné padha lali yèn manungsa duraka kang kawedhar sawisé Roma pagan ambruk iku panguwasa kepausan. Reagan dadi pralambanging panyasaran mau nalika dhèwèké lali yèn wiwit cilik dhèwèké wis ngerti yèn paus iku antikristus. Nalika Reagan lumebu ing aliansi rahasia karo wewadi kadurakan ing dasawarsa 1980-an, dhèwèké dadi pralambanging kahanan wuta kang ing pangetrapan pameca iki dimangertèni bakal dibalèni déning Donald Trump. Ora preduli apa kahanan wuta mau disengaja utawa minangka akibat saka informasi kang klèru, tafsir pameca kang diandharaké ing kéné ngira yèn Trump bakal mbalèni kahanan wutané Reagan lan, miturut Paulus, nampa panyasaran kang kuwat.

Pergamos nglambangaké mangsa kompromi lan pamurtadan kang ndhisiki jumenengé kapausan ing dhampar. Sacara profetis, sejarah iki laras karo taun-taun pungkasané Amérika Sarékat, sawijining mangsa kang diwiwiti kanthi kaprésidhènané Ronald Reagan. Manawa Pergamos ditliti wiwit Édik taun 313 nganti undhang-undhang dina Minggu taun 538; utawa fraktal alfa Pergamos wiwit Édik mau nganti undhang-undhang dina Minggu kang kapisan ing taun 321; utawa fraktal omega Pergamos wiwit taun 533 nganti undhang-undhang dina Minggu taun 538, telung garis kasebut kabèh nggambaraké struktur profetis sawijining pangepungan.

Kita bakal ngrembug sawijining pangepungan ing artikel sabanjuré.