សៀវភៅដានីយ៉ែល - លេខមួយរយកៅសិបពីរ

យើងកំពុងពិចារណាអំពី «ប្រវត្តិសាស្ត្រលាក់កំបាំង» នៃខទីសែសិបនៃដានីយ៉ែលជំពូកទីដប់មួយ នៅពេលដែលសក្ខីភាពដែលបានសរសេររបស់វាបញ្ចប់នៅពេលចុងបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ 1989 រហូតដល់ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៃខទីសែសិបមួយ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រលាក់កំបាំងនោះតំណាងឲ្យរចនាសម្ព័ន្ធសម្រាប់តម្រឹមបន្ទាត់ទំនាយទាំងអស់នៃថ្ងៃចុងក្រោយឲ្យស្របគ្នា ពីព្រោះការបោះត្រាលើមនុស្សមួយសែនបួនម៉ឺនបួនពាន់កើតឡើងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រលាក់កំបាំងនោះ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រនោះគឺជាកន្លែងដែលការសាកល្បងដែលទាក់ទងនឹងការបង្កើតរូបសំណាកនៃសត្វសាហាវកើតឡើង។ ដូច្នេះហើយ វាជាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលសុបិនលាក់កំបាំងរបស់នេប៊ូក្នេសារ អំពីរូបសំណាកនៃសត្វសាហាវ ត្រូវបានបើកស្រាយ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រលាក់កំបាំងនោះគឺជាកន្លែងដែលប្រវត្តិសាស្ត្រលាក់កំបាំងចាប់ពីអាណត្តិទីមួយរបស់ Donald Trump បញ្ចប់នៅខទីពីរនៃដានីយ៉ែល 11 រហូតដល់ខទីបី។ ប្រវត្តិសាស្ត្រលាក់កំបាំងនោះគឺជាផ្នែកនៃទំនាយរបស់ដានីយ៉ែលដែលទាក់ទងនឹងថ្ងៃចុងក្រោយ ហើយវាគឺជាវិវរណៈនៃព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទ ដែលត្រូវបានបើកស្រាយមុនពេលព្រះគុណបិទនៅច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ។ បន្ទាត់សេចក្តីពិតទាំងអស់នេះត្រូវបានតំណាងថាជាការដកត្រាទីប្រាំពីរ និងត្រាចុងក្រោយចេញ។

ខណ្ឌ​ទី​ដប់​ដល់​ទី​ដប់ប្រាំ នៃ ដានីយ៉ែល ១១ ត្រូវតែ​ផ្គូផ្គង​ជាមួយ​នឹង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​លាក់កំបាំង​នោះ ហើយ​ខណ្ឌ​បី​ចុងក្រោយ​នៃ​ខណ្ឌ​ទាំង​នោះ​បង្ហាញ​ខ្សែ​បន្ទាត់​ទំនាយ​បី។ ខណ្ឌ​ទាំង​នោះ​កំណត់​សម្គាល់​ថា ពេល​ណា​សាសនាចក្រប៉ាប​ចូល​ជ្រៀតចូល​វិញ​ទៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូច​ដែល​វា​បាន​ធ្វើ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ 200 BC នៅ​ពេល​ដែល​រ៉ូម​បាកាន​បាន​ចូល​មក​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ទំនាយ​ជា​លើក​ដំបូង ដែល​តំណាង​នៅ​ក្នុង ដានីយ៉ែល ជំពូក ១១ ខណ្ឌ ១៤។ ខណ្ឌ​នោះ និង​ការ​សម្រេច​របស់​ខណ្ឌ​នោះ​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​រ៉ូម​បាកាន បាន​បង្កើត​និមិត្ត ដ្បិត​រ៉ូម​បាកាន​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​អំណាច​ដែល​លើកតម្កើង​ខ្លួន​ឯង ប្លន់​យក​ពី​រាស្ត្រ​របស់​ព្រះ ហើយ​បន្ទាប់​មក​ក៏​ដួល​រលំ។ ប្រូតេស្តង់​ដែល​ក្បត់​ជំនឿ​បាន​អនុវត្ត​ខណ្ឌ​នោះ​ទៅ​លើ អង់ទីយ៉ូកុស អេពីផានេស ប៉ុន្តែ​ពួក​មីល្លឺរ៉ាយ​បាន​អនុវត្ត​វា​ទៅ​លើ​រ៉ូម​បាកាន ដោយ​កំណត់​អត្តសញ្ញាណ​ខណ្ឌ​នោះ​ថា​ជា​សេចក្តីពិត​សម្រាប់​ការ​សាកល្បង​មួយ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មីល្លឺរ៉ាយ។ សព្វថ្ងៃ​នេះ ពួក​ទេវវិទូ​នៃ​អាត់វេនទីស៊ឹម​សម័យ​ទំនើប​បែប​ឡាវឌីសេ​វិញ​ក៏​បង្រៀន​ម្តង​ទៀត​ថា វា​គឺ​ជា អង់ទីយ៉ូកុស អេពីផានេស ដូច្នេះ​វា​ក៏​ជា​សេចក្តីពិត​សម្រាប់​ការ​សាកល្បង​ម្តង​ទៀត។

វាមិនត្រឹមតែជាសេចក្ដីពិតសម្រាប់ការសាកល្បងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ ខគម្ពីរ​នោះ និង​ការបំពេញ​របស់វា​នៅឆ្នាំ ២០០ មុន គ.ស. កំណត់អត្តសញ្ញាណ​ថា​ពេលណា​ស្ត្រីពេស្យា​នៃ​ក្រុងទីរ៉ុស (រ៉ូមសម័យទំនើប) ចាប់ផ្ដើមច្រៀងបទចម្រៀងសាតាំង​របស់នាង ហើយ​ចង្អុលបង្ហាញដល់​អំណាចសម្តេចប៉ាប​ចូលមក​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​ថ្ងៃ​ចុងក្រោយ ហេតុនេះហើយ​បានជា​វាតំណាងឲ្យ​សេចក្ដីពិត​សម្រាប់ការសាកល្បង​ដ៏ចម្បង​នៃ​ថ្ងៃ​ចុងក្រោយ ដែល​ស្របតាម​សេចក្ដីពិត​សម្រាប់ការសាកល្បង​ដែល​ត្រូវបានតំណាង​ដោយ​ការជជែកដេញដោល​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មីល្លឺរ៉ាយ។

ខទាំងបីនេះ ក៏តំណាងឲ្យ​បន្ទាត់​នៃ​ស្នែង​ខាង​សាធារណរដ្ឋ​របស់​សត្វ​ពី​ផែនដី​ផងដែរ ហើយកំណត់​អត្តសញ្ញាណ​ជំហាន​ទំនាយ​របស់ Donald Trump ខណៈ​ដែល​គាត់​ចូល​កាន់​អាណត្តិ​ទីពីរ​របស់​គាត់ ក្នុង​នាម​ជា​ប្រធានាធិបតី​ទី​ប្រាំបី ដែល​មាន​ប្រភព​ចេញ​ពី​ប្រធានាធិបតី​ទាំង​ប្រាំពីរ នៅ​ក្នុង​បន្ទាត់​នៃ​ប្រធានាធិបតី​មួយ ដែល​បាន​ចាប់ផ្តើម​ជាមួយ Ronald Reagan នៅ​ពេល​ចុងក្រោយ ក្នុង​ឆ្នាំ 1989។ បន្ទាប់ពី​សមរភូមិ Raphia នៃ​ខ​ទី​ដប់ពីរ “Antiochus” ជាមុន​ដំបូង​បង្ក្រាប​ការ​បះបោរ​មួយ​នៅ​ក្នុង​សហរដ្ឋអាមេរិក បន្ទាប់មក​រៀបចំ​ខ្លួន​សម្រាប់​សង្គ្រាម​មួយ​ប្រឆាំង​នឹង​សកលនិយម ដែល​ត្រូវ​បាន​តំណាង​ដោយ​អេស៊ីប​ក្នុង​សមរភូមិ Panium។ Trump ឈ្នះ​សង្គ្រាម​នោះ ប៉ុន្តែ​សង្គ្រាម​នោះ​បាន​ចាប់ផ្តើម​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​បី (Actium)។ សកម្មភាព​ទាំងនេះ​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ជា​គំរូ​ដោយ Antiochus III Magnus ដែល​បាន​រង​បរាជ័យ​ដោយ​អេស៊ីប​នៅ​សមរភូមិ Raphia ប៉ុន្តែ​ក្រោយមក​បាន​សងសឹក​វិញ​ដោយ​ជ័យជម្នះ​នៅ​សមរភូមិ Panium។

នៅក្នុង​ខទីដប់បី «បន្ទាប់ពី​ឆ្នាំ​មួយ​ចំនួន» អង់ទីយ៉ូខុស ម៉ាញ្នុស ដូចដែល Uriah Smith បានថ្លែងថា «Antiochus បន្ទាប់ពី​បានបង្ក្រាប​ការបះបោរ​នៅ​ក្នុង​នគរ​របស់ខ្លួន ហើយ​បានធ្វើ​ឲ្យ​តំបន់​ខាងកើត​ស្ថិត​នៅក្រោម​ការគោរពប្រតិបត្តិ​របស់ខ្លួន និងរៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ស្ថេរភាព​រួចមក គាត់​ក៏​មាន​ពេលទំនេរ​សម្រាប់​កិច្ចការណា​មួយ នៅពេល​ដែល​យុវរាជ Epiphanes ឡើង​គ្រង​បល្ល័ង្ក​នៃ​អេស៊ីប; ហើយ​ដោយ​គិត​ថា នេះ​ជា​ឱកាស​ដ៏ល្អ​ពេក​សម្រាប់​ពង្រីក​អាណាចក្រ​របស់ខ្លួន មិនគួរ​ឲ្យ​កន្លង​ផុត​ទៅ​ទេ គាត់​ក៏​បាន​ប្រមូល​កងទ័ព​យ៉ាង​មហិមា ធំ​ជាង​មុន»។ Trump នឹង​បង្ក្រាប​ការបះបោរ​មួយ​នៅ​ក្នុង​នគរ​របស់ខ្លួន​ជាមុនសិន ហើយ​បន្ទាប់មក​នឹង​រៀបចំ​កងទ័ព​មួយ​ដែល​ធំ​ជាង​កងទ័ព​ដែល​គាត់​មាន កាល​ពី​ពេល​ដែល​គាត់​ត្រូវ​បាន​បរាជ័យ​ពី​មុន។ Trump ត្រូវ​បាន​បរាជ័យ​នៅ​ឆ្នាំ 2020 ក្នុង​ការ​បំពេញ​នៃ​វិវរណៈ ជំពូក​ដប់មួយ នៅពេល​ដែល​សត្វ​តំណាង​នៃ​អធេវកម្ម ដែល​តំណាង​ឲ្យ​សកលនិយម​ទូទាំង​ពិភពលោក និង​ពួក​សកលនិយម​នៃ​គណបក្ស​ទាំង​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​សាធារណរដ្ឋ បាន​លួច​ការបោះឆ្នោត ហើយ​ក្នុង​នាម​ជា​កងទ័ព​តំណាង​ដំបូង​របស់​ស្រីពេស្យា​នៃ​ទីរ៉ុស នោះ​វា​ក៏​នឹង​ជា​បរាជ័យ​មួយ​ផងដែរ នៅពេល​ដែល Putin នឹង​ទទួល​ជ័យជម្នះ​លើ​អ៊ុយក្រែន។

បន្ទាត់ទំនាយទីបីក្នុងខបីដែលយើងកំពុងពិចារណា គឺជាបន្ទាត់នៃប្រូតេស្តង់ដែលបានក្បត់ជំនឿ ដូចដែលត្រូវបានតំណាងដោយបន្ទាត់របស់ពួកម៉ាកកាប៊ី និងការបះបោររបស់ពួកគេប្រឆាំងនឹងការប៉ុនប៉ងរបស់អាន់ទីយ៉ុក អេពីផានេស ក្នុងការបង្ខំឲ្យជនជាតិយូដាទទួលសាសនារបស់ក្រិក។ បន្ទាត់របស់ Trump និងបន្ទាត់នៃប្រូតេស្តង់ដែលបានក្បត់ជំនឿ តំណាងឲ្យអំណាចទាំងពីរ ដែលនៅទីបំផុតនឹងរួមបញ្ចូលគ្នាទៅជាស្នែងដែលត្រូវបានតំណាងថាជារូបសត្វសាហាវ។ ខទីដប់បីដល់ខទីដប់ប្រាំ តំណាងឲ្យប្រវត្តិសាស្ត្រដែលនាំទៅដល់ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ ហើយបន្ទាត់ទាំងពីរនៃប្រូតេស្តង់ដែលបានក្បត់ជំនឿ និងសាធារណរដ្ឋនិយមដែលបានក្បត់ជំនឿ បង្ហាញពីអន្តរកម្មរវាងអំណាចទាំងពីរ ខណៈដែលពួកវាមកជួបគ្នា ហើយបញ្ចូលសាសនាចក្រ និងរដ្ឋឲ្យរួមគ្នា មុនពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យមកដល់។

ក្នុង​អត្ថបទ​កន្លង​មក យើង​បាន​កំណត់​ថា ព្រឹត្តិការណ៍​ទាំង​បី​ដែល​តំណាង​ដោយ​កាលបរិច្ឆេទ ឆ្នាំ 1776, 1789 និង 1798 ដែល​តំណាង​ឲ្យ សេចក្តី​ប្រកាស​ឯករាជ្យ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ច្បាប់​ស្តីពី​ជន​បរទេស និង​អំពើ​បង្កប់បំផ្លាញ បាន​បញ្ជាក់​អំពី​រយៈពេល​មួយ​ដែល​នាំ​ទៅ​ដល់​ការ​ចាប់ផ្តើម​របស់​សត្វ​ពី​ផែនដី ក្នុង​នាម​ជា​នគរ​ទី​ប្រាំមួយ​នៃ​ព្រះបន្ទូល​ទំនាយ​ក្នុង​ព្រះគម្ពីរ។ ដោយ​ហេតុ​នេះ សញ្ញាសម្គាល់​ទាំង​បី​នោះ តំណាង​ឲ្យ​សញ្ញាសម្គាល់​បី ដែល​នាំ​ទៅ​ដល់​ការ​បញ្ចប់​នៃ​នគរ​ទី​ប្រាំមួយ​នៃ​ព្រះបន្ទូល​ទំនាយ​ក្នុង​ព្រះគម្ពីរ។ យើង​បាន​កំណត់​ថា រយៈពេល​ម្ភៃ​ពីរ​ឆ្នាំ ដែល​លាតសន្ធឹង​ចាប់​ពី 1776 ដល់ 1798 ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ពេលវេលា​បោះត្រា​របស់​មួយ​សែន​សែសិបបួន​ពាន់ ពីព្រោះ​លេខ​ម្ភៃ​ពីរ ជា​និមិត្តសញ្ញា​នៃ​ការ​រួម​បញ្ចូល​គ្នា​រវាង​ភាព​ជា​ព្រះ និង​មនុស្សជាតិ។

យើងបានកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រវត្តិសាស្ត្រនេះថាមានហត្ថលេខានៃ «សេចក្តីពិត» ពីព្រោះសញ្ញាសម្គាល់ទីមួយ និងទីចុងក្រោយ តំណាងឲ្យឯករាជ្យភាពដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង និងឯករាជ្យភាពដែលត្រូវបានដកចេញ។ សញ្ញាសម្គាល់ទាំងបីសុទ្ធតែតំណាងឲ្យនិមិត្តសញ្ញាចម្បងនៃសត្វសាហាវពីផែនដី ពីព្រោះពួកវាទាំងអស់សុទ្ធតែតំណាងឲ្យការនិយាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដ្បិត «ការនិយាយរបស់ជាតិមួយ គឺជាសកម្មភាពរបស់អាជ្ញាធរនីតិបញ្ញត្តិ និងតុលាការ»។ សញ្ញាសម្គាល់កណ្តាលនៃឆ្នាំ 1789 និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័នដោយអាណានិគមទាំងដប់បី ហើយអក្សរកណ្តាលនៅក្នុងពាក្យហេព្រើរ «សេចក្តីពិត» គឺជាអក្សរទីដប់បី។ រយៈពេលម្ភៃពីរឆ្នាំ ចាប់ពី 1776 ដល់ 1798 ក៏ស្របគ្នានឹងអក្សរម្ភៃពីរ ដែលបង្កើតជាអក្ខរក្រមហេព្រើរ។

យើង​ក៏​បាន​កំណត់​ផង​ដែរ​ថា ច្បាប់​អន្យជន និង​ច្បាប់​បះបោរ ឆ្នាំ 1798 តំណាង​ឲ្យ​ចំណុច​ដែល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​និយាយ​ដូច​ជា​នាគ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​សម្ព័ន្ធភាព​របស់​សាសន៍​យូដា​ជាមួយ​នឹង​ទីក្រុង​រ៉ូម ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ខ្សែ​ប្រវត្តិ​របស់​ប្រូតេស្តង់​ក្បត់​ជំនឿ​នៅ​ក្នុង​ខទី​ដប់បី​ដល់​ដប់ប្រាំ នៃ ដានីយ៉ែល ជំពូក 11 តំណាង​ឲ្យ​រយៈពេល​មួយ​នៅ​ពេល​ដែល​រូបសំណាក​របស់​សត្វសាហាវ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង ហើយ​ការ​បង្កើត​រូបសំណាក​នោះ​គឺ​ជា​ការ​សាកល្បង​ចុងក្រោយ​សម្រាប់​មនុស្ស​មួយ​សែន​បួន​ម៉ឺន​បួន​ពាន់​នាក់។ នោះ​គឺ​ជា​ការ​សាកល្បង​ដែល​ពួកគេ​ត្រូវ​តែ​ឆ្លង​កាត់ មុន​ពេល​ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​បោះត្រា។ ហេតុ​ដូច្នេះ សម្ព័ន្ធភាព​របស់​សាសន៍​យូដា​ចាប់​ពី​ឆ្នាំ 161 មុន​គ.ស. ដល់​ឆ្នាំ 158 មុន​គ.ស. គឺ​ជា​ធាតុ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​នៃ​ការ​សាកល្បង ដែល​តាម​រយៈ​នោះ ការ​ហៅ​អ្នក​ដែល​ត្រូវ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​មនុស្ស​មួយ​សែន​បួន​ម៉ឺន​បួន​ពាន់​នាក់ ត្រូវ​បាន​សម្រេច។

ការទទួលស្គាល់ថា ពីឆ្នាំ 161 មុន គ.ស. ដល់ឆ្នាំ 158 មុន គ.ស. តំណាងឲ្យរយៈពេលមួយ ដែលត្រូវបាននិមិត្តរូបដោយសម្ព័ន្ធរបស់ជនយូដា គឺផ្ទុយនឹងការបង្រៀនរបស់ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដ្បិតអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្របង្រៀនថា សម្ព័ន្ធនោះគឺនៅឆ្នាំ 161 មុន គ.ស. ខណៈដែលពួក Millerites បង្រៀនថា វាគឺនៅឆ្នាំ 158 មុន គ.ស. ហើយសេចក្ដីជឿជាក់របស់ពួកគេចំពោះការពិតនោះ ត្រូវបានបង្ហាញនៅលើតារាងបរិសុទ្ធទាំងពីរ។

សំណួរមិនមែនមានតែថា តើអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រត្រឹមត្រូវឬទេក្នុងការកំណត់ឆ្នាំ 161 BC សម្រាប់សម្ព័ន្ធជាមួយពួកយូដា ឬថា តើពួក Millerites ត្រឹមត្រូវឬទេក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណឆ្នាំ 158 BC។ ក្នុងជម្រើសទាំងពីរនោះ នឹងមានក្រុមមួយដែលយល់ស្របនឹងជម្រើសរបស់អ្នក។ សំណួរគឺថា តើទាំងអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងពួក Millerites សុទ្ធតែត្រឹមត្រូវដែរឬទេ ហើយថា សេចក្តីពិតទាក់ទងនឹងសម្ព័ន្ធជាមួយពួកយូដា តាមពិតជាតំណាងឲ្យរយៈពេលមួយនៃកាលវេលា ផ្ទុយពីការជាចំណុចតែមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលអាចទៅរួចមួយក្នុងចំណោមពីរ។

នៅក្នុងអត្ថបទមុនៗ យើងបានបង្ហាញនូវតក្កវិជ្ជាដែលបានបរិសុទ្ធ ដែលយើងជឿថាមានសុពលភាពថា សម្ព័ន្ធភាពជាមួយក្រុងរ៉ូម និងជនជាតិយូដា តំណាងឲ្យរយៈពេលពីឆ្នាំ 161 មុន គ.ស. ដល់ឆ្នាំ 158 មុន គ.ស. ហើយថា រយៈពេលនោះជានិមិត្តរូបនៃការបង្កើតរូបសត្វនោះ។ ដោយហេតុនេះ សូម្បីតែការសម្រេចចិត្តទទួលយកថា សម្ព័ន្ធភាពរបស់ជនជាតិយូដាជាមួយក្រុងរ៉ូមជារយៈពេលនៃពេលវេលា ក៏ក្លាយជាការសាកល្បងមួយដែរ ហើយក្នុងន័យព្យាករណ៍នោះ វាស្របគ្នានឹងការពិតដែលថា ការបង្កើតរូបសត្វនោះគឺជា «ការសាកល្បងដ៏ធំសម្រាប់ប្រជាជនរបស់ព្រះ»។

ដោយបាននិយាយដូច្នេះហើយ ឆ្នាំ 158 មុន គ.ស. បញ្ជាក់អំពីពេលដែលសម្ព័ន្ធរវាងពួកយូដាដែលក្បត់សេចក្ដីជំនឿ ដែលគេស្គាល់ថា ម៉ាក់កាប៊ី បានត្រូវបង្កើតឡើងយ៉ាងរឹងមាំជាមួយនឹងទីក្រុងរ៉ូម ហើយដោយហេតុនោះវាជាគំរូនៃច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ ពីព្រោះព្រះគម្ពីរបានសួរសំណួរបែបវោហាសាស្ត្រថា «តើពីរនាក់អាចដើរជាមួយគ្នាបានឬ លុះត្រាតែព្រមព្រៀងគ្នា?» ឆ្នាំ 158 មុន គ.ស. បញ្ជាក់ទីកន្លែង និងពេលវេលាដែលព្រូតេស្តង់និយមក្បត់សេចក្ដីជំនឿចាប់ដៃជាមួយអំណាចសម្តេចប៉ាប ហើយរយៈពេលដែលបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 161 មុន គ.ស. ដែលនាំទៅដល់ឆ្នាំ 158 មុន គ.ស. នោះ បញ្ជាក់អំពីរយៈពេលដែលតំណាងឲ្យការបង្កើតរូបសត្វសាហាវ។ វាជាការចាំបាច់យ៉ាងខ្លាំងក្នុងការទទួលស្គាល់ថា រយៈពេលនោះកំពុងបញ្ជាក់អំពីពេលដែលព្រូតេស្តង់និយមក្បត់សេចក្ដីជំនឿនឹងរួមដៃជាមួយសាធារណរដ្ឋនិយមក្បត់សេចក្ដីជំនឿ។ អំណាចក្បត់សេចក្ដីជំនឿទាំងពីរនោះ ត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងខទីដប់បី ដល់ខទីដប់ប្រាំ ដូច្នេះពួកវាចែករំលែកសញ្ញាសម្គាល់ដំណាក់កាលរួមមួយចំនួន។

វាជាការត្រឹមត្រូវក្នុងការអនុវត្តឆ្នាំ 1776, 1789 និង 1798 ជារូបនិមិត្តនៃថ្ងៃទី 11 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2001 បន្ទាប់មកដោយសវនាការ Pelosi នៃចលនាទង់ក្លែងក្លាយដែលពាក់ព័ន្ធនឹងថ្ងៃទី 6 ខែមករា ឆ្នាំ 2021 ហើយនិងរយៈពេលចូលកាន់តំណែងដំបូងនៃការបោះឆ្នោតដែលត្រូវបានលួចរបស់ Biden ដែលនាំទៅដល់ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ។ ក្នុងការអនុវត្តនោះ Patriot Act ឆ្នាំ 2001 ដែលស្របគ្នានឹង Declaration of Independence បង្ហាញនូវ waymark មួយសម្រាប់កំណត់ការចាប់ផ្តើមនៃការដកហូតឯករាជ្យភាព។ បន្ទាប់មក waymark ទីពីរ គឺតុលាការលំអៀងរបស់ Pelosi និង Schiff ដែលស្របគ្នានឹងការផ្តល់សច្ចាប័នលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដូច្នេះហើយវាជារូបនិមិត្តនៃការចាប់ផ្តើមនៃការបដិសេធរដ្ឋធម្មនុញ្ញ បន្ទាប់មកដោយ waymark ទីបី គឺ Alien and Sedition Acts ដែលតំណាងឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកនិយាយដូចនាគ។ ការអនុវត្ត waymarks ទាំងនេះតាមរបៀបនេះ គឺជាការកំណត់អត្តសញ្ញាណ waymarks នៃប្រូតេស្តង់ក្បត់ជំនឿ ដូចដែលត្រូវបានតំណាងដោយពួក Maccabees។

នៅកម្រិតមួយផ្សេងទៀត ការកំណត់សម្គាល់សញ្ញាសំខាន់ទាំងបីដោយភ្ជាប់ជាមួយនឹងសាធារណរដ្ឋនិយមក្បត់ជំនឿ បង្កើតការអនុវត្តមួយដែលខុសបន្តិច។ ថ្ងៃទី 11 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2001 ស្របតាមឆ្នាំ 1776 ប៉ុន្តែឆ្នាំ 1789 សម្រាប់សាធារណរដ្ឋនិយមក្បត់ជំនឿ ស្របតាម Alien and Sedition Acts ហើយបង្កើតភាពខុសគ្នារវាង “acts” ទាំងនោះ និងការនិយាយរបស់នាគ ដែលត្រូវបានតំណាងដោយការអនុវត្តបង្ខំថ្ងៃអាទិត្យ។ នៅពេលដែលបន្ទាត់ទាំងពីរត្រូវបានដាក់បញ្ចូលគ្នានៅក្នុងបរិបទនៃការសាកល្បងអំពីរូបសត្វនោះ វាបង្កើតជារចនាសម្ព័ន្ធទំនាយនៃការតាំងឡើងនូវរូបសត្វនោះ ហើយការសាកល្បងដ៏ធំសម្រាប់ប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះ គឺការបង្កើតរូបសត្វនោះ។ សម្រាប់ប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះ ការបង្កើតរូបសត្វនោះ ត្រូវតែត្រូវបានស្គាល់ជាមុនសិន ដូចដែលវាត្រូវបានតំណាង (បង្កើតឡើង) នៅក្នុងព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះ ដើម្បីឲ្យប្រជារាស្ត្រនៅថ្ងៃចុងក្រោយទាំងនោះ អាចស្គាល់ការបង្កើតនោះនៅក្នុងពិភពនយោបាយ និងសាសនា។

ដូច្នេះ តើការកាត់ក្ដី Pelosi នៃថ្ងៃទី ៦ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២១ អាចស្របគ្នានឹង Alien and Sedition Acts ដោយរបៀបណា? ការកាត់ក្ដី Pelosi គឺសម្គាល់ដល់ការប្រារព្ធអបអរសាទររបស់សត្វសាហាវពីជ្រោះគ្មានបាត ដែលទើបតែបានសម្លាប់ប្រធានាធិបតីអ្នកមានម្នាក់ ដែលបានកូរកម្លាំងសកលនិយមឲ្យផ្ទុះឡើង។ ប្រវត្តិនៃការប្រារព្ធអបអរសាទរនោះបានចាប់ផ្ដើមជាមួយនឹងអំឡុងពេលនៃការចូលកាន់តំណែងរបស់ Biden ហើយវាតំណាងឲ្យអំឡុងពេលមួយដែលបញ្ចប់ដោយការចូលកាន់តំណែងលើកទីពីររបស់ Trump។ គួរឲ្យកត់សម្គាល់ថា Trump ឈរឈ្មោះប្រកួតសម្រាប់តំណែងប្រធានាធិបតីបីដង ហើយក្នុងលើកទីមួយ និងលើកចុងក្រោយ គាត់ឈ្នះ ប៉ុន្តែនៅចន្លោះនោះ ជ័យជម្នះរបស់គាត់ត្រូវបានលួចដោយអំណាចដែលព្រះគម្ពីរបញ្ជាក់ថាជាបិតានៃការកុហក។ ការកាត់ក្ដី Pelosi ដែលបានចាប់ផ្ដើមជាមួយនឹងការបោះឆ្នោតដែលត្រូវបានលួច សម្គាល់ឲ្យឃើញនូវសំណុំទីពីរនៃការកាត់ក្ដី Pelosi ដើម្បីសងសឹក ដែលចាប់ផ្ដើមនៅពេល Trump ចូលកាន់តំណែងនៅថ្ងៃទី ២០ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២៥។

រយៈពេលនៃអាណត្តិប្រធានាធិបតីរបស់ Joe Biden ចាប់ផ្តើមដោយសំណុំការជំនុំជម្រះរបស់ Pelosi មួយជាបន្តបន្ទាប់ ហើយបញ្ចប់ដោយសំណុំការជំនុំជម្រះរបស់ Pelosi មួយជាបន្តបន្ទាប់ដូចគ្នា។ ទាំងពីរគឺជាការជំនុំជម្រះផ្នែកនយោបាយ ប៉ុន្តែអ្នកដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ក្នុងសំណុំការជំនុំជម្រះទីពីរ គឺជាអ្នកដែលបានដឹកនាំក្នុងការជំនុំជម្រះលើកទីមួយ។ នៅពេលពិធីស្បថចូលកាន់តំណែងលើកទីពីររបស់ Trump ឆ្នាំ 164 មុន គ.ស. ត្រូវបានសម្គាល់។ ពិធីស្បថចូលកាន់តំណែងលើកទីពីររបស់ Trump ត្រូវបានតំណាងជាមុនដោយឆ្នាំ 164 មុន គ.ស. ហើយការឧទ្ទិសព្រះវិហារយូដាឡើងវិញ តំណាងឲ្យការឧទ្ទិសព្រះវិហារនយោបាយឡើងវិញជាលើកទីពីរ។

នោះគឺជាឆ្នាំដដែលដែល អាន់ទីយ៉ូខុស អេពីផានេស ស្លាប់ ហើយគាត់ជាអំណាចដែលបានបង្ខំអនុវត្តន៍ទម្រង់សាសនារបស់ក្រិកលើជនយូដា ដូច្នេះបានបណ្តាលឲ្យមានការបះបោររបស់ម៉ាកាប៊ីនៅឆ្នាំ 167 BC។ នៅពេលពិធីស្បថចូលកាន់តំណែងលើកទីពីររបស់ Trump ក្នុងឆ្នាំ 2025 សាសនារបស់ក្រិក (globalism) នឹងត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងពេញលេញនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយអព្ភូតហេតុសាតាំងនឹងចាប់ផ្តើមផ្តល់អំណាចដល់ការងារនៃការនាំសាសនាចក្រ និងរដ្ឋឲ្យរួមគ្នា។ នៅចំណុចនោះ Trump នឹងចុះហត្ថលេខាលើបទបញ្ជាប្រតិបត្តិដែលស្របគ្នានឹង Alien and Sedition Acts ដូច្នេះសម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃការបង្កើតរូបសត្វសាហាវ (161 BC) ហើយគាត់នឹងចាប់ផ្តើមសំណុំលើកទីពីរនៃ Pelosi Trials។ Alien and Sedition Acts សម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃអំឡុងពេលនៃការបង្កើតរូបសត្វសាហាវ ហើយអំឡុងពេលនោះបញ្ចប់នៅច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ ដូចដែលត្រូវបានបង្ហាញជាគំរូដោយ 158 BC។

ដូច្នេះ រយៈពេលដែលជាការបង្កើតរូបសំណាករបស់សត្វសាហាវ ចាប់ផ្ដើមឡើងដោយ «អំពើ» ទាំងឡាយដែលអនុញ្ញាតឲ្យ Trump បិទប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសំខាន់ៗ បណ្តេញជនបរទេសដែលស្នាក់នៅដោយខុសច្បាប់ និងចាប់ខ្លួន ព្រមទាំងនាំមកកាត់ទោសអ្នកទាំងឡាយដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការឃុបឃិតរបស់គណបក្ស Democratic។ ការចាប់ផ្ដើមនៃរយៈពេលនេះសម្គាល់ការបៀតបៀនខាងនយោបាយដែលនាំមកដោយ Trump ហើយវាបញ្ចប់ដោយការបៀតបៀនខាងសាសនា។

ក្នុងន័យនេះ សញ្ញាសម្គាល់កណ្ដាលនៃឆ្នាំ 1789 និង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ គឺជា​ការកាត់ក្ដី Pelosi ឆ្នាំ 2021 ដែលតំណាងឲ្យ​រយៈពេលមួយដែលបញ្ចប់ដោយប្រវត្តិសាស្ត្រដូចគ្នានឹងនៅដើម ប៉ុន្តែសំណុំចុងក្រោយនៃការកាត់ក្ដី Pelosi គឺជា​ការប្រែបម្រួលនយោបាយមួយចំពោះ​អ្នកទាំងឡាយដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងត្រូវបានចោទប្រកាន់ និងដាក់ពន្ធនាគារ។ សញ្ញាសម្គាល់ទីពីរនៅក្នុងខ្សែបន្ទាត់នៃលទ្ធិប្រូតេស្តង់បោះបង់ជំនឿ គឺជា​ការកាត់ក្ដី Pelosi ដែលគ្របដណ្ដប់អាណត្តិប្រធានាធិបតីរបស់ Joe Biden ហើយរយៈពេលនោះបញ្ចប់នៅខែមករា ឆ្នាំ 2025 នៅពេលសញ្ញាសម្គាល់នៃឆ្នាំ 1789 នៅក្នុងខ្សែបន្ទាត់នៃសាធារណរដ្ឋបោះបង់ជំនឿ មកដល់នៅថ្ងៃទី 20 ខែមករា ឆ្នាំ 2025 ជាមួយនឹង​បទបញ្ជាប្រតិបត្តិដែលកើតមានភ្លាមៗបន្ទាប់ពីពិធីស្បថចូលកាន់តំណែងលើកទីពីររបស់ Trump។ ការនោះចាប់ផ្តើម​រយៈពេលមួយដែលជាតិ​និយាយដូចនាគ (Alien and Sedition Acts) ដែលនាំទៅដល់ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ ដែលនៅទីនោះជាតិ​និយាយដូចនាគ។ ក្នុងរយៈពេលនោះ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលត្រូវបានតំណាងដោយឆ្នាំ 1789 ត្រូវបានបដិសេធបន្តិចម្ដងៗ។

នៅក្នុងពិធីស្បថចូលកាន់តំណែងលើកទីពីររបស់ Trump គាត់បានក្លាយជា​ប្រធានាធិបតីទីប្រាំបី ដែលកើតចេញពីប្រាំពីរ ហើយការបង្កើតរូបសំណាករបស់សត្វសាហាវ បង្ហាញអត្តសញ្ញាណថា ស្នែងក្បត់សាសនានៃ Protestantism និង Republicanism បានមករួមគ្នាជាស្នែងតែមួយ ដោយពួកប្រូតេស្តង់កាន់អំណាចគ្រប់គ្រងលើទំនាក់ទំនងនោះ។ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដដែលនោះ អ្នកទាំងឡាយដែលត្រូវបានហៅឲ្យក្លាយជាមួយសែនសែសិបបួនពាន់ ត្រូវបានបោះត្រាជាមុន មុននឹងត្រូវបានលើកឡើងជាស្នែងនៃ Protestantism ពិត នៅក្នុងច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យដែលនឹងមកដល់ឆាប់ៗនេះ។

សារនៃការបោះត្រា ដែលជាវិវរណៈនៃព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទ ដែលត្រូវបានបើកត្រាឡើងវិញមុនពេលពេលសាកល្បងត្រូវបិទបញ្ចប់ នោះគឺជាផ្នែកនៃគម្ពីរដានីយ៉ែលដែលទាក់ទងនឹងថ្ងៃចុងក្រោយ។ ផ្នែកដែលត្រូវបានបើកត្រានោះ គឺជាប្រវត្តិសាស្ត្រលាក់កំបាំងនៃដានីយ៉ែល ជំពូក ១១ ខ ៤០ ហើយខ ១៣ ដល់ ១៥ ស្របសមគ្នាជាមួយប្រវត្តិសាស្ត្រលាក់កំបាំងនោះ។ ដូច្នេះ សារដែលត្រូវបានបើកត្រាឡើងវិញមុនពេលពេលសាកល្បងត្រូវបិទបញ្ចប់ ដែលត្រូវបានជាគំរូទុកជាមុនដោយសារព្យាករណ៍លាក់កំបាំងនៃរូបសំណាកសត្វរបស់នេប៊ូក្នេសា នោះគឺជាសារដ៏ពិតប្រាកដស្តីពីការភ្ជាប់គ្នានៃដំបងទាំងពីរ នៃស្នែងក្បត់សាសនារបស់ប្រូតេស្តង់និយម និងសាធារណរដ្ឋនិយម ដែលត្រូវបានតំណាងដោយពួកម៉ាកាប៊ី និងអាន់ទីយ៉ូកុសទី ៣ នៅក្នុងខ ១៣ ដល់ ១៥។

សារដែលកំណត់អត្តសញ្ញាណការកកើតឡើងនៃរូបសត្វនោះ គឺជាសារដែលបញ្ជូនការញែកជាបរិសុទ្ធ ដែលបោះត្រាបិទស្នែងប្រូតេស្តង់ពិតប្រាកដ។

នៅក្នុងខ​ទីដប់បួន នៅឆ្នាំ 200 មុន គ.ស. រ៉ូមបែបពហុជាតិសាសន៍ ត្រូវបានណែនាំជាលើកដំបូងចូលក្នុងលំនាំនិទានទំនាយ ខណៈដែលវាបានងើបឡើងដើម្បីការពារស្តេចទារកថ្មីនៃអេស៊ីព្ទ ពីសម្ព័ន្ធមិត្តមួយប្រឆាំងនឹងអេស៊ីព្ទ ដែលបានបង្កើតឡើងដោយ Antiochus III និង Philip នៃ Macedon។ នៅឆ្នាំនោះ សង្គ្រាម Panium ត្រូវបានអនុវត្តដោយ Antiochus III ប្រឆាំងនឹង Ptolemy V។ ការណែនាំអំពីពួកចោរនៃប្រជារាស្ត្ររបស់អ្នក ដែលបង្កើតចក្ខុនិមិត្ត សម្ព័ន្ធមិត្តរវាង Antiochus និង Philip និងសង្គ្រាម Panium ទាំងអស់បានកើតឡើងនៅឆ្នាំនោះ។ ដូច្នេះ សញ្ញាសម្គាល់តាមផ្លូវនេះ កំណត់អត្តសញ្ញាណសម្ព័ន្ធមិត្តមួយរវាង Antiochus ដែលជានិមិត្តរូបនៃស្នែងសាធារណរដ្ឋរបស់សត្វលោកិយពីផែនដី និង Philip នៃ Macedon ដែលជាឈ្មោះបុរាណសម្រាប់ក្រិក ជានិមិត្តរូបនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ។

នៅកម្រិតនៃព្យាករណ៍ នៅក្នុងសមរភូមិប៉ានីយ៉ូម មានការបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពមួយរវាងនាគ (ម៉ាសេដូន) និងព្យាការីក្លែងក្លាយ (សហរដ្ឋអាមេរិក)។ មូលហេតុជំរុញដ៏សំខាន់ដែលស្ថិតនៅពីក្រោយសម្ព័ន្ធភាពនេះ គឺដើម្បីបែងចែកដែនអំណាចរបស់អេហ្ស៊ីប ដែលនឹងតំណាងឲ្យរុស្ស៊ីដែលកំពុងដួលរលំ។

នៅពេលដែលព្រះយេស៊ូវទ្រង់នាំពួកសិស្សរបស់ទ្រង់ទៅកាន់ប៉ានីយូម នោះទីក្រុងនោះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថា កេសារីយ៉ា ភីលីព។ ភីលីព ជាចៅរបស់ហេរ៉ូឌដ៏អស្ចារ្យ បានសម្រេចការស្តារទីក្រុងនោះឡើងវិញ ហើយដាក់ឈ្មោះវាតាមព្រះចៅក្សត្រកេសារ អូហ្គុស្ទុស និងតាមឈ្មោះខ្លួនឯង ដូច្នេះហើយបានជា កេសារីយ៉ា ភីលីព។ ទំនាក់ទំនងរបស់ពួកគេតំណាងឲ្យរ៉ូមជាមួយរ៉ូម ប៉ុន្តែ ភីលីព គឺជារ៉ូមដែលទាបជាងមួយ ក្នុងទំនាក់ទំនងនឹងកេសារ ហើយនៅកម្រិតទំនាយ ហេរ៉ូឌ ភីលីព តំណាងឲ្យសាឡូមេ ជាកូនស្រីរបស់ហេរ៉ូឌាស។ ដូច្នេះ ដោយឈ្មោះ កេសារីយ៉ា ភីលីព យើងឃើញថា ហេរ៉ូឌ ភីលីព តំណាងឲ្យហោរាក្លែងក្លាយ ហើយកេសារ តំណាងឲ្យសម្តេចប៉ាប។

ហេតុដូច្នេះ ប្រវត្តិសាស្ត្រព្យាករណ៍នៃ Panium បង្ហាញអំពីសម្ព័ន្ធភាពពីរ៖ សម្ព័ន្ធភាពមួយដែលព្យាការីក្លែងក្លាយ (Trump) ចាប់ដៃជាមួយនាគ (អង្គការសហប្រជាជាតិ) និងសម្ព័ន្ធភាពមួយទៀតដែលព្យាការីក្លែងក្លាយ (Trump) ចាប់ដៃជាមួយសាសនាចក្រពាប៊ី (Caesar)។ នៅក្នុងខណ្ឌទីដប់ប្រាំមួយ ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យត្រូវបានតំណាងឡើង ហើយនៅទីនោះហើយដែលសហភាពបីជាន់ត្រូវបានអនុវត្ត ប៉ុន្តែការរៀបចំនោះ តាមពិត ត្រូវបានដាក់ឱ្យមានរួចជាមុន មុនច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ ក្នុងខណ្ឌទីដប់ប្រាំ និងសង្គ្រាមនៅ Panium។

យើង​នឹង​បន្ត​ការ​សិក្សា​នេះ​ក្នុង​អត្ថបទ​បន្ទាប់​របស់​យើង។