សៀវភៅដានីយ៉ែល — លេខចិតសិបមួយ

អំពើស្អប់ខ្ពើមទាំងបួននៅក្នុងអេសេគាល ជំពូក ៨ តំណាងឲ្យជំនាន់ទាំងបួននៃអ៊ីស្រាអែលសម័យទំនើប ហើយការចាប់ផ្ដើមនៃអ៊ីស្រាអែលសម័យទំនើប ត្រូវបានបង្ហាញជាគំរូដោយការចាប់ផ្ដើមនៃអ៊ីស្រាអែលបុរាណ។ ប្រវត្តិការចាប់ផ្ដើមទាំងពីរនោះ សុទ្ធតែធ្វើបន្ទាល់អំពីការបញ្ចប់នៃអ៊ីស្រាអែលសម័យទំនើប នៅពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យដែលនឹងមកដល់ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ។ ការចាប់ផ្ដើមទាំងពីររបស់អ៊ីស្រាអែល ទាំងអ៊ីស្រាអែលបុរាណតាមន័យអក្សរ និងអ៊ីស្រាអែលសម័យទំនើបខាងវិញ្ញាណ ត្រូវបានធ្វើបន្ទាល់ដោយប្រវត្តិនៃការចាប់ផ្ដើមរបស់នគរខាងជើងនៃអ៊ីស្រាអែល នៅពេលដែលវាបានបំបែកខ្លួនចេញពីយូដា។

នៅពេល​អ៊ីស្រាអែល​បុរាណ​បាន​សង់​កូន​គោ​មាស​ឡើង ពួកគេ​ទើបតែ​បាន​ចេញ​ពី​អេហ្ស៊ីប ដោយ​ជា​ការ​បំពេញ​នៃ​ព្រះបន្ទូល​ទំនាយ​មួយ ដែល​បញ្ជាក់​ថា ព្រះ​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួកគេ​ក្លាយ​ជា​នគរ​មួយ។ រឿង​របស់​យេរ៉ូបោម ស្តេច​ទីមួយ​នៃ​នគរ​ខាង​ជើង​របស់​អ៊ីស្រាអែល មាន​លក្ខណៈ​ទាំង​នោះ​ដូច​គ្នា​នោះ​ឯង។ យេរ៉ូបោម​បាន​រត់​គេច​ទៅ​អេហ្ស៊ីប ពី​ព្រះពិរោធ​របស់​សាឡូម៉ូន។ ហើយ​ដោយ​សាស្ត្រាចារ្យ​អហ៊ីយ៉ា គាត់​បាន​ទទួល​សេចក្ដី​សន្យា​តាម​ទំនាយ​ថា គាត់​នឹង​ត្រូវ​បាន​តាំង​ជា​ស្តេច​លើ​ដប់​ក្នុង​ចំណោម​កុលសម្ព័ន្ធ​ទាំង​ដប់ពីរ។ មុន​ពេល​ទំនាយ​នោះ​បាន​សម្រេច យេរ៉ូបោម​នឹង​រត់​គេច​ទៅ​អេហ្ស៊ីប ដើម្បី​ដាក់​ចម្ងាយ​រវាង​ខ្លួន​គាត់​និង​សាឡូម៉ូន រហូត​ដល់​សាឡូម៉ូន​សោយ​ទិវង្គត។

នៅពេលស្តេចសាឡូម៉ូនសោយទិវង្គត នគរត្រូវបែងចែក ហើយយេរ៉ូបោមត្រូវធ្វើជាស្តេចលើកុលសម្ព័ន្ធដប់នៅភាគខាងជើង ចំណែកឯរេហូបោម ជាបុត្ររបស់សាឡូម៉ូន ត្រូវធ្វើជាស្តេចនៅក្រុងយេរូសាឡឹម។ មុនពេលការបែងចែកកុលសម្ព័ន្ធកើតឡើង យេរ៉ូបោមត្រូវតែចេញមកពីស្រុកអេស៊ីប។

រឿងរ៉ាវអំពីរបៀបដែលរេហូបោអាំបានប្រព្រឹត្តដោយល្ងង់ខ្លៅក្នុងអំឡុងពេលបីថ្ងៃនោះ បង្ហាញថាកំហុសស្ថិតលើការបដិសេធយ៉ាងល្ងង់ខ្លៅរបស់គាត់ចំពោះឱវាទរបស់ពួកចាស់ទុំ ប៉ុន្តែការបែកចេញនៃកុលសម្ព័ន្ធទាំងនោះត្រូវបានទាយទុកជាមុនរួចហើយ ដូច្នេះវានឹងកើតឡើងតាមរបៀបមួយ ឬមួយទៀតជាក់ជាមិនខាន។ នៅទីនេះ គួរឲ្យកត់សម្គាល់សម្រាប់អត្ថបទមួយនៅពេលអនាគតថា ដំណើរការនៃការបែកចេញត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណជាពិសេសថាមានរយៈពេលបីថ្ងៃ។ នគរទាំងពីរបានក្លាយជានគរតែមួយម្ដងទៀតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកមីឡឺរ៉ាយ ហើយនៅពេលដែលកុលសម្ព័ន្ធខាងជើង និងខាងត្បូងក្លាយជានគរតែមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមីឡឺរ៉ាយ ដែលជារយៈពេលនៃការមកដល់របស់ទេវតាទាំងបីក្នុងវិវរណៈ ជំពូក 14។ ទេវតាទាំងបីនោះនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមីឡឺរ៉ាយ ត្រូវបានតំណាងជាគំរូទុកជាមុនដោយបីថ្ងៃនៃការសម្រេចចិត្តរបស់រេហូបោអាំ។ រយៈពេលសែសិបប្រាំមួយឆ្នាំនោះ ដែលទេវតាទាំងបីបានមកដល់ចាប់ពីឆ្នាំ 1798 រហូតដល់ 1844 ក៏ជាបីថ្ងៃនិមិត្តរូបផងដែរ ដែលព្រះគ្រីស្ទបានមានបន្ទូលនៅក្នុងយ៉ូហាន ជំពូក 2 ថា នឹងត្រូវការសម្រាប់ទ្រង់ក្នុងការលើកព្រះវិហារមួយដែលត្រូវបានបំផ្លាញឡើងវិញ ប៉ុន្តែផ្នែកនោះនៃការសិក្សានេះសម្រាប់អត្ថបទមួយនៅពេលអនាគត។

នៅពេលរេហូបោមបានប្រកាសពាក្យសម្រេចដ៏ល្ងង់ខ្លៅរបស់គាត់នៅចុងបញ្ចប់នៃបីថ្ងៃ នគរទាំងឡាយត្រូវបានបែងចែក។

ព្យាករណ៍ដែលថា យេរ៉ូបោម​នឹង​ត្រូវ​បាន​ប្រទាន​រាជ្យ​មួយ បាន​សម្រេច​ហើយ ហើយ​វា​បាន​សម្រេច​នៅ​ពេល​ដែល​គាត់​បាន​ចេញ​ពី​អេហ្ស៊ីប។ ដោយ​ច្រណែន​ថា​ទីសក្ការៈ​របស់​ព្រះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​យេរូសាឡឹម គឺ​ជា​ក្រុង​ដែល​ព្រះ​បាន​ជ្រើសរើស​ដើម្បី​ដាក់​ព្រះនាម​របស់​ទ្រង់ យេរ៉ូបោម​ក៏​ចាប់​ផ្តើម​បង្កើត​ការ​ក្លែងបន្លំ​ទីសក្ការៈ បព្វជិតភាព និង​ពិធីបម្រើ​ថ្វាយបង្គំ ដែល​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ឲ្យ​អាច​ប្រព្រឹត្ត​បាន​តែ​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​យេរូសាឡឹម​ប៉ុណ្ណោះ។ កិច្ចការ​របស់​យេរ៉ូបោម​ក្នុង​ការ​បង្កើត​ប្រព័ន្ធ​ថ្វាយបង្គំ​ក្លែងក្លាយ​មួយ​នៅ​ក្នុង​កុលសម្ព័ន្ធ​ទាំង​ដប់​នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង គឺ​ជា​ការ​ស្របគ្នា​ដោយ​ផ្ទាល់​នឹង​ការ​បះបោរ​របស់​អារ៉ុន និង​កូនគោ​មាស ដូច្នេះ​វា​ផ្តល់​សក្ខីភាព​មួយ​ទៀត មិនត្រឹមតែ​អំពី​ច្បាប់​ថ្ងៃ​អាទិត្យ​ដែល​នឹង​មក​ដល់​ក្នុង​ពេល​ឆាប់ៗ​នេះ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​ថែមទាំង​អំពី​ការ​បះបោរ​នៃ​ឆ្នាំ 1863 ផងដែរ។

ការបះបោររបស់យេរ៉ូបោម ផ្តល់នូវខ្សែសេចក្តីពិតមួយទៀត សម្រាប់ដាក់បន្តក់លើការបះបោររបស់អើរ៉ុន ការបះបោររបស់ស្នែងប្រូតេស្តង់ នៅឆ្នាំ 1863 និងការបះបោររបស់ស្នែងសាធារណរដ្ឋ នៅពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យដែលនឹងមកដល់ឆាប់ៗនេះ ហើយដោយធ្វើដូច្នោះ វាបានពង្រីកសក្ខីភាពទំនាយឲ្យទូលំទូលាយឡើង។ ក្នុងការបះបោររបស់កូនគោមាសរបស់អើរ៉ុន ព្រះអម្ចាស់បានផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្ត្រដែលបានតែងតាំងទុក សម្រាប់ការជ្រើសរើសបព្វជិតភាព។

មុនពេលមានការបះបោរ កូនច្បងរបស់គ្រប់កុលសម្ព័ន្ធត្រូវបានកំណត់ឲ្យចូលរួមក្នុងបូជាចារ្យភាព។ ប៉ុន្តែក្នុងការបះបោររឿងកូនគោមាសរបស់អើរ៉ុន មានតែកុលសម្ព័ន្ធលេវីប៉ុណ្ណោះដែលឈរនៅខាងម៉ូសេ។ ដោយហេតុនេះ ព្រះជាម្ចាស់បានផ្លាស់ប្ដូរវិធីដែលបានតែងតាំងសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់បុរសចូលបម្រើក្នុងបូជាចារ្យភាព ហើយចាប់ពីពេលនោះតទៅ មានតែវង្សត្រកូលលេវីប៉ុណ្ណោះដែលនឹងបង្កើតជាបូជាចារ្យភាព។

យេរ៉ូបោមបានក្លែងបន្លំកិច្ចការដែលព្រះបានសម្រេចក្នុងការបះបោររបស់អើរ៉ុន នៅពេលដែលព្រះបានលើកតាំងបព្វជិតភាពថ្មីមួយពីកុលសម្ព័ន្ធលេវី ពីព្រោះយេរ៉ូបោម «បានតែងតាំងបូជាចារ្យពីក្នុងចំណោមប្រជាជនថ្នាក់ទាបបំផុត ដែលមិនមែនជាកូនចៅរបស់លេវីឡើយ»។ ការបះបោរនៅដើមនៃនគររបស់កុលសម្ព័ន្ធដប់ខាងជើង ស្របគ្នានឹងការបះបោររបស់អើរ៉ុន និងពួកមនុស្សល្ងីល្ងើដែលរាំ។ ការបះបោរនោះបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីការចេញពីស្រុកអេស៊ីប ដើម្បីបំពេញតាមព្រះបន្ទូលទំនាយមួយដែលបានសន្យាថា នគរមួយនឹងត្រូវបានបង្កើតឡើង។ ក្នុងករណីទាំងពីរ បព្វជិតភាពថ្មីមួយត្រូវបានបង្កើតឡើង ដែលជាការផ្លាស់ប្តូរពីរបៀបចាស់ក្នុងការជ្រើសរើសបូជាចារ្យ។

ការបះបោរ​អំពី​កូនគោ​មាស​របស់​អើរ៉ុន ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ម្តង​ទៀត ប៉ុន្តែ​យេរ៉ូបោម​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​វា​ទ្វេ​ដង ព្រោះ​គាត់​បាន​ធ្វើ​កូនគោ​មាស​ពីរ ហើយ​ដាក់​វា​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ពីរ។ ទីក្រុង​ដាន តំណាង​ឲ្យ​នយោបាយ​រដ្ឋ ពីព្រោះ «ដាន» មាន​ន័យ​ថា «ជំនុំ​ជម្រះ» ហើយ​ទីក្រុង​បេតអែល តំណាង​ឲ្យ​កិច្ចការ​សាសនាចក្រ ពីព្រោះ «បេតអែល» មាន​ន័យ​ថា «ព្រះវិហារ​របស់​ព្រះ»។ កូនគោ​មាស​ទាំង​នោះ​មាន​និមិត្តសញ្ញា​ដូច​គ្នា​នឹង​កូនគោ​របស់​អើរ៉ុន ប៉ុន្តែ​មាន​សាក្សី​បន្ថែម​អំពី​សហភាព​រវាង​សាសនាចក្រ និង​រដ្ឋ ដូច​ដែល​ត្រូវ​បាន​តំណាង​ដោយ​ទីក្រុង​ទាំង​ពីរ។ កូនគោ​ជា​ទម្រង់​ខ្ពស់​បំផុត​នៃ​តង្វាយ​របស់​អ្នក​មិន​ជឿ​ព្រះ ហេតុ​នោះ​វា​តំណាង​ឲ្យ​តង្វាយ​ក្លែងក្លាយ​នៃ​ព្រះគ្រីស្ទ។ មាស​ជា​និមិត្តសញ្ញា​នៃ​បាប៊ីឡូន ហើយ​កូនគោ​នោះ​ជា​រូបភាព​នៃ​សត្វ​សាហាវ​មួយ។ ដូច​ជា​អើរ៉ុន​បាន​តែងតាំង​ថ្ងៃ​ថ្វាយបង្គំ​ក្លែងក្លាយ​មួយ យេរ៉ូបោម​ក៏​បាន​តែងតាំង​ពិធី​បុណ្យ​មួយ​ដែរ ហើយ​បាន​ធានា​ថា​កាលបរិច្ឆេទ​សម្រាប់​ពិធី​បុណ្យ​នោះ​មិន​ស្រប​គ្នា​នឹង​ពេល​វេលា​នៃ​ការ​ថ្វាយបង្គំ​ពិត​នៅ​ក្រុង​យេរូសាឡឹម​ឡើយ។

គ្រប់ធាតុទាំងអស់នៃច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យដែលនឹងមកដល់ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ ត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងសក្ខីភាពនៃការបះបោររបស់យេរ៉ូបោម៖ យញ្ញបូជាក្លែងក្លាយ (កូនគោ), ព្រះគ្រីស្ទក្លែងក្លាយ (អាសនៈ), រូបសត្វសាហាវ (ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងសាសនាចក្រ និងរដ្ឋ), ថ្ងៃថ្វាយបង្គំក្លែងក្លាយ (ថ្ងៃអាទិត្យ) និងបព្វជិតភាពក្លែងក្លាយ។

ការចាប់ផ្ដើមរបស់អ៊ីស្រាអែលបុរាណ ការចាប់ផ្ដើមរបស់កុលសម្ព័ន្ធទាំងដប់ខាងជើងជារាជាណាចក្រ និងការចាប់ផ្ដើមរបស់អាដវេនទីស៊ីម សុទ្ធតែមានធាតុទំនាយដូចគ្នា ហើយរួមគ្នាវាបញ្ជាក់អំពីធាតុទំនាយនៃច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យដែលនឹងមកដល់ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ។ អ៊ីស្រាអែលបុរាណបានចេញផុតពីការជាប់ជាទាសករនៅអេស៊ីព្ទ យេរ៉ូបោមបានចេញពីអេស៊ីព្ទ ជាកន្លែងដែលគាត់បានរត់ភៀសខ្លួនទៅ ដើម្បីគេចផុតពីការបៀតបៀនរបស់សាឡូម៉ូន ហើយអាដវេនទីស៊ីមបែបមីល្លឺរ៉ាយត៍ទើបតែបានចេញផុតពីការជាប់ជាទាសកររបស់សម្តេចប៉ាប។

បព្វជិតភាព​របស់​លេវី​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ពេល​ការបះបោរ​របស់​អារ៉ុន ឯ​បព្វជិតភាព​ក្លែងក្លាយ​របស់​មនុស្ស​ទាប​បំផុត​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ឡើង​នៅ​ក្នុង​សក្ខីកម្ម​របស់​យេរ៉ូបោម ហើយ​នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះអម្ចាស់​បាន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​សញ្ញាសម្ពន្ធ​ជាមួយ​នឹង​អាឌվենទីសម៍​មីល្លេរីត តាម​ពាក្យ​របស់​ពេត្រុស ពួក​មីល្លេរីត​គឺជា «ជំនាន់​ដែល​បាន​រើសតាំង ជា​បព្វជិតភាព​រាជ្យ ជា​ប្រជាជាតិ​បរិសុទ្ធ ជា​ប្រជាជន​ពិសេស ដើម្បី​ឲ្យ​អ្នក​រាល់គ្នា​ប្រកាស​សរសើរ​ព្រះអង្គ​ដែល​បាន​ហៅ​អ្នក​រាល់គ្នា​ចេញ​ពី​សេចក្ដី​ងងឹត​មក​កាន់​ពន្លឺ​ដ៏​អស្ចារ្យ​របស់​ព្រះអង្គ»។ ពន្លឺ​ដែល​ពួក​មីល្លេរីត​ត្រូវ​បាន​ហៅ​ឲ្យ​ចូល​មក​គឺជា​ពន្លឺ​នៃ​ត្បូង​របស់​មីល្ល័រ ដែល​ត្រូវ​បាន​តំណាង​នៅ​លើ​តារាង​ទាំង​ពីរ​របស់​ហាបាគុក ដែល​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ជា​គំរូ​ទុក​មុន​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិ​នៃ​ការបះបោរ​របស់​អារ៉ុន ដោយ​តារាង​ទាំង​ពីរ​នៃ​ក្រឹត្យវិន័យ​ទាំង​ដប់។ សេចក្ដី​ងងឹត​ដែល​ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​ហៅ​ឲ្យ​ចេញ​មក​ពី​នោះ គឺជា​យុគងងឹត​នៃ​ការគ្រប់គ្រង​របស់​សម្តេចប៉ាប ដែល​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ជា​គំរូ​ទុក​មុន​ដោយ​សេចក្ដី​ងងឹត​នៃ​ភាព​ជាទាសករ​នៅ​អេស៊ីព្ទ។

នៅពេលដែលព្រះគ្រីស្ទបានលើកព្រះវិហារដែលត្រូវបានជាន់ឈ្លីដោយទាំងសាសនាបូជារូប និងអំណាចសម្តេចប៉ាបឡើងវិញ ទ្រង់បានធ្វើដូច្នោះក្នុងរយៈពេលសែសិបប្រាំមួយឆ្នាំ ចាប់ពីឆ្នាំ 1798 ដល់ 1844។ នៅពេលដែលទ្រង់បានស្ថាបនាព្រះវិហារនោះរួចហើយ នោះក្នុងនាមជាទូតនៃសេចក្តីសញ្ញា ទ្រង់ក៏បានយាងមកកាន់ព្រះវិហាររបស់ទ្រង់ភ្លាមៗ នៅថ្ងៃទី 22 ខែតុលា ឆ្នាំ 1844 ព្រោះទ្រង់បានស្ថាបនាព្រះវិហារដែលត្រូវបានជាន់ឈ្លី និងបំផ្លាញនោះឡើងវិញ ហើយទ្រង់ក៏បានសម្អាតបព្វជិតភាពមួយដែលត្រូវបានតំណាងដោយកុលសម្ព័ន្ធលេវីផងដែរ។

នៅថ្ងៃទី ២២ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៨៤៤ ព្រះគ្រីស្ទបានយាងមកព្រះវិហាររបស់ទ្រង់ភ្លាមៗ ហើយបានចូលទៅក្នុងសេចក្ដីសញ្ញាជាមួយនឹងប្រជាជនមួយដែលត្រូវបានតំណាងដោយបូជាចារ្យលេវី; ប៉ុន្តែមកដល់ឆ្នាំ ១៨៦៣ ពួកគេបានធ្វើម្តងទៀតនូវការបះបោររបស់អើរ៉ុន ហើយបូជាចារ្យមីឡឺរ៉ាយបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាបូជាចារ្យឡៅឌីសេ ដូចដែលត្រូវបានតំណាងដោយបូជាចារ្យរបស់យេរ៉ូបោម ដែលជាបូជាចារ្យជ្រើសពីក្នុងចំណោមមនុស្សទាបបំផុត និងដោយពួកមនុស្សល្ងង់ដែលរាំរបាំរបស់អើរ៉ុន។ ទោះជាយ៉ាងណា សក្ខីភាពនៃការបះបោររបស់យេរ៉ូបោម មានសក្ខីភាពដែលធំទូលាយជាងនេះ អំពីការបះបោរនៃឆ្នាំ ១៨៦៣។ នៅពេលយេរ៉ូបោមបានសម្ពោធប្រព័ន្ធថ្វាយបង្គំក្លែងក្លាយរបស់គាត់ ព្យាការីម្នាក់ពីក្រុងយេរូសាឡិមត្រូវបានចាត់ឲ្យមកស្តីបន្ទោសការបះបោររបស់យេរ៉ូបោម ដូចដែលត្រូវបានតំណាងជាមុនដោយអាដ្វេនទីសម៍មីឡឺរ៉ាយ ដែលត្រូវបានដឹកនាំឲ្យទទួលយកថ្ងៃសប្ប័ទនៃបញ្ញត្តិទាំងដប់ ជាថ្ងៃសម្រាក។

នៅពេលដែលអាដվենទីស៊ីម​បានទទួលយកពន្លឺនៃទេវតាទីបី និងទីបរិសុទ្ធ នោះពួកគេបានតំណាងឲ្យការស្តីបន្ទោសមួយចំពោះពួកប្រូតេស្តង់ទាំងនោះ ដែលបានបដិសេធពន្លឺកាន់តែកើនឡើងនៃការបើកត្រា ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅពេលចុងបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ 1798។ ដូចដែលអ៊ីស្រាអែលបុរាណបានភ្លេចថ្ងៃសប្ប័ទ ខណៈពេលស្ថិតនៅក្រោមទាសភាពអេហ្ស៊ីបរបស់ពួកគេ នោះក្រុមជំនុំក្នុងទីរហោស្ថានក៏បានភ្លេចថ្ងៃសប្ប័ទដែរ នៅពេលដែលឆ្នាំ 1798 បានមកដល់។ ពន្លឺកាន់តែកើនឡើងនៃសារម៉ោងជំនុំជម្រះ ដែលត្រូវបាននាំមកដោយពួកមីល្លឺរ៉ាយ ទីបំផុតបាននាំទៅដល់ទីបរិសុទ្ធ និងក្រឹត្យវិន័យរបស់ព្រះ។

ពន្លឺ​នោះ​បាន​មក​ដល់​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២២ ខែ​តុលា ឆ្នាំ ១៨៤៤ ហើយ​វា​តំណាង​ឲ្យ​ការ​ស្តី​បន្ទោស​ចំពោះ​ការ​ថ្វាយបង្គំ​ក្លែងក្លាយ​ដល់​អ្នក​ទាំងឡាយ​ដែល​បាន​ត្រូវ​ហៅ​ឲ្យ​ចេញ​ឲ្យ​ផុត​ទាំងស្រុង​ពី​គោលលទ្ធិ​ក្លែងក្លាយ​របស់​សាសនា​កាតូលិក។ ការ​ថ្វាយបង្គំ​ព្រះ​អាទិត្យ​គឺ​ជា​សញ្ញា​សម្គាល់​នៃ​សិទ្ធិ​អំណាច​របស់​សាសនា​កាតូលិក​លើ​ពួក​ជំនុំ​ទាំងឡាយ​ដែល​បាន​ត្រឡប់​ទៅ​ក្នុង​វង្សវត្ស​របស់​នាង​វិញ។ ការ​ស្តី​បន្ទោស​នោះ​ត្រូវ​បាន​តំណាង​នៅ​ក្នុង​ពិធី​សម្ពោធ​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ថ្វាយបង្គំ​ក្លែងក្លាយ​របស់​យេរ៉ូបោម។

ព្រមទាំងការបះបោរនៃកូនគោមាសនៅក្នុងទីបន្ទាល់របស់អារ៉ុន និងយេរ៉ូបោម ការប្រកាសបើកជាផ្លូវការពិតប្រាកដនៃប្រព័ន្ធថ្វាយបង្គំក្លែងក្លាយ ដែលយេរ៉ូបោមបានតែងតាំងឡើង ក៏ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលនៅក្នុងទីបន្ទាល់របស់គាត់ផងដែរ។ ការបើកជាផ្លូវការនោះតំណាងឲ្យភាពខុសប្លែករវាងការថ្វាយបង្គំដែលត្រូវបានអនុវត្តនៅក្រុងយេរូសាឡឹម និងប្រព័ន្ធក្លែងក្លាយរបស់យេរ៉ូបោម។ ចាប់ពីឆ្នាំ 1798 រហូតដល់ឆ្នាំ 1844 ព្រះអម្ចាស់បាននាំរាស្ត្ររបស់ទ្រង់ចេញពីភាពងងឹតនៃអំណាចសម្តេចប៉ាប ចូលមកក្នុងពន្លឺព្យាករណ៍ដ៏អស្ចារ្យ ដែលត្រូវបានតំណាងដោយទេវតាទាំងបីនៃ វិវរណៈ ជំពូក 14។ ពួកជំនុំប្រូតេស្តង់បានបដិសេធពន្លឺនោះ ហើយដោយធ្វើដូច្នេះ នៅឆ្នាំ 1844 ពួកគេបានក្លាយជាកូនស្រីរបស់សាសនាកាតូលិក។

ការថ្វាយបង្គំរបស់យេរ៉ូបោម ជារូបសញ្ញាបង្ហាញទុកជាមុននៃប្រព័ន្ធថ្វាយបង្គំកាតូលិក ហើយនៅក្នុងប្រវត្តិរបស់គាត់ នគរខាងជើងនៃអ៊ីស្រាអែល តំណាងឲ្យប្រព័ន្ធក្លែងក្លាយនៃសាសនាកាតូលិក ដែលពួកប្រូតេស្តង់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមីឡ្លឺរ៉ាយត៍បានជ្រើសរើសបន្តស្ថិតនៅក្នុងនោះ។ រូបសញ្ញានៃប្រព័ន្ធនោះ គឺការថ្វាយបង្គំព្រះអាទិត្យ។

ព្រហ្មចារីទាំងឡាយដែលស្មោះត្រង់ និងមានប្រាជ្ញា ដែលបានចូលទៅក្នុងទីបរិសុទ្ធបំផុត នៅថ្ងៃទី 22 ខែតុលា ឆ្នាំ 1844 បានតំណាងឲ្យការស្តីបន្ទោសមួយចំពោះពួកប្រូតេស្តង់ ដែលទើបតែបានវិលត្រឡប់ទៅក្រោមឥទ្ធិពលនៃសាសនាកាតូលិក ហើយបានក្លាយជាបុត្រីរបស់ទីក្រុងរ៉ូម។ នៅក្នុងការបើកសម្ពោធប្រព័ន្ធថ្វាយបង្គំក្លែងក្លាយរបស់យេរ៉ូបោម មានហោរាម្នាក់មកពីយូដា បានមកស្តីបន្ទោសយេរ៉ូបោម ដូច្នេះហើយបានក្លាយជាគំរូនៃព្រហ្មចារីដ៏ស្មោះត្រង់ទាំងឡាយ ដែលបានចូលទៅក្នុងទីបរិសុទ្ធបំផុត ហើយត្រូវបានដឹកនាំឲ្យទទួលស្គាល់ក្រឹត្យវិន័យរបស់ព្រះ។ រឿងរ៉ាវអំពីហោរានោះ និងការស្តីបន្ទោសរបស់គាត់ចំពោះយេរ៉ូបោម មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការពិចារណាអំពីការបះបោរនៃឆ្នាំ 1863 ប៉ុន្តែរឿងនោះត្រូវរង់ចាំសិន រហូតដល់មានការដាក់បញ្ចប់មួយភ្ជាប់ជាមួយនឹងការចាប់ផ្តើម។

ការចាប់ផ្ដើមរបស់អ៊ីស្រាអែលបុរាណ នគររបស់យេរ៉ូបោម និងអ៊ីស្រាអែលសម័យទំនើប សុទ្ធតែស្របគ្នា ហើយរួមគ្នាផ្ដល់សាក្សីបីអំពីចុងបញ្ចប់នៃសត្វពីផែនដី ក្នុងវិវរណៈជំពូកដប់បី នៅពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យដែលជិតមកដល់។ ពួកស្មោះត្រង់នៃអាដ្វិនទីសមបែបមីឡឺរ នៅថ្ងៃទី 22 ខែតុលា ឆ្នាំ 1844 បានក្លាយជាស្នែងប្រូតេស្តង់ពិតនៃសត្វពីផែនដី ហើយពួកគេបានធ្វើដូច្នោះនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅពេលវេលាចុងបញ្ចប់ ក្នុងឆ្នាំ 1798។ ឆ្នាំ 1798 គឺជាការចាប់ផ្ដើមនៃនគរទីប្រាំមួយនៃព្រះបន្ទូលទំនាយក្នុងព្រះគម្ពីរ គឺសហរដ្ឋអាមេរិក និងការបង្កើតស្នែងប្រូតេស្តង់ពិតនៃអាដ្វិនទីសមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្នុងប្រវត្តិនៃការចាប់ផ្ដើមនោះ តំណាងឲ្យប្រវត្តិនៃការបញ្ចប់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ពីព្រោះព្រះយេស៊ូវតែងតែបង្ហាញចុងបញ្ចប់នៃអ្វីមួយ ដោយការចាប់ផ្ដើមនៃអ្វីមួយ។

សាក្សីដំបូងបីនាក់នៃអ៊ីស្រាអែលបុរាណ អ៊ីស្រាអែលសម័យទំនើប និងអ៊ីស្រាអែលរបស់យេរ៉ូបោម បង្ហាញឲ្យឃើញអំពីចុងបញ្ចប់របស់សត្វពីដី ប៉ុន្តែក៏នៅមានចុងបញ្ចប់មួយទៀតផងដែរ ដែលចាំបាច់ត្រូវដាក់បញ្ចូលជាមុន មុននឹងរៀបរាប់ទីបន្ទាល់របស់ហោរាដែលមកពីយូដា ហើយបានស្តីបន្ទោសយេរ៉ូបោម។ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃចុងបញ្ចប់ដែលត្រូវបញ្ចូលនោះ គឺជាចុងបញ្ចប់នៃនគរខាងជើង និងនគរខាងត្បូងរបស់អ៊ីស្រាអែល ដូចដែលត្រូវបានតំណាងដោយហោរាអេសេគាល។

គួរមិនត្រូវភ្លេចថា អ្វីដែលយើងកំពុងបង្ហាញឥឡូវនេះ គឺថា ការបះបោរនៃឆ្នាំ 1863 ត្រូវបានសម្គាល់ដោយអំពើស្អប់ខ្ពើមដំបូងក្នុងអេសេគាល ជំពូក ៨ ដែលគឺជារូបចម្លាក់នៃសេចក្ដីប្រច័ណ្ឌ។ នៅពេលយើងពិភាក្សាអំពីទីបញ្ចប់នៃនគរខាងជើង និងនគរខាងត្បូង ដូចដែលត្រូវបានតំណាងដោយអេសេគាល នោះយើងនឹងមានភស្តុតាងលើសលប់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីគាំទ្រថា ការបះបោរនៃឆ្នាំ 1863 ត្រូវបានបង្ហាញដោយការបះបោររបស់អើរ៉ុន និងយេរ៉ូបោម ហើយថាវាបញ្ជាក់អំពីការចាប់ផ្តើមនៃជំនាន់ទីមួយ ក្នុងចំណោមបួនជំនាន់ នៃអាឌវេនទិزمឡាវឌីសេ។

យើងនឹងបន្តការសិក្សានេះនៅក្នុងអត្ថបទបន្ទាប់។