Ekitabo kya Danyeri - Omuwendo Gw’Essatu

Tuli sasa tunazungumzia “majira saba” ya Mambo ya Walawi ishirini na sita katika kitabu cha Danieli. Jambo hili limefichwa kwa wale waliochagua kuyafumba macho yao, lakini lipo kwa wale wanaotaka kuona. Tutaanza katika Danieli sura ya nane, na aya ya kumi na tatu.

ئايەت “ئاندىن” دېگەن سۆز بىلەن باشلىنىدۇ، ۋە دانيال ئالدىنقى ئون ئايەتتە يېقىندا كۆرگەن پەيغەمبەرلىك تارىخىغا ئائىت كۆرۈنۈشتىن پەرقنى كۆرسەتمەكتە. بابنىڭ بىرىنچى ۋە ئىككىنچى ئايەتلىرى دانيالنىڭ بۇ كۆرۈنۈشنى قايسى يىلى قوبۇل قىلغانلىقىنى، شۇنداقلا ئۇنى ئۇلاي دەرياسى بويىدا قوبۇل قىلغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. ئۈچىنچى ئايەتتىن ئون ئىككىنچى ئايەتكىچە، ئۇ پەيغەمبەرلىك تارىخىنىڭ كۆرۈنۈشىنى “كۆرىدۇ”. “ئاندىن” ئۇ سوئال ۋە جاۋابتىن تەركىب تاپقان ئاسمانىي بىر مۇنازىرىنى “ئاڭلايدۇ”. ئون بەشىنچى ئايەتتە، ئۇ ئەمدىلا “كۆرگەن” پەيغەمبەرلىك تارىخىغا ئائىت كۆرۈنۈشنىڭ نېمىگە ۋەكىللىك قىلىدىغانلىقىنى ئىزدەشكە باشلايدۇ. دانيال ئۈچىنچىدىن ئون ئىككىنچى ئايەتلەرگىچە “كۆرگەن” كۆرۈنۈش بىلەن، ئۇ “ئاڭلىغان” ئاسمانىي مۇنازىرىنىڭ پەرقىنى تونۇش ئىنتايىن زۆرۈردۇر—چۈنكى ئۇلار ئىككى پەرقلىق كۆرۈنۈشتىن ئىبارەتتۇر.

Mbona oyo ezali na molongo ya zomi na misato ezali ete: “Emonaneli ekoumela ntango boni?” mpe liloba oyo ebongolami lokola “emonaneli” ezali liloba ya Baebele ekeseni na liloba oyo ebongolami lokola “emonaneli” na molongo ya zomi na motoba.

ឃ្លាហេប្រឺពីរផ្សេងគ្នាត្រូវបានបកប្រែជាពាក្យអង់គ្លេសតែមួយគឺ “vision” ដូច្នេះ “seven times” ក្នុង លេវីវិន័យ 26 បានក្លាយជាអ្វីដែល «លាក់កំបាំងនៅចំពោះមុខយ៉ាងច្បាស់»។ អ្នកសិក្សាព្រះគម្ពីរដែលពេញចិត្តត្រឹមតែពិនិត្យមើលផ្ទៃក្រៅ ប៉ុណ្ណោះ ចាត់ទុកពាក្យហេប្រឺពីរផ្សេងគ្នានេះថាជាពាក្យតែមួយ ប៉ុន្តែពួកគេធ្វើដូច្នោះដោយប្រថុយគ្រោះថ្នាក់របស់ខ្លួនឯង។

Twamanyishijwe ko “buri kintu cyose gifite icyo gisobanura” mu Ijambo ry’Imana, kandi nitwihitiramo kwirengagiza ko mu gice cya munani harimo amagambo abiri atandukanye y’Igiheburayo yahinduwemo “iyerekwa,” tuzaba ari twe ubwacu twikururira ubuhumyi bw’i Lawodikiya. Umugani wa kera uvuga uti: “nta bahumye nk’abatumva gushaka kubona.”

“ඉදිරිදර්ශනය” යන වචනය දානියෙල් අටවන පරිච්ඡේදයේ දස වාරයක් දක්නට ලැබේ; එහෙත් ඒ දස වාරය හෙබ්‍රෙව් වචන දෙකකින් සමන්විත වන අතර, ඒ වචන දෙකේ අර්ථය එකසේ නොවේ. ඒවා එකම දෙය අර්ථවත් කළේ නම්, දානියෙල් එම දස අවස්ථාවන් සියල්ලෙහිම ඒ වචන දෙකෙන් එකක් පමණක් භාවිත කරනු ඇත. දානියෙල් වචන දෙකක් ලියා ඇත, මක්නිසාද ඒ වචන දෙකටම ඒවාටම අයත් ස්වකීය අර්ථ ඇත; එයින් එකක් දානියෙල් “දුටු” ඉදිරිදර්ශනයක් නියෝජනය කරන අතර, අනෙක ඔහු “ඇසූ” ඉදිරිදර්ශනයක් නියෝජනය කරයි. දහතුන්වන පදයේ “ඉදිරිදර්ශනය” ලෙස පරිවර්තනය කර ඇති වචනය châzôn ය; එහි අර්ථය “දර්ශනයක්”, හෝ “ඉදිරිදර්ශනයක්”, “සිහිනයක්” හෝ “දේවවාක්‍ය ප්‍රකාශයක්” යන්නයි. එහි අර්ථ නිරූපණය සහ දානියෙල් එය භාවිත කරන ආකාරය පදනම් කරගෙන, මම එය “අනාවැකිමය ඉතිහාසයේ ඉදිරිදර්ශනය” ලෙස හඳුන්වමි.

Veseti ya kwanza ya Danieli sura ya nane, Danieli asema, “nikatokea maono,” na katika veseti ya pili asema mara mbili kwamba “nikaona katika maono.” Kisha katika veseti ya kumi na tatu, huulizwa swali hili: “Maono yatafika lini mwisho?” Matumizi hayo yote ni neno la Kiebrania “châzôn.” Ndipo katika veseti ya kumi na tano tunafika pengine kwenye wakati wa maana sana ambao Danieli alilitumia neno hilo hilo; maana asema, “nilipokuwa mimi”…“nimeyaona maono, nikatafuta maana yake.” Baada ya Danieli kuona maono ya châzôn, alitaka kufahamu yalivyomaanisha. Huu ni ukweli wenye uzito mkubwa kuhusu kufichwa kwa zile “nyakati saba” za Mambo ya Walawi ishirini na sita katika sura hiyo.

Yeye pia anatumia neno **châzôn** katika aya ya kumi na saba na ya ishirini na sita. Neno “maono” linatokea mara kumi katika sura ya nane ya Danieli, na neno **châzôn** linawakilisha mara saba kati ya matukio hayo. Danieli analitumia mara nne lile neno jingine la Kiebrania linalotafsiriwa kuwa “maono”. Neno hilo jingine la Kiebrania ni **mar’eh**, nalo humaanisha “mwonekano”.

Châzôn adiyeya̱ Daniel su̱ri yaa aabaane tuoni kɛi sagi ńyei, la mar’eh adiyeya̱ ńnaani; la baŋa kɛi kɔɔri kɛ ten niŋaŋa a taŋ English puɔr “vision” ni Daniel su̱ri yaa aabaane ni. Sagi la ńnaani kɛ piɛl kɛi ńdokondo, ba puɔri Daniel nɛ mar’eh puɔr laa dɔk baŋ kɛi ka ba taari nɛ a maali fuŋgɔ̱ni ni; a nɛ su̱ri yaa piɛl laa ńtano ni, wa Daniel “sought for the meaning” nɛ châzôn vision nɛ saakɔ̱rɔ̱ yɛlɛ prophetic history ni, la “there stood before” wa “as the appearance of a man.” Puɔr nɛ “appearance” laa mar’eh. Lɛɛ ni, Daniel a taari mar’eh ńnaani Daniel 8 ni, la ba lebsi wa dɔk yel ńyena ńgma kɛi baŋ a fuŋgɔ̱ni tɛrɛ “appearance,” la yela ataasa la ba lebsi wa kɛ “vision.”

Ndzi nga ringanyeti ku sola vanhu lava hundzuluxeleke Bibele ya King James. Kambe swa boha ku xiyiwa leswaku eka ndzimana ya khume na nharhu, ku kumeka rito ro ri roxe ntsena leri engeteriweke eka Bibele ya King James (sacrifice), leri Mupfumeleri a vulaka hi ku kongoma leswaku, “a ri nge wa tsalwa.” Mupfumeleri u tlhela a vula leswaku rito leri engeteriweke a “ri engeteriwe hi vutlhari bya vanhu.” Eka ndzima yoleyo yi fanaka, marito mambirhi yo hambana ya Xiheveru hinkwawo ma hundzuluxiwile tanihi rito rin’we ro fana ra Xinghezi. Xivangelo lexi endlaka leswaku ku va swa nkoka ku lemuka ku hambana exikarhi ka marito lawa mambirhi i xa nkoka swinene.

Tangi Daniel “châzôn ldal mo don rtogs par ’tshal” zhing rang gis daṅ-po “mthong ba’i” “snang ba” de’i don btsal ba’i tshe, Khristosyis Gabriel la Daniel la khaṅ du “go bar byed” par gsungs so, de ni rang gis daṅ-po “thos pa’i” “mar’eh snang ba” de rtogs par bya ba’i phyir ro. Daniel ni lung bstan gyi lo rgyus kyi snang ba de go bar ’dod kyang, verse bcu gsum pa la Palmoni zhes ngos bzung ba’i Khristos—gsung ba po de nyid—gis Gabriel la Daniel la “mar’eh snang ba” go bar byed par bskul gyi, “châzôn snang ba” go bar byed par ma yin no. Verse bco lnga dang bcu drug gi nang du Gabriel gyi dgos pa gsal bar bstan pa ni, Daniel la “mar’eh snang ba” go bar bya dgos pa de yin te, de ni “vision” zhes bsgyur ba’i tshig yin la don ni “snang tshul” zhes bya ba yin gyi, Daniel gyis go bar ’dod pa’i lung bstan gyi lo rgyus kyi snang ba de ma yin no. Gabriel gyi las ’gan ngo shes ma byas na, Leviticus nyi shu rtsa drug gi “lan bdun” de mngon sum du sbas pa ltar gyur ro.

لە ئایەتی بیست و شەشدا، هەردوو وشەی عیبرییەکەی وەک «بینین» وەرگێڕدراون لە هەمان ئایەتدا هەن، و ئەو ئایەتە دەبێتە یەکێک لە سەرەکی‌ترین کلیلەکان بۆ کردنەوەی ڕاستیی شایەتیی دانیال لەبارەی «حەوت کات»ەوە.

Akiikyo kya makumi abiri na sita, “okubonesebwa okw’akawungeezi n’enkya” kwe kubonesebwa kwa mar’eh, ekitegeeza “endabika”; naye okubonesebwa okwateekwa “okuggibwako ekibikka” kwe kubonesebwa kwa châzôn okw’ebyafaayo eby’obunnabbi. Ebigambo “akawungeezi n’enkya” bye byawula era ne biraga enjawulo wakati w’okubonesebwa ebbiri. Kino kikola bwe kityo olw’ekyokulabirako ekirala eky’ensonga ey’obuntu mu kufulumya Bayibuli. Ensonga ey’obuntu yali erimu bannabbi bombi abaawandiika ebigambo bya Bayibuli, era n’abo abaagivvuunula. Bayibuli, nga bwe kiri ne Kristo, eraga okugattibwa kw’obwakatonda n’obuntu. Obuntu obwo bwakka okuyita mu byafaayo, okuva ku Adamu oluvannyuma lw’okwonoona kwe okutuuka ku abo abaawandiika era ne bavvuunula Bayibuli. Kristo ne Bayibuli byombi Kigambo kya Katonda, era Kigambo kya Katonda kirongoofu, kubanga obwakatonda obw’okugattibwa okwo bulijjo bwawangula ekkomo lyonna eryali mu mubiri.

Muvumbo “mpingushilo na makushe” wamoneka pimunakumo mu Mazu a Lesa, kabili lyonse usalulwamo nge “mpingushilo na makushe,” ngefyo wali muli vesi yakwe amakumi yabili na mutanda, kabili ngefyo usalulwamo kenshi mu nkani ya kulenga mu Genesisi iyo ikapitulukamo ukutila, “kabili kwali mpingushilo kabili kwali makushe….” Icine cine, kabili icine conse caba no mutengo washo (kabili ici cine nacilenga ukwiluka), apalepela peka mu Baibele apo imvumbo “mpingushilo na makushe” tayasalulwamo nge “mpingushilo na makushe” (ngefyo caba muli vesi yakwe amakumi yabili na mutanda), ni muli vesi yakwe ikumi na bana iya Daniele cinekonse. Pala, kabili pala peka mu Mazu ya Lesa, imvumbo ya “mpingushilo na makushe” yasalulwamo fye nge “nshiku.”

Mavèèlà aa-ìthânà maíthûni ma mùno, mwi sula yìla yìmwe ya Danieli, mùgambo wa Kîhibirania “hwa-kyonû na hwa-kîcha” ûmanyììtwe ta wùmanyììtwaga mîaka yôonthe; no mùthûni ûla wî ngũvio ya katikati na mũtĩ wa kũsimamia wa Uadventisti, mùgambo ũla nĩ wàmanyììtwe tu ta “matukũ.” Ni ũtumia wa kî kindũ kîvathí îkyeìsye atafasiri a Bibilia ya King James makasya kũlya kwitikania kwa ngwatanĩo mũnene atĩa? Maamanyììte mùgambo ũla mùthûni wa mĩongo ĩĩlĩ na ìtandatũ mũkwatanĩe na kĩla kũoneka kũngĩ kwa mùgambo ũla mùno mũ Bibiliani yonthe. No mùthûni wa ikumi na ina, mavèèlà aa-ìthânà mbere wa mùthûni wa mĩongo ĩĩlĩ na ìtandatũ, ũndũ wa bũndũ wao nĩ waasĩĩye ũteanĩ wa mwanya mũsĩĩku wa kũsungia mũno ũhoro wa kĩũlĩso kya mùthûni wa ikumi na itatũ. Nake kĩũlĩso kya mùthûni wa ikumi na itatũ kyathecete mùgambo ũmwe (sacrifice), ũrĩa ndwawĩrĩirwe kwongelw’a Bibiliani. Ngai nĩwendaga mùthûni wa ikumi na ina wĩmame nzeve mũno na kwa ũteanĩ wa mwanya mũsĩĩku. Na kwa kwĩka ũguo, nĩaonanyĩtye o na kĩrĩa Gabrieli aathanĩtw’e amanyĩsye Danieli.

Kuu ya kumi na sita, Yesu alimwamuru Gabrieli amfahamishe Danieli maono ya mar’eh, licha ya ukweli kwamba Danieli alikuwa akitafuta kuelewa maono ya châzôn ya historia ya kinabii. Kuu ya ishirini na sita yasema kwamba “maono ya jioni na asubuhi yaliyosemwa” yalikuwa “ya kweli.” Maono ya châzôn yalikuwa “mwono” wa kinabii, lakini maono ya mar’eh “yalisemwa,” kwa maana yalikuwa yametamkwa. Yalitamkwa katika kuu ya kumi na nne wakati Palmoni aliposema, “hata jioni na asubuhi elfu mbili na mia tatu; ndipo patakatifu patakapotakaswa.” Kuu ya ishirini na sita yatumia usemi “jioni na asubuhi,” huku yakiyatambulisha kuwa ndiyo maono yaliyokuwa “yamesemwa” ili kubainisha tofauti kati ya maono hayo mawili katika Danieli sura ya nane. Maono ya historia ya kinabii ambayo Danieli alikuwa “ameyaona,” na ambayo Danieli alitaka kuyaelewa, yalikuwa tofauti na maono yaliyokuwa “yamesemwa” ambayo Danieli alikuwa “ameyasikia.” La muhimu zaidi, maono ambayo Danieli “aliyasikia” ndiyo yaliyokuwa maono ambayo Gabrieli alipaswa kumpa Danieli ufahamu wake.

Bumuntu bwāfwangile mu kutondolola Biblia Yeesu Yera bwalembile ijwi “kumona kwa biprofita” inshita ikumi mu nshapita ya munaana iya Danieli, kabili mu kuchita ifyo bwafishile ubupusano pakati ka kumona kumo uko “kwamwenwe” ne kumona kumbi uko “kwumfwike.” Mu kuchita ifyo, bwafisile ukushindika uko kulangisha ukuti ubufwayo bwa kwa Kristu bwali ubwokuti Danieli amfwe kumona uko “aumfwile,” ukucila pa kumfwa kumona uko “amwene.” Ubu twalakwata ukutalusha ico Gabrieli achita pakuti akwanishe umulimo wakwe uwo apelwe.

Gabriel ugbu a amalite ọrụ ya nke ime ka Daniel ghọta ọhụụ ahụ nke mgbede na ụtụtụ puku abụọ na narị atọ, nke bụ eziokwu. Ọ buru ụzọ mee ka ọ mara na ọhụụ nke akụkọ ihe mere eme amụma ahụ, ọhụụ châzôn, ga-adị “n’oge ọgwụgwụ.” Mgbe ahụ, mgbe Daniel nọ n’ụra amụma, Gabriel metụrụ Daniel aka ma guzobe ya n’ọnọdụ kwụ ọtọ. Ọ gwara ya, “Aga m eme ka ị mara.”

Avo nango Palmoni (Kristo), kà Gabriel asho, kùkà ání: “Gabriel, yà mon nìnshán yì mar’eh nì mímìk nì sáfú nà màkàchàk.” Gabriel àní kù à yà Daniel “shìn nìn yà nàwù nì à kùvù nì ùnyà nì hàn.” Avo nà! Nàvo “times jèèmbè” nì Leviticus 26! A shìr kù tèkník nì ànàbì nì kù Gabriel à yèèng hàn nàwù kùvù kùvù kà shà nà shìr nìwùng nà ànyìk àshi nìwùng! Tèkník nàvo nì “line upon line, here a little and there a little”.

Mu kitabo “Ibitekerezo ku gitabo cya Daniyeli n’Ibyahishuwe”, cyanditswe na Uriah Smith (icyo Abadiventisiti bose, ndetse n’abaturanyi babo, bakwiriye kuba bamenyereye), Smith agira icyo avuga ku mirongo ya cumi n’irindwi kugeza ku ya cumi n’icyenda yo mu gice cya munani cya Daniyeli:

Smith atangikile “mutifu wa busungu,” watandikile apo Manase atwalilwe ku Babiloni na baasiliya mu mwaka wa 677 BC. Ico cakulenga bulanda, Smith asenda ukupondolwa kwa Sedekiya mu 586 BC no kucipela nganshi nge kutendekela kwa nshita ya “mutifu wa busungu” uwalembwa mu vesi wa pa naini. Smith talalondolola nangu panono ico cilepilibula pakuti vesi yalanda iti “impela ya kulekelesha ya busungu.” Alicisenda fye nge “busungu,” nomba nga kuli “impela ya kulekelesha” ya busungu, indimi no kulondoloka kwa mano filingile ukuti na pa butuntulu pabe no “mpela ya kutendekela” ya busungu. Smith alishibe ukuti imyaka amakumi mutanda na pabili iya butekwa yatendeke no kulwisha kwa kutendeka kwa Nebukadinezari kuli Jehoiakimu mu 606 BC, lelo alipangile ukuti ukutendekela kwa nshita ya busungu kwali ku kulwisha kwa citatu kwa Nebukadinezari, uko kwacitikile kuli Sedekiya, imfumu ya kulekelesha iya Yuda.

Smith waamboneire gusyega “okurakara” okw’omushororongo gwa ikumi n’ogwenda nk’akasera k’obwire. Waamboneire neza ako kasera nk’okunyagirirwa kw’ahera n’eggye, nk’uko bihamibwa na Danieli eshuura ya munaana omushororongo gwa ikumi na gusatu, kandi waamboneire neza n’endengo y’ako kasera nk’eya Okitoba 22, 1844.

Smith aali wauma hara, neetza oshili shoshili sha mona meityo ombedi gweengushu ya li omuthigululilo gwomayambidido ge eprofeti. Ye a etelela ombepo yohistori yi wilike etoloko lye lyoshitya sheprofeti, pondje yokutya oshitya sheprofeti shi wilike eudeko lye lohistori. Ngeenge otwa etelela Ombibeli yi fatulule ohistori yeprofeti, opo tu na eudeko li li mondjila tu ye komeho nohistori.

Baîbelo æret ku yê ku mirovek jê tê serkeftin, ew bende yê wî kesî ye.

ᱢᱟᱱᱟᱥᱮ 677 BC ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱤᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱫᱤ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱰᱮᱜᱮ ᱭᱩᱫᱟ ᱡᱚᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱰᱮᱡ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱩᱨᱩ ᱵᱤᱱᱫᱩ ᱛᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱛᱟ 1843 ᱟᱨ 1850 ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱥᱤᱥᱴᱟᱨ ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱥᱚᱴᱷᱤᱠ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱭᱟ ᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱥᱢᱤᱛᱷ ᱫᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱪᱮᱯᱴᱟᱨ 8, ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱥ 13 ᱨᱮ “treading down” ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨᱩ ᱥᱤᱫᱠᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱮ ᱭᱩᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱫᱠᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱨᱮᱥᱤᱵ ᱡᱟᱡᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱥᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱥᱴᱟᱨ ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱫᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱡᱮ ᱵᱟᱵᱤᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱫᱤ ᱦᱚᱪᱚ ᱱᱚᱣᱟ “earnest” ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱟᱹᱜᱩᱼᱡᱚᱦᱚᱠᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ᱾ “earnest” ᱫᱚ ᱢᱤᱫ down payment ᱛᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱱᱟᱹᱨ ᱥᱩᱨᱩ ᱚᱱᱚᱞ ᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱠᱟ ᱯᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱛᱮᱦᱮᱸᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾

ᱢᱱᱟᱥᱮᱦ ᱫᱚ “down payment” ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ “seven times” ᱨᱮᱱ “curse” ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱵᱟ “indignation” ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱠ “first indignation” ᱫᱚ 723 BC ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱚᱨᱮᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱨᱟᱹᱜᱼᱵᱟᱥ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱮᱫᱟᱠᱚ। ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱦᱚᱭᱟᱠᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱩᱯᱩᱨᱩᱢ ᱚᱠᱛᱚ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱨᱟᱹᱜᱼᱵᱟᱥ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱮᱫᱟᱠᱚ, ᱚᱱᱟ ᱥᱚᱛᱚᱨ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱨᱟᱹᱜᱼᱵᱟᱥ, ᱚᱱᱟ ᱡᱮᱨᱮᱢᱟᱭᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, 606 BC ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ। ᱡᱮᱦᱚᱭᱟᱠᱤᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱮᱢ ᱫᱚ ᱧᱩᱦᱨᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱟᱦ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱵᱟ ᱨᱟᱡᱟ, ᱥᱤᱫᱤᱠᱭᱟ, ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱦᱚᱱᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱢᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱫᱟᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ; ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱨ ᱮᱫᱟᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱵᱤᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱟᱹᱜᱼᱵᱟᱥ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱮᱫᱟᱠᱚ។

Smith akaha urubanza rwose rugenda rwiyongera kuri Zedekiya, kandi yakoresheje urubanza rwa Zedekiya nk’inyandiko y’ihamya y’icyo yatekerezaga. Urubanza rwa Zedekiya, wari “umutware mubi kandi wanduye,” rwerekanye ko ikamba rya Yuda ryagombaga gukurwaho kugeza Kristo aje gushinga ubwami. Smith yaravuze ati: “bari munsi y’ubutegetsi bw’iby’isi, kandi bazabubamo kugeza intebe ya Dawidi yongeye gushyirwaho,—kugeza Uwo ari we muragwa wayo ukwiriye, Mesiya, Umwami w’amahoro, azaza, maze ni bwo izamuhabwa.” Ku wa 22 Ukwakira 1844, mu isohozwa rya Daniyeli igice cya karindwi, n’imirongo ya cumi na gatatu na cumi na kane, Kristo, ugaragazwa nk’Umwana w’umuntu, yaje imbere ya Data kugira ngo ahabwe ubwami.

Munyina White atadibitisha kwamba Danieli sura ya saba, na aya za kumi na tatu na kumi na nne, zilitimizwa tarehe 22 Oktoba 1844.

سمث عنصرە سەرەکییەکەی «دوایین کۆتایی تووڕەیی» باس نەکرد. ئەو لە بنەمای کتێبی پیرۆز دوورکەوتەوە کە ناساندی ئەوەی یەهودا لە سەردەمی مەنەشەدا بەسەرکەوتوو کرا، و ئەو بەدیلایەتییەی کە دوو پاشای پێش سدیقیا دەستی پێکرد، هەروەها نیشانەی ئەوە بوو کە یەهودا پێش ئەوەی سدیقیا چارەنووسی خۆی ببینێت، پێشتر لە ژێر دەسەڵاتی بابڵدا بوو. لەگەڵ ئەم لابردنە ئاشکرایانەش، هێشتا وتی: «ئەمە ماوەی تووڕەیی خودا بەرامبەر گەلی پەیمانەکەیە؛ ئەو ماوەیەی کە پێویستە پیرۆزگاکە و سوپا لەژێر پێ بخەورێندرێن.» لەبەر ئەوە، بە ڕاستەوخۆ «ماوەی تووڕەیی خودا» بە بەشی هەشتەمی دانیال و پرسیاری «چەند درێژە دەکێشێت» لە ئایەتی سێزدەدا پەیوەست دەکات. وەڵامی ئایەتی چواردەش ئەوە بوو: هەتا 22ی ئۆکتۆبەری 1844.

Okuhandazibwa omu burembezi bwa Babulooni kikaba kiri ebyafaayo ebya hati na hati ebikatandikire omu mwaka gwa 677 BC, kandi ne bikeyongerayo okutuuza omu 1844. Eki kiseera nikyenkana emyaka enkumi ibiri na magana ataano na makumi abiri, ekyo kikaba kiri, mazima, “ebihe by’omusanvu” ebya Abaleevi abiri na mukaaga. Okuhendera kw’ekyo kiseera kwabairewo nga 22 Okutooba, 1844, kukaha Danieli omujurizi gwa kabiri aha “okworekwa kwa mar’eh” okw’emyanya ibiri n’ebikumi bisatu eby’obwire bw’omugoroba n’obw’enkya.

Geburieriire Gabriele amanye Danieli amenye neza rya yerekwa, kandi icyo Gabriele yakoze ni ugutanga umuhamya wa kabiri ku itariki y’irangira, ari yo 22 Ukwakira 1844. Nta ko yatanze gusa umuhamya wa kabiri wo gushimangira itariki y’isohozwa ry’ubuhanuzi bwombi bw’ibihe, ahubwo kandi, nk’uko Smith yabigaragaje neza, igihe kijyanye n’uwo muhamya wa kabiri werekeye 1844, cyari cyaramaze kugaragazwa mu murongo wa cumi na gatatu nk’igihe ubuturo bwera n’ingabo byagombaga gukandagirirwa munsi y’ibirenge. Ikibazo kiri mu murongo wa cumi na gatatu ni iki: “Iyerekwa ryerekeye igitambo gihoraho, n’igicumuro cy’umupfagaro, rizamara igihe kingana iki, kugira ngo ubuturo bwera n’ingabo bikandagirirwe munsi y’ibirenge?” Icyo gihe ni cyo cyari “ibihe birindwi” byo mu Balewi makumyabiri na batandatu.

Smith nake amonini nyi, anaa alikwepa kulitangua, ni kwamba “ghadhabu” ya aya ya kumi na tisa ilikuwa “mwisho wa mwisho” wa ghadhabu hiyo. Iwapo kuna “mwisho”, basi pia kuna “mwanzo”, na Danieli anataja wakati “ghadhabu ya kwanza” ilipokwisha, katika sura ya kumi na moja. Anaitambulisha upapa ukitawala wakati wa Enzi za Giza, naye anasema kwamba upapa ungefanikiwa hata ghadhabu ilipotimizwa, au kuisha.

Vhesi ya makumi tatu na sita inaeleweka sana kuwa ndiyo vhesi ambayo mtume Paulo anainukuu kwa maneno yaliyobadilishwa katika waraka wake wa pili kwa Wathesalonike.

Paulo apwa “munu wa masumu” yina kele mpi “mwana wa kubebisama,” yina “kele kunwanisa mpi kumikembisa yandi mosi na zulu ya nyonso yina kebingamaka Nzambi, to yina kesambilamaka,” kele mpi “ntinu” yina “tasala landila luzolo na yandi; mpi yandi takumina yandi mosi, mpi takumikumisa na zulu ya nzambi nyonso.” Bansiku nyonso zole kele kutadila papa ya Roma. Daniele sonika nde papa tasakana mbote, disongidila nde kutambula na ntwala, tii kuna “nganzi be kulungisama.” Nganzi yina na verse ya makumi tatu na sambanu vandaka “kuzengama.” Ndinga “kuzengama” zola kutuba “kulumuna mpasi.”

Upapa ulipokea “jeraha lake la mauti” mwaka wa 1798, na wakati huo “ghadhabu ya kwanza” ilikamilishwa au ikakomeshwa. Neno “kukamilisha” maana yake ni kumaliza au kukoma. Mwisho wa “ghadhabu” katika sura ya nane, na aya ya kumi na tisa ulitambulisha mwisho wa kipindi ambacho patakatifu na jeshi vilipaswa kukanyagwa chini. Hicho kipindi kiliisha mwaka wa 1844, lakini ghadhabu ya “kwanza” iliisha mwaka wa 1798.

“okushalira kw’omuheru” kwahwa mu 1844, emyaka enkumi ibiri na magana atano na makumi abiri enyuma y’aho omugabe Manase yatwarirwe i Babuloni n’Abashuri mu 677 BC. “Okushalira” okw’okubanza kwahwa mu 1798, emyaka enkumi ibiri na magana atano na makumi abiri enyuma y’aho obukama obw’omwiguru obwa Isiraeli butwarirwe mu buja n’Abashuri mu 723 BC.

Mu buku wa Danieli muli bingi bya kwambapo pa “bipindi musanvu” bifisama, kabili tukalanda pali ifyo mu nkani yesu iyakonkapo.