کتێبی دانیال - سەد و حەفتا و هەشتەم

Lê yê li dijî wî tê dê li gorî xwestina xwe bike, û kes li pêşiya wî rawestê nake; û ew ê li welatê rûmetdar rawestê, yê ku bi destê wî wê were têkbirin. Ew ê herwiha rûyê xwe bike ku bi hêza hemû padîşahiya xwe têkeve, û rastan jî bi wî re bin; wisa jî wê bike: û ew ê keça jinan bide wî da ku wê xirab bike; lê ew dê li aliyê wî nemîne, û ne jî ji bo wî be. Piştî vê yekê ew ê rûyê xwe ber bi giravan ve bike, û gelek bistîne: lê serwerek ji bo xwe dê şermandina ku ji aliyê wî ve hatî pêşkêşkirin bidomeyîne; bêyî şermandina xwe dê wê vegerîne ser wî. Paşê ew ê rûyê xwe ber bi keleha welatê xwe ve bike: lê ew dê biqelişe û bikeve, û neyê dîtin. Daniel 11:16–19.

“بەهەرچەندە میسر نەیتوانی لەبەردەم ئەنتیۆخۆس، پاشای باکوور، بوەستێت، ئەنتیۆخۆس خۆیشی نەیتوانی لەبەردەم ڕۆمانییەکان بوەستێت، کە ئێستا دژی هاتبوون. چی دیکە هیچ شانشینێک نەما بوو بتوانێت بەرگری لەم هێزە سەرهەڵدەدەرە بکات. سوریا داگیرکرا، و بۆ ئیمپراتۆریەتی ڕۆمان زیاد کرا، کاتێک پۆمپی، پێش زایین 65، ئەنتیۆخۆسی ئاسیاتیکوسی لە موڵک و ماڵی خۆی بێبەش کرد، و سوریای کرد بە پارێزگایەکی ڕۆمانی.”

“အလားတူ တန်ခိုးတော်သည် သန့်ရှင်းသောပြည်တော်၌လည်း ရပ်တည်၍ ထိုပြည်ကို ဖျက်ဆီးလောင်ကျွမ်းစေရမည်။ ရောမသည် ဘီစီ ၁၆၂ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းအားဖြင့် ဘုရားသခင်၏လူမျိုးဖြစ်သော ယုဒလူတို့နှင့် ဆက်နွှယ်လာခဲ့ပြီး၊ ထိုနေ့စွဲမှစ၍ ပရောဖက်ပြုသက္ကရာဇ်စာရင်း၌ ထင်ရှားသော နေရာတစ်ခုကို ယူထားသည်။ သို့ရာတွင် ယုဒပြည်အပေါ် အုပ်ချုပ်ခွင့်အာဏာကို အမှန်တကယ် အောင်နိုင်ခြင်းအားဖြင့် ရရှိခဲ့သည်မှာ ဘီစီ ၆၃ ခုနှစ်တိုင်အောင် မဟုတ်သေးဘဲ၊ ထိုနောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။”

“Pompeyo agarutse avuye mu rugendo rwe rwo kurwanya Mitiridate, umwami wa Ponto, abahanganye babiri, Hirukano na Aristobulo, barwaniraga ikamba rya Yudaya. Ikibazo cyabo cyagejejwe imbere ya Pompeyo, maze bidatinze abona akarengane kari mu byo Aristobulo yavugaga ko bimukwiriye; ariko yifuza gusubika icyemezo kuri iyo ngingo kugeza nyuma y’urugendo rwe yari amaze igihe kirekire yifuza kujya mo muri Arabiya, asezeranya ko icyo gihe azagaruka, agatunganya ibibazo byabo nk’uko byari kuboneka ko ari iby’ubutabera kandi biboneye. Aristobulo, amaze gucengera neza ibyiyumvo nyakuri bya Pompeyo, yihutira gusubira i Yudaya, aha intwaro abo yayoboraga, kandi yitegura kwirwanaho ashikamye, yiyemeje, uko byagenda kose, kugumana ikamba, iryo yabonaga mbere y’igihe ko rizacirwa undi. Pompeyo akurikira uwo wahungaga adatezuka. Ubwo yegeraga i Yerusalemu, Aristobulo, atangiye kwicuza inzira yari yafashe, arasohoka ajya kumusanganira, maze agerageza gukemura icyo kibazo asezeranya kumwumvira byuzuye no gutanga amafaranga menshi. Pompeyo, yemeye icyo cyifuzo, yohereza Gabiniyo ayoboye umutwe w’abasirikare kujya kwakira ayo mafaranga. Ariko igihe uwo muyobozi mukuru w’ingabo yageraga i Yerusalemu, yasanze amarembo amukingiraniye, maze bamubwira bari ku mpinga z’inkuta ko uwo murwa utazubahiriza ayo masezerano.”

“ቦምፔይ በዚህ ሁኔታ ያለ ቅጣት እንዲታለል ሳይፈቅድ፥ ከእርሱ ጋር አስቀምጦ የነበረውን አርስቶቡሎስን በሰንሰለት አሰረው፥ ወዲያውኑም በሙሉ ሠራዊቱ ላይ ተመርኮዞ ወደ ኢየሩሳሌም ዘመተ። የአርስቶቡሎስ ወገኖች ከተማዪቱን ለመከላከል ቆሙ፤ የሂርቃኖስ ወገኖች ግን በሮቿን ለመክፈት ተዘጋጁ። እነዚህ ኋለኞቹ በብዙኃንነት ስለነበሩ እና ስለበለጡ፥ ቦምፔይ ወደ ከተማዪቱ በነፃ ገባ። ከዚያም የአርስቶቡሎስ ተከታዮች ቦምፔይ ያን ስፍራ ለማስገዛት እንደ ቈረጠ ሁሉ እነርሱም ያንኑ ስፍራ ለመከላከል ፈጽሞ ቈርጠው ወደ ቤተ መቅደሱ ተራራ ሸሹ። ከሦስት ወር መጨረሻ በኋላ ለውጊያ መውረር የሚበቃ ቀዳዳ በቅጥሩ ውስጥ ተሠራ፥ ስፍራውም በሰይፍ ኃይል ተወሰደ። በዚያ የተከተለው አስፈሪ እልቂት ውስጥ አሥራ ሁለት ሺህ ሰዎች ተገደሉ። ታሪክ ጸሐፊው እንደሚለው፥ ካህናቱ በዚያን ጊዜ በመለኮታዊ አገልግሎት ተሰማርተው ሳሉ፥ በየቀኑ የሚያደርጉትን ሥራ በተረጋጋ እጅና በጽኑ ዓላማ ሲቀጥሉ፥ ዙሪያቸው ሁሉ ያለውን አስፈሪ ሁከት እንዳላስተዋሉ መታየታቸው አሳዛኝ ትዕይንት ነበር፤ ምንም እንኳ በዙሪያቸው ወዳጆቻቸው ለእልቂት እየተሰጡ ነበር፥ እና ብዙ ጊዜም የራሳቸው ደም ከመሥዋዕታቸው ደም ጋር ይቀላቀል ነበር።”

“Wakha ulumile impi, uPompey wadiliza imidonga yeJerusalema, wadlulisela amadolobha amaningana esuswa ngaphansi kombuso weJudiya wayiswa ngaphansi kowaseSiriya, njalo wabeka umthelo phezu kwamaJuda. Ngalokho, okokuqala, iJerusalema yafakwa ngokunqotshwa ezandleni zalawomandla ayeyabamba ‘ilizwe elikhazimulayo’ ngokubamba kwawo kwensimbi kuze kube yilapho isiliqedile nya.”

“‘MVESI 17. Jena akatala koingila na ngolo ya kimfumu kiandi nyonso, mpe bantu ya busembo vanda pamwe na yandi; mpe yandi akasalaka mpidina: mpe yandi akapesa yandi mwana ya nkento ya bakento, sambu na kubebisa yandi: kansi yandi takutelema na lweka lwandi ve, mpi takuvanda sambu na yandi ve.’”

“Episkopo Newton axa mu kyavangya ikyokulonda kikwavu kya ovu lusatulo, ikyo kilingina kulangulukya bulungi ubusobyo, nga kino: ‘Akaikala kandi ku mutima gwe ukwingila ku maka mu bwami bwona.’ Ovusatulo 16 twatweteera okutuuka ku buwanguzi bwa Siria na Yudea ku ba-Roma. Roma yali emaze dda okuwangula Makedoni na Thrace. Misiri ye yali esigadde yokka ku ‘bwami bwona’ bwa Alekizanda, obutali bune bwe buleeteddwa wansi w’obufuzi bw’Abaruumi; era obufuzi obwo bwe bwali kaakano butadde amaaso gaabwo ku kwingira mu nsi eyo ku maka.”

“Ptolemy Auletes akafa muna 51 BC. Akasiya korona noushe hweIjipiti kumwanakomana wake mukuru nemwanasikana wake, Ptolemy naCleopatra. Muwozvino yake makanga marongwa kuti varoorane, uye vatonge pamwe chete; uye nokuti vakanga vachiri vaduku, vakaiswa pasi pouchengeti hwevaRoma. Vanhu veRoma vakagamuchira basa iri, vakagadza Pompey somuchengeti wenhaka dzechidiki dzeIjipiti.

Pompey와 Caesar 사이에 오래지 않아 다툼이 일어나자, 그 두 장군 사이에 그 유명한 Pharsalia 전투가 벌어졌다. 패배한 Pompey는 Egypt로 도피하였다. Caesar는 즉시 그곳으로 그를 추격하였으나, 그가 도착하기 전에 Pompey는 자기가 후견인으로 임명되었던 Ptolemy에게 비열하게 살해되었다. 그러므로 Caesar는 Ptolemy와 Cleopatra의 후견인으로서 Pompey에게 주어졌던 그 임명을 이어받았다. 그가 보니 Egypt는 내란으로 소란한 가운데 있었고, Ptolemy와 Cleopatra는 서로 적대하게 되었으며, 그녀는 통치에서 자기 몫을 박탈당한 상태였다. 그럼에도 불구하고 그는 자기의 소규모 병력, 곧 기병 800과 보병 3200만을 이끌고 Alexandria에 상륙하여 그 분쟁을 심리하고 그것의 해결을 맡는 일을 주저하지 않았다. 날마다 소요가 더하여지자, Caesar는 자기의 적은 병력만으로는 그 지위를 유지하기에 부족함을 깨달았고, 또 그 계절에 부는 북풍 때문에 Egypt를 떠날 수 없었으므로, Asia로 사람을 보내어 그 지역에 두고 있던 모든 군대로 하여금 가능한 한 속히 와서 자기를 돕도록 명하였다.

Na nzila ya lolendo monene mpenza, apesaki mobeko ete Ptolemy mpe Cleopatra bapanzana mampinga na bango, bámimonisa liboso na ye mpo na kosilisa matata na bango, mpe bátosa ekateli na ye. Lokola Ejipito ezalaki bokonzi moko ya lipanda, mobeko oyo ya lolendo etalelamaki lokola kofinga lokumu ya bokonzi na yango; mpe mpo na yango, Baejipito, lokola basilikaki makasi mingi, bakimaki mbangu na bibundeli. Caesar azongisaki ete asalaki bongo na makoki ya mokano ya tata na bango, Auletes, oyo atiaki bana na ye na se ya bokengeli ya sena mpe bato ya Rome, oyo bokonzi na yango mobimba ezalaki sikawa nyonso na moto na ye lokola consul; mpe ete, lokola mobateli, azalaki na lotomo ya kosambisa matata kati na bango.

「この件はついに彼の前に持ち出され、双方のためにその訴えを弁ずる弁護者たちが任命された。クレオパトラは、この偉大なローマの征服者の弱点を知っていたので、彼女のために判決を得るには、いかなる弁護者を雇うよりも、自らの容姿の美しさのほうが、はるかに有効であると判断した。人知れず彼の前に達するために、彼女は次の策略に訴えた。すなわち、自らを衣服の束の中に身を伸ばして横たえ、彼女のシチリア人のしもべアポロドルスが、それを布で包み、革ひもで縛り、そのヘラクレスのような肩に担いで、カエサルの居室を求めて向かった。ローマの将軍への贈り物を持参したと称して、彼は城塞の門を通って入ることを許され、カエサルの前に進み出て、その荷を彼の足もとに置いた。カエサルがこの生きた包みを解くと、見よ、美しいクレオパトラが彼の前に立っていた。彼はこの策略を少しも不快とはせず、しかも 2 Peter 2:14 に描かれているような性格の持ち主であったので、ロランが言うように、かくも美しい人物を最初にひと目見たことが、彼女の望んだとおりのあらゆる効果を彼に及ぼしたのである。」

“Kaiza hatimaye akaamuru kwamba ndugu na dada waikalia kiti cha enzi kwa pamoja, kulingana na kusudi la wosia huo. Pothino, waziri mkuu wa serikali, ambaye alikuwa hasa chombo kikuu katika kumwondoa Cleopatra kutoka kwenye kiti cha enzi, aliogopa matokeo ya kurejeshwa kwake. Kwa hiyo akaanza kuchochea wivu na uadui dhidi ya Kaiza, kwa kudokeza miongoni mwa wananchi kwamba hatimaye alikusudia kumpa Cleopatra mamlaka ya pekee. Uasi wa wazi ukafuata upesi. Akila, akiwa mkuu wa watu 20,000, akasonga mbele ili kumfukuza Kaiza kutoka Alexandria. Kwa kupanga kwa ustadi kikosi chake kidogo cha watu katika barabara na njia nyembamba za mji, Kaiza hakuona ugumu wowote katika kuzuia shambulio hilo. Wamisri wakajaribu kuharibu meli zake. Yeye akajibu kwa kuzichoma moto meli zao. Baadhi ya meli zilizokuwa zikiungua ziliposukumwa karibu na gati, majengo kadhaa ya mji yakashika moto, na maktaba maarufu ya Alexandria, iliyokuwa na karibu juzuu 400,000, ikaangamizwa.

“Oloro ya li kɔmaka na kobangisa koleka, Sesa atindaki na mikili nyonso ya pembeni mpo na lisalisi. Ebale monene ya masuwa eutaki na Asia Minor mpo na kosunga ye. Mithridates akendaki na Ezipito elongo na limpinga oyo atɛlɛmisi na Siriya mpe na Kilikiya. Antipater, Moidumea, asanganaki na ye elongo na Bayuda 3,000. Bayuda, oyo bazalaki kokanga banzela ya kokɔta na Ezipito, bapesaki nzela ete limpinga eleka kozanga kozui epekiseli. Soki boyokani wana ya ngámbo na bango ezalaki te, mwango mobimba esengelaki solo kokwea. Bokómi ya limpinga oyo ezwaki mokano ya etumba yango. Etumba moko ya suka ebundamaki pene na Nile, mpe esukaki na elonga mobimba ya Sesa. Ptoleme, wana azalaki komeka kokima, azindaki na ebale. Na nsima Aleksandria mpe Ezipito mobimba bamitumbolaki epai ya molongi. Sikawa Roma ekɔtaki mpe emɛlaki bokonzi mobimba ya ebandeli ya Aleksandere.”

“Na ‘abantu abaqotho’ bombhalo ngokungangabazeki kuqondwe amaJuda, amnika usizo osekuvele kukhulunywe ngalo. Ngaphandle kwalokhu, kumelwe ukuba wayehlulekile; ngakho, walinqoba ngokuphelele iGibhithe walifaka ngaphansi kwamandla akhe, ngo-47 BC.

“‘Umwana w’abagore, amwononesha.’ Irari Kayisari yari yaragize kuri Kilewopatura, uwo yamubyaranyeho umwana umwe, ni ryo umuhanga mu by’amateka avuga ko ryabaye impamvu yonyine yo kuba yarashoye mu rugamba rwari ruteje akaga nk’intambara y’i Misiri. Ibyo byatumye aguma mu Misiri igihe kirekire cyane kurusha uko ibyari bimuraje ishinga byabisabaga, amara amanywa n’ijoro mu birori no mu businzi hamwe n’uwo mwamikazi w’ikirara. ‘Ariko,’ ni ko umuhanuzi yavuze, ‘ntazahagarara ku ruhande rwe, kandi ntazaba uwe.’ Kilewopatura nyuma yaje kwifatanya na Antoni, umwanzi wa Awugusito Kayisari, maze akoresha imbaraga ze zose kurwanya Roma.”

“‘18. KIELELEZO. Baada ya hayo atauelekeza uso wake kuelekea visiwa, naye ataviteka vingi; lakini mkuu kwa ajili ya nafsi yake mwenyewe atasitisha shutuma aliyotoa; naye, bila shutuma juu ya nafsi yake mwenyewe, ataifanya imrudie yeye mwenyewe.’”

“Kivita na Farnake, mfalme wa Bosporasi ya Wakimeria, hatimaye kikamwondoa kutoka Misri. ‘Alipofika mahali alipokuwa adui,’ asema Prideaux, ‘yeye, bila kujipa nafuu yoyote wala kuwapa wao, mara akawashambulia, na akapata ushindi kamili juu yao; habari ya jambo hilo akamwandikia rafiki yake kwa maneno haya matatu: Veni, vidi, vici; Nilikuja, nikaona, nikashinda.’ Sehemu ya mwisho ya aya hii imezungukwa na kiasi fulani cha utata, nayo kuna tofauti za maoni kuhusu matumizi yake. Wengine huihusisha na kipindi cha mapema zaidi katika maisha ya Kaisari, na hudhani wanaona utimizo wake katika ugomvi wake na Pompeyo. Lakini matukio yaliyotangulia na yaliyofuata, yaliyofafanuliwa waziwazi katika unabii, yanatulazimisha kutafuta utimizo wa sehemu hii ya unabii kati ya ushindi dhidi ya Farnake na kifo cha Kaisari huko Roma, kama kinavyoonyeshwa katika aya ifuatayo. Historia iliyo kamili zaidi ya kipindi hiki huenda ikafunua matukio ambayo yangefanya matumizi ya fungu hili kuwa bila matatizo.”

“‘AYETI 19. Kisha atauelekeza uso wake kuelekea ngome ya nchi yake mwenyewe; lakini atajikwaa na kuanguka, wala hataonekana tena.’”

“Ushindi huu baada ya hapo, Kaisari alishinda mabaki ya mwisho yaliyokuwa yamesalia ya chama cha Pompeyo, yaani Kato na Skipio katika Afrika, na Labieno na Varo katika Hispania. Aliporudi Roma, ‘ngome ya nchi yake mwenyewe,’ alifanywa dikteta wa milele; tena akapewa mamlaka na heshima nyinginezo kiasi cha kumfanya kwa hakika kuwa mtawala mkuu kabisa wa himaya yote. Lakini nabii alikuwa amesema ya kwamba angejikwaa na kuanguka. Lugha hiyo inaonyesha kwamba kuangushwa kwake kungekuwa kwa ghafula na kusikotarajiwa, kama mtu ajikwazavyo kwa bahati mbaya katika kutembea kwake. Ndivyo ilivyokuwa kwa mtu huyu, aliyepigana na kushinda vita mia tano, akateka miji elfu moja, na kuua watu milioni moja na mia moja na tisini na mbili elfu; alianguka, si katika kishindo cha vita na saa ya mapambano, bali wakati alipodhani njia yake ni laini na imetandazwa maua, na wakati ilipodhaniwa ya kwamba hatari iko mbali; kwa maana, alipokuwa ameketi katika chumba cha baraza la seneti juu ya kiti chake cha enzi cha dhahabu, ili apokee mikononi mwa chombo hicho cheo cha mfalme, ghafla kisu cha usaliti kilimpiga moyoni. Kasiyo, Bruto, na waasi wengine wa njama walimrukia, naye akaanguka, akiwa ametobolewa kwa majeraha ishirini na matatu. Hivyo alijikwaa na kuanguka ghafula, wala hakuonekana tena, KK 44.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 258–264.

“Tukwete amateeka ga Katonda n’obujulirwa bwa Yesu Kristo, bwe mwoyo obw’obunnabbi. Ebigugu eby’omuwendo ogutagerekeka bisangibwa mu Kigambo kya Katonda. Abo banoonya Ekigambo kino balina okukuuma ebirowoozo nga bitangaavu. Tebalina yadde okukomererwa ku kwegomba okwonoonefu mu kulya oba mu kunywa.

“Loko basalaka bongo, mayele makobulungana; bakokoka te komema kilo ya kokotisa mozindo mpo na koluka koyeba ndimbola ya biloko wana oyo etali makambo ya suka ya lisolo ya mabele oyo.

“Okusoma kw’ebitabo bya Danyeri n’Okubikkulirwa bwe kulitegeerekeka obulungi okusingawo, abakkiriza baliba n’obumanyirivu bw’eddiini obw’enjawulo ddala. Baliweebwa okulengera okw’engeri eyo okw’enzigi eziggule ez’omu ggulu, omutima n’amagezi ne bikwatibwako empisa bonna ze balina okukulaakulanya balyoke batuuke ku ssanyu ery’omukisa erigenda okuba empeera y’abalongoofu mu mutima.

“Bwana atawabariki wote watakaotafuta kwa unyenyekevu na upole kuelewa yale yaliyofunuliwa katika Ufunuo. Kitabu hiki kina mengi sana yaliyojaa kutokufa na utukufu mwingi, hata wote wakisomao na kukichunguza kwa bidii hupokea baraka ile ya wale ‘wayasikiao maneno ya unabii huu, na kuyashika yaliyoandikwa humo.’”

"Ji xwendina Peyxamîna Yûhenna dê bê guman ev yek were têgihiştin—ku peywendiya di navbera Xwedê û gelê Wî de nêzîk û diyar e.

“Mu kuulu wa diulu ne nsi eyi muli kumoneka dipangadika dya kukema. Bintu biakabuyishiibua kudi Daniele panyima biakakumbanyibua ku dibuulula diakafila Yone pa Chizinga cha Patimo. Mibuiki eyi ibidi yiswǎyìshiibwa ne bukole bwônsò. Kabidi misangu ibidi Daniele wakonkonona ne, Kukeelaku ntangu kaayi too ne ku mpeta wa cikondo?”

“‘ئینجا من گوێم لێبوو، بەڵام تێنەگەیشتم؛ ئینجا وتم، ئەی گەورەم، کۆتایی ئەم شتانە چی دەبێت؟ ئەویش فەرمووی، بە ڕێگای خۆت بڕۆ، دانیال؛ چونکە ئەو وشانە تا کاتی کۆتایی داخراون و مۆرکراون. زۆرێک پاک دەکرێنەوە و سپی دەکرێن و تاقی دەکرێنەوە؛ بەڵام خراپەکاران بە خراپی دەکەن؛ و هیچ کام لە خراپەکاران تێناگەن؛ بەڵام دانایان تێدەگەن. و لەو کاتەوەی قوربانیی ڕۆژانە لاببرێت و ئەو قێزەونەی وێرانکەر دادەنرێت، هەزار و دوو سەد و نەوەد ڕۆژ دەبێت. خۆزگە بەوەی چاوەڕێ دەکات و دەگاتە هەزار و سێ سەد و سی و پێنج ڕۆژ. بەڵام تۆ تا کۆتایی بە ڕێگای خۆت بڕۆ؛ چونکە تۆ پشوو دەدەیت، و لە کۆتایی ئەو ڕۆژانەدا لە بەشی خۆتدا ڕادەوەستیت.’”

“Uyu ni we Ntambwe yo mu muryango wa Yuda yakuyeko ibimenyetso bya cya gitabo, kandi iha Yohana ihishurirwa ry’ibigomba kubaho muri iyi minsi y’imperuka.

“Daniel ji bo şahidtiya xwe, ya ku heta dema dawiyê hatibû mohrkirin, li cihê xwe rawesta, gava ku peyama meleka yekem divê ji bo cîhana me were ragihandin. Ev mijar di van rojên dawiyê de girîngiyeke bêdawî hene; lê gava ku ‘gelek dê bên paqijkirin, sipîkirin û ceribandin,’ ‘xerabkar dê xerabiyê bikin: û yek ji xerabkaran jî dê fam neke.’ Ev çiqas rast e! Guneh derbazbûna ji qanûna Xwedê ye; û yên ku ronahiya derbarê qanûna Xwedê de qebûl nakin, ragihandina peyamên meleka yekem, duyem û sêyem dê fam nekin. Pirtûka Daniel di wehya ku ji Yûhenna re hatiye dayîn de vebûyî ye, û me pêşde dibe heta dîmenên dawîn ên dîroka vî erdî.”

“Anai’kolt kuli akhanang pinemnemenda ta datay agbiagtayo iti tengnga dagiti peggad dagiti maudi nga aldaw? Basaen yo ti Apocalipsis iti pannakikadua na ken Daniel. Isuro yo dagitoy a banbanag.” Testimonies to Ministers, 114, 115.